# لجز (ل-ج-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AC%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ج - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَجِزُ: مقلوب اللزِجِ. قاله ابن السكيت في كتاب القلب والإبدال، وأنشد لابن مقبل:
يَعْلونَ بالمَرْدَقوشِ الوردِ ضاحيةًعلى سعابيبِ ماءِ الضالَّةِ اللَجِزِ

##### Türkçe

**اللَجِزُ**: **اللزِجِ**’in ters çevrilmişidir. Bunu İbnü’s-Sikkît, kalb ve ibdâl kitabında söylemiştir; ve İbn Mukbil’den şu beyti rivayet etmiştir:
Yükselirler **المَرْدَقوشِ**’un gülüyle, açık bir yerde,
**الضالَّةِ**’nin **اللَجِزِ** suyunun akıntıları üzerinde.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّجِزُ: مقلوب اللَّزجِ؛ قال ابن مقبل:
يَعْلُون بالمَرْدَقُوشِ الوَرْد ضاحِيَةً،
على سَعابِيبِ ماءِ الضَّالَةِ اللَّجِزِ
هكذا أَنشده الجوهري؛ قال ابن بري: وصوابه ماء الضَّالَةِ اللَّجِنِ، وقبله:
من نِسْوَةٍ شُمُسٍ لا مَكْرَهٍ عُنُفٍ،
ولا فَواحِشَ في سِرٍّ ولا عَلَنِ
المَرْدَقُوش: المَرْزَجُوشُ. وضاحية: بارزة للشمس. والسعابيب: ما جرى من الماء لَزِجاً. واللَّجِنُ: اللَّزِجُ. وشُمُسٌ: لا يَلِنَّ للخَنا، الواحدة شَمُوسٌ. ومَكْرَه: كَرِيهاتُ المَنْظَرِ. وعُنُفٌ: ليس فيهنَّ خُرْقٌ ولا يُفْحِشْنَ في القول في سِرٍّ ولا عَلَنٍ.

##### Türkçe

**اللَّجِزُ**: **اللَّزجِ**’in kalb edilmişidir (harfleri yer değiştirilmişi); İbn Mukbil dedi ki:

“Merdakûş ile, güneşe açık bir halde gülü yükseltirler,
**اللَّجِزِ** olan **الضَّالَةِ** suyunun akıntıları üzerine.”

Cevherî onu böyle rivayet etti; İbn Berrî dedi ki: doğrusu **الضَّالَةِ** suyu **اللَّجِنِ**’dir; ve ondan önce:

“Güneş görmez (yüz çevirmez) kadınlardan; ne çirkin görünüşlü ne kaba,
ne gizlide ne de açıkta çirkin sözler vardır.”

**المَرْدَقُوش**: **المَرْزَجُوشُ**’tur. Ve **ضاحية**: güneşe belirgin/açık olandır. Ve **السعابيب**: sudan, yapışkan olarak akan şeydir. Ve **اللَّجِنُ**: **اللَّزِجُ**’dir. Ve **شُمُسٌ**: çirkinliğe yumuşamazlar; tekili **شَمُوسٌ**’tur. Ve **مَكْرَه**: görünüşü çirkin olanlar. Ve **عُنُفٌ**: onlarda ne kabalık vardır ne de gizlide ve açıkta sözde çirkinleşirler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللجز، ككتف: قلب اللزج، وهو صحيح، نقله يعقوب في المبدل. واستشهاد الجوهري ببيت ابن مقبل:
  يعلون بالمردقوش الورد ضاحية                      على سعابيب ماء الضالة اللجز تصحيف واضح، والصواب في البيت، كما حققه ابن بري وتبعه الصاغاني. ماء الضالة اللجن، بالنون، والقصيدة نونية، وقبله:
  من نسوة شمس لا مكره عنف                      ولا فواحش في سر ولا علن قال ابن بري: وضاحية: بارزة للشمس، والسعابيب: ما جرى من الماء لزجا، واللجن: اللزج، وشمس لا يلن للخنا، ومكره: كريهات المنظر، وعنف: ليس فيهن خرق ولا يفحشن في القول في سر ولا علن. قلت: وأول القصيدة:

  قد فرق الدهر بين الحي بالظعن                      وبين أهواء شرب يوم ذي يقن وقد نقله الجوهري عن ابن السكيت في باب القلب والإبدال في مادة س-ع-ب، وهو صحيح، إلا أنه ما قال إن اللجز مقلوب اللزج؛ وإنما عنى أن الثاء تبدل سينا، يقال: سعابيب وثعابيب، والعجب من أبي زكريا وأبي سهل النحوي كيف فاتهما هذا مع التصدي للأخذ على الجوهري، بل ذلك منسوب إلى السهو الذي لا عصمة منه، ورام شيخنا أن ينتصر للجوهري فلم يفعل شيئا.

##### Türkçe

**اللجز**; **ككتف**: **اللزج**’in kalbi (ters çevrilmişi); ve o sahihtir; onu Ya‘kūb **المبدل**’de nakletti. Cevherî’nin İbn Mukbil’in beytiyle istişhâdı:

  “Merdakûş ile gül(ü) bir açıklıkta yükselirler,
                      kayıp olanın su(lar)ının **اللجز** su akıntıları üzerinde”

açık bir tashîftir; ve beyitte doğru olan, İbn Berrî’nin tahkik ettiği ve Sâgānî’nin ona tâbi olduğu üzere: **ماء الضالة اللجن**; **بالنون**; ve kaside **نونية**’dir; ve ondan önce:

  “Güneş(ten) (gizlenmeyen) kadınlardan; çirkinlik(ten) dolayı tiksinilen yok,
                      ne gizlide ne açıkta fuhşiyat(çı)lar”

İbn Berrî dedi: **وضاحية**: güneşe çıkık/açık olan; **السعابيب**: sudan yapışkan olarak akan şey; **اللجن**: **اللزج**; ve “güneş”, çirkinliğe yumuşamaz; **مكره**: görünüşçe çirkin olanlar; ve **عنف**: onlarda ne ahmaklık vardır ne de sözde, gizlide ve açıkta, fuhşederler. Dedim: kasidenin evveli:

  “Zaman, göç ile mahalle halkı arasında ayırdı,
                      ve yakîn sahibi bir günün içkisinin hevesleri arasında”

Cevherî onu İbn Sikkît’ten, **س-ع-ب** maddesinde kalb ve ibdâl bâbında nakletmiştir; ve o sahihtir; ancak **اللجز**’in **اللزج**’in kalbi olduğunu söylemedi; bilakis, **الثاء**’nın **سينا** olarak ibdâl edildiğini kastetti; denilir: **سعابيب** ve **ثعابيب**. Ve Ebû Zekeriyyâ ile Ebû Sehl en-Nahvî’den hayret edilir: Cevherî’ye karşı alma işine girişmişken bu nasıl onlardan kaçtı; bilakis bu, kendisinden korunma olmayan sehve nispet edilir; şeyhimiz Cevherî’ye yardım etmeyi murad etti de hiçbir şey yapmadı.
