# لجن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AC%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لجن

لَجَنَ الورَقَ يَلْجُنُه لَجْناً، فهو مَلْجُونٌ ولَجِينٌ: خبَطه وخلَطه بدقيق أَو شعير.وكلُّ ما حِيسَ في الماء فقد لُجِنَ. وتَلجَّنَ الشيءُ: تَلزَّجَ. وتلجَّنَ رأْسُه: اتَّسَخَ، وهو منه. وتلجَّنَ ورقُ السِّدْرِ إِذا لُجِنَ مدقوقاً؛ وأَنشد الشمّاخ:
وماءٍ قد ورَدْتُ لوَصْلِ أَرْوَى،
عليه الطَّيْرُ كالوَرَقِ اللَّجينِ
وهو ورقُ الخِطْمِيِّ إِذا أُوخِفَ. أَبوعبيدة: لَجَّنْتُ الخِطْمِيّ ونحوه تَلْجيناً وأَوخَفْتُه إِذا ضربته بيدك ليَثْخُنَ، وقيل:تلجَّنَ الشيءُ إِذا غُسِلَ فلم يَنتَقِ من وسَخه. وشيء لَجِنٌ: وسِخ؛ قال ابن مقبل:
يَعْلونَ بالمَرْدَقُوشِ الوَرْدَ ضاحِيةً
على سَعابيب ماء الضّالةِ اللَّجِنِ
الليث: اللَّجينُ ورقُ الشَّجر يُخْبَطُ ثم يُخْلطُ بدقيق أَو شعير فيُعْلفُ للإبل، وكل ورق أَو نحوه فهومَلْجُون لجِينٌ حتى آسُ الغِسْلَةِ. الجوهري: واللَّجِينُ الخَبَطُ، وهو ما سقط من الورق عند الخَبْطِ، وأَنشد بيت الشمّاخ. وتَلجَّنَ القومُ إِذا أَخذوا الورقَ ودقوه وخلطوه بالنوى للإِبل. وفي حديث جرير: إِذا أَخْلَفَ كان لَجِيناً؛ اللَّجينُ، بفتح اللام وكسر الجيم: الخَبَطُ، وذلك أَن ورق الأَراك والسَّلَم يُخْبَطُ حتى يسقُط ويَجِفَّ ثم يُدَقُّ
(* قوله «حتى يسقط ويجف ثم يدق إلخ» كذا
بالأصل والنهاية، وكتب بهامشها: هذا لا يصح فإنه لا يتلزج إلا إذا كان رطباً اه. أي فالصواب حذف يجف). حتى يتَلجَّن أَي يتلزج ويصيركالخِطْمِي. وكل شيء تلزج فقد تَلجَّنَ، وهو فعيل بمعنى مفعول.
وناقة لَجُون: حَرُون؛ قال أَوس:
ولقد أَرِبْتُ على الهُمومِ بجَسْرَةٍ
عَيْرانةٍ بالرِّدْفِ، غير لَجُونِ
قال ابن سيده: اللِّجانُ في الإِبل كالحِرَانِ في الخيل.وقد لَجَنَ لِجاناً ولُجوناً وهي ناقة لَجُونٌ، وناقة لَجُون أَيضاً: ثقيلة المشي، وفي الصحاح: ثقيلة في السير، وجمَلٌ لَجُونٌ كذلك.قال بعضهم: لا يقال وجمَلٌ لَجُونٌ إِنما تُخَصُّ به الإِناثُ، وقيل: اللِّجانُ واللُّجُون في جميع الدواب كالحِرَانِ في ذوات الحافر منها. غيره: الحِرانُ في الحافر خاصةً، والخِلاء في الإِبل، وقد لَجَنت تَلْجُنُ لُجُوناً ولِجاناً. واللُّجَيْنُ: الفضة، لا مكبرله جاء مُصغَّراً مثل الثُّرَيّا والكُمَيْتِ؛ قال ابن جني: ينبغي أَن يكون إِنما أَلزموا التحقير هذا الاسم لاستصغار معناه ما دام في تُرابِ مَعْدِنه فلزمه التخليص. وفي حديث العِرْباض: بِعْتُ من رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بَكْراً فأَتيته أَتقاضاه ثمَنَه فقال: لا أَقضيكها إََِلا لُجَيْنِيَّةً؛ قال ابن الأَثير: الضمير في أَقضيكها إِلى الدراهم، واللُّجَيْنِيَّة منسوبة إِلى اللُّجَينِ، وهو الفضة. واللَّجِينُ: زَبَدُ أَفواه الإِبل؛ قال أَبو وجزة: كأَنَّ الناصعاتِ الغُرَّ منها،
إِذا صَرَفَتْ وقَطَّعَتِ اللَّجِينا
شبَّه لُغامها بلَجِين الخَطْمِيّ، وأَراد بالناصعات الغر أَنيابها.

### Türkçe

**لَجَنَ** yaprağı **يَلْجُنُه** **لَجْناً** (diye) (yaptı); o hâlde o **مَلْجُونٌ** ve **لَجِينٌ**dur: onu dövdü ve onu un yahut arpa ile karıştırdı. Suda yoğrulan her şey ise gerçekten **لُجِنَ** olmuştur.

Ve **تَلجَّنَ** şey: yapışkanlaştı. Ve **تلجَّنَ** onun başı: kirlendi; ve o ondandır. Ve **تلجَّنَ** **ورقُ السِّدْرِ** (sidr yaprağı), dövülmüş olarak **لُجِنَ** edildiği zaman; ve eş-Şemmâh okudu:

Ve (öyle bir) su ki, **أَرْوَى**’nın (suya) varışına ulaşmak için ona vardım,
Üzerinde kuşlar, **الوَرَقِ اللَّجينِ** gibi.

Ve o, **الخِطْمِيِّ** yaprağıdır; **أُوخِفَ** edildiği zaman. Ebû Ubeyde: **لَجَّنْتُ** **الخِطْمِيّ**i ve benzerini **تَلْجيناً** (diye) ve onu **أَوخَفْتُ**; elinle ona vurduğun zaman ki kalınlaşsın. Ve denildi: **تلجَّنَ** şey, yıkandığı zaman da kirinden temizlenmediği vakit. Ve **شيء لَجِنٌ**: kirli; İbn Mukbil dedi:

**المَرْدَقُوشِ** ile gül(ü) açıkta yükseltirler,
**الضّالةِ اللَّجِنِ** (olan) suyun ince akıntıları üzerinde.

El-Leys: **اللَّجينُ**, ağacın yaprağıdır; dövülür, sonra un yahut arpa ile karıştırılır da develere yem yapılır; ve her yaprak yahut benzeri, **آسُ الغِسْلَةِ**’ye kadar **مَلْجُون** **لَجِينٌ**dur. El-Cevherî: ve **اللَّجِينُ** **الخَبَطُ**tur; ve o, dövme sırasında yapraktan düşen şeydir; ve eş-Şemmâh’ın beytini okudu. Ve **تَلجَّنَ** kavim, yaprağı aldıkları, onu dövdükleri ve develer için çekirdek ile karıştırdıkları zaman. Cerîr hadîsinde: “Ne zaman geri kalsa, **لَجِيناً** olurdu”; **اللَّجينُ**, **اللام**’ın fethi ve **الجيم**’in kesriyle: **الخَبَطُ**tur; ve bu, **الأَراك** ve **السَّلَم** yaprağının dövülmesi sebebiyledir; ta ki düşsün ve kurusun, sonra dövülsün.
(* Onun sözü: “ta ki düşsün ve kurusun, sonra dövülsün ilh.” asılda ve en-Nihâye’de böyle(ce)dir; ve onun kenarına yazıldı: bu sahih değildir; çünkü ancak yaş olduğu zaman yapışkanlaşır, h. Yani doğrusu **يجف**’in hazfıdır). Ta ki **يتَلجَّن**; yani yapışkanlaşır ve **الخِطْمِي** gibi olur. Yapışkanlaşan her şey gerçekten **تَلجَّنَ** olmuştur; ve o, mef‘ûl mânasında fa‘îldir.

Ve **ناقة لَجُون**: huysuz (inatçı); Evs dedi:

Ve gerçekten ben, kaygılar üzerine, cesur bir (dişi deve) ile yükseldim,
Sağrısı iri, **لَجُونِ** olmayan.

İbn Sîde dedi: develerde **اللِّجانُ**, atlarda **الحِرَانِ** gibidir. Ve gerçekten o, **لَجَنَ** **لِجاناً** ve **لُجوناً** (diye) (oldu); ve o, **ناقة لَجُونٌ**dur. Ve **ناقة لَجُون** ayrıca: yürüyüşü ağır; ve **الصحاح**’ta: yürüyüşte ağır; ve **جمَلٌ لَجُونٌ** da böyledir. Bazıları dedi: **وجمَلٌ لَجُونٌ** denilmez; ancak onunla dişiler tahsis edilir. Ve denildi: **اللِّجانُ** ve **اللُّجُون** bütün hayvanlarda, onlardan toynaklı olanlarda **الحِرَانِ** gibidir. Başkası: **الحِرانُ** toynaklıda özellikle; ve **الخِلاء** develerde. Ve gerçekten o, **لَجَنت** **تَلْجُنُ** **لُجُوناً** ve **لِجاناً** (diye) (oldu).

Ve **اللُّجَيْنُ**: gümüş; onun için büyütme yoktur; **الثُّرَيّا** ve **الكُمَيْتِ** gibi küçültülmüş olarak geldi. İbn Cinnî dedi: bu isme, mânâsının küçüklüğünden dolayı, madeninin toprağında bulunduğu müddetçe, ancak küçültmeyi gerekli kılmış olmaları gerekir; böylece arıtma ona lâzım geldi. El-İrbâd hadîsinde: “Resûlullah’tan, sallallahu aleyhi ve sellem, bir genç deve sattım; sonra ona geldim, bedelini ondan talep ediyordum; o dedi ki: ‘Sana onu ancak **لُجَيْنِيَّةً** olarak öderim’”; İbnü’l-Esîr dedi: **أَقضيكها**’daki zamir dirhemlere(dir); ve **اللُّجَيْنِيَّة**, **اللُّجَينِ**e nisbetlidir; ve o, gümüştür. Ve **اللَّجِينُ**: develerin ağızlarının köpüğü; Ebû Vecze dedi:

Sanki onlardan parlak beyaz, alın aklı olanlar,
Döndüğü ve **اللَّجِينا**yı parçaladığı zaman.

Onun salyasını **لَجِين الخَطْمِيّ** ile benzetti; ve **الناصعات الغر** ile onların köpek dişlerini kastetti.
