# لج (ل-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الجيم واللام
جل ، لج ، جلج ، جلجل : ( مستعملة ) .
جل : قال الليث : جلَّ جلالُ الله ، وهو الجَليلُ ، ذُو الجلال والإكْرَامِ .
يقال : جَلَّ فلانٌ في عيني أي عظُمَ ، وأجْلَلْتُه أي رأيتُه جَليلاً نبيلاً ، وأجلَلْتُه أي عَظَّمْتُه .
وكل شيء يَدِقُّ ، فجُلالُه خلافُ دُقاقِهِ .
وجُلُّ كل شيءٍ : عُظْمُهُ .
ويقال : مَالَهُ دِقٌّ وَلا جلٌّ .
ويقال : جِلَّةٌ جريمٌ للعظَامِ الأجْرَامِ .
قال : والجِلُّ : سُوقُ الزَّرْعِ إذا حُصِدَ عنه السُّنْبُلُ .
 ( ابن السكيت ) : يقال : مَالَه دقيقةٌ ولا جَلِيلَةٌ أي ماله شاةٌ ولا ناقةٌ .
وأتيتُ فُلاناً فما أجلَّنِي ولا أحْشاني أي ما أَعْطانِي جليلةً ولا حاشيةً .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنّه نَهى عن أكْلِ الجلاَّلَةِ ) .
والجلاَّلَةُ : التي تأْكُلُ الجِلَّةَ ، والجِلَّةُ : البَعْرُ فاستعير وَوُضع موضعَ العَذِرَة .
وقال الأصمعي : جَلَّ يجُلُّ جلاَّ إذا التقط البَعْرَ ، واجتَلَّة : مثلُه .
قال ابنُ لَجَأ :
تُحْسِبُ مُجْتَلَّ الإماء الخُدَّمِ
من هَدَبِ الضَّمْرَانِ لم يُخَطَّمِ
يصفُ إبلاً يكفي بَعْرُها من وقُودٍ يُسْتَوْقَدُ به من أغصانِ الضَّمْرَانِ .
ويقال : خرج الإماءُ يَجْتَلْلن أي يَلْتَقِطْنَ البَعْرَ .
( أبو عبيد عن الأموي ) : الجَلَلُ في كلام العرب من الأضداد .
يقال للكبير جَلَلٌ ، والصغيرُ : جَلَلٌ ، وقال الشاعر :
ألا كلُّ شيءٍ سِوَاهُ جلَلْ
أي يسيرٌ هينٌ .
وأنشد أبو زيد لأبي الأخْوَصِ الرِّياحيّ :
ولو أدْرَكَتْهُ الخَيْلُ ، والخيلُ تُدَّعَى
بِذِي نَجَبٍ ما أَقْرَنَتْ وأجلَّتِ
قال : أجَلّتْ : دخلت في الجَلَلِ ، وهو الأمرُ الصغيرُ .
وقال الأصمعي : يقال : ذاكَ الأمر جَلَلٌ في جَنْب هذا الأمْرِ أي صغيرٌ يسيرٌ .
قال والجَلَلُ : العظيمُ أيضاً ، فأما الجَلِيلُ فلا يكون إلاَّ العظيم .
ويقال : فعلتُ ذلك من جَلَلِ كذا وكذا أي من عظمه في صدْرِه .
وأنشد :
رَسْمِ دارٍ وَقَفْتُ في طَلَلِهْ
كِدْتُ أَقْضِي الغَدَاةَ من جَلَلِهْ
قال : ومشْيَخَةٌ جِلَّةٌ أي مَسَانُّ ، والواحد منهم : جليلٌ .
والجُلَّى : الأمْرُ العظيمُ . قال طرفةُ :
وإن أُدْعَ للجُلّى أكُنْ من حُماتها
قال ابنُ الأنباريّ : من ضمّ الجيم من الجُلّى قصر ، ومن فتح الجيم مدَّ ، فقال : الجلاّءُ : الخصلةُ العظيمةُ .
وأنشد :
كميشُ الإزار خارجٌ نصفُ ساقه
صبُورٌ على الجلاّءِ طلاّعُ أَنْجُدِ
قال : ولا يقال : الجلالُ إلاَّ لله تبارك وتعالى .
والجليلُ من صفات الله ، وقد يُوصَفُ به الأمْرُ العظيمُ ، والرَّجُلُ ذُو القَدْرِ الخطيرِ .
ويقال : جَلَّ الرَّجُلُ عَنْ وَطَنِهِ يَجُلُّ
جُلُولاً ، وجَلاَ يَجْلُو جلاءً وأجْلَى يُجْلِي إِجْلاءً إذا أَخَلَّ بوطَنِهِ .
ومنه يقال : اسْتُعْمِلَ فُلانٌ على الجاليَةِ والجالَّةِ وهُمْ أَهْلُ الذَّمِّةِ ، وإنَّما لزِمَهُمْ هذا الاسمُ لأنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَجْلَى بعْضَ اليَهُود من المَدِينَةِ ، وأَمَرَ بإِجْلاَءِ مِنْ بقي منهم بجزِيرَةِ العَرَبِ فأجْلاهُمُ عمر بن الخطاب فسُمُّوا جاليةً للُزُومِ الاسم لهُمْ وإنْ كانوا مُقِيمين بالبلاد التي أوْطَنُوها .
ويقال : تَجَلَّلِ الدَّراهِم أي خُذْ جْلالها ، وتَجَلَّلَ فُلانٌ بَعيرَه إذا علا ظَهْره .
والجَليلُ : والثَّمامُ ، الوَاحِدَةُ : جليلةٌ ، وهذه ناقةٌ قد جَلَّتْ أي أسَنّتْ .
والمَجَلةُ : صحيفَةٌ يُكْتَبُ فيها وقال النابغةُ :
مَجَلَّتُهُمْ ذَاتُ الإله ودِينُهم
قَوِيمٌ فَمَا يَرْجُونَ غَيْرَ العَواقِبِ
وقال الليث : الجُلَّةُ تُتَّخَذُ من الخُوص ، وعاءٌ للتَّمْرِ يُكْنَزُ فيها ، وجَمْعُها : جلالٌ ، وجِلاَلُ كُلِّ شيءٍ : غِطَاؤُه ، نحو الحَجَلةِ وما أَشْبَهها .
( أبو عبيد ) : الجُلُولُ : شِرَاعُ السَّفِينَةَ ، الواحدُ : جُلٌّ .
قال القُطاميُّ :
في ذِي جُلُولٍ يُقَضِّي المَوْتَ ساكِنُهُ
إذا الصَّرَارِيُّ مِنْ أَهْوَالِه ارْتَسَّما
الصَّرَارِيُّ : الملاّحُ ، والارْتِسامُ : التَّكْبيرُ . وتجَالَلْتُ الشيء تجَالاًّ ، وتجَلَّلْتُ إذا أَخَذْتَ جُلاله ، وتَدَاقَقْتُه إذا أَخَذْتَ دُقاقَه .
( ابنُ السكيت ) : الجُلُّ : جُلُّ الدَّابَّةِ ، وجُلُّ كلِّ شيءٍ : مُعْظَمُه ، والجِلُّ : قَصَبُ الزَّرْع إذا حُصِدَ .
وجَلُّ بنُ عديَ : رجُلٌ من العَرَبِ . وذو الجَليلِ : وادٍ لبني تَميمٍ ، يُنْبتُ الثُّمامَ ، وهو الجَلِيلُ .
وجِلٌّ ، وجلاَّنُ : حيّانِ من العرب .
وهذه ناقةٌ تَجِلُّ عن الكَلاَلِ أي هي أجَلُّ من أَنْ تكلَّ لصَلابتِها .
وناقةٌ جُلاَلةٌ : ضَخْمةٌ .
وبعيرٌ جلالٌ : مُخْرَجٌ من جليلٍ .
ويقال : أَنْتَ جَلَلْتَ هذا على نَفْسِكَ ، وأَنْتَ جَرَرْتَه أي جَنَيْتَه .
وفَعَلْتُ ذاكَ مِنْ جَرَّاكَ ومن جَلَلكَ ، وجَلاَلِكَ أي من أجْلِكَ .
جلجل : قال ابن شُميل : جَلْجَلْتُ الشيء جَلْجلةً إذا حركته حتَّى يكون للحركة صَوْتٌ ، وكلُّ شيءٍ تحرَّك فقد تَجْلجَل ، وسَمِعْنا جَلْجَلَة السّبُع وهي حركَتُه .
وتَجْلجل القومُ للسّفر أي تحركُوا لهُ .
والمُجَلْجِلُ : السحابُ ذو الرَّعد . وخِمْسٌ جَلْجَالٌ : شديدٌ .
وقال الليث التَّجلْجُلُ : السُّووخُ في
الأرض والتَّحرُّكُ والجَوَلانُ ، وقد تَجَلْجَلَ الرِّيحُ تَجَلْجُلاً .
وحِمَارٌ جُلاجِلٌ : صافي النّهيق .
والجَلْجَلةُ : تحرِيكُ الجُلْجُلِ ، والجَلْجَلَةُ : صَوْتُ الرَّعْد وما أشبهه ، والمُجَلْجِلُ : السَّيِّدُ القويُّ وإن لم يكُنْ له حسبٌ ولا شرفٌ ، وهو الجريءُ الشَّديدُ الدَّفعَ واللسان .
وقال شمرٌ : هو السيدُ البعيدُ الصّوتِ .
وأنشد ابن شميل :
مُجَلْجِلٌ سِنُّكَ خَيْرُ الأسْنَانْ
لا ضَرَعُ السِّنِّ ولا قَحْمٌ فَانْ
وقال أبو الهيثم ، من أمثالهم في الرَّجُلِ الجريء ( إنّهُ ليُعَلِّقُ الجُلْجُلَ ) .
وقال أبو النجم :
إلا امْرءاً يَعْقِدُ خَيْطَ الجُلْجُلِ
يُريدُ الجريء الذي يُخَاطِرُ بنفسه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : جَلْجَلَ الرّجُلُ إذا ذهب وجاء ، وغُلامٌ جُلْجُلٌ ، وجُلاَجِلٌ : خَفِيفُ الرُّوحِ نشيطٌ في عمله . وجُلاَجِل : حَبْلٌ من حبال الدَّهْنَاء .
ومنه قولُ ذي الرُّمَّةِ :
أيَا ظَبْيَة الوَعْسَاءِ بَيْنَ جُلاجِلٍ
وبَيْنَ النَّقَا آأَنْتِ أُمُّ سالِمِ
وقال شمرٌ : المُجَلْجَلُ : المَنْخُولُ المُغَرْبَلُ ، قال أبو النَّجْمِ :
حتى أجَالَتْهُ حصى مُجَلْجَلاَ
أي لم يُتْرَكْ فيه إلا الحصا ، والمُجَلْجَلُ : الخالصُ النَّسَبِ .
( ثعلب عن الأعرابي ) : الجُلْجُلانُ : السِّمْسِمُ .
( أبو زيد ) يقال : أَصَبْتُ حَبَّةَ قَلْبِه ، وجُلْجُلانَ قلبه ، وحَمَاطَةَ قلبه .
وقال ابن الأعرابي : ويقال لما في جَوْفِ التّين من الحَبِّ : الجُلْجلاَنُ ، وأنشد غيره لوضَّاحِ اليمانِيِّ :
ضَحِكَ النَّاسُ وقالوا
شِعْرُ وضَّاحِ اليَمَانِي
إنّما شِعْرِيَ مِلْحٌ
قَدْ خُلِطْ بجُلْجُلاَنِ
جلج : وفي الحديد أنَّه قيل للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما نزلت ) ( ) مُّبِيناً لِّيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ ) ( الفتح : 1 ، 2 ) الآية : هذا لَكَ يا رسُولَ الله وبَقِينَا نحنُ في جَلَجٍ لا نَدْرِي ما يُصْنَعُ بنا .
قال أبو حاتمٍ : سألْتُ الأصمعيَّ عَنْه فلم يَعْرِفْهُ .
قال : وأَنَا لا أَعْرِفُه .
( قلت ) : وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي ، وعن عمرو عن أبيه : أنَّهُمَا قالا : الجِلاَجُ : رُؤُوسُ النَّاس ، واحِدَتُها : جَلَجَةٌ .
 ( قلت ) : فالمعنى : إنَّا بَقِينَا في عدد رُؤوسٍ كثيرةٍ من المُسْلِمين ، وكتب عُمرُ إلى عامله على مِصْرَ : خُذْ من كُلِّ جَلْجَةٍ من القِبْط كذا وكذا ، وقال بعضُهُم : الجَلَجُ جَمَاجِمُ النَّاس .
لج : قال الليث : لجّ فلانٌ يَلِجُّ ، ويَلَجُّ ، لُغَتَانِ ، وأنشد :
وقَدْ لَجِجْنَا في هواكِ لججَا
قال : أَرَادَ لجَاجا فقصره ، وأنشد :
وما العَفْوُ إلاَّ لامْرِىءٍ ذي حَفِيظَةٍ
مَتَى تَعْفُ عَنْ ذَنْبِ امْرِىء السَّوْء يَلْجَجِ
( سلمة عن الفراء ) قال : لَجِجْتُ ، ولَجَجْتُ لَجَاجَةً ولَجَجاً .
وقال غيرُه : لُجَّةُ البَحْرِ حَيْثُ لا يُدْرَكُ قَعْرُه .
ولجَّجَ القَوْمُ : وقعُوا في اللُّجَّة وقال الله ) فِى بَحْرٍ لُّجِّىٍّ ) ( النور : 40 ) .
قال الفراء يقال : بَحْرٌ لُجِّيٌّ ، ولِجِّيٌّ ، كما يقال : سُخريُّ وسِخْرِيُّ .
وقال الليث : بَحْرٌ لُجِّيٌّ ولَجَّاجٌ : واسِعُ اللُّجَّةِ .
والتجَّ الظَّلامُ إذا اخْتَلَطَ ، والتَجَّتِ الأصواتُ إذا ارْتَفَعَت فاخْتَلطت ، وفي حديث طَلْحة بن عبيد الله ( أَدْخَلُونِي الحُش فوضَعُوا اللُّجَّ على قَفَيَّ ) .
قال أبو عبيد قال الأصمعيُّ : عَنَى باللُّجِّ : السَّيف .
قال : ونُرَى أن اللُّجَّ اسمٌ سُمِّي به السّيْفُ ، كما قالُوا : الصَّمْصَامَةُ ، وذُو الفَقَارِ ونحوه .
قال : وفيه قَوْلٌ آخَرُ أنّه شبهه بلُجَّةِ البَحْرِ في هَوْلِه .
ويقال : هذا لُجُّ البَحْرِ ، وهذه لُجَّةُ البَحْرِ .
وقال شمرٌ قال بعْضُهُم : اللُّجُّ السَّيْفُ بلُغة هذيلٍ ، وطَوَائِفَ من اليَمَنِ .
وقال ابنُ شميل : اللُّجُّ : السَّيْفُ .
وقال ابنُ الكلْبِيِّ : كان للأشْتَرِ سَيْفٌ يُسَمِّيهِ اللُّجَّ ، واليمَّ ، وأنشد له :
ما خانَنِي اليمُّ في مأْقِطٍ
ولا مَشْهَدٍ مُذْ شَدَدْتُ الإزارا
ويُرْوَى :
ما خَانَنِي اللُّجُّ في مَأْقطٍ
قال شمرٌ : وقال بعضُهُم : اللُّجَّةُ : الجماعةُ الكثيرةُ كلُجَّةِ البحر ، وهي اللُّجُّ .
قال : ولُجُّ الوادي : جانِبهُ ، ولُجُّ البحر : عُرْضُه .
قال : ولُجُّ البَحْرِ : الماء الكثيرُ الذي لا يُرى طرفاهُ ، ولُجُّ اللّيْلِ : شدّةُ ظُلْمَته وسَواده .
وعَيْنٌ مُلْتجّة ، وكأنّ عَيْنَه لُجَّةٌ أي شديدةُ السَّوادِ .
وقال العجَّاجُ يصفُ الليل :
ومُخْدِرُ الأبْصَارِ أخْدَرِيُّ
لُجٌّ كأنَّ ثِنْيَهُ مَثْنِيُّ
أي كأنَّ عِطْفَ اللّيل معطوفٌ مرَّةً أُخرى ، فاشتَدَّ سوادُ ظُلْمتهِ .
واللَّجّةُ : الصّوْتُ .
وأنشد :
في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
وقال ذو الرُّمَّةِ :
كأننا والقِنَانَ القَودَ يَحْمِلُنَا
مَوْجُ الفُرات إذا الْتَجَّ الدَّيَامِيمُ
قال شمرٌ : قال أبو حاتم : الْتَجَّ : صار له كاللُّجّ من الشَّراب .
وفي الحديث : ( إذا اسْتَلَجَّ أحدُكم بيمينه فإنّه آثمٌ له عند الله من الكفارة ) .
قال شمرٌ : معناه أَنْ يَلِجَّ فيها ولا يُكَفِّرها ، ويزْعم أنه صادقٌ فيها .
ويقال : هو أَنْ يَحلِفَ . ويرى أَنَّ غيرها خيرٌ منها فيُقِيم على البِرِّ فيها ، وترْكِ الكفَّارَةِ فإنّ ذلك آثَمُ له من التَّكْفِير والحِنْث ، وإتْيَانِ ما هو خيرٌ .
وقال ابن شميل : المُلْتَجَّةُ : الأرضُ الشديدةُ الخُضْرَةِ الْتَفَّتْ أو لم تَلْتَفَّ ، أرْضٌ بقْلُها مُلْتَجٌّ .
ويقال : عَيْنٌ مُلْتجّةٌ أي شديدةُ السّواد ، وإنّه لشديد الْتِجَاج العين إذا اشتدَّ سوادُها .
وقال أبو زيد : يقال : الحقُّ أبلَجُ ، والباطلُ لَجْلَجٌ .
قال : واللَّجْلَجُ : المُختَلِطُ الذي ليس بمستقيمٍ ، والأبْلَجُ : الْمُضِيءُ المُستقيمُ .
قال : واللَّجْلاَجُ : الذي سَجِيَّةُ لسانه ثِقَلُ الكلام ونَقْصُه .
وقال الليث : اللّجْلَجَةُ : أن يتكلّم الرَّجُلُ بلسانٍ غيرِ بيِّنٍ .
ومَنْطِقٍ بلسانٍ غيرِ لَجْلاَجِ
قال : وربَّما لَجْلَجَ الرجُلُ اللُّقْمَة في الفم من غير مَضْغٍ .
وقال زهير :
يُلَجْلِجُ مُضْغَةً فيها أنِيضٌ
أَصَلَّتْ فهي تَحْتَ الكَشْحِ داءُ
وقال ابنُ السكِّيت : قال الأصمعيُّ : يقول : أَخَذْتَ هذا المال فأنت لا ترُدُّه ولا تأخُذُه ، كما يُلَجْلِجُ الرجُلُ اللقمة فلا يَبْتَلِعها ولا يُلْقِيَها ، والأنِيضُ : اللّحْمُ الذي لم يَنْضَجْ .
( ابن شميل ) : اسْتَلَجَّ فلانٌ متاع فلان ، وتَلَجَّجهُ إذا ادَّعاهُ .

##### Türkçe

**باب الجيم واللام**
**جل** ، **لج** ، **جلج** ، **جلجل** : (kullanılan).

**جل** : Leys dedi: **جلَّ جلالُ الله**; o, **الجَليلُ**’dir; celâl ve ikram sahibi.
Denir: “**جَلَّ** falan kimse gözümde” yani büyüdü; “**أجْلَلْتُه**” yani onu celîl, soylu gördüm; “**أجلَلْتُه**” yani onu yücelttim.
Her şey incelir; onun **جُلالُه**’u, onun **دُقاقِهِ**’inin zıddıdır.
Her şeyin **جُلُّ**’ü: onun büyüğü/azametli kısmıdır.
Ve denir: “Onun ne **دِقٌّ**’i var ne **جلٌّ**’ü.”
Ve denir: “**جِلَّةٌ** **جريمٌ** büyük cisimli kemikler içindir.”
Dedi: **الجِلُّ**: başağı ondan biçilip alınmış ekinin sapıdır.

(İbnü’s-Sikkît): Denir: “Onun ne **دقيقةٌ**’sı var ne **جَلِيلَةٌ**’si” yani onun ne koyunu var ne de devesi.
Ve falana geldim de o bana ne **أجلَّنِي** etti ne de **أحْشاني**; yani bana ne **جليلةً** verdi ne de **حاشيةً**.
Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) rivayet edildi: “**الجلاَّلَةِ**’yi yemekten nehyetti.”
**الجلاَّلَةُ**: **الجِلَّةَ** yiyen (hayvan)dır; **الجِلَّةُ**: tezektir; sonra ödünç alındı ve **العَذِرَة** yerine konuldu.
Asmaî dedi: **جَلَّ** **يجُلُّ** **جلاَّ**: tezeği topladığı zaman; **واجتَلَّة**: onun gibidir.
İbn **لَجَأ** dedi:
تُحْسِبُ مُجْتَلَّ الإماء الخُدَّمِ
من هَدَبِ الضَّمْرَانِ لم يُخَطَّمِ
Tezeği, **الضَّمْرَان** dallarından yakılan oduna yeter olan develeri vasfeder.
Ve denir: Cariyeler çıktı, **يَجْتَلْلن**; yani tezeği toplarlar.

(Emvî’den Ebû Ubeyd): **الجَلَلُ** Arapların sözünde zıt anlamlılardandır.
Büyüğe **جَلَلٌ** denir; küçüğe de **جَلَلٌ**; şair dedi:
ألا كلُّ شيءٍ سِوَاهُ جلَلْ
Yani az, kolay, hafif.
Ebû Zeyd, Ebû’l-Ahvas er-Riyâhî için okudu:
ولو أدْرَكَتْهُ الخَيْلُ ، والخيلُ تُدَّعَى
بِذِي نَجَبٍ ما أَقْرَنَتْ وأجلَّتِ
Dedi: **أجَلّتْ**: **الجَلَلِ**’e girdi; o da küçük iştir.
Asmaî dedi: Denir: “Şu iş, bu işin yanında **جَلَلٌ**’dür” yani küçük, azdır.
Dedi: **الجَلَلُ**: büyük (olan)dır da; fakat **الجَلِيلُ** ancak büyük olur.
Ve denir: “Bunu **جَلَلِ** şu ve şu şeyden yaptım” yani onun göğsündeki büyüklüğünden dolayı.
Ve okudu:
رَسْمِ دارٍ وَقَفْتُ في طَلَلِهْ
كِدْتُ أَقْضِي الغَدَاةَ من جَلَلِهْ
Dedi: “**مشْيَخَةٌ جِلَّةٌ**” yani yaşlılar; onların bir teki: **جليلٌ**.
**الجُلَّى**: büyük iştir. Tarafe dedi:
وإن أُدْعَ للجُلّى أكُنْ من حُماتها
İbnü’l-Enbârî dedi: **الجُلّى**’daki cîmi ötreleyen kısaltır; cîmi fethalayan uzatır; dedi ki: **الجلاّءُ**: büyük tutamdır.
Ve okudu:
كميشُ الإزار خارجٌ نصفُ ساقه
صبُورٌ على الجلاّءِ طلاّعُ أَنْجُدِ
Dedi: **الجلالُ** ancak Allah Tebâreke ve Teâlâ için söylenir.
**الجليلُ** Allah’ın sıfatlarındandır; büyük iş ile, tehlikeli değere sahip kişi ile de vasfedilebilir.
Ve denir: Adam yurdundan **جَلَّ** **يَجُلُّ** **جُلُولاً**; ve **جَلاَ** **يَجْلُو** **جلاءً**; ve **أجْلَى** **يُجْلِي** **إِجْلاءً**: yurdundan çıkarıp uzaklaştırdığı zaman.
Bundan dolayı denir: Falan kimse **الجاليَةِ** ve **الجالَّةِ** üzerine görevlendirildi; onlar zimmîlerdir. Bu ad onlara ancak şu sebeple lâzım oldu: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) Yahudilerin bir kısmını Medine’den **أَجْلَى** etti; Arap yarımadasında kalanların **إِجْلاَءِ**’ni emretti; onları Ömer b. el-Hattâb **فأجْلاهُم** etti; böylece, bu adın onlara yapışması sebebiyle **جاليةً** diye adlandırıldılar; her ne kadar yerleştikleri beldelerde ikamet ediyor olsalar da.
Ve denir: “**تَجَلَّلِ الدَّراهِم**” yani onların **جْلالها**’sını al; ve falan kimse devesini **تَجَلَّلَ** etti: sırtının üzerine çıktı/üstüne bindiği zaman.
**الجَليلُ**: ve **الثَّمامُ**; bir tanesi: **جليلةٌ**. “Bu bir deve ki **جَلَّتْ**” yani yaşlandı.
**المَجَلةُ**: içinde yazı yazılan sahife. Nâbiga dedi:
مَجَلَّتُهُمْ ذَاتُ الإله ودِينُهم
قَوِيمٌ فَمَا يَرْجُونَ غَيْرَ العَواقِبِ
Leys dedi: **الجُلَّةُ** hurma lifinden yapılır; hurmanın içine yığıldığı bir kaptır; çoğulu: **جلالٌ**. Her şeyin **جِلاَلُ**’ı: onun örtüsüdür; **الحَجَلةِ** ve benzerleri gibi.

(Ebû Ubeyd): **الجُلُولُ**: geminin yelkenidir; tekili: **جُلٌّ**.
Kutâmî dedi:
في ذِي جُلُولٍ يُقَضِّي المَوْتَ ساكِنُهُ
إذا الصَّرَارِيُّ مِنْ أَهْوَالِه ارْتَسَّما
**الصَّرَارِيُّ**: gemici; **الارْتِسامُ**: tekbir getirmektir.
Ve “**تجَالَلْتُ** şeyi **تجَالاًّ**” (yaptım); ve “**تجَلَّلْتُ**” (yaptım): onun **جُلاله**’unu aldığın zaman; ve “**تَدَاقَقْتُه**” (yaptım): onun **دُقاقَه**’ını aldığın zaman.

(İbnü’s-Sikkît): **الجُلُّ**: binitin **جُلُّ**’üdür; her şeyin **جُلُّ**’ü: onun çoğu/azametli kısmıdır; **الجِلُّ**: biçilince ekinin kamışıdır/sapıdır.
**وجَلُّ بنُ عديَ**: Araplardan bir adamdır. **وذو الجَليلِ**: Benî Temîm’e ait bir vadidir; **الثُّمامَ** bitirir; o da **الجَلِيلُ**’dir.
**وجِلٌّ** ve **وجلاَّنُ**: Araplardan iki kabiledir.
“Bu bir deve ki **تَجِلُّ** **عن الكَلاَلِ**” yani sertliğinden dolayı yorulamayacak kadar daha celîldir.
**وناقةٌ جُلاَلةٌ**: iri.
**وبعيرٌ جلالٌ**: **جليلٍ**’den çıkarılmış (olan).
Ve denir: “Sen bunu kendi nefsine **جَلَلْتَ** ettin; sen onu **جَرَرْتَه** ettin” yani onu kazandın.
Ve “Bunu **مِنْ جَرَّاكَ** ve **من جَلَلكَ** ve **جَلاَلِكَ** yaptım” yani senin için/senin yüzünden.

**جلجل** : İbn Şümeyl dedi: Bir şeyi **جَلْجَلْتُ** **جَلْجلةً**: onu, hareketin bir sesi oluncaya kadar hareket ettirdiğim zaman. Hareket eden her şey **تَجْلجَل** etmiştir. Ve biz yırtıcının **جَلْجَلَة**’sini işittik; o, onun hareketidir.
Ve kavim yolculuk için **تَجْلجل** etti; yani onun için hareket ettiler.
**المُجَلْجِلُ**: gök gürültülü bulut. **وخِمْسٌ جَلْجَالٌ**: şiddetli.
Leys dedi: **التَّجلْجُلُ**: yere batıp yerleşmek, hareket etmek ve dolaşmaktır; rüzgâr **تَجَلْجَلَ** **تَجَلْجُلاً** etmiştir.
**وحِمَارٌ جُلاجِلٌ**: anırması berrak.
**الجَلْجَلةُ**: **الجُلْجُلِ**’ü hareket ettirmektir; **الجَلْجَلَةُ**: gök gürültüsünün sesi ve benzeri; **المُجَلْجِلُ**: soyu sopu ve şerefi olmasa da güçlü efendidir; o, cesur, şiddetli itişe ve dile sahip olandır.
Şemr dedi: O, sesi uzaklara giden efendidir.
İbn Şümeyl okudu:
مُجَلْجِلٌ سِنُّكَ خَيْرُ الأسْنَانْ
لا ضَرَعُ السِّنِّ ولا قَحْمٌ فَانْ
Ebû’l-Heysem dedi: Onların, cesur adam hakkında darb-ı mesellerinden: “O, **الجُلْجُلَ**’ü asar.”
Ebû’n-Necm dedi:
إلا امْرءاً يَعْقِدُ خَيْطَ الجُلْجُلِ
Kendisini tehlikeye atan cesuru kasteder.

(İbnü’l-A‘râbî’den Sa‘leb): Adam **جَلْجَلَ** etti: gidip geldiği zaman. Ve **غُلامٌ جُلْجُلٌ** ve **جُلاَجِلٌ**: ruhu hafif, işinde canlı/çalışkan. Ve **جُلاَجِل**: **الدَّهْنَاء** iplerinden bir iptir.
Bundan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
أيَا ظَبْيَة الوَعْسَاءِ بَيْنَ جُلاجِلٍ
وبَيْنَ النَّقَا آأَنْتِ أُمُّ سالِمِ
Şemr dedi: **المُجَلْجَلُ**: elenmiş, kalburdan geçirilmiş olandır. Ebû’n-Necm dedi:
حتى أجَالَتْهُ حصى مُجَلْجَلاَ
Yani onda çakıldan başka bir şey bırakılmadı. Ve **المُجَلْجَلُ**: soyu temiz olandır.

(Ârâbî’den Sa‘leb): **الجُلْجُلانُ**: susamdır.
(Ebû Zeyd) denir: “Onun kalbinin tanesine isabet ettim”; ve “kalbinin **جُلْجُلانَ**’ına”; ve “kalbinin **حَمَاطَةَ**’sına.”
İbnü’l-A‘râbî dedi: İncirin iç boşluğundaki taneye de **الجُلْجلاَنُ** denir. Başkası, Vaddâh el-Yemânî için okudu:
ضَحِكَ النَّاسُ وقالوا
شِعْرُ وضَّاحِ اليَمَانِي
إنّما شِعْرِيَ مِلْحٌ
قَدْ خُلِطْ بجُلْجُلاَنِ

**جلج** : Hadiste: Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) şu âyet inince denildi: “Bu senin içindir ey Allah’ın elçisi; biz ise **جَلَجٍ** içinde kaldık; bize ne yapılacağını bilmiyoruz.”
Ebû Hâtim dedi: Asmaî’ye onu sordum da onu bilmedi.
Dedi: Ben de onu bilmiyorum.
(قلت): Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den ve Amr’dan babasından rivayet etti: İkisi şöyle dedi: **الجِلاَجُ**: insanların başlarıdır; bir tanesi: **جَلَجَةٌ**.
(قلت): O hâlde mânâ: Biz, Müslümanlardan çok sayıda başın sayısı içinde kaldık. Ömer, Mısır’daki âmiline yazdı: Kıptîlerden her bir **جَلْجَةٍ**’den şu kadar şu kadar al. Bazıları dedi: **الجَلَجُ** insanların kafataslarıdır.

**لج** : Leys dedi: Falan kimse **لجّ** etti, **يَلِجُّ** ve **يَلَجُّ**; iki lehçedir. Ve okudu:
وقَدْ لَجِجْنَا في هواكِ لججَا
Dedi: **لجَاجا**’yı kastetti de onu kısalttı. Ve okudu:
وما العَفْوُ إلاَّ لامْرِىءٍ ذي حَفِيظَةٍ
مَتَى تَعْفُ عَنْ ذَنْبِ امْرِىء السَّوْء يَلْجَجِ
(Selame, Ferrâ’dan): Dedi: “**لَجِجْتُ** ve **لَجَجْتُ** **لَجَاجَةً** ve **لَجَجاً**.”
Başkası dedi: Denizin **لُجَّةُ**’si, dibine erişilemeyen yerdir.
Kavim **ولجَّجَ** etti: **اللُّجَّة**’ye düştüler. Allah dedi: **فِى بَحْرٍ لُّجِّىٍّ** (Nûr: 40).
Ferrâ dedi: Denir: **بَحْرٌ لُجِّيٌّ** ve **لِجِّيٌّ**; nasıl ki denir: **سُخريُّ** ve **سِخْرِيُّ**.
Leys dedi: **بَحْرٌ لُجِّيٌّ** ve **لَجَّاجٌ**: **اللُّجَّةِ**’si geniş.
Karanlık **التجَّ** etti: karıştığı zaman; sesler **التَجَّتِ** etti: yükselip karıştığı zaman. Talha b. Ubeydullah hadîsinde: “Beni hela’ya soktular da **اللُّجَّ**’ü ensemin üzerine koydular.”
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **باللُّجِّ** ile kastedilen: kılıçtır.
Dedi: Biz, **اللُّجَّ**’ün kılıca verilmiş bir ad olduğunu görürüz; nasıl ki “**الصَّمْصَامَةُ**” ve “**ذُو الفَقَارِ**” ve benzeri dediler.
Dedi: Bir başka söz de vardır: Onu, dehşetinde denizin **لُجَّةِ**’sine benzetmiştir.
Ve denir: “Bu denizin **لُجُّ**’üdür” ve “bu denizin **لُجَّةُ**’sidir.”
Şemr dedi: Bazıları dedi: **اللُّجُّ** Hüzeyl diliyle ve Yemen’den taifelerce kılıçtır.
İbn Şümeyl dedi: **اللُّجُّ**: kılıçtır.
İbnü’l-Kelbî dedi: Eşter’in bir kılıcı vardı; ona **اللُّجَّ** ve **اليمَّ** adını verirdi. Ve onun için okudu:
ما خانَنِي اليمُّ في مأْقِطٍ
ولا مَشْهَدٍ مُذْ شَدَدْتُ الإزارا
Ve şöyle de rivayet edilir:
ما خَانَنِي اللُّجُّ في مَأْقطٍ
Şemr dedi: Bazıları dedi: **اللُّجَّةُ**: denizin **لُجَّةِ**’si gibi çok kalabalık topluluktur; o da **اللُّجُّ**’dür.
Dedi: Vâdinin **لُجُّ**’ü: onun yanı; denizin **لُجُّ**’ü: onun genişliği.
Dedi: Denizin **لُجُّ**’ü: iki ucu görülmeyen çok sudur; gecenin **لُجُّ**’ü: karanlığının ve siyahlığının şiddetidir.
Ve **عَيْنٌ مُلْتجّة**; sanki gözü bir **لُجَّةٌ**’dir; yani siyahlığı şiddetli.
A‘câc geceyi vasfederek dedi:
ومُخْدِرُ الأبْصَارِ أخْدَرِيُّ
لُجٌّ كأنَّ ثِنْيَهُ مَثْنِيُّ
Yani sanki gecenin kıvrımı bir kez daha kıvrılmıştır; böylece karanlığının siyahlığı şiddetlendi.
**اللَّجّةُ**: sestir.
Ve okudu:
في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
Zü’r-Rumme dedi:
كأننا والقِنَانَ القَودَ يَحْمِلُنَا
مَوْجُ الفُرات إذا الْتَجَّ الدَّيَامِيمُ
Şemr dedi: Ebû Hâtim dedi: **الْتَجَّ**: içkiden **اللُّجّ** gibi (yoğun) bir hâl aldı.
Hadiste: “Sizden biri yeminiyle **اسْتَلَجَّ** ederse, Allah katında ona kefaretten daha çok günah vardır.”
Şemr dedi: Mânâsı: onun içinde **يَلِجَّ** etmesi ve onu kefaretle gidermemesidir; ve onda doğru olduğunu iddia etmesidir.
Ve denir: O, yemin etmesidir; ve onun dışındakinin ondan daha hayırlı olduğunu görür de onda iyilik üzere kalır ve kefareti terk eder; çünkü bu, kefaret vermekten, yemini bozmaktan ve daha hayırlı olanı yapmaktan ona daha günahkârdır.
İbn Şümeyl dedi: **المُلْتَجَّةُ**: şiddetli yeşilliği olan topraktır; sarılmış olsun olmasın; otu **مُلْتَجٌّ** olan toprak.
Ve denir: **عَيْنٌ مُلْتجّةٌ** yani siyahlığı şiddetli; ve gözün siyahlığı şiddetlendiği zaman “gözün **الْتِجَاج**’ı şiddetlidir” denir.
Ebû Zeyd dedi: Denir: “Hak **أبلَجُ**’dır; bâtıl **لَجْلَجٌ**’dir.”
Dedi: **واللَّجْلَجُ**: düzgün olmayan karışık olandır; **الأبْلَجُ**: aydınlık, düzgün olandır.
Dedi: **واللَّجْلاَجُ**: dilinin tabiatı sözün ağırlığı ve eksikliği olan kimsedir.
Leys dedi: **اللّجْلَجَةُ**: adamın açık olmayan bir dille konuşmasıdır.
ومَنْطِقٍ بلسانٍ غيرِ لَجْلاَجِ
Dedi: Bazen adam lokmayı, çiğnemeden ağızda **لَجْلَجَ** eder.
Züheyr dedi:
يُلَجْلِجُ مُضْغَةً فيها أنِيضٌ
أَصَلَّتْ فهي تَحْتَ الكَشْحِ داءُ
İbnü’s-Sikkît dedi: Asmaî dedi: Şöyle der: “Bu malı aldın; artık sen onu ne geri verirsin ne de alırsın”; tıpkı adamın lokmayı **يُلَجْلِجُ** etmesi gibi: onu ne yutar ne de atar. **والأنِيضُ**: pişmemiş ettir.

(İbn Şümeyl): Falan kimse, falanın eşyasını **اسْتَلَجَّ** etti; ve onu **تَلَجَّجهُ** etti: onu iddia ettiği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
 (لم)  اللام والميم أصلُه صحيحٌ يدلُّ على اجتماعٍ ومقارَبَة ومُضامَّة. يقال: لَمَمْتُ شَعَثه، إذا ضممتَ ما كان من حالِهِ متشعِّثاً منتشِراً. ويقال: صخرةٌ ملَمْلَمَةً، أي صُلْبة مستديرة، وملمومة أيضاً. قال:
* ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ([2]) *
ومن الباب ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً، إذا نزلتَ به وضامَمْتَه. فأمَّا اللَّمَم فيقال: ليس بمواقَعَة الذّنْب، وإنَّما هو مقاربتُه ثم ينحَجِزُ عنه. قال الله تعالى: ﴿الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الإثْمِ وَالفَوَاحِشَ إلا اللّمَمَ﴾ [النجم 32]، ويقال: أصابت فلاناً من الجنّ لَمَّة، وذلك كالمَسِّ. قال:
* أُعِيذُه من حادثاتِ اللمَّهْ([3]) *
ومن الباب اللِّمَّة، بكسر اللام: الشَّعَْر إذا جاوَزَ شحمةَ الأذنين، كأنَّه سمِّي  بذلك لأنّه شامَّ المَنكِبَين وقارَبَهما. وكتيبة ملمومة: كَثُر عددُها واجتمع المِقْنَب فيها إلى المِقْنب. والمُلِمَّة: النَّازلة من نَوازِل الدُّنيا. فأمَّا العين اللاَّمَّة([4])، فيقال: الأصل مُلِمَّة، لمّا قُرِنت بالسّامّة قيل لامَّة، وهي التي تُصيب بالسُّوء. وهو ذلك القياس.
فأمَّا "لم" فهي أداةٌ يقال أصلها لا، وهذه الأدواتُ لا قياسَ لها.
(لن)  اللام والنون. كلمةٌ أداة، وهي لن، تنفي الفعل* المستقبل وذكر عن الخليل أنّ أصل لنْ لا أَنْ.
(له)  اللام والهاء أُصَيلٌ يدلُّ على رِقَّة في شيءٍ وسَخافة. من ذلك اللَّهْلَه: الثَّوب الرديء النَّسج، وكذلك الكلام والشِّعر. ومن ذلك اللُّهْلُه: السَّراب المطَّرد([5]). قال:
* ومخفِقٍ مِن لُهْلُه ولُهْلُهِ([6]) *
والجمع لهالِهُ.
(لو)  اللام والواو كلمةٌ أداة، وهي لو، يُتمنَّى بها. وأهل العربية يقولون: لو يدلُّ على امتناع الشيء لامتناع غيره، ووقوعهِ لوقوع غيرهِ. نحو قولهم لو خرج زيد لخرجت. فإذا جعلت لو اسماً شدّدت، يقال أكثرتَ من اللَّوِّ. أنشد الخليل:
ليتَ شعري وأين منِّيَ ليتٌ *** إنَّ لَيتاً وإنَّ لَوَّاً عناءُ([7])
(لأ)  وأما اللام والهمزة فيدلُّ على صفاء وبريق. من ذلك تلألأت اللُّؤلؤة، وسمِّيت لأنَّها تَلأْلأ. والعرب تقول: "لا أفعله ما لألأت الفُور بأذنابها" أي ما حرّكَتْها ولَمَعَتْ بها.
(لب)  اللام والباء. أصلٌ صحيح يدلُّ على لزومٍ وثبات، وعلى خلوص وجَوْدة.
فالأوَّل ألَبَّ بالمكان، إذا أقام به، يُلبُّ إلبابا. ورجلٌ لَبٌّ بهذا الأمر، إذا لازَمه وحكى الفرّاء: امرأةٌ لَبَّةٌ: مُحِبَّةٌ لزوجها، ومعناه أنَّها ثابتة على وُدِّه أبداً. ومن الباب التلبية، وهو قوله: لَبَّيْك. قالوا: معناه أنا مقيمٌ على طاعتك. ونُصِب على المصدر، وثنّي على معنى إجابةً بَعْد إجابة. واللّبيب: المُلبِّي. قال الشَّاعر([8]):
فقلت لها فِيئي إليكِ فإنَّني *** حرامٌ وإنِّي بعدَ ذاكِ لبيبُ
أي مُحْرِم مُلَبٍّ، ومن الباب لبْلَبَ من الشَّيء: أشفق، فهو ملبلب. وقال:
* مِنّا المُلَبلِبُ والمشبِلُ([9]) *
ويكون ذلك من الثَّباتِ على الوُدّ.
والمعنى الآخر اللُّب معروف، من كلِّ شيء، وهو خالصه وما يُنتَقَى([10]) منه، ولذلك سمِّيَ العقلُ لُبَّاً. ورجل لبيب، أي عاقل. وقد لَبَّ يلبُّ([11]). وخالصُ كلِّ شيء لُبابُه.
ومن الباب اللَّبَّة، وهو موضعُ القلادة من الصدر، وذلك المكانُ خالص. وكذلك اللَّبَب([12]). يقال: لببتُ الرّجُل: ضربت لَبَّتَه. ويقولون للمتحزِّم: متلبِّب، كأنَّه شدَّ ثوبَه إلى لَبَّتِه مشمِّراً. ولَبَبُ الفرسِ معروف. وعلى معنى التشبيه اللَّبَب من الرَّمل: ما كان قريباً من جبل متّصلاً بسهل. قال:
بَرّاقة الجيدِ واللّباتُِ واضحةٌ *** كأنَّها ظبيةٌ أفضَى بها لَبَبُ([13])ومما شذَّ عن هذا قولهم: إن اللَّبَاب: الكلأ. واللَّبلاب: نَبْت.
(لت)  اللام والتاء كلمةٌ واحدة. يقال: لتَّ السّويقَ بالسَّمْن يلُتُّه لَتَّاً، والفاعل لاتٌّ. وذُكر عن ابن الأعرابيّ: لُتَّ فلانٌ بفلانٍ، إذا قُرِن به. فإن صح فهو من باب الإبدال، كأنَّ التاء مبدَلة من زاء.
(لث)  اللام والثاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إقامةٍ ودوام. يقال: ألثَّ المطر، إذا دام، والإلثاث: الإقامة. ولثلث بمعنى ألَثَّ. قال:
* لا خيرَ في وُدِّ امرئٍ ملثلِث([14]) *
أراد المتردِّدَ الذي لا خير فيه. وهو الذي يُلثلِِِث عن إقامة الودّ. ويقال: لثلثته عن حاجته: حبَستُه. وتَلثلثَ الرّجُلُ في الدَّقعاء([15]): تمرَّغَ.
(لج)  اللام والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّد الشيءِ بعضه على بعض، وترديد الشيء. من ذلك اللَّجاج، يقال لَجَّ يَلَجُّ، وقد لجِجتَ على فَعِلت لَجَجاً ولَجَاجاً. ومن الباب لُجُّ البحر، وهو قاموسُه، وكذلك لُجَّته، لأنَّه يتردَّد بعضُه على بعض. يقال التجَّ البحرُ التجاجاً. وفي الحديث: "مَن ركِب البحر إذا التجَّ فقد بَرِئتْ منه الذّمّة". والسَّيف يسمَّى لُجّاً، وإنَّما هذا على التشبيه، كأنَّه فُخِّم أمره فشبِّه بلُجّ البحر، ومن ذلك حديث طلحة: "فقدَّمُوا فوضعوا اللُّجَّ على قَفيَّ([16])". ويقال: لجلجَ الرّجُل المُضْغَة في فيه، إذا ردَّدها ولم يُسغْها. قال زهير:
يلجلجُ مُضغةً فيها أنيض *** أصَلَّتْ فهي تحت الكشحِ داءُ([17])واللَّجلاج: الذي يلجلِجُ في كلامه لا يُعرِب. واللَّجَّة: الجَلبَة. قال أبو النَّجم:
* في لَجَّةٍ أمسِكْ فُلاناً عن فُلِ([18]) *
ويقولون: في فؤادِ فلانٍ لَجاجَةٌ، وهو أن يَخْفُِقَ لا يسكن من الجوع. وهو من* اللَّجَاجِ، واللَّجاجُ الظَّلام: اختلاطه، وهو مشبَّه بالتجاج البحر. ويستعار هذا فيقال عين مُلْتجَّة: شديدة السَّواد.
(لح)  اللام والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازمةٍ ومُلازَّة. يقال: ألَحَّ على الشَّيءِ إلحاحاً، إذا أقبَلَ عليه ولم يَفتُر. ويقال: لَحِحَتْ عينُه، إذا التصقَتْ([19]). ومنه قولهم: هو ابنُ عَمِّه لَحَّاً، أي لاصق النَّسب. والمِلْحاح: القَتَبُ يَعَضُّ على غارب البعير. ويقال ألحّ السّحابُ، إذا دامَ مطرُه. وقال في القَتَب:
* ألَحَّ على أكتافِهِمْ قَتَبٌ عُقَرْ([20]) *
ويقال: تَلحلحَ القومُ، إذا أقاموا مَكانَهم لم يبرحوا. قال:
* أقاموا على أثقالِهِمْ وتلَحْلَحُوا([21]) *
ويقال: مكانٌ لاَحٌّ: ضيِّق. ورَحَىً مِلحاحٌ على ما تطحنه. ويقال: ألحَّ الجمل، كما يقال خَلأت النّاقة، وحَرَن الفرسُ، وذلك إذا لم يكد يَنْبعِثُ.
(لخ)  اللام والخاء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاطٍ. يقال سكرانُ مُلْتَخٌّ، أي مختلط. والتَخَّ على القوم أمرُهم: اختلَط والتَخَّ عُشْبُ الأرض: اختلَط.
ومن الباب: لَخَّتْ عينُه، إذا دام دمعُها، ويكون ذلك من كِبَر. قال:
* وسال غَرْبُ عَينِه ولَخّا([22]) *
ومن الباب اللَّخْلخانيَّة: العُجْمة في المَنطِق.
(لد)  اللام والدال أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على خِصامٍ، والآخَر يدلُّ على ناحيةٍ وجانب.
فالأول اللَّدَد، وهو شِدّة الخُصومة. يقال رجلٌ ألَدُّ وقَوم لُدٌّ. قال الله تعالى: ﴿وَتُنْذرَ بِهِ قَوْماً لُدَّاً([23])﴾ [مريم 97]. واللَّديدان: جانِبا العُنُق وصَفحتاه. ولَدِيدا الوادي: جانِباه، ولذلك يقال: تَلدَّد، إذا التفتَ يميناً وشِمالاً متحيِّراً. واللَّدُود: ما سُقِيَ الإنسانُ في أحد شِقّي وجهِه من دواء. وقد لُدَّ، والتدَدْتُ أنا. قال ابنُ أحمر:
شرِبتُ الشُّكاعى والتَددْتُ ألِدَّة *** وأقبلتُ أفواهَ العروقِ المَكاوِيا([24])ومن الباب قولهم: ما أجِدُ دون هذا الأمرِ مُحْتدّاً ولا مُلتدّاً، أي لا أجِدُ عنه مَعْدِلاً. وإذا عَدَل عنه فقد صار في جانبٍ منه. ومن الباب: ما زِلتُ أُلاَدُّ عنك، أي أدافِع، كأنَّه يَعْدِل بالشَّرِّ عنه.
ومما شذَّ عن هذا الباب: اللَّدُّ: الجُوَالِق، كذا قالوا، وأنشدوا:
* كَأنَّ لَدَّيهِ على صَفْحِ جَبَلْ([25]) *
ويمكن أن يقال هذا أيضاً لأنَّه يكون على جنب المحمول عليه إذا كانا عِدْلَين.
(لذ)  اللام والذال أصل صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على طِيبِ طعمٍ في الشَّيء. من ذلك اللَّذّة واللَّذَاذَة: طيبُ طَعم الشَّيء. قال:
……………………………...............([26]).
واللَّذُّ: النَّوم في قوله:
* ولَذٍّ كَطَعم الصَّرخَدِيِّ([27]) *
قال الفرّاء: رجلٌ لذٌّ: حسنُ الحديث.
(لز)  اللام والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازمة ومُلاصَقة. يقال: لُزَّ به، إذا لَصِق به لَزَّاً ولَزَازاً. ولازَزْتُه: لاصقته. ورجلٌ لِزَازُ خَصمٍ، إذا كان يُلازُّه ولا يَكُِعُّ عنه. والملزَّزُ: المجتمِعُ الخَلْق. واللَّزّ: الطَّعن. وهو من قياس الباب. واللَّزائز: ما اجتمع من اللَّحم في الزَّور مما يَلِي المِلاط. قال:
* ذي مِرفقٍ بانَ عن اللزائزِ([28]) *
ومن الباب كَزٌّ لَزٌّ، ويجوز أن يكون لَزٌّ إتباعاً.
(لس)  اللام والسين أصيل يدلُّ على لحس الشَّيء. قال ابنُ الأعرابيّ: اللَّسُّ: اللحس، ويقال: ألَسَّتِ الأرضُ، إذا طلَعَ أوّلُ نباتِها. قال: وسمِّي بذلك لأنَّ المال يَلُسُّه. ولسَّتِ الدابّةُ الخَلاَ بلسانها تَلُسُّه لَسَّاً. قال:
* قد اخضَرَّ من لسِّ الغَميرِ جحافُله([29]) *
ويقال لذلك النَّبات اللُّساسُ أيضاً. قال:
* في باقِلِ الرِّمثِ وفي اللُّساسِ([30]) *
(لص)  اللام والصاد أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على ملازَّةٍ ومقاربةٍ . من ذلك اللَّصَص، وهو تقارُب المَنْكِبَين، يكادان يمسَّان الأذُنين. والألَصُّ: المتقارب الأضراس أيضاً. ويقال لُصِّصَ البُنيانُ مثل رُصِّص. ويقال إنَّ الجبهة الضيِّقة اللَّصَّاء. واللَّصَّاء من الغنم: التي أقبلَ أحد قرنَيها على الوجه. ومن الباب اللِّصُّ، لأنَّه يلصَق بالشَّيء يريد أخْذَه. وفِعلُه اللَّصُوصية بفتح اللام([31]) *ويقال أرضٌ مَلَصَّةٌ: كثيرة اللُّصوص.
(لض)  اللام والضاد، ذكر الخليل أنَّ اللَّضْلاضَ: الدَّليل. قال: ولَضلَضَتُهُ: التفاتُه وتحفُّظه.
(لط)  اللام والطاء أُصَيلٌ صحيح، يدلُّ على مقارَبة ومُلازَمَة وإلحاح من ذلك قولهم: ألَطَّ الرّجل، إذا اشتدَّ في الأمر. ويقال لطّ به: لَزِمه. وكلُّ شيءٍ سُتِرَ بشيءٍ فقد لُطَّ به. ولَطَّت النّاقةُ بذَنبِها، إذا جعلَتْه بين فخِذَيْها في مَسِيرها. واللَّطُّ: قِلادةٌ من حَنْظلٍ، وسُمِّيت لَطَّاً لملازمتِها النَّحر. والجمع لِطَاط. واللِّطَاط: حرف الجبل. ومِلطاط البعير: حرفٌ في وسَط رأسِه. والمِلطاط: حافَة الوادِي، وسمِّي كلُّ ذلك لأنَّه ملازِمٌ لا يُفارِق. واللِّطْلِط: العجوز الكبيرة، لأنها ملازمةٌ لمكانها لا تكاد تبرح.
(لظ)  اللام والظاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ملازَمَة. يقال: ألظَّ الرّجلُ بالشَّيء، إذا لازَمَه. وفي الحديث: "ألِظُّوا بياذَا الجلالِ والإكرامِ"، أي الزَموا هذا وأكثِروا منه في دعائكم. ويقال: ألَظَّ المطرُ: دام. ويقولون: الإلظاظ: الإشفاق على الشَّيء؛ وليس ببعيد القياسِ من الباب.
(لع)  اللام والعين أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على اضطرابٍ وبَصْبصَة([32]). من ذلك اللَّعْلَع: السَّراب؛ ولعلعتُه: بَصبصتُه. وتَلعلع الشَّيء: اضطرَبَ حتَّى تكسَّر. ولَعْلعَ الكلبُ: دَلَع لسانَه. وامرأة لَعَّةٌ: خفيفة. وتلعلع من الجُوع: تضوَّر. واللَّعَاعة: بقلَة ناعمة. وألعَّتِ الأرضُ: أنبتَتَ اللُّعَاع؛ وتلعَّيتُ: أخذتُ اللعاع. وهذه الكلمةُ الأخيرة شاذة.
(لغ)  اللام والغين. ذكر بعضُهم: لَغْلغَ طعامَه: روَّاه بالدَّسَم.
(لف)  اللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تلوِّي شيء على شيء. يقال: لفَفْتُ الشّيءَ بالشّيء لفَّاً. ولففت عِمامَتي على رأسي. ويقال: جاء القومُ ومَن لَفَّ لَفَّهم، أي من تأشَّبَ إليهم، كأنَّه التفَّ بهم. قال الأعشى:
وقد ملأت قيسٌ ومن لَفَّ لَفَّها *** نُبَاكاً فَقوَّاً فالرَّجا فالنَّواعصا([33])ويقال للعَيِيِّ: أَلَفُّ، كأنَّ لسانَه قد التفَّ، [و] في لسانه لَفَفٌ. والألفاف: الشَّجرُ يلتفُّ بعضه ببعض. قال الله تعالى: ﴿وَجَنَّاتٍ ألْفَافاً﴾ [النبأ 16]. والألَفُّ: الذي تَدانى فَخِذاه من سِمَنه، كأنَّهما التفَّتا؛ وهو اللفَف. قال:
عِِراض القَطَا ملتفّةٌ رَبَلاتُها *** وما اللُّفُّ أفخاذاً بتاركةٍٍ عَقْلا
ويقال للرّجُل الثَّقيل البطيء: ألَفُّ. واللَّفيف: ما اجتمعَ من الناس من قبائلَ شتَّى. وألَفَّ الرّجلُ رأسَه في ثيابه، وألفَّ الطائرُ رأسه تحت جناحِه. وحكى بعضهم: في الأرض تلافيفُ من عُشْب. ولفَفْتُه حقه: منعته.
(لق)  اللام والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على صِياح وجَلَبة. من ذلك اللَّقلقَة: الصِّياح. وكذلك اللَّقلاق. واللَّقلَق: اللِّسان. وفي الحديث: "من وقِيَ شَرَّ لَقْلَقِه وقَبقَبِه وذَبْذَبِهْ فقد وُقي شِرَّةَ الشَّبابِ كلَّها". ولَقَّ عينَه، إذا ضرَبَها بيده، ولعلَّ ذلك للوَقع([34]) يُسْمَع. وأمَّا اللَّقْلَقة فالاضطراب، وهو قريبٌ من المقلوب، كأنَّه مُقَلقَل، وهو الذي لا يَقَِرُّ مكانَه. قال امرؤ القيس:
* بطرفٍ مُلَقْلَقِ([35]) *
(لك)  اللام والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على تداخُلٍ في الشَّيء. من ذلك اللَّكِيك: اللَّحم المتداخِلُ في العِظام. واللُّكالِك: البعير المكتنِزُ اللَّحم. ويقال: التكَّ القومُ: ازدحموا. واللُّكِّيُّ: الحادر([36]) اللَّحيم.
ومما شذَّ عن الباب اللَّكيك([37]): شجرةٌ ضعيفة. وقال امرؤ القيس في اللَّحم اللكيك:
فظل صِحابِي يَشتَوُون بنَعْمةٍ *** يصُفُّون غاراً باللَّكِيك الموشَّقِ([38]) --------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب اللام والميم وما يثلثهما".
([2]) في الأصل: "الخيل" تحريف، وإنما هو الجنبل، وهو القدح الضخم. وأنشده في اللسان (لمم) منسوباً لأبي النجم العجلي، وفي (جنبل) بدون نسبة.
([3]) قائله عقيل بن أبي طالب، كما في اللسان (لمم). وبعده:
*ومن مريد همه وغمه*
          قال في اللسان: "ووافق الرجز من غير قصد".
([4]) هي في حديث تعويذ الحسن والحسين: "أعيذكما بكلمات الله التامة، من كل شيطان وهامة، ومن شر كل عين لامة".
([5]) في اللسان أن اللهله: الأرض الواسعة يضطرب فيها السراب.
([6]) لرؤبة في ديوانه 166 واللسان (لهله).
([7]) لأبي زبيد الطائي في الخزانة (3: 382) وسيبويه (2: 32) والأغاني (4: 183) ومثله في الأغاني  (19: 158) قول النمر بن تولب:
علقت لوا تكررها *** إن لوا ذاك أعيانا
([8]) هو المضرب بن كعب، كما في الصحاح واللسان (لبب) والتاج (بعد) والقالى (2: 171).
([9]) سبق الاستشهاد بالكلمتين الأخيرتين في (شبل). وهو جزء من بيت للكميت، وهو بتمامه كما في اللسان (لبب، شبل):
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك الملبلب والمشبل
 ([10]) في الأصل: "يبتغي".
([11]) يقال من باب فرح وضرب، الأولى لأهل الحجاز والثانية لأهل نجد. ويقال أيضاً لببت تلب بضم باء الماضي وفتح لام المضارع. قال صاحب القاموس: ليس له نظير في كلامهم. قلت: أما قولهم في المضاعف عززت الشاة بضم الزاي، إذا قل لبنها، فليس نظيراً لهذا، لأن ماضيه تعز بضم العين لا فتحها. انظر ليس في كلام العرب لابن خالويه 9 واللسان (عزز).
([12]) في الأصل: "اللبيب"، تحريف.
([13]) لذي الرمة في ديوانه 3 واللسان (لبب).
([14]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 171 واللسان (لثث). وليس شاهداً لما قبله، بل لما بعده. فاللثلثة في البيت معناها التردد.
([15]) الدقعاء، بالدال: عامة التراب، وقيل التراب الدقيق. وفي الأصل: "الرقعاء" بالراء، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) في اللسان: "وفي حديث طلحة بن عبيد [الله]: إنهم أدخلوني الحش، وقربوا فوضعوا اللج على قفي".
([17]) وكذا ورد إنشاده في اللسان (لجج، أنض) مطابقاً لما مضى في (أنض)، ونبهت هناك على صواب روايته. انظر ديوان زهير 82.
([18]) أنشده في اللسان (لجج، فلن).
([19]) في الأصل: "التفت"، صوابه في المجمل واللسان.
([20]) للبعيث المجاشعي، كما في اللسان (لحح، عقر) وسبق إنشاده في (عقر). وصدره: * ألد إذا لاقيت يوماً بخطة *
([21]) لابن مقبل، في اللسان (لحح) وصدره: * بحي إذا قيل اظعنوا قد أتيتم *
([22]) اللسان (جلخ، لخخ) ومجالس ثعلب 451. وأنشده في أمالي الزجاجي 78 والخزانة (3: 104) رواية عن ثعلب. ونقل البغدادي نسبة الرجز إلى العجاج، وليس في ديوانه بل في ملحقاته 76. وفي الأصل: "وسار"، صوابه في المجمل والمراجع المتقدمة.
([23]) في الأصل: "لتنذر به"، تحريف. وهي الآية 97 من سورة مريم: "فإنما يسرناه بلسانك لتبشر به المتقين وتنذر به قوماً لدا".
([24]) أنشده في اللسان (شكع، لدد، قبل).
([25]) أنشده في اللسان (لدد)، وكذا في المجمل.
([26]) بياض في الأصل، ولعله يعني قول الربيع بن ضبع، في أمالي القالي (3: 215) والخزانة (3: 106) وسيبويه (1: 106، 293):
إذا عاش الفتى مائتين عاماً *** فقد ذهب اللذاذة والفتاء
          وقد سبق إنشاد هذا البيت في (فتي).
([27]) للراعي، وهو بتمامه كما في اللسان (صرخد، لذذ):
ولذ كطعم الصرخدي طرحته *** عشية خمس القوم والعين عاشقه
          برفع "عاشقه" لأن قبله:
وسربال كتان لبست جديده *** على الرحل حتى أسلمته بنائقه
وروى في اللسان بيتاً آخر مجهول القائل عنده، وهو:
ولذ كطعم الصرخدي تركته *** بأرض العدى من خشية الحدثان
وأنشد بعده الجاحظ في الحيوان (1: 662) يعني كلباً:
ومبد لي الشحناء بيني وبينه *** دعوت وقد طال السرى فدعاني
([28]) لإهاب بن عمير، في اللسان (لزز). وأنشده في المجمل (لز).
([29]) لزهير في ديوانه 131 واللسان (غمر، لسس) والمخصص (10: 185). وصدره: * ثلاث كأقواس السراء وناشط *
([30]) أنشده في اللسان (لسس، هوس) والمخصص (10: 185).
([31]) ويقال بضمها أيضاً، كما في اللسان.
([32]) في الأصل: "وبصبص".
([33]) ديوان الأعشى 109 ومعجم البلدان (نباك، النواعص).
([34]) الوقع: صوت الضرب. وفي الأصل: "للوقوع".
([35]) قطعة من بيت لـه ليس في ديوانه المطبوع. وفي اللسان: "وجلاها بطرف ملقلق". وقد وجدته في مخطوطتي دار الكتب برواية الطوسي، وخرابنداذ، وهو بتمامه:
رأى أرنباً فانقض يهوي أمامه *** إليها وجلاها بطرف ملقلق
 ([36]) في الأصل: "الحادل"، صوابه في المجمل.
([37]) لم يذكره في اللسان. وفي القاموس: "وكأمير: القطران، وشجرة ضعيفة، وموضع".
([38]) روي في ديوان امرئ القيس في مخطوطتي دار الكتب.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
 (**لم**)  **اللام** ve **الميم**; aslı sahih olup bir toplanmaya, yaklaşmaya ve bitişmeye delâlet eder. Denir: **لَمَمْتُ شَعَثه**, onun hâlinden dağınık ve yayılmış olanı topladığın (bir araya getirdiğin) zaman. Ve denir: **صخرةٌ ملَمْلَمَةً**; yani sert, yuvarlak; ve **ملمومة** da (denir). Dedi ki:
* **ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ**([2]) *
Babtandır: **ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً**, ona indiğin ve ona bitiştiğin zaman. **اللَّمَم**’e gelince: denir ki, günahı işlemek değildir; ancak ona yaklaşmaktır, sonra ondan çekinir. Allah Teâlâ dedi: ﴿الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الإثْمِ وَالفَوَاحِشَ إلا اللّمَمَ﴾ [النجم 32]. Ve denir: falana cinlerden **لَمَّة** isabet etti; bu, dokunma gibidir. Dedi ki:
* **أُعِيذُه من حادثاتِ اللمَّهْ**([3]) *
Babtandır: **اللِّمَّة**, **اللام**’ın kesresiyle: saç; kulak memelerini aştığı zaman; sanki buna, iki omzu koklayan ve onlara yaklaşan olduğu için bu ad verilmiştir. Ve **كتيبة ملمومة**: sayısı çoğaldı ve içinde bölük bölüğe toplandı. Ve **المُلِمَّة**: dünyanın musibetlerinden olan musibet. **العين اللاَّمَّة**([4])’e gelince: denir ki, aslı **مُلِمَّة**’dir; **السّامّة** ile birleştirildiği vakit **لامَّة** denildi; o, kötülükle isabet edendir. Bu, o kıyastır.
**"لم"**’e gelince: o bir edattır; denir ki aslı **لا**’dır; bu edatların kıyası yoktur.
(**لن**)  **اللام** ve **النون**. Bir edat kelimesidir; o da **لن**’dir; gelecek fiili nefyeder. Ve **الخليل**’den nakledildi ki **لنْ**’in aslı **لا أَنْ**’dır.
(**له**)  **اللام** ve **الهاء**; bir asıl olup bir şeyde inceliğe ve bayağılığa delâlet eder. Ondandır **اللَّهْلَه**: dokuması kötü elbise; aynı şekilde söz ve şiir. Ondandır **اللُّهْلُه**: süreklilik gösteren serap([5]). Dedi ki:
* **ومخفِقٍ مِن لُهْلُه ولُهْلُهِ**([6]) *
Cemi: **لهالِهُ**.
(**لو**)  **اللام** ve **الواو** bir edat kelimesidir; o da **لو**’dur; onunla temenni edilir. Arap dili ehli der ki: **لو**, bir şeyin başka bir şeyin imkânsızlığı sebebiyle imkânsızlığına; ve onun vukuunun başka bir şeyin vukuuyla vukuuna delâlet eder. Onların sözü gibi: **لو خرج زيد لخرجت**. **لو**’yu isim yaptığın vakit şeddelersin; denir: **أكثرتَ من اللَّوِّ**. **الخليل** inşad etti:
ليتَ شعري وأين منِّيَ ليتٌ *** إنَّ **لَيتاً** وإنَّ **لَوَّاً** عناءُ([7])
(**لأ**)  **اللام** ve **الهمزة**’ye gelince: saflığa ve parıltıya delâlet eder. Ondandır: **تلألأت اللُّؤلؤة**; ve ona, parıldadığı için ad verildi. Araplar der: "**لا أفعله ما لألأت الفُور بأذنابها**" yani kuyruklarıyla onu ne hareket ettirdi ne de onunla parıldadı.
(**لب**)  **اللام** ve **الباء**. Sahih bir asıl; bir yapışmaya ve sebat etmeye; ve bir hâlisliğe ve iyiliğe delâlet eder.
Birincisi: **ألَبَّ بالمكان**, orada ikamet ettiği zaman; **يُلبُّ إلبابا**. Ve bir adam: bu işte **لَبٌّ**, ona devam ettiği zaman. **الفرّاء** nakletti: **امرأةٌ لَبَّةٌ**: kocasını seven; manası: onun sevgisi üzerinde daima sabittir. Babtandır **التلبية**; o, onun sözü: **لَبَّيْك**. Dediler: manası, “ben senin itaatin üzerinde ikamet ediciyim.” Masdar üzerine nasbedildi; “cevaptan sonra cevap” manasıyla tesniye edildi. Ve **اللّبيب**: **المُلبِّي**. Şair([8]) dedi:
فقلت لها فِيئي إليكِ فإنَّني *** حرامٌ وإنِّي بعدَ ذاكِ لبيبُ
Yani: ihramlı, telbiye getiren. Babtandır: **لبْلَبَ** bir şeyden: ürktü; o hâlde o **ملبلب**’dir. Ve dedi:
* **مِنّا المُلَبلِبُ والمشبِلُ**([9]) *
Bu, sevgi üzerinde sebat etmektendir.
Diğer mana: **اللُّب** mâruftur; her şeyden; o, onun hâlisi ve ondan seçilip alınandır([10]); bu yüzden akla **لُبّ** adı verildi. Ve bir adam **لبيب**: yani akıllı. Ve **لَبَّ يلبُّ**([11]). Her şeyin hâlisi: onun **لُبابُه**’dur.
Babtandır **اللَّبَّة**; o, göğüsten gerdanlığın yeri; o yer hâlistir. Aynı şekilde **اللَّبَب**([12]). Denir: **لببتُ الرّجُل**: onun **لَبَّتَه**’sini vurdum. Ve kuşaklanan kimseye derler: **متلبِّب**; sanki elbisesini **لَبَّتِه**’sine doğru sıvamış, toplayıp bağlamış. Ve atın **لَبَبُ**’u mâruftur. Teşbih manası üzere: kumdan **اللَّبَب**; bir dağa yakın olup bir ovaya bitişik olan. Dedi ki:
بَرّاقة الجيدِ واللّباتُِ واضحةٌ *** كأنَّها ظبيةٌ أفضَى بها لَبَبُ([13])Ve bundan şâz olan: onların sözü: **اللَّبَاب**: otlaktır. Ve **اللَّبلاب**: bir bitkidir.
(**لت**)  **اللام** ve **التاء** tek bir kelimedir. Denir: **لتَّ السّويقَ بالسَّمْن**; onu yağla yoğurduğu zaman; **يلُتُّه لَتَّاً**; fail: **لاتٌّ**. **ابن الأعرابيّ**’den zikredildi: **لُتَّ فلانٌ بفلانٍ**, ona bağlandığı zaman. Eğer sahihse, bu ibdal babındandır; sanki **التاء**, **زاء**’dan ibdal edilmiştir.
(**لث**)  **اللام** ve **الثاء** sahih bir asıl; ikamete ve devamlılığa delâlet eder. Denir: **ألثَّ المطر**, yağmur devam ettiği zaman; **الإلثاث**: ikamet. Ve **لثلث** manaca **ألَثَّ** gibidir. Dedi ki:
* لا خيرَ في وُدِّ امرئٍ ملثلِث([14]) *
İçinde hayır olmayan tereddüt edeni kastetti. O, sevgi ikameti hususunda **يُلثلِِِث** edendir. Ve denir: **لثلثته عن حاجته**: onu ihtiyacından alıkoydum. Ve **تَلثلثَ الرّجُلُ في الدَّقعاء**([15]): yuvarlandı.
(**لج**)  **اللام** ve **الجيم** sahih bir asıl; bir şeyin bir kısmının bir kısmı üzerine dönüp durmasına ve bir şeyi tekrar tekrar çevirmeye delâlet eder. Ondandır **اللَّجاج**; denir: **لَجَّ يَلَجُّ**; ve sen **لجِجتَ** **على فَعِلت**; **لَجَجاً** ve **لَجَاجاً**. Babtandır: denizin **لُجُّ**’u; o, onun derin yeridir; aynı şekilde onun **لُجَّته**’si; çünkü bir kısmı bir kısmı üzerine dönüp durur. Denir: **التجَّ البحرُ التجاجاً**. Hadiste: "مَن ركِب البحر إذا التجَّ فقد بَرِئتْ منه الذّمّة". Kılıca **لُجّ** adı verilir; bu ancak teşbih üzeredir; sanki onun işi büyütüldü de denizin **لُجّ**’una benzetildi. Ondandır **طلحة** hadisi: "فقدَّمُوا فوضعوا **اللُّجَّ** على قَفيَّ([16])". Ve denir: **لجلجَ الرّجُل المُضْغَة في فيه**, onu ağzında evirip çevirdiği ve onu yutmadığı zaman. **زهير** dedi:
يلجلجُ مُضغةً فيها أنيض *** أصَلَّتْ فهي تحت الكشحِ داءُ([17])Ve **اللَّجلاج**: sözünde evirip çeviren, i‘rab etmeyen. Ve **اللَّجَّة**: gürültüdür. **أبو النَّجم** dedi:
* في **لَجَّةٍ** أمسِكْ فُلاناً عن فُلِ([18]) *
Ve derler: falanın kalbinde **لَجاجَةٌ** vardır; o, açlıktan çarpması, sükûn bulmamasıdır. Bu, **اللَّجَاجِ**’dandır. Ve **اللَّجاجُ الظَّلام**: onun karışmasıdır; denizin kabarmasına benzetilmiştir. Bu ödünç alınır da denir: **عين مُلْتجَّة**: şiddetli siyahlı.
(**لح**)  **اللام** ve **الحاء** sahih bir asıl; bir şeye yapışmaya ve yapışıp kalmaya delâlet eder. Denir: **ألَحَّ على الشَّيءِ إلحاحاً**, ona yöneldiği ve gevşemediği zaman. Ve denir: **لَحِحَتْ عينُه**, yapıştığı zaman([19]). Ondandır onların sözü: o, amcaoğludur **لَحَّاً**; yani nesepçe yapışık. Ve **المِلْحاح**: devenin hörgücünün üstüne ısırır gibi batan semerdir. Ve denir: **ألحّ السّحابُ**, yağmuru devam ettiği zaman. Ve semer hakkında dedi:
* ألَحَّ على أكتافِهِمْ قَتَبٌ عُقَرْ([20]) *
Ve denir: **تَلحلحَ القومُ**, yerlerinde ikamet ettikleri, ayrılmadıkları zaman. Dedi ki:
* أقاموا على أثقالِهِمْ وتلَحْلَحُوا([21]) *
Ve denir: **مكانٌ لاَحٌّ**: dar. Ve **رَحَىً مِلحاحٌ**: öğüttüğü şeye (sıkı) yapışan. Ve denir: **ألحَّ الجمل**, denildiği gibi: **خَلأت النّاقة** ve **حَرَن الفرسُ**; bu, neredeyse harekete geçmediği zamandır.
(**لخ**)  **اللام** ve **الخاء** sahih bir asıl; karışmaya delâlet eder. Denir: **سكرانُ مُلْتَخٌّ**; yani karışık. Ve **التَخَّ** onların işi kavim üzerine: karıştı. Ve **التَخَّ عُشْبُ الأرض**: karıştı.
Babtandır: **لَخَّتْ عينُه**, gözyaşı devam ettiği zaman; bu, ihtiyarlıktan olur. Dedi ki:
* وسال غَرْبُ عَينِه ولَخّا([22]) *
Babtandır: **اللَّخْلخانيَّة**: konuşmada pelteklik.
(**لد**)  **اللام** ve **الدال** iki sahih asıldır: biri çekişmeye delâlet eder; diğeri bir tarafa ve yana delâlet eder.
Birincisi **اللَّدَد**’dir; o, çekişmenin şiddetidir. Denir: **رجلٌ ألَدُّ** ve kavim **لُدٌّ**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَتُنْذرَ بِهِ قَوْماً لُدَّاً([23])﴾ [مريم 97]. Ve **اللَّديدان**: boynun iki yanı ve iki yüzüdür. Ve vadinin **لَدِيدا**’sı: iki yanıdır; bu yüzden denir: **تَلدَّد**, sağa ve sola şaşkın şaşkın döndüğü zaman. Ve **اللَّدُود**: insanın yüzünün iki yanından birine içirilen ilaçtır. Ve o **لُدَّ**; ben de **التدَدْتُ**. **ابنُ أحمر** dedi:
شرِبتُ الشُّكاعى والتَددْتُ ألِدَّة *** وأقبلتُ أفواهَ العروقِ المَكاوِيا([24])Babtandır onların sözü: bu işin ötesinde bir **مُحْتدّاً** ve bir **مُلتدّاً** bulmuyorum; yani ondan bir sapma yolu bulmuyorum. Ondan saptığı vakit, onun bir yanında olmuş olur. Babtandır: **ما زِلتُ أُلاَدُّ عنك**; yani savunurum; sanki kötülüğü ondan yana çevirir.
Bu babtan şâz olan: **اللَّدُّ**: çuval; böyle dediler; ve inşad ettiler:
* كَأنَّ لَدَّيهِ على صَفْحِ جَبَلْ([25]) *
Bu da, iki denk olduğu vakit taşınan şeyin yan tarafında bulunduğu için söylenebilir.
(**لذ**)  **اللام** ve **الذال** tek sahih bir asıl; bir şeyde tadın hoşluğuna delâlet eder. Ondandır **اللَّذّة** ve **اللَّذَاذَة**: bir şeyin tadının hoşluğu. Dedi ki:
……………………………...............([26]).
Ve **اللَّذُّ**: şu sözde uykudur:
* ولَذٍّ كَطَعم الصَّرخَدِيِّ([27]) *
**الفرّاء** dedi: **رجلٌ لذٌّ**: sözü güzel.
(**لز**)  **اللام** ve **الزاء** sahih bir asıl; yapışmaya ve bitişmeye delâlet eder. Denir: **لُزَّ به**, ona yapıştığı zaman; **لَزَّاً** ve **لَزَازاً**. Ve **لازَزْتُه**: ona yapıştım. Ve bir adam: **لِزَازُ خَصمٍ**, hasmına yapışıp ondan geri durmadığı zaman. Ve **الملزَّزُ**: yaratılışı toplanmış olan. Ve **اللَّزّ**: saplamadır. Bu, babın kıyası üzeredir. Ve **اللَّزائز**: boğazda, **المِلاط**’a bitişik yerde etten toplanan şey. Dedi ki:
* ذي مِرفقٍ بانَ عن اللزائزِ([28]) *
Babtandır: **كَزٌّ لَزٌّ**; ve **لَزٌّ**’ün, tâbi kılma olarak olması caizdir.
(**لس**)  **اللام** ve **السين**; bir asıl olup bir şeyi yalamaya delâlet eder. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: **اللَّسُّ**: yalamadır. Ve denir: **ألَسَّتِ الأرضُ**, bitkisinin ilki çıktığı zaman. Dedi: buna, mal onu yaladığı için bu ad verildi. Ve binek hayvanı diliyle **الخَلاَ**’yı yaladı; **تَلُسُّه لَسَّاً**. Dedi ki:
* قد اخضَرَّ من لسِّ الغَميرِ جحافُله([29]) *
Ve o bitkiye **اللُّساسُ** da denir. Dedi ki:
* في باقِلِ الرِّمثِ وفي اللُّساسِ([30]) *
(**لص**)  **اللام** ve **الصاد**; sahih bir asıl olup yapışmaya ve yaklaşmaya delâlet eder. Ondandır **اللَّصَص**; o, iki omzun birbirine yaklaşmasıdır; neredeyse iki kulağa değecek olurlar. Ve **الألَصُّ**: azı dişleri de birbirine yakın olan. Ve denir: **لُصِّصَ البُنيانُ**; **رُصِّص** gibi. Ve denir: dar alın **اللَّصَّاء**’dır. Ve koyundan **اللَّصَّاء**: iki boynuzundan birinin yüze yöneldiği. Babtandır **اللِّصُّ**; çünkü bir şeyi almak isteyerek ona yapışır. Onun fiili **اللَّصُوصية**’dir; **اللام**’ın fethiyle([31]). Ve denir: **أرضٌ مَلَصَّةٌ**: hırsızı çok.
(**لض**)  **اللام** ve **الضاد**; **الخليل** zikretti ki **اللَّضْلاضَ**: kılavuzdur. Dedi: ve **لَضلَضَتُهُ**: onun dönüp bakması ve sakınmasıdır.
(**لط**)  **اللام** ve **الطاء** sahih bir asıl; yaklaşmaya, yapışmaya ve ısrara delâlet eder. Ondandır onların sözü: **ألَطَّ الرّجل**, işte şiddetlendiği zaman. Ve denir: **لطّ به**: ona yapıştı. Ve her şey ki bir şeyle örtüldü, ona **لُطَّ** edilmiştir. Ve **لَطَّت النّاقةُ بذَنبِها**, yürüyüşünde onu iki uyluğu arasına koyduğu zaman. Ve **اللَّطُّ**: hanzalden bir gerdanlıktır; gırtlağa yapışık olduğu için **لَطّ** diye adlandırıldı. Cemi: **لِطَاط**. Ve **اللِّطَاط**: dağın kenarıdır. Ve devenin **مِلطاط**’ı: başının ortasında bir kenardır. Ve **المِلطاط**: vadinin kıyısıdır; bütün bunlar, ayrılmayıp yapışık olduğu için adlandırıldı. Ve **اللِّطْلِط**: büyük yaşlı kadın; çünkü yerinde yapışık kalır, neredeyse ayrılmaz.
(**لظ**)  **اللام** ve **الظاء** sahih bir asıl; yapışmaya delâlet eder. Denir: **ألظَّ الرّجلُ بالشَّيء**, ona yapıştığı zaman. Hadiste: "ألِظُّوا بياذَا الجلالِ والإكرامِ"; yani bunu bırakmayın ve duanızda bunu çoğaltın. Ve denir: **ألَظَّ المطرُ**: devam etti. Ve derler: **الإلظاظ**: bir şey üzerine acımaktır; bu, babtan uzak bir kıyas değildir.
(**لع**)  **اللام** ve **العين** sahih bir asıl; çalkantıya ve **بَصْبصَة**’ye([32]) delâlet eder. Ondandır **اللَّعْلَع**: serap; ve **لعلعتُه**: onu **بَصبصتُه** yaptım. Ve **تَلعلع** bir şey: kırılıncaya kadar çalkalandı. Ve **لَعْلعَ الكلبُ**: dilini sarkıttı. Ve **امرأة لَعَّةٌ**: hafif. Ve açlıktan **تلعلع**: kıvrandı. Ve **اللَّعَاعة**: yumuşak bir ot. Ve **ألعَّتِ الأرضُ**: **اللُّعَاع** bitirdi; ve **تلعَّيتُ**: **اللعاع** aldım. Bu son kelime şâzdır.
(**لغ**)  **اللام** ve **الغين**. Bazıları zikretti: **لَغْلغَ طعامَه**: onu yağla ıslattı.
(**لف**)  **اللام** ve **الفاء** sahih bir asıl; bir şeyin bir şey üzerine dolanmasına delâlet eder. Denir: **لفَفْتُ الشّيءَ بالشّيء لفَّاً**. Ve sarığımı başıma doladım. Ve denir: kavim geldi ve **مَن لَفَّ لَفَّهم**; yani onlara katılan kimse; sanki onlara dolandı. **الأعشى** dedi:
وقد ملأت قيسٌ ومن لَفَّ لَفَّها *** نُبَاكاً فَقوَّاً فالرَّجا فالنَّواعصا([33])Ve dilsiz olana denir: **أَلَفُّ**; sanki dili dolanmıştır; ve dilinde **لَفَفٌ** vardır. Ve **الألفاف**: ağaç; bir kısmı bir kısmına dolanır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَجَنَّاتٍ ألْفَافاً﴾ [النبأ 16]. Ve **الألَفُّ**: semizliğinden iki uyluğu birbirine yaklaşan; sanki ikisi dolanmıştır; o, **اللفَف**’tir. Dedi ki:
عِِراض القَطَا ملتفّةٌ رَبَلاتُها *** وما اللُّفُّ أفخاذاً بتاركةٍٍ عَقْلا
Ve ağır, yavaş adama denir: **ألَفُّ**. Ve **اللَّفيف**: çeşitli kabilelerden toplanmış insan topluluğu. Ve adam başını elbiselerine **ألَفَّ** etti; ve kuş başını kanadının altına **ألفَّ** etti. Bazıları nakletti: yerde ottan **تلافيفُ** vardır. Ve **لفَفْتُه حقه**: hakkını ondan men ettim.
(**لق**)  **اللام** ve **القاف** sahih bir asıl; bağırmaya ve gürültüye delâlet eder. Ondandır **اللَّقلقَة**: bağırma. Aynı şekilde **اللَّقلاق**. Ve **اللَّقلَق**: dildir. Hadiste: "من وقِيَ شَرَّ **لَقْلَقِه** و**قَبقَبِه** و**ذَبْذَبِهْ** فقد وُقي شِرَّةَ الشَّبابِ كلَّها". Ve **لَقَّ عينَه**, eliyle ona vurduğu zaman; belki bu, işitilen **الوَقع**([34]) içindir. **اللَّقْلَقة**’ye gelince: çalkantıdır; o, maklûba yakındır; sanki o **مُقَلقَل**’dir; o da yerinde durmayan kimsedir. **امرؤ القيس** dedi:
* بطرفٍ **مُلَقْلَقِ**([35]) *
(**لك**)  **اللام** ve **الكاف**; bir asıl olup bir şeyde iç içe girmeye delâlet eder. Ondandır **اللَّكِيك**: kemiklerde iç içe girmiş et. Ve **اللُّكالِك**: eti dolgun deve. Ve denir: **التكَّ القومُ**: sıkıştılar. Ve **اللُّكِّيُّ**: **الحادر**([36]) etli.
Babtan şâz olan: **اللَّكيك**([37]): zayıf bir ağaç. **امرؤ القيس** et olan **اللَّحم اللكيك** hakkında dedi:
فظل صِحابِي يَشتَوُون بنَعْمةٍ *** يصُفُّون غاراً باللَّكِيك الموشَّقِ([38]) --------------ـــ

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- اللجاج: التمادي والعناد في تعاطي الفعل المزجور عنه، وقد لج في الأمر يلج لجاجا، قال تعالى: ﴿ولو رحمناهم وكشفنا ما بهم من ضر للجوا في كغيانهم يعمهون﴾ [المؤمنون/75]، ﴿بل لجوا في عتو ونفور﴾ [الملك/21] ومنه: لجة الصوت بفتح اللام. أي: تردده، ولجة البحر بالضم: تردد أمواجه، ولجة الليل: تردد ظلامه، ويقال في كل واحد لج والتج. قال: ﴿في بحر لجي﴾ [النور/40] منسوب إلى لجة البحر، وما روي: (وضع اللج على قفي) (هذا مروي عن طلحة بن عبيد الله رضي الله عنه، وذلك حين قام إليه رجل بالبصرة فقال: إنا أناس بهذه الأمصار، وإنه أتانا قتل أمير وتأمير آخر، وأتتنا بيعتك، فأنشدك الله لا تكن أول من غدر، فقال طلحة: أنصتوني، ثم قال: إني أخذت فأدخلت في الحش، وقربوا فوضعوا اللج على قفي، فقالوا: لتبايعن أو لنقتلنك، فبايعت وأنا مكره.
قوله: اللج. قال الأصمعي: يعني السيف. قال: ونرى أن اللج اسم سمي به السيف كما قالوا: الصمصامة، وذو الفقار ونحوه. انظر: غريب الحديث لأبي عبيد 4/10؛ والنهاية 4/234؛ واللسان (لج) )، أصله: قفاي، فقلب الألف ياء، وهو لغة فعبارة عن السيف المتموج ماؤه، واللجلجة: التردد في الكلام وفي ابتلاع الطعام، قال الشاعر:
*يلجلج مضغة فيها أنيض*
(الشطر لزهير، وعجزه:
*أصلت فهي تحت الكشح داء*
وهو في ديوانه ص 14؛ واللسان (لجج) )
أي: غير منضج، ورجل لجلج ولجلاج: في كلامه تردد، وقيل: الحق أبلج والباطل لجلج. أي: لا يستقيم في قول قائله، وفي فعل فاعله بل يتردد فيه.

##### Türkçe

- **اللجاج**: yasaklanmış fiili yapmada ileri gitme ve inat; ve “işte ileri gitti” denir: **لج في الأمر يلج لجاجا**. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولو رحمناهم وكشفنا ما بهم من ضر للجوا في كغيانهم يعمهون﴾ [المؤمنون/75]، ﴿بل لجوا في عتو ونفور﴾ [الملك/21]. Bundan: **لجة الصوت** (lâmın fethasıyla); yani: onun tekrarlanması. Ve **لجة البحر** (zamm ile): onun dalgalarının tekrarlanması. Ve **لجة الليل**: onun karanlığının tekrarlanması. Ve her birinde “**لج**” ve “**التج**” denir. Dedi ki: ﴿في بحر لجي﴾ [النور/40] denizin **لجة**’sine nispet edilmiştir. Ve rivayet olunan: (**وضع اللج على قفي**) (Bu, Talha b. Ubeydullah رضي الله عنه’dan rivayet edilmiştir; bu da, Basra’da bir adam ona kalkıp şöyle dediği zamandır: Biz bu beldelerde birtakım insanlarız; bize bir emîrin öldürülmesi ve başka birinin emîr yapılması geldi; bize senin biatin geldi; seni Allah ile yemin ettiririm, ilk gadr eden olma. Talha dedi: Beni susturun; sonra dedi: Ben alındım da helaya sokuldum; yaklaştırdılar da **اللج**’i enseme koydular; dediler ki: Ya biat edeceksin ya da seni öldüreceğiz. Ben de zorlanmış iken biat ettim.
Onun sözü: **اللج**. **الأصمعي** dedi: yani kılıç. Dedi: Ve biz, **اللج**’in, **الصمصامة** ve **ذو الفقار** ve benzeri dedikleri gibi, kılıcın kendisiyle adlandırıldığı bir isim olduğunu görüyoruz. Bak: Ebû Ubeyd’in Garîbü’l-hadîs’i 4/10; en-Nihâye 4/234; Lisân (**لج**) ) aslı: **قفاي**; sonra elif yâ’ya çevrildi; ve o bir lehçedir; böylece, suyu dalgalanan kılıçtan ibaredir. Ve **اللجلجة**: sözde ve yemeği yutmada tereddüt; şair dedi ki:
*يلجلج مضغة فيها أنيض*
(Şatrı Züheyr’indir; ve aczü:
*أصلت فهي تحت الكشح داء*
ve o, divanında s. 14’tedir; Lisân (**لجج**) )
yani: pişmemiş. Ve **رجل لجلج ولجلاج**: sözünde tereddüt eden. Ve denildi ki: **الحق أبلج والباطل لجلج**; yani: söyleyenin sözünde ve yapanın fiilinde düzgün olmaz; bilakis onda tereddüt eder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَجَّ
1 لَجَّ ذ , sec. pers. لَجِجْتَ, aor. لَجَ٣َ , inf. n. لَجَاجٌ and لَجَاجَةٌ (S, K) and لَجَجٌ; (M, A:) and لَجَّ, sec. pers. لَجَجْتَ, aor. لَجِ٣َ ; (S, K;) He persisted, or persevered, فِى أَمْرٍ in an affair: (Msb:) or he persisted in an affair, and refused to turn from it: (M:) or he persisted obstinately in an affair, even if it became manifest that it was wrong: (the Towsheeh:) or he persevered, or continued, in opposition, in contention, litigation, or wrangling: (TA:) or he persisted in contention, litigation, or wrangling; (Msb, TA;) and so ↓ لاجّ, inf. n. مُلَاجَّةٌ: (S:) or he contended, litigated, or wrangled. (K.) [Hence, لَجَّ فَحَجَّ, a prov.: see art. حج.] See also, for an ex., 8 in art. عود. -A2- See 4.

لجّج
2 لجّج ذ , (inf. n. تَلْجِيجٌ, K,) It (a ship, S) entered the لُجَّة [or main sea, or the fathomless deep, or the great expanse of sea of which the limits could not be seen]. (S, K.) ― -b2- لَجُّوا [perhaps a mistake for أَلَجُّوا] They entered the لُجّ [or main sea, &c.]. (A, TA.) ― -b3- ↓ أَلَجُّوا and لَجَّجُوا They embarked upon the لجة [or main sea, &c.]. (TA.)

3 لَاْجَ٣َ see 1. ― -b2- لَاجَّتِ الأَلْسُنُ فِى الخُصُومَاتِ (S, art. مرس,) or ↓ تَلَاجَّت (M, same art.,) [The tongues persisted in wranglings, quarrellings, or contentions]. ― -b3- And لَاجَّ فُلَانًا [He wrangled, quarrelled, or contended, with such a one]. (AHeyth, K in art. غرو.)

أَلَجَّهُ
4 أَلَجَّهُ ذ He continued him, or made him to persevere, or persist, in a thing: accord. to Lh.: for he explains يَمُدُّهُمْ in the Kur, ii., 14, by يُلِجُّهُمْ: but ISd doubts whether he had heard this from the Arabs: and adds, that he, himself, had not heard أَلْجَجْتُهُ. (L.) -A2- الجّ القَوْمُ The people cried out; raised a cry. (TA.) ― -b2- Also, and القَوْمُ ↓ لجّ, The people uttered confused cries. (TA.) ― -b3- الجّت الاِبِلُ The camels uttered cries: (K:) and in like manner الغَنَمُ, the sheep or goats. (TA.) -A3- See 2.

تلجّج فِى صَدْرِهِ
5 تلجّج فِى صَدْرِهِ ذ It (a thing) fluctuated in his bosom, or came and went repeatedly. (Msb.)

6 تَلَاْجَ٣َ see 3. ― -b2- تَلَاجٌّ The wrangling, quarrelling, or contending, one with another. (KL.) You say, تَلَاجَّا [They wrangled, &c., each with the other.] (M in art. شق.)

التجّ المَوْجُ
8 التجّ المَوْجُ ذ The waves became great and confused. (TA.) ― -b2- التّج البَحْرُ, inf. n. اِلْتِجَاجٌ, (S,) The sea became tumultuous, its waves dashing together: (TA:) the main part, or fathomless deep, of the sea became vast, and very tumultuous. (A.) ― -b3- التجّت الأَصْوَاتُ The voices, or sounds, were confused: (S, K:) or, rose high, and were confused. (L.) ― -b4- التجّ الظَّلَامُ (tropical:) The darkness became intricate and confused. (TA.) ― -b5- التّج الأَمْرُ (assumed tropical:) The affair became great and confused. (TA.) ― -b6- اِذَا التجّ الدَّيَامِيمُ, in a verse of Dhu-rRummeh, (tropical:) When the wide deserts become scenes of mirage like لُجّ [or great expanses of sea of which the extremities cannot be seen]. (AHát.) -A2- اِنَّهُ لَشَدِيدُ الْتِجَاجِ العَيْنِ Verily he has an intensely black eye. (L.)

لَجْلَجَ
R. Q. 1 لَجْلَجَ ذ inf. n. لَجْلَجَةٌ, He spoke with an indistinct utterance: he spoke with a heavy tongue, and was defective in speech, not uttering one part of what he said immediately after another; he hesitated in speech, by reason of a natural defect: (Lth:) or he reiterated, or stammered, or stuttered, (تَرَدَّدَ) in his speech; as also ↓ تَلَجْلَجَ. (S, K.) ― -b2- لَجْلَجَ المُضْغَةَ فِى فِمِهِ He moved the morsel of meat backwards and forwards in his mouth, to chew it. (S.)

R. Q. 2  see R. Q. 1.

لُجٌّ
لُجٌّ ذ The side of a valley. (K.) ― -b2- The side, or shore, of a sea. (L.) [See also لُجَّةٌ.] ― -b3- A rugged part of a mountain. (K.) ― -b4- (tropical:) A sword: (S, K:) app. from لُجٌّ with reference to the sea, because of its terribleness: (As:) thought by ISd to occur only in one instance, in a trad.: said to be of the dial. of Teiyi; or of Hudheyl, and of some of the people of El-Yemen. (TA.) ― -b5- Also لُجَّةٌ, (tropical:) A mirror. (K.) ― -b6- And (tropical:) Silver. (K.)

لَجَّةٌ
لَجَّةٌ ذ Voices, cries, clamour, confused noise, or a mixture of voices, (S, K,) of men, (S,) and sometimes of camels. (TA.)

لُجَّةٌ
لُجَّةٌ ذ and ↓ لُجٌّ The main body of water, (S, K,) or of the sea: [the deep:] or the depth, or deep, of the sea, of which the bottom cannot be reached; the fathomless deep: (L:) also, لُجَّةٌ (TA) and بَحْرٍ ↓ لُجُّ (L) a great expanse of water, or sea, of which the extremities cannot be seen: (L, TA:) pl. لُجٌّ and لُجَجٌ and لِجَاجٌ; the last pl. of لُجَّةٌ. (TA.) ― -b2- فُلَانٌ لُجَّةٌ وَاسِعَةٌ (tropical:) [Such a one is a wide fathomless deep]: a phrase by which one is likened to a sea, in amplitude. (TA.) ― -b3- كَأَنَّ عَيْنَهُ لُجَّةٌ (assumed tropical:) [As though his eye were a fathomless sea]: i. e., intensely black. (L.) ― -b4- الظُّعْنُ تَسْبَحُ السَّرَابِ ↓ فِى لُجِّ (tropical:) The women in the camel-litters swim in the great expanse of mirage. (TA.) ― -b5- لُجَّةُ الظَّلَامِ (tropical:) The depth of the darkness. (TA.) ― -b6- اللَّيْلِ ↓ لُجُّ (assumed tropical:) The depth of night; its intense darkness and blackness. (TA.) ― -b7- جَمَلُ أَدْهَمُ لُجٌّ (assumed tropical:) A deep black, or intensely black, camel. (K.) ― -b8- لُجَّةٌ and ↓ لُجٌّ (tropical:) A numerous assembly, company, troop, or congregated body: (K:) from لُجَّةٌ with reference to the sea. (TA.) ― -b9- لُجَّةٌ أَمْرٍ (assumed tropical:) The main part of an affair. (TA.)

لُجَجَةٌ
لُجَجَةٌ ذ : see لَجُوجٌ.

بَحْرٌ لُجِّىٌّ
بَحْرٌ لُجِّىٌّ ذ , (S, K,) and ↓ لِجِّىٌّ, (K,) and ↓ لُجَاجٌ, (L,) A vast and deep sea. (S, L, K.) In ↓ لِجِىٌّ, the first vowel is assimilated to the second to make the word more easy of pronunciation. (TA.)

لِجِىٌّ
لِجِىٌّ ذ : see لُجِىٌّ.

لُجَاجٌ
لُجَاجٌ ذ : see لُجِىٌّ.

لَجُوجٌ
لَجُوجٌ ذ and ↓ لَجُوجَةٌ (in which the ة is added to give [double] intensiveness to the signification, S) and ↓ لُجَجَةٌ (S, K) and ↓ مِلْجَاجٌ, (L, A,) [intensive] epithets from لَجَّ “ he persisted, &c. ” [One who persists in an affair much: or who does so refusing to turn from it: or who does so even if it have become manifest that it is wrong: or who perseveres, or continues, much, in opposition, in contention, or the like: or who persists much, or is very pertinacious, in contention, or the like: or very contentious or litigious, or a great wrangler]. (S, M, K, &c.) The first is a masc. and fem. epithet: and is applied to a human being and to a horse. (TA.)

لَجُوجَةٌ
لَجُوجَةٌ ذ : see لَجُوجٌ.

الحَقُّ أَبْلَجُ وَالبَاطِلُ لَجْلَجٌ
الحَقُّ أَبْلَجُ وَالبَاطِلُ لَجْلَجٌ ذ (AZ, S) [Truth is apparent, manifest, or evident, or clear, and falsity is a cause of embarrassment, or hesitation, to the speaker]: i. e., the latter is agitated to and fro, without having utterance: (S:) or truth is lucid and direct, and falsity is confused and indirect. (TA.)

لَجْلَجَةٌ
لَجْلَجَةٌ ذ A mixture, or confusion, of voices or sounds. (L.)

لَجْلَاجٌ
لَجْلَاجٌ ذ One who speaks with an indistinct utterance: (TA:) or who has naturally a heavy tongue and a defective speech, (T,) so that he does not utter one part of what he says immediately after another, who has a natural hesitation in his speech: or who reiterates, or stammers, or stutters, (يتردّد,) in his speech: or, as some say, whose tongue rolls about between the sides of his mouth. (TA.)

مِلْجَاجٌ
مِلْجَاجٌ ذ : see لَجُوجٌ.

عَيْنٌ مُلْتَجَّةٌ
عَيْنٌ مُلْتَجَّةٌ ذ (tropical:) An eye intensely black. (K.) ― -b2- أَرْضٌ مُلْتَجَّةٌ (tropical:) Land intensely green, (K,) whether its herbage be tangled or not: or land of which the herbage is compact and tall and abundant. (TA.) ― -b3- أَرْضٌ بَقْلُهَا مُلْتَجٌّ Land of which the leguminous plants are compact, or dense. (TA.)

يَلَنْجُوجٌ
يَلَنْجُوجٌ ذ and يَلَنْجَجٌ and أَلَنْجَجٌ, (S, L,) or يَلَنْجُوجُ and يَلَنْجَجُ and أَلَنْجَجُ, [all three imperfectly declinable, as being generic proper names and of foreign origin, borrowed from the Persian language,] and أَلَنْجُوجٌ and يَلَنْجَجٌ and يَلَنْجُوجٌ [which last is omitted in the CK] and يَلَنْجُوجِىٌّ (K) and أَلَنْجَجٌ and أَلَنْجِيجٌ, (TA,) Aloes-wood; syn. عُودُ الطِّيبِ, (L,) or عُودُ البَخُورِ: (K:) or the wood of another tree with which one fumigates: (L:) a certain wood with which one fumigates. (S.) The ا and ى in النجج and يلنجج [&c.] are augmentative letters added to make these words quasi-coordinate to the class of quinqueliteral-radical words: an augmentative letter is not used for such a purpose at the beginning of a word unless there is also with it another augmentative letter: and such, here, is the ن. (IJ.) Lh uses يلنجوج and النجوج and النجيج as epithets, writing عُودٌ يلنجوج &c. (TA.) The wood thus called has a very beneficial effect upon a relaxed stomach, (K,) when eaten; and of the beneficial effects for which it is most celebrated are those which it produces upon the brain and the heart, when used for fumigation and when eaten. (TA.)

لَج فِى الأَمْرِ
1 لَج فِى الأَمْرِ ذ He kept, attended, or applied himself, constantly, perseveringly, or assiduously, to the thing; he was persevering, or assiduous, in the affair. (Msb.)

##### Türkçe

**لَجَّ**
1 **لَجَّ** ذ , ikinci şahıs **لَجِجْتَ**, muzâri‘ **لَجَ٣َ** , mastar ismi **لَجَاجٌ** ve **لَجَاجَةٌ** (S, K) ve **لَجَجٌ**; (M, A:) ve **لَجَّ**, ikinci şahıs **لَجَجْتَ**, muzâri‘ **لَجِ٣َ** ; (S, K;) O, bir işte sebat etti, yahut devam etti, **فِى أَمْرٍ** bir işte: (Msb:) yahut bir işte sebat etti ve ondan dönmeyi reddetti: (M:) yahut bir işte inatla sebat etti, yanlış olduğu açığa çıksa bile: (Towsheeh:) yahut muhalefette, çekişmede, davalaşmada veya ağız kavgasında sebat etti, yahut devam etti: (TA:) yahut çekişmede, davalaşmada veya ağız kavgasında sebat etti; (Msb, TA;) ve bunun gibi ↓ **لاجّ**, mastar ismi **مُلَاجَّةٌ**: (S:) yahut çekişti, davalaştı veya ağız kavgası yaptı. (K.) [Bundan dolayı, **لَجَّ فَحَجَّ**, bir darb-ı mesel: md. **حج**’ye bak.] Ayrıca, bir örnek için, md. **عود**’da 8’e de bak. -A2- 4’e bak.

**لجّج**
2 **لجّج** ذ , (mastar ismi **تَلْجِيجٌ**, K,) O (bir gemi, S) **لُجَّة**’ye [yahut ana denize; yahut ölçülemeyen derinliğe; yahut sınırları görülemeyen büyük deniz genişliğine] girdi. (S, K.) ― -b2- **لَجُّوا** [muhtemelen **أَلَجُّوا** yerine bir hata] Onlar **لُجّ**’e [yahut ana denize, vb.] girdiler. (A, TA.) ― -b3- ↓ **أَلَجُّوا** ve **لَجَّجُوا** Onlar **لجة**’ye [yahut ana denize, vb.] açıldılar. (TA.)

3 **لَاْجَ٣َ** 1’e bak. ― -b2- **لَاجَّتِ الأَلْسُنُ فِى الخُصُومَاتِ** (S, md. **مرس**, ) yahut ↓ **تَلَاجَّت** (M, aynı md.,) [Diller ağız kavgalarında, çekişmelerde veya ihtilaflarda sebat etti]. ― -b3- Ve **لَاجَّ فُلَانًا** [O, falanca ile ağız kavgası yaptı, çekişti veya ihtilafa girdi]. (AHeyth, K md. **غرو**’da.)

**أَلَجَّهُ**
4 **أَلَجَّهُ** ذ O, onu bir şeyde devam ettirdi, yahut sebat ettirdi, yahut ısrar ettirdi: Lh’ye göre: çünkü o, Kur’ân’da ii., 14’teki **يَمُدُّهُمْ**’ü **يُلِجُّهُمْ** ile açıklar: fakat ISd, bunu Araplardan işitip işitmediğinden şüphe eder: ve ekler ki, kendisi **أَلْجَجْتُهُ**’ü işitmemiştir. (L.) -A2- **الجّ القَوْمُ** Kavim bağırdı; bir çığlık yükseltti. (TA.) ― -b2- Ayrıca, ve **القَوْمُ** ↓ **لجّ**, Kavim karışık çığlıklar çıkardı. (TA.) ― -b3- **الجّت الاِبِلُ** Develer sesler çıkardı: (K:) ve aynı şekilde **الغَنَمُ**, koyunlar yahut keçiler. (TA.) -A3- 2’ye bak.

**تلجّج فِى صَدْرِهِ**
5 **تلجّج فِى صَدْرِهِ** ذ O (bir şey) onun göğsünde dalgalandı, yahut tekrar tekrar gelip gitti. (Msb.)

6 **تَلَاْجَ٣َ** 3’e bak. ― -b2- **تَلَاجٌّ** Birbirleriyle ağız kavgası etme, çekişme veya ihtilafa girme. (KL.) Sen dersin ki, **تَلَاجَّا** [Onlar birbirleriyle ağız kavgası ettiler, vb.] (M md. **شق**’da.)

**التجّ المَوْجُ**
8 **التجّ المَوْجُ** ذ Dalgalar büyük ve karışık oldu. (TA.) ― -b2- **التّج البَحْرُ**, mastar ismi **اِلْتِجَاجٌ**, (S,) Deniz çalkantılı oldu, dalgaları birbirine çarpıştı: (TA:) denizin ana kısmı, yahut ölçülemeyen derinliği, genişledi ve çok çalkantılı oldu. (A.) ― -b3- **التجّت الأَصْوَاتُ** Sesler, yahut işitilen sesler, karışık oldu: (S, K:) yahut yükseldi ve karışık oldu. (L.) ― -b4- **التجّ الظَّلَامُ** (mecaz:) Karanlık girift ve karışık oldu. (TA.) ― -b5- **التّج الأَمْرُ** (farazî mecaz:) İş büyük ve karışık oldu. (TA.) ― -b6- **اِذَا التجّ الدَّيَامِيمُ**, Zü’r-Rumme’nin bir beytinde, (mecaz:) Geniş çöller **لُجّ** gibi [yahut uçları görülemeyen büyük deniz genişlikleri gibi] serap sahneleri olduğunda. (AHát.) -A2- **اِنَّهُ لَشَدِيدُ الْتِجَاجِ العَيْنِ** Şüphesiz o, gözü pek şiddetli siyahlığa sahip olandır. (L.)

**لَجْلَجَ**
R. Q. 1 **لَجْلَجَ** ذ mastar ismi **لَجْلَجَةٌ**, O, anlaşılmaz bir söyleyişle konuştu: dili ağır olarak konuştu ve konuşması kusurlu oldu; söylediğinin bir kısmını hemen diğerinin ardından çıkarmadı; tabii bir kusur sebebiyle konuşmada tereddüt etti: (Lth:) yahut konuşmasında tekrar etti, yahut kekeleşti, yahut peltekledi, (**تَرَدَّدَ**) ; bunun gibi ↓ **تَلَجْلَجَ** da. (S, K.) ― -b2- **لَجْلَجَ المُضْغَةَ فِى فِمِهِ** O, eti lokmasını ağzında geri ileri hareket ettirdi, onu çiğnemek için. (S.)

R. Q. 2  R. Q. 1’e bak.

**لُجٌّ**
**لُجٌّ** ذ Bir vadinin yanı. (K.) ― -b2- Bir denizin yanı, yahut kıyısı. (L.) [Ayrıca **لُجَّةٌ**’ye de bak.] ― -b3- Bir dağın sarp bir kısmı. (K.) ― -b4- (mecaz:) Bir kılıç: (S, K:) görünüşe göre **لُجٌّ**’den, denize nispetle, onun dehşeti sebebiyle: (As:) ISd’ye göre yalnız bir örnekte, bir rivayette vâki olur: Teiyi lehçesinden olduğu söylenir; yahut Hudheyl’den ve Yemen halkından bir kısmındandır. (TA.) ― -b5- Ayrıca **لُجَّةٌ**, (mecaz:) Bir ayna. (K.) ― -b6- Ve (mecaz:) Gümüş. (K.)

**لَجَّةٌ**
**لَجَّةٌ** ذ İnsanların, (S,) ve bazen develerin, (TA,) sesleri, çığlıkları, gürültüsü, karışık gürültü, yahut seslerin bir karışımı. (S, K.)

**لُجَّةٌ**
**لُجَّةٌ** ذ ve ↓ **لُجٌّ** Suyun ana kütlesi, (S, K,) yahut denizin: [derin:] yahut denizin, dibine ulaşılamayan derinliği yahut derini; ölçülemeyen derinlik: (L:) ayrıca, **لُجَّةٌ** (TA) ve **بَحْرٍ** ↓ **لُجُّ** (L) uçları görülemeyen büyük bir su genişliği, yahut deniz: (L, TA:) çoğulu **لُجٌّ** ve **لُجَجٌ** ve **لِجَاجٌ**; sonuncusu **لُجَّةٌ**’nin çoğuludur. (TA.) ― -b2- **فُلَانٌ لُجَّةٌ وَاسِعَةٌ** (mecaz:) [Falanca geniş bir ölçülemez derinliktir]: bir kimsenin genişlikte denize benzetildiği bir ibare. (TA.) ― -b3- **كَأَنَّ عَيْنَهُ لُجَّةٌ** (farazî mecaz:) [Sanki onun gözü ölçülemez bir denizdir]: yani, pek şiddetli siyah. (L.) ― -b4- **الظُّعْنُ تَسْبَحُ السَّرَابِ ↓ فِى لُجِّ** (mecaz:) Hevdec içindeki kadınlar serabın büyük genişliğinde yüzer. (TA.) ― -b5- **لُجَّةُ الظَّلَامِ** (mecaz:) Karanlığın derinliği. (TA.) ― -b6- **اللَّيْلِ ↓ لُجُّ** (farazî mecaz:) Gecenin derinliği; onun şiddetli karanlığı ve siyahlığı. (TA.) ― -b7- **جَمَلُ أَدْهَمُ لُجٌّ** (farazî mecaz:) Koyu siyah, yahut pek şiddetli siyah bir deve. (K.) ― -b8- **لُجَّةٌ** ve ↓ **لُجٌّ** (mecaz:) Çok sayıda bir topluluk, cemaat, bölük, yahut toplanmış kitle: (K:) denize nispetle **لُجَّةٌ**’den. (TA.) ― -b9- **لُجَّةٌ أَمْرٍ** (farazî mecaz:) Bir işin ana kısmı. (TA.)

**لُجَجَةٌ**
**لُجَجَةٌ** ذ : **لَجُوجٌ**’a bak.

**بَحْرٌ لُجِّىٌّ**
**بَحْرٌ لُجِّىٌّ** ذ , (S, K,) ve ↓ **لِجِّىٌّ**, (K,) ve ↓ **لُجَاجٌ**, (L,) Geniş ve derin bir deniz. (S, L, K.) ↓ **لِجِىٌّ**’de, ilk hareke, kelimeyi telaffuzu daha kolay kılmak için ikinciye benzetilmiştir. (TA.)

**لِجِىٌّ**
**لِجِىٌّ** ذ : **لُجِىٌّ**’a bak.

**لُجَاجٌ**
**لُجَاجٌ** ذ : **لُجِىٌّ**’a bak.

**لَجُوجٌ**
**لَجُوجٌ** ذ ve ↓ **لَجُوجَةٌ** (onda **ة**, manaya [çift] şiddet kazandırmak için eklenmiştir, S) ve ↓ **لُجَجَةٌ** (S, K) ve ↓ **مِلْجَاجٌ**, (L, A,) **لَجَّ** “o sebat etti, vb.”den [şiddet bildiren] sıfatlardır: [Bir işte çok sebat eden; yahut ondan dönmeyi reddederek bunu yapan; yahut yanlış olduğu açığa çıksa bile bunu yapan; yahut muhalefette, çekişmede veya benzerinde çok sebat eden yahut devam eden; yahut çekişmede veya benzerinde çok sebat eden yahut pek inatçı olan; yahut çok çekişmeci yahut davacı olan, yahut büyük bir ağız kavgası yapan]. (S, M, K, vb.) Birincisi müzekker ve müennes bir sıfattır: insana ve ata uygulanır. (TA.)

**لَجُوجَةٌ**
**لَجُوجَةٌ** ذ : **لَجُوجٌ**’a bak.

**الحَقُّ أَبْلَجُ وَالبَاطِلُ لَجْلَجٌ**
**الحَقُّ أَبْلَجُ وَالبَاطِلُ لَجْلَجٌ** ذ (AZ, S) [Hak açık, belirgin yahut aşikâr yahut nettir; bâtıl ise konuşana bir sıkıntı yahut tereddüt sebebidir]: yani, ikincisi, söz çıkaramadan, ileri geri çalkalanır: (S:) yahut hak aydınlık ve dosdoğrudur; bâtıl ise karışık ve dolaylıdır. (TA.)

**لَجْلَجَةٌ**
**لَجْلَجَةٌ** ذ Seslerin yahut işitilen seslerin bir karışımı, yahut karışıklığı. (L.)

**لَجْلَاجٌ**
**لَجْلَاجٌ** ذ Anlaşılmaz bir söyleyişle konuşan kimse: (TA:) yahut tabiatı gereği dili ağır ve konuşması kusurlu olan, (T,) öyle ki söylediğinin bir kısmını hemen diğerinin ardından çıkarmaz; konuşmasında tabii bir tereddüdü olan: yahut konuşmasında tekrar eden, yahut kekeleşen, yahut peltekleyen, (**يتردّد,**) ; yahut bazılarına göre, dili ağzının iki yanı arasında yuvarlanan. (TA.)

**مِلْجَاجٌ**
**مِلْجَاجٌ** ذ : **لَجُوجٌ**’a bak.

**عَيْنٌ مُلْتَجَّةٌ**
**عَيْنٌ مُلْتَجَّةٌ** ذ (mecaz:) Pek şiddetli siyah bir göz. (K.) ― -b2- **أَرْضٌ مُلْتَجَّةٌ** (mecaz:) Pek şiddetli yeşil bir arazi, (K,) bitkisi dolaşık olsun olmasın: yahut bitkisi sık, uzun ve bol olan arazi. (TA.) ― -b3- **أَرْضٌ بَقْلُهَا مُلْتَجٌّ** Baklagil bitkileri sık, yahut yoğun olan arazi. (TA.)

**يَلَنْجُوجٌ**
**يَلَنْجُوجٌ** ذ ve **يَلَنْجَجٌ** ve **أَلَنْجَجٌ**, (S, L,) yahut **يَلَنْجُوجُ** ve **يَلَنْجَجُ** ve **أَلَنْجَجُ**, [üçü de, cins özel adlar ve yabancı menşeli olup Farsçadan alınmış oldukları için, tam i‘rablanmayanlardır,] ve **أَلَنْجُوجٌ** ve **يَلَنْجَجٌ** ve **يَلَنْجُوجٌ** [bu sonuncusu CK’de düşürülmüştür] ve **يَلَنْجُوجِىٌّ** (K) ve **أَلَنْجَجٌ** ve **أَلَنْجِيجٌ**, (TA,) Öd ağacı; eş anlamlısı **عُودُ الطِّيبِ**, (L,) yahut **عُودُ البَخُورِ**: (K:) yahut kendisiyle tütsü yapılan başka bir ağacın odunu: (L:) kendisiyle tütsü yapılan belirli bir odun. (S.) **النجج** ve **يلنجج**’deki [&c.] **ا** ve **ى**, bu kelimeleri beş kök harfli kelimeler sınıfına benzer-kılmak için eklenmiş artırma harfleridir: bir kelimenin başında böyle bir maksat için artırma harfi kullanılmaz; ancak onunla birlikte başka bir artırma harfi de varsa: burada da o, **ن**’dir. (IJ.) Lh, **يلنجوج** ve **النجوج** ve **النجيج**’i sıfatlar olarak kullanır; **عُودٌ يلنجوج** vb. yazar. (TA.) Böyle adlandırılan bu odun, yenildiğinde, gevşek bir mide üzerinde çok faydalı bir etkiye sahiptir, (K,) ve en çok meşhur olduğu faydalı etkilerden olanlar, tütsü için kullanıldığında ve yenildiğinde, beyin ve kalp üzerinde meydana getirdikleridir. (TA.)

**لَج فِى الأَمْرِ**
1 **لَج فِى الأَمْرِ** ذ O, şeye sürekli, sebatkârane veya gayretle devam etti, ona yöneldi yahut kendini ona verdi; o, işte sebatkâr veya gayretli idi. (Msb.)
