# لحد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لحد

اللحد، بالفتح ويضم ويحرك كذا في البصائر: الشق الذي يكون في عرض القبر موضع الميت، لأنه قد أميل عن وسطه إلى جانبه، والضريح والضريحة: ما كان في وسطه، وهو مجاز، كما حققه شيخنا، وظاهر كلام الزمخشري أنه فيه حقيقة، كالملحود، صفة غالبة، قال:
  حتى أغيب في أثناء ملحود وقبر ملحود وملحد. ألحاد ولحود. ولحد القبر، كمنع يلحده لحدا، وألحده ولحد له: عمل له لحدا، وكذلك لحد الميت يلحده لحدا، قيل: لحد الميت: دفنه، وفي حديث دفن النبي صلى الله عليه وسلم ألحدوا لي لحدا وفي حديث دفنه أيضا فأرسلوا إلي اللاحد والضارح أي الذي يعمل اللحد والضريح. من المجاز: لحد إليه: مال كالتحد التحادا. قيل: لحد في الدين يلحد، وألحد: مال وعدل وقيل لحد: مال وجار، وقال ابن السكيت: الملحد، العادل عن الحق المدخل فيه ما ليس فيه، يقال: قد ألحد في الين ولحد، أي حاد عنه، وقرىء  لسان الذي يلحدون إليه  والتحد مثله، روي عن الأحمر: لحدت: جرت وملت. وألحدت: ماريت وجادلت. وألحد: مارى وجادل، قوله تعالى:  ومن يرد فيه بإلحاد بظلم  والباء زائدة، أي إلحادا بظلم، وقد ألحد في الحرم: ترك القصد فيما أمر به ومال إلى الظلم، وأنشد:
  لما رأى الملحد حين ألحـمـا                      صواعق الحجاج يمطرن الدما كذا فيالتهذيب، وهو مجاز، أو ألحد في الحرم: أشرك بالله تعالى، هكذا في سائر النسخ التي بأيدينا، ونقله المصنف في البصائر عن الزجاج، والذي في أمهات اللغة: وقيل: الإلحاد فيه: الشك في الله، قاله الزجاج، هكذا نقله في اللسان، فلينظر، أو ألحد في الحرم: ظلم، وهو أيضا قول الزجاج أو الحد في الحرم: احتكر الطعام فيه، وهو مأخوذ من الحديث عن عمر رضي الله عنه احتكار الطعام في الحرم إلحاد فيه. وفسروه وقالوا: أي ظلم وعدوان. وأصل الإلحاد الميل والعدول عن الشيء. قلت: ولا يخفى أنه راجع إلى معنى الظلم، فلا يكون وجها مستقلا وبقي عليه من معنى الإلحاد في الحرم الاعتراض، قاله الفراء.
 ألحد بزيد: أزرى به، وفي التكملة: ألحدت الرجل: أزريت به، وفي اللسان: ألحد بزيد: أزرى بحلمه، كألهد. ألحد به: قال عليه باطلا، وهو من ذلك. وقبر لا حد وملحود، أي ذو لحد. وأنشد لذي الرمة:
  إذا استوحشت آذانها استأنست لهاأناسي ملحود لها في الحواجب

  شبه إنسان العين تحت الحاجب باللحد، وذلك حين غارت عيون الإبل من تعب السير. وركية لحود، كصبور: زوراء، أي مخالفة عن القصد مائل عنه، وقال ابن سيده: اللحود من الآبار، كالدحول أراه مقلوبا. قلت: فهو يدل أن اللحود بصيغة الجمع. واللحادة، بالضم: اللحاتة بالتاء والمزعة من اللحم، يقال: ما على وجه فلان لحادة لحم ولا مزعة لحم، أي ما عليه شيء من اللحم لهزاله. وفي الحديث حتى يلقى الله وما على وجهه لحادة من لحم أي قطعة. قال الزمخشري: وما أراها إلالحاتة، بالتاء من اللحت، وهو أن لا يدع شيئا عند الإنسان إلا أخذه، وقال ابن الأثير: وإن صحت الرواية بالدال فتكون مبدلة من التاء. كدولج في تولج. ولاحد فلان فلانا: أعوج كل منهما على صاحبه ومالا عن القصد. والملتحد: الملتجأ، وفي بعض النسخ الملجأ، أي لأن اللاجىء، يميل إليه، قال الفراء في قوله  ولن أجد من دونه ملتحدا إلا بلاغا من الله ورسالاته  أي ملجا ولا سربا ألجأ إليه.

### Türkçe

**اللحد**; fetha ile (okunur), ve damme ile (de okunur) ve harekelenir; **البصائر**’de böyle (geçer): kabirde, ölünün yeri olan, kabrin enine (tarafında bulunan) yarık; çünkü onun ortasından yanına doğru meylettirilmiştir. Ve **الضريح** ve **الضريحة**: onun ortasında olan şeydir; bu mecazdır; şeyhimiz bunu tahkik ettiği gibi. **الزمخشري**’nin sözünün zahiri ise onun hakkında hakikat olduğudur; **الملحود** gibi; galip bir sıfat. Dedi ki:
  “Ta ki bir **ملحود**’un ve **ملحود** bir kabrin ve **ملحد**’in içinde kaybolayım.” **ألحاد** ve **لحود**. Ve **لحد**’i (yani) kabri; **منع** gibi: onu **يلحده** **لحدا** (diye) **لحد**’ler. Ve onu **ألحده**; ve onun için **لحد** etti: onun için bir **لحد** yaptı. Ve yine ölüyü **لحد** eder: onu **يلحده** **لحدا** (diye) **لحد**’ler. Denildi ki: **لحد الميت**: onu defnetti. Ve Nebî صلى الله عليه وسلم’in defni hadîsinde: “Benim için bir **لحد** yapınız.” Ve yine onun defni hadîsinde: “**اللاحد** ve **الضارح**’a gönderdiler”; yani **اللحد** ve **الضريح** yapan kimse. Mecazdan: ona **لحد إليه**: **التحد**’in **التحادا** (diye) meyletmesi gibi meyletti. Denildi ki: dinde **لحد** eder: **يلحد**; ve **ألحد**: meyletti ve saptı. Ve denildi ki: **لحد**: meyletti ve eğrildi. **ابن السكيت** dedi ki: **الملحد**: haktan sapan, ona onda olmayanı sokan (kimsedir). Denilir: “**ألحد** etti dinde ve **لحد** etti”; yani ondan saptı. Ve şu şekilde kıraat olundu: **لسان الذي يلحدون إليه**. Ve **التحد** de onun gibidir. **الأحمر**’den rivayet olundu: “**لحدت**: aktım ve meylettim. Ve **ألحدت**: münakaşa ettim ve cedelleştim.” Ve **ألحد**: münakaşa etti ve cedelleşti. Yüce Allah’ın sözü: **ومن يرد فيه بإلحاد بظلم**; **الباء** ziyadedir; yani “zulüm ile bir **إلحاد**.” Ve **الحرم**’da **ألحد** etti: kendisine emredilende kastı terk etti ve zulme meyletti. Ve şu beyit okundu:
  “**الملحد**’i, **ألحما** ettiği vakit görünce,
  Haccâc’ın yıldırımları kanı yağdırır.”
Bu, **التهذيب**’dedir; ve bu mecazdır. Yahut **الحرم**’da **ألحد** etti: Allah تعالى’ya şirk koştu; bu, elimizdeki diğer nüshalarda böyledir. Ve musannif bunu **البصائر**’de **الزجاج**’dan nakletti. Ana dil kaynaklarında olan ise: “Ve denildi ki: onda **الإلحاد**: Allah hakkında şüphedir”; bunu **الزجاج** söyledi. **اللسان**’da böyle nakletti; bakılsın. Yahut **الحرم**’da **ألحد** etti: zulmetti; bu da **الزجاج**’ın sözüdür. Yahut **الحرم**’da **الحد** etti: orada yiyeceği ihtikâr etti; bu, **عمر** رضي الله عنه’dan hadîsten alınmıştır: “**الحرم**’da yiyeceği ihtikâr etmek, onda **إلحاد**’dır.” Onu tefsir ettiler ve dediler ki: yani zulüm ve saldırı. **الإلحاد**’ın aslı, bir şeyden meyletmek ve sapmaktır. Dedim ki: bunun zulüm manasına döndüğü gizli değildir; böylece müstakil bir vecih olmaz. Ve **الحرم**’da **الإلحاد** manasından ona kalan: itirazdır; bunu **الفراء** söyledi.

**ألحد بزيد**: onu ayıpladı. Ve **التكملة**’de: “**ألحدت الرجل**: onu ayıpladım.” Ve **اللسان**’da: **ألحد بزيد**: onun hilmine ayıp kattı; **ألهد** gibi. **ألحد به**: onun aleyhine bâtıl söyledi; bu da ondandır. Ve **قبر لا حد** ve **ملحود**: yani **لحد** sahibi. Ve **ذي الرمة**’den şu beyit okundu:
  “Kulakları ürktüğü vakit, kaşlarda kendisi için bir **ملحود** olan insanlarla ona ünsiyet eder.”

Göz bebeğinin kaş altındaki insanını **لحد**’e benzetti; bu, yürüyüş yorgunluğundan develerin gözleri çöktüğü zamandır. Ve **ركية لحود**, **صبور** gibi: eğri; yani kasttan sapmış, ondan meyletmiş. **ابن سيده** dedi ki: kuyulardan **اللحود**, **الدحول** gibidir; onu ters çevrilmiş görüyorum. Dedim ki: bu, **اللحود**’un cem‘ sigasıyla olduğuna delalet eder. Ve **اللحادة**, damme ile: **اللحاتة** (tâ ile) ve etten bir parça. Denilir: “Falanın yüzünde ne **لحادة** et vardır ne de **مزعة** et”; yani zayıflığından üzerinde etten bir şey yoktur. Ve hadîste: “Ta ki Allah’a kavuşur; yüzünde etten bir **لحادة** yoktur”; yani bir parça. **الزمخشري** dedi ki: Ben onu ancak **لحاتة** (tâ ile) görüyorum; **اللحت**’ten; o da, insanın yanında bir şey bırakmayıp hepsini almasıdır. **ابن الأثير** dedi ki: Rivayet **الدال** ile sahih olursa, o zaman **التاء**’dan بدل edilmiş olur; **دولج**’in **تولج**’de (olduğu) gibi. Ve falan, falanla **لاحد** etti: her biri arkadaşına eğrildi ve kasttan meylettiler. Ve **الملتحد**: sığınılacak yer; bazı nüshalarda **الملجأ**; yani çünkü sığınan kimse ona meyleder. **الفراء**, şu sözünde: **ولن أجد من دونه ملتحدا إلا بلاغا من الله ورسالاته**: yani bir sığınak ve kendisine sığınacağım bir delik (yol) yoktur, dedi.
