# لحس (ل-ح-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ح - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والسين اللام معهما
ح س ل، س ل ح، س ح ل، ح ل س، ل ح س، ل س ح كلهن مستعملات
حسل:
الضَبُّ يُكْنَى أبا حِسْل، والحِسْلُ: ولدُه، ويقال: إنه قاضي الدوابّ والطَّيْر، ويقال: وُصِفَ له آدَمُ وصورتُه -عليه السلام-، فقال الضَّبُّ: وَصَفتُم طَيْراً يُنْزِل الطيرَ من السماءِ الحُوتَ في الماء، فمن كان ذا جَناحٍ فَلْيَطِرْ، ومن كان ذا حافرٍ فَلْيَحفِرْ. وجمعة حِسَلةٌ.
سحل:
السَّحيل: ثَوْبٌ لا يُبْرَمُ غَزْلُة أي لايُفْتَلُ طاقَيْنِ طاقَْين، تقول: سَحَلُوه أيْ: لم يَفْتِلوا سَداه، والجمع السُّحُل، قال:
على كلِّ حالٍ من سَحيلٍ ومُبْرَمِ
والمِسْحَلُ: الحِمارُ الوحشيُّ، والسَّحيل: أشدُّ نهيق الحمار.
والسَّحْل: نَحْتُكَ الخَشَبَةَ بالمِسْحَل، أيْ: المِبْرَد، ويقال له ومِبْرَد الخَشَب، إذا شَتَمه.
والمِسْحَل: من أسماء الرِّجال الخُطَباء، واللِّسان، قال الأعشى:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا مِسْحَلٌ سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ
ومِسْحَل يقال، اسمُ جِنّيّ الأعشى في هذا البيت، ويُريد بالمِسْحَل المِقْوَل. والريحُ تَسْحَل الأرض سَحْلاً تَكْشِطُ أَدَمَتَها .
والسُّحالةُ : ما تَحاتَّ من الحديدي إذا بُرِدَ ، ومن الموازين إذا تَحاتّتْ ، ومن الذُّرَة والأَرُزِّ إذا دُقَّ شِبْهُ النُّخالة .
والسَّحْل : الضرْب بالسياط مما يَكْشِطُ من الجِلد .
والمِسَحلان: حَلْقَتان إحداهما مُدْخَلة في الأخرى على طَرَفَي شَكيم الدابّة، وتُجمَع مَساحِل، قال:
لولا شَباةُ المِسْحَلَيْنِ اندَقَّاً
وقال:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها المساحِلُ
والساحِلُ: شاطئ البحر. والإسْحِل: من شَجَر السِّواك.
ومُسْحُلان: اسمُ وادٍ، قال النابغة:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى مُسْحُلانَ وحامِرا
وشابٌّ مُسْحُلان: طويل حَسَن القامة.
سلح:
السَّلْح: السُّلاح، ويال: هذه الحشيشة تُسَلِّح الإِبِل تسليحاً.
والسِّلاح من عِداد الحرب ما كان من حديد، حتى السَّيف وحدَه يُدعَى سِلاحاً، قال:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد
يعني السيف وحدَه.
والسُّلْحة: رُبُّ خاثر يُصَبُّ في النِحْي.
والمَسْلَحة: قومٌ في عُدَّةٍ قد وُكِّلوا بإزاء ثَغْر، والجيمع المَسالِح، والمَسْلَحيٌّ: الواحد المُوَكَّل به.
والاِسليح: شجرة تغرُز عليه الإبل.
وسَيْلَحِين وسَيْلَحُون ونُصيبِين ونَصيُبون، كذا تُسميه العرب بلغتين.
حلس:
الحِلْس: ما وَلِيَ البعير تحت الرَّحْل، ويقال: فلان منأحلاس الخيل، أي في الفُروسيّة أي كالحِلْس اللازم لظَهْر الفَرَس.
والحِلْس للبيت: ما يُبْسَطُ تحت حُرِّ المتاع من مِسْحٍ وغيره. وحَلَسْتُ البعيرَ حَلْساً: غشَّيتُه بحِلْسٍ.
وفي الحديث في الفِتْنة "كُنْ حِلْسَ بيتِكَ حتى تأتيك يدٌ خاطية أو مَنِيّةٌ قاضية".
وحَلسَتِ السماءُ: أمطرتْ مطراً رقيقاً دائماً.
وعُشّبٌ مُسْتَحِلس: ترى له طرائِقَ بعضها فوق بعض لتراكُمه وسواده.
واستَحْلَسَ الليلُ بالظلام، أي: تراكَمَ واستَحْلَسَ السَّنام إذا رَكِبَتْه رَوادِفُ الشَّحم ورَواكبُه.
والحَلِس بكسر اللام: الشجاع الذي يُلازمُ قِرْنَهُ والحِلْس: أن ياخذ المُصَدِّق مكان الإبل دراهمَ.
والحِلْسُ: الرّابعُ من القِداح.
والمُسْتَحلِس: الذي يلزم المكان.
لحس:
اللَّحْسُ: أكل الدَّوابّ الصوف، وأكل الجَراد الخضر والشجر ونحوه.
واللاّحُوس: المَشْؤوم يَلْحَس قومه.
واللَّحُوس: الذي يَتَتَبَّع الحلاوة كالذُّباب.
والمِلْحَس: الشُّجاع الذي يأكل كل شيء يرتفع إليه

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** **اللام** onlarla beraber
**ح س ل**، **س ل ح**، **س ح ل**، **ح ل س**، **ل ح س**، **ل س ح** hepsi kullanımdadır.

**حسل**:
**الضَبُّ** künyesi **أبا حِسْل**’dir; **الحِسْلُ**: onun yavrusudur. Ve denilir ki: o, dört ayaklıların ve kuşun kadısıdır. Ve denilir ki: ona **آدَمُ** ve onun sûreti -aleyhi’s-selâm- vasfedildi; bunun üzerine **الضَّبُّ** dedi ki: “Siz, gökten kuşu indiren, suda balığı (indiren) bir kuş vasfettiniz; öyleyse kanadı olan uçsun, tırnağı olan kazsın.” Ve **حِسْلةٌ** onun cem‘idir.

**سحل**:
**السَّحيل**: ipliği bükülmeyen bir elbisedir; yani iki kat, iki kat bükülmez. Dersin ki: **سَحَلُوه**; yani: onun çözgüsünü bükmediler. Cem‘i **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
على كلِّ حالٍ من **سَحيلٍ** ومُبْرَمِ

Ve **المِسْحَلُ**: yaban eşeğidir. Ve **السَّحيل**: eşeğin anırmasının en şiddetlisidir.

Ve **السَّحْل**: **المِسْحَل** ile, yani rende ile, odunu yontmandır. Ve ona, ona sövdüğü zaman, “odun rendesi” de denilir.

Ve **المِسْحَل**: hatip erkeklerin ve dilin isimlerindendir. **الأعشى** dedi ki:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا **مِسْحَلٌ** سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ

Ve denilir ki: **مِسْحَل** bu beyitte **الأعشى**’nın cinnîsinin adıdır. Ve **المِسْحَل** ile **المِقْوَل**’ü kasteder. Ve rüzgâr, yeryüzünü **سَحْلاً** **تَسْحَل**; onun derisini soyar.

Ve **السُّحالةُ**: demir törpülendiğinde ondan dökülen; ve terazilerden, aşındıklarında (dökülen); ve mısırdan ve pirinçten, dövüldüğünde, kepeğe benzer (olan)dır.

Ve **السَّحْل**: deriden soyup çıkaran şeylerden olan, kamçılarla vuruştur.

Ve **المِسَحلان**: iki halkadır; ikisinden biri diğerinin içine sokulmuştur; binek hayvanının geminin iki ucunda. Ve **مَساحِل** olarak cem‘ edilir. Dedi ki:
لولا شَباةُ **المِسْحَلَيْنِ** اندَقَّاً

Ve dedi ki:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها **المساحِلُ**

Ve **الساحِلُ**: deniz kıyısıdır. Ve **الإسْحِل**: misvak ağacındandır.

Ve **مُسْحُلان**: bir vadinin adıdır. **النابغة** dedi ki:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى **مُسْحُلانَ** وحامِرا

Ve **شابٌّ مُسْحُلان**: uzun, güzel boylu (genç)tir.

**سلح**:
**السَّلْح**: **السُّلاح**’tır. Ve denildi: bu ot, develeri **تُسَلِّح** (onlara) **تسليحاً** (yapar).

Ve **السِّلاح**: savaş aletlerinden demirden olan şeydir; hatta yalnız kılıca da **سِلاحاً** denilir. Dedi ki:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد

Yani yalnız kılıcı.

Ve **السُّلْحة**: tuluma dökülen, koyu bir yoğurttur.

Ve **المَسْلَحة**: bir sınır geçidi karşısında görevlendirilmiş, teçhizat içinde bir kavimdir. Cem‘i **المَسالِح**’tir. Ve **المَسْلَحيٌّ**: onunla görevlendirilmiş tek kişidir.

Ve **الاِسليح**: develerin üzerine sürtündüğü bir ağaçtır.

Ve **سَيْلَحِين** ve **سَيْلَحُون** ve **نُصيبِين** ve **نَصيُبون**; Araplar onu iki lehçeyle böyle adlandırır.

**حلس**:
**الحِلْس**: devenin semerin altında bitişik olan şeydir. Ve denilir ki: falan, atların **أحلاس**’ındandır; yani binicilikte; yani atın sırtına yapışık **الحِلْس** gibi.

Ve ev için **الحِلْس**: eşyanın sıcağının altına serilen, **مِسْحٍ** ve başkasından olan şeydir. Ve **حَلَسْتُ** deveyi **حَلْساً**: onu bir **حِلْسٍ** ile örttüm.

Ve fitne hakkında hadiste: “Bir hata eli yahut hükmeden bir ölüm sana gelinceye kadar evinin **حِلْسَ**’i ol.”

Ve **حَلسَتِ السماءُ**: ince, devamlı bir yağmur yağdırdı.

Ve **عُشّبٌ مُسْتَحِلس**: onun için, birikmesi ve karalığı sebebiyle, bazısı bazısının üstünde yollar görürsün.

Ve **استَحْلَسَ الليلُ** karanlıkla; yani: birikti. Ve **استَحْلَسَ السَّنام**: yağın artçıları ve binenleri ona bindiği zaman.

Ve **الحَلِس** (lâmın kesresiyle): rakibini bırakmayan yiğittir. Ve **الحِلْس**: zekât toplayanın, develer yerine dirhemler almasıdır.

Ve **الحِلْسُ**: okların dördüncüsüdür.

Ve **المُسْتَحلِس**: mekâna yapışıp kalan kimsedir.

**لحس**:
**اللَّحْسُ**: dört ayaklıların yünü yemesi; ve çekirgenin yeşilliği ve ağacı ve benzerini yemesi.

Ve **اللاّحُوس**: uğursuzdur; kavmini **يَلْحَس**.

Ve **اللَّحُوس**: sinek gibi tatlılığı takip eden kimsedir.

Ve **المِلْحَس**: kendisine yükselen her şeyi yiyen yiğittir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَحْسُ باللسان. يقال: لَحِسَ القَصعة بالكسر، يَلْحَسُها لَحْساً. وفي المثل: "أسرعُ من لَحْسِ الكلبِ أنفَه". ولَحِسْتُ الإناء لَحْسَةً ولُحْسَةً. وألْحَسَتِ الأرضُ، أي أنبتتْ. وقولهم: تركت فلاناً بملاحِسِ البقرِ، وهو مثلُ قولهم: بمباحث البقر، أي بالمكان القفر، بحيث لا يُدرى أين هو. ويقال بحيث تَلْحَسُ بقر الوحش أولادَها. واللاحوسُ: المَشْؤومُ.

##### Türkçe

**اللَحْسُ** dil ile yalamadır. Denir ki: **لَحِسَ** **القَصعة** (kesre ile), onu **يَلْحَسُها** **لَحْساً** (yalayarak). Meselde: “Köpeğin burnunu **لَحْسِ** etmesinden daha hızlı.” Ve ben **لَحِسْتُ** **الإناء** bir **لَحْسَةً** ve bir **لُحْسَةً** (yaladım). Ve **ألْحَسَتِ** **الأرضُ**, yani bitki bitirdi. Ve onların sözü: “Falanı sığırın **ملاحِسِ**’inde bıraktım”; bu, onların “sığırın **مباحث**’inde” sözünün benzeridir; yani ıssız yerde; öyle ki nerede olduğu bilinmez. Ve denir ki: öyle ki yaban sığırları yavrularını **تَلْحَسُ**. Ve **اللاحوسُ**: uğursuz olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح س ل
حسل ، حلس ، سلح ، سحل ، لحس : مستعملات .
حسل : قال الليث : الحِسْلُ : وَلَدُ الضَّبِّ ، ويُكْنى الضَّبُّ أَبَا حِسْل .
وقال أبو الدُّقَيْش : تقول العرب للضَّبّ : إنه قاضي الدَّوَابِّ والطَّيْرِ .
قال الأزهري : ومما يحقق قولُه ما حَدَّثَنَاه المُنْذِرِيّ عن عثمان بن سعيد عن نُعَيم بن حَمَّادٍ عن مروان بن معاوية عن الحسن بن عمرو عن عامر الشعبي ، قال : سمعت النعمان بن بشير على المنبر يقول : يا أيها الناس ، إني ما وجدت لي ولكم مَثَلاً إلا الضَّبُع والثعلب ، أتيا الضَّبّ في جُحْرِه ،
فقالا : أبا حِسْل ، قال : أُجِبْتُما ، قالا : جِئْناك نَحْتِكم . قال : في بيته يُؤْتى الحَكَمُ ، في حديث فيه طول .
وقال الليث : جَمْعُ الحِسْل حِسَلة ، قلت : ويُجْمَعُ حُسُولاً .
وروى أبو عُبَيْد عن أبي زيد والأحمر أَنَّهما قالا : يقال لفَرْخِ الضَّبِّ حين يخرج من بَيْضه حِسْل ، فإذا كبِر فهو غَيْدَاقٌ .
وقال أبو عُبَيدة : المَحْسُول والمَخْسولُ بالحاء والخاء : المرذُول ، وقد حَسَلْتُه وخَسَلْتُه .
أبو عُبَيد عن الفراء : الحُسالة : الرَّذْلُ من كل شيء .
وقال بعض العَبْسِيِّينَ :
قَتَلْتُ سَرَاتكم وحَسَلت منكم
حَسِيلاً مثلَ ما حُسِل الوَبَارُ
قال شمِر : قال ابن الأعرابي : حَسَلْتُ : أبقَيتُ منكم بَقِيَّةً رُذَالاً ، قال : والحَسِيل : الرُّذَال .
وقال اللِّحْياني : سُحالة الفِضَّة وحُسالَتُها .
وقال ابن السِّكّيت : قال الطَّائي : الحَسِيلة : حَشَفُ النخل الذي لم يكن حَلاَ بُسْرُه فيُيَبِّسونه حتى يَيْبَس ، فإذا ضُرِبَ انْفَتَّ عن نواه فَيَدِنُونَه باللبن ويمْرُدُون له تمراً حتى يُحَلِّيه فيأكلونه لَقِيماً . يقال : بُلُّوا لنا من تلك الحَسيلةِ ، وربما وُدِنَ بالماء .
أبو عُبَيد عن الأصمعي قال : وَلَدُ البَقَرَة يقال له : الحَسِيل ، والأنثى حَسِيلة .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : يقال للبقرة لحَسيلة : والخَائِرَةُ والعجوز واليَفنَةُ ، وأنشد غيره :
عَلَيَّ الحَشِيشُ ورِيٌّ لها
ويوم الغُوَارِ لِحسْل بن ضَبّ
يقولها المستَأْثَرُ عليه مَزْرِيةً على الذي يفعلُه .
قال أبو حاتم : يقال لولد البقرة إذا قرمَ أي أَكلَ من نبات الأرض حَسِيلٌ ، والجميع حِسْلاَن ، قال : والحسيلُ إذا هلكت أمه أو ذَأَرَتْه أي نفرت منه فأُوجِر لبناً أو دقيقاً فهو مَحْسول ، وأنشد :
لا تَفْخَرنَّ بلحيةٍ
كَثُرَتْ منابِتُها طويلهْ
تهوَى تُفَرِّقها الريا
حُ كأَنها ذَنَبُ الحَسِيلهْ
والحَسْل : السَّوْقُ الشديد . يقال : حسْلتُها حَسْلاً إذا ضبَطتها سَوْقاً ، وقيل لولد البقرة حَسِيلٌ وحَسِيلةٌ ، لأنَّ أمَّه تُزَجِّيه معها وقال :
كيف رأيتَ نُجْعتي وحَسْلِي
سحل : قال الليث : السَّحِيلُ ، والجميع السُّحُل : ثوب لا يُبرَم غزلُه أي لا يُفْتَل طَاقيْن طَاقيْن ، يقال : سَحَلوهُ أي لم يَفْتِلُوا سَداه . وقال زهير :
على كل حَالٍ من سَحِيلٍ ومُبْرَم
وقال غيره : السّحِيلُ : الغَزْل الذي لم يُبْرَم ، فأما الثَّوبُ فإنه لا يسمى سَحِيلاً ، ولكن يقال للثوب سَحْل .
روى أبو عُبَيد عن أبي عمرو أنه قال : السّحْلُ : ثوبٌ أبيض من قطن وجمعه
سُحُلٌ . وقال المُتَنخِّل الهُذَليّ :
كالسُّحُل البيض جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجاء الحَمَل الأَسْوَلِ
قال : وواحد السُّحُل سَحْلٌ .
وسُحُولٌ : قَرْيَةٌ من قُرَى اليمن يحمل منها ثياب قطن بيض تدعى السُّحُوليَّة بضم السين . وقال طرفة :
وبالسَّفْح آياتٌ كأنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ وشَتْه رَيْدَةٌ وسُحُولُ
ريدة وسُحُول : قريتان ، أراد وَشْتْه أهل ريدة وسُحول .
عمرو عن أبيه قال : المُسَحَّلَةُ : كُبَّةُ الغَزْل . وهي الوشيعة والمُسْمَّطَة .
وقال الليث : المِسْحَلُ : الحمار الوَحْشِي وسَحِيلُه : أَشَدُّ نَهِيقِه .
والمِسْحَلُ : من أسماء اللِّسَان ، والمِسْحَلُ من الرجال : الخطيب ، قال : والمِسْحَلاَن : حَلْقَتانِ . إحداهما مُدْخَلَةٌ في الأُخْرَى على طرف شَكِيم اللِّجام . وأنشد قولَ رُؤبة :
لولا شَكِيم المِسْحَلَيْن انْدَقّا
والجميع المَسَاحِلُ ، ومنه قولُ الأَعشَى :
صددتَ عن الأعداء يوم عُبَاعِبٍ
صُدودَ المَذاكِي أَفْرَعَتْها المَسَاحِلُ
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِسْحَلُ : المِبْرَد ، ومنه سُحَالَةُ الفِضَّة . والمِسْحَلُ : فاسُ اللِّجام ، والمِسْحَلُ : المطرُ الجَوْدُ . والمِسْحَل : الغاية في السَّخاء . والمِسْحَل : الجَلاَّدُ الذي يُقيمُ الحدودَ بين يدَي السُّلْطان . والمِسْحَل : الساقي النشيط . والمِسْحَلُ : المُنْخُل ، والمِسْحَلُ فمُ المَزَادَة . والمِسْحَل : الماهر بالقرآن . والمِسْحَلُ : الخطيب والمِسْحَلُ : الثوبُ النقي من القطن . والمِسْحَل : الشجاع الذي يعمل وحده . والمِسْحَلُ : الخيط الذي يُفْتَل وحده . والمِسحَلُ : المِيزابُ الذي لا يطاقُ ماؤُه . قال : والمِسْحَلُ : العزم الصارم . يقال : قد ركب فلان مِسْحَلَه إذا عزم على الأمر وجَدَّ فيه . وأنشد :
وإنَّ عِنْدِي لو رَكِبْتُ مِسْحَلي
قال : وأما قوله :
الآن لَمَّا ابْيَضَّ أعْلَى مِسْحَلِي
فالمِسْحَلاَن هاهنا الصُّدْغان ، وهما من اللِّجَام الخَدَّان .
وقال ابن شُمَيْل : مِسْحَلُ اللِّجام : الحديدة التي تَحْتَ الحَنَك . قال : والفأسُ : الحديدة القائمة في الشَّكِيمَة . والشّكِيمَةُ : الحديدةُ المُعْترَضةُ في الفم .
وقال الليث : السَّحْلُ : نَحْتُك الخشَبةَ بالمِسْحَل ، وهو المِبْرَد . قال : وسَحَلَه بلسانه إذا شتمه ، والرِّياح تَسْحَلُ الأَرضَ سَحْلاً إذا كَشَطت عنها أَدَمَتها .
والسُّحَالَةُ : ما تحَاتّ من الحديد وبُرِدَ من الموازين . وقال : وما تحاتّ من الرُّزِّ والذُّرَة إذا دُقّ شِبْهُ النُّخَالة فهي أيضاً سُحالة .
قال : والسَّحْلُ : الضَّربُ بالسياط يَكْشِطُ الجِلْدَ .
والسّاحِل : شاطىءُ البحر .
وقال غيره : سُمِّي ساحِلا : لأن الماء يَسْحَلُه أي يَقْشِرُه إذا عَلاَهُ فهو فاعِلٌ معناه مفْعُول ، وحقيقته أنه ذُو سَاحِلٍ من الماء إذا ارتفع المَدُّ ثم جَزَر فَجَرَف ما مرَّ عَلَيْهِ ، والإسْحِلُ : شَجَرة من شجر المَساويك . ومنه قول امرىء القيس :
أسَارِيعُ ظَبْي أو مساوِيك إسْحِل
ومُسْحُلاَنُ . اسم وادٍ ذكره النابغة في شعره فقال :
فأَعْلَي مُسحُلاَن فحامِرَا
وشابٌ مُسْحُلانيّ يوصف بالطول وحسن القوام .
وقال الأصمعي : باتت السماء تَسْحَلُ لَيْلَتَها أي تَصبُّ الماءَ .
قال : وانسِحَالُ الناقة : إسراعُها في سيرها .
ويقال : سَحَلَه مائةَ درهم إذا نَقَدَه ، والسَّحْلُ النَّقْدُ . وقال الهذلي :
فأَصْبَح رَأْداً يَبْتَغِي المَزْج بالسّحْل
وسَحَلَه مائَةَ سَوْطٍ أي ضَرَبَه ، وانْسَحَلَت الدَّرَاهمُ إذا امْلاَسَّت ، وانسَحَل الخَطِيبُ إذا اسْحَنْفَرَ في كلامه ، وركب مِسْحَلَه إذا مَضَى في خُطْبَته .
وفي الحديث أَنَّ ابن مسعود افْتَتَحَ سُورَةً فسحَلَها أي قَرَأَها كلَّها .
والسِّحَالُ والمُسَاحَلَةُ : المُلاَحَاةُ بَيْنَ الرَّجُلَين ، يقال : هو يُساحِله أي يُلاَحِيه .
وقال ابن السكيت : السّحَلَةُ : الأرنَبُ الصغيرة التي قد ارتفعت عن الخِرْنِق وفارقت أُمَّها .
وقالوا : مِسْحَلٌ : اسم شيطان في قول الأعشى :
دعوتُ خَلِيلي مِسْحَلاً ودَعْوَا له
جُهُنَّامَ جَدْعا للهجين المُذَمَّم
والمِسْحَلُ : موضع العِذار في قول جَنْدَل الطُّهَوِيُّ الرَّجّاز :
عُلِّقْتُهَا وقد نَزَا في مِسْحَلي
أي في موضع عذاري من لِحْيَتِي ، يعني الشيب .
ويقال : ركب فلان مِسْحَلَه إذا ركب غَيَّه ولم يَنْتَه عنه ، وأصل ذلك الفَرَسُ الجموح يركب رأسه ويَعَضُّ على لجَامِه .
وقال شمر : يقال : سَحَلَه بالسَّوْطِ إذا ضَرَبَه فقَشَرَ جِلْدَه ، وسَحَلَه بلسانه ، ومنه قيل للسان مِسْحل وقال ابنُ أَحْمر :
ومن خَطيبٍ إذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القولِ مَيْسُوراً ومَعْسُورا
وقال بعض العرب وذكر الشعر فقال : الوقْفُ والسَّحْلُ ، قال : والسَّحْل : أن يتبعَ بعضُه بعضا وهو السَّرْدُ قال : ولا يجيء الكتاب إلا على الوقف .
وقال أبو زيد : السِّحْلِيلُ : الناقة العظيمة الضُّرْعِ التي ليس في الإبل مِثْلُها فتلك ناقة سِحْلِيلٌ . وقال الهُذَلِيُّ :
وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حَوَاشب
سُودٍ سَحَاليلٍ كأَ
نَ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ راهِب
قال : سَحَالِيل : عظام البطون . يقال : إنه لِسِحْلال البطن أي عظيم البطن .
وفي الحديث أن الله تبارك وتعالى قال لأَيَّوبَ ج : ( إنه لا ينبغي أن يُخَاصِمَني إلا من يَجْعَلُ الزَّيارَ في فم الأسد ، والسِّحَالَ في فم العَنْقَاء ) السِّحَالُ والمِسْحلُ : واحد ، كما تقول : مِنْطَقٌ ونِطَاقٌ ، ومِئزَرٌ وإزَارٌ ، وهي الحديدة التي تكون على طَرَفَي شَكِيمِ اللِّجام .
وفي الحديث أن أُمَّ حكيم أَتَته بِكَتِفٍ ، فجعلت تَسْحَلُها له أي تَكْشِطُ ما عليها من اللحم ، ومنه قيل للمِبْرَد مِسْحَلٌ ، ويروى : فجعلت تَسْحاها أي تَقْشِرُهَا .
والسّاحِيَةُ : المَطْرَةُ التي تَقْشِر الأرض ، وسَحَوْتُ الشيءَ أَسْحَاهُ وأَسْحُوه .
وفي حديث علي صلوات الله عليه أن بني أُمَيَّة لا يزالون يَطْعُنُون في مِسْحَل ضَلاَلة ، قال القُتَيْبِيّ : هو من قولهم : ركب مِسْحَله إذا أخذ في أمر فيه كلام ومضى فيه مُجِدّاً ، وقال غيره : أراد أنهم يُسْرِعُون في الضلالة ويُجِدّون فيها .
يقال : طَعَن في العِنان يَطْعُنُ ، وطَعَنَ في مِسْحَلهِ يَطعُنُ ، ويقال : يَطْعَنُ باللسان ويَطْعُنُ بالسِّنَان .
سلح : الليث : السَّلْح والغالِب منه السُّلاَح . ويقال : هذا الحَشِيشَةُ تُسَلِّح الإبِلَ تَسْلِيحاً . قلت : والإسْلِيحُ : بَقْلَة من أحرار البقول تَنْبُتُ في الشتاء تُسَلِّح الإبل . إذا استكثرت منها .
وقال ابن الأعرابي : قالت أعرابية : وقيل لها : ما شجرة أبيك ؟ فقالت : الإسْلِيحُ رُغْوَةٌ وصَرِيح .
وقال الليث : السِّلاَحُ : ما يُعَدّ للحرب من آلة الحديد ، والسيفُ وحده يُسَمَّى سِلاَحاً ، وأنشد :
ثَلاَثاً وشَهْراً ثم صارت رَذِيَّةً
طَلِيحَ سِفَارٍ كالسِّلاَحِ المُفَرَّد
يعني السيف وحده .
قلت : والعرب تؤنث السِّلاَح وتُذَكِّرُه ، قال ذلك الفرّاء وابن السكيت . والعصا تُسَمَّى سلاحاً . ومنه قولُ ابن أحمر :
ولستُ بِعِرْنَةٍ عَرِكٍ سِلاَحي
عَصًى مَثْقُوبةٌ تَقِصُ الحِمارا
وقال الليث : المَسْلَحَةُ : قوم في عُدَّة بِموْضِعٍ مَرْصَدٍ قد وُكِّلُوا بِهِ بإزَاءِ ثَغْر ، والجميعُ المسالِحُ . والمَسْلَحِيّ الوَاحِدُ المُوَكّلُ به .
وقال ابن شميل : مَسْلَحة الجُند : خطاطيف لهم بين أيديهم ينفضون لهم الطريق ويَتَحَسَّسُون خبر العدو ويَعْلَمُون عِلْمَهم لئلا يُهجَمَ عليهم ولا يَدَعُون واحداً من العدو يدخل عليهم بلاد المسلمين وإن جاء جيش أنذروا المسلمين .
وقال الليث : سَيْلَحِينُ : أرض تسمى كذلك ، يقال : هذه سَيْلَحُونُ ، وهذه سَيْلَحِينُ . ومثله صَرِيفُونُ وصَرِيفِينُ ، وأكثر ما يقال : هذه سيلحونَ ، ورأيت سَيْلَحينَ : وكذلك هذه قِنَّسْرُونَ ، ورأيت قِنَّسْرينَ .
وقال أبو تراب : قال أبو عمرو وأبو سعيد في باب الحاء والكاف : السُّلَحَة والسُّلَكَة : فَرْخُ الحَجَل ، وجمعه سِلْحَانٌ
وسِلْكَانٌ .
والعرب تسمي السمَاكَ الرَّامحَ ذا السلاح ، والآخر الأعزل .
وقال ابن شميل : السَّلَحُ : ماءُ السماء في الغُدْرَان ، وحيث ما كان يقال : ماء العِدِّ وماء السِّلَحِ . قلت : وسمعت العرب تقول لماء السماء ماء الكَرَع ، ولم أَسْمَع السَّلَحَ .
حلس : شمر عن العِتْرِيفي : يقال : فلان حِلْسٌ من أَحْلاَس البيت : للّذي لا يبرح البيت ، قال : وهو عندهم ذمّ أي أنه لا يصلح إلا للزوم البيت ، قال : ويقال : فلانٌ من أَحْلاَس البلاد : للذي لا يزايلها من حُبِّه إيّاها ، وهذا مدح أي أنه ذو عِزّة وشِدَّة أي أنّه لا يبرحها لا يبالي ذِئباً ولا سَنَةً حتى تُخْصِبَ البلاد ، فيقال : هو مُتَحَلِّس بها أي مُقِيم ، وقال غيره : هو حِلْسٌ بها ، قال : والحَلِسُ والحُلاَبِسُ : الذي لا يَبْرَح ويُلاَزِمُ قِرْنَه ، وأنشد قول الشاعر :
فَقُلْتُ لها كأيِّنْ من جَبَانٍ
يُصَابُ وَيُخْطَأُ الحَلِسُ المُحَامي
كأيّن معنى كم .
وقال الليث : الحِلْسُ : كُلُّ شَيءٍ وَلِيَ ظهر البعير تحت الرَّحْلِ والقَتَبِ ، وكذلك حِلْس الدَّابّة بمنزلة المِرْشَحَة تكون تحت اللِّبْد ، ويقال : فلان من أَحْلاَس الخيل أي يلزم ظهور الْخَيْلِ كالحِلْس اللازم لظَهْرِ الفرس . والحِلْسُ : الواحد من أَحْلاَسِ البيت ، وهو ما بُسِط تحت حُرِّ المَتَاع من مِسْحٍ ونحوه .
وفي الحديث ( كُنْ حِلْساً من أَحْلاَسِ بيتك في الفِتْنَة حَتّى تأتِيَك يَدٌ خاطِئَة أو مَنِيَّةٌ قاضية ) أمره بلزوم بيته وترك القتال في الفِتْنَة .
وتقول : حَلَسْتُ البعيرَ فأنا أَحْلِسُه حَلْساً إذا غَشَّيْتَه بِحِلْس .
وتقول : حَلَسَتِ السماء إذا دام مَطَرُها ، وهو غَيْرُ وَابِل .
وقال شَمِر : أَحْلَسْتُ بعير إذا جعلتَ عليه الحِلْسَ .
وأرض مُحْلِسَةٌ إذا اخْضَرَّت كلها .
وقال الليث : عُشْبٌ مُسْتَحْلِسٌ تَرَى له طَرَائق بعضُها تحت بعض من تراكُمُه وسَوَاده .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : إذا غَطَّى النباتُ الأرضَ بكثْرَته قيل : قد اسْتَحْلَس ، فإذا بَلَغ وَالتَفَّ قيل قد اسْتَأْسَد .
وقال الليث : اسْتَحْلَسَ السَّنَامُ إذا ركبته رَوَادِفُ الشَّحْم وروَاكبُه .
اللِّحياني : الرابع من قداح المَيْسَر يقال له : الحِلْسُ ، وفيه أربعة فروض ، وله غُنْمُ أربعة أنصباء إن فاز ، وعليه غرم أربعة أنصباء إن لم يَفُز .
وقال الأصمعي : الحَلْسُ : أن يأخذ المُصَدِّقُ النَّقدَ مكان الفَرِيضة .
قال : والحَلِس : الشجاع الذي يلازِم قِرْنه ، وأنشد :
إذا اسْمَهَرَّ الحَلِسُ المُغَالِثُ
المغَالِثُ : الملزم لقرنه لا يفارقه ، وقد حَلِسَ حَلَساً .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : في شيات المِعْزَى : الحَلْساءُ : بين السَّوَادِ والحُمْرَة ، لون بطنها كلون ظهرها .
والعرب تقول للرجل يُكرَه على عَمَل أو أمر : هو مَحْلُوسٌ على الدَّبَر أي مُلزَمٌ هذا الأمر إلزام الحِلْس الدَّبَر
وسَيْرٌ مُحْلَسٌ : لا يُفْتَرُ .
وفي ( النوادر ) : تَحَلّس فلان لكذا وكذا . أي طاف له وحام به ، وتَحَلّس بالمكان وتَحَلَّزَ به ، إذا أقام به ، وقال أبو سعيد : حَلِس الرجلُ بالشيء وحَمِس به إذا تَوَلّع به .
وقال ابن الأعرابي : يقال لِبِسَاطِ البيت : الحِلْسُ ولحُصُرِه الفَحُولُ .
والحَلْسُ بفتح الحاء وكسرها هو العهدُ الوَثيق ، تقول : أَحْلَسْتُ فُلاناً ، إذا أَعْطَيْتَه حِلْساً أي عَهْداً يأمَن به قومَك ، وذلك مثل سَهْم يأمن به الرجل ما دام في يده .
واسْتَحْلَس فلانٌ الخوْفَ ، إذا لم يفارقه الخوفُ ولم يأمن .
وروي عن الشَّعبي أنه دخل على الحجَّاج فعاتبه في خروجه مع ابن الأشعث فاعتذر إليه وقال : إنا قد اسْتَحْلَسْنَا الْخوْفَ واكْتَحَلْنا السهرَ وأصابَتْنَا خِزْيَةٌ لم نكن فيها بَرَرَةً أتقياء ، ولا فَجَرَةً أقوياء .
قال : لله أَبُوكَ يا شَعْبيّ . ثم عَفَا عَنه .
لحس : قال الليث : اللَّحْسُ : أكل الدودِ الصوفَ ، وأكل الجراد الخَضِر والشَّجَر .
واللاَّحُوسُ : المَشْئُوم وكذلك الحاسوس .
واللَّحُوسُ من الناس : الذي يَتَّبِعُ الحلاوةَ كالذُّباب .
قال : والمِلْحَسُ : الشُّجَاعُ . يقال : فلان أَلَدُّ مِلْحَسٌ أَحْوَسُ أَهْيَسُ .
أبو عُبَيد عن الكسائي : لَحِسْتُ الشيءَ أَلحَسُه لَحْساً بكسر الحاء من لَحِسْتُ لا غير .
ويقال : أصابتهم لَوَاحِسُ ، أي سِنُون شِدَاد تَلْحَسُ كُلّ شيء .
وقال الكُمَيْتُ :
وأَنْتَ رَبيعُ الناسِ وابنُ رَبيعهم
إذا لُقِّبَتْ فيها السُّنونَ اللَّوَاحِسَا

##### Türkçe

ح س ل
**حسل** ، **حلس** ، **سلح** ، **سحل** ، **لحس** : kullanımdadırlar.

**حسل** : **الليث** dedi: **الحِسْلُ** : **الضَّبِّ**’in yavrusu; **الضَّبُّ**’a **أَبَا حِسْل** künyesi verilir.
**أبو الدُّقَيْش** dedi: Araplar **الضَّبّ** için şöyle der: “O, **الدَّوَابِّ** ve **الطَّيْرِ**’in kadısıdır.”
**الأزهري** dedi: Onun sözünü doğrulayan şeylerdendir: **المُنْذِرِيّ**’nin bize haber verdiği (rivayet ettiği) şey; **عثمان بن سعيد**’den, **نُعَيم بن حَمَّادٍ**’dan, **مروان بن معاوية**’den, **الحسن بن عمرو**’dan, **عامر الشعبي**’den; dedi ki: **النعمان بن بشير**’i minber üzerinde şöyle derken işittim: “Ey insanlar! Ben kendim için ve sizin için bir misal bulmadım; ancak **الضَّبُع** ve **الثعلب** (misali). İkisi **الضَّبّ**’a, onun **جُحْرِه**’inde geldiler;
ve dediler ki: ‘**أبا حِسْل**!’ Dedi ki: ‘İkinize de cevap verildi.’ Dediler ki: ‘Sana, sizin (hakkınızda) hüküm vermeniz için geldik.’ Dedi ki: ‘Hâkim, evinde ziyaret edilir.’ — içinde uzunluk bulunan bir hadiste.”
**الليث** dedi: **الحِسْل**’ün çoğulu **حِسَلة**’dir. Dedim: Ve **حُسُولاً** olarak da çoğul yapılır.
**أبو عُبَيْد**; **أبي زيد** ve **الأحمر**’dan rivayet etti: İkisi dediler ki: **الضَّبِّ**’in yavrusuna, yumurtasından çıktığı zaman **حِسْل** denir; büyüdüğü zaman ise **غَيْدَاقٌ**’tır.
**أبو عُبَيدة** dedi: **المَحْسُول** ve **المَخْسولُ** ( **الحاء** ve **الخاء** ile): değersiz olandır; “Onu **حَسَلْتُه** ve **خَسَلْتُه** (değersiz kıldım)” denir.
**أبو عُبَيد**; **الفراء**’dan: **الحُسالة** : her şeyin değersiz olanıdır.
Bazı **العَبْسِيِّينَ** şöyle dedi:
قَتَلْتُ سَرَاتكم وحَسَلت منكم
حَسِيلاً مثلَ ما حُسِل الوَبَارُ
**شمِر** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: “**حَسَلْتُ**: sizden değersiz bir kalıntı bıraktım.” Dedi ki: **الحَسِيل** : değersizlerdir.
**اللِّحْياني** dedi: **سُحالة الفِضَّة** ve onun **حُسالَتُها**.
**ابن السِّكّيت** dedi: **الطَّائي** dedi: **الحَسِيلة** : hurmanın **حَشَفُ**’udur; **بُسْرُه** tatlı olmayan (hurma); onu kuruturlar, kuruyuncaya kadar; sonra dövüldüğü zaman çekirdeğinden ayrılır; sonra onu sütle yağlarlar ve ona hurma sürerler ki onu tatlandırsın; sonra onu lokmalar halinde yerler. “Bize şu **الحَسيلةِ**’den ıslatın” denir; bazen su ile de yağlanır.
**أبو عُبَيد**; **الأصمعي**’den dedi ki: İneğin yavrusuna **الحَسِيل** denir; dişisi **حَسِيلة**.
**أبو العبّاس**; **ابن الأعرابي**’den: İneğe **لحَسيلة** denir; ve **الخَائِرَةُ** ve **العجوز** ve **اليَفنَةُ**; başkası şu beyti okudu:
عَلَيَّ الحَشِيشُ ورِيٌّ لها
ويوم الغُوَارِ لِحسْل بن ضَبّ
Bunu, kendisine üstün gelinen kimse, onun yaptığı şeye karşı bir ayıplama olarak söyler.
**أبو حاتم** dedi: İneğin yavrusuna, **قرمَ** ettiği zaman, yani yer bitkisinden yediği zaman **حَسِيلٌ** denir; hepsi **حِسْلاَن**’dır. Dedi ki: **الحسيلُ**; annesi öldüğü zaman yahut onu **ذَأَرَتْه** ettiği zaman, yani ondan ürküp uzaklaştığı zaman; ona süt yahut un içirilirse o **مَحْسول**’dür. Şu beyit okundu:
لا تَفْخَرنَّ بلحيةٍ
كَثُرَتْ منابِتُها طويلهْ
تهوَى تُفَرِّقها الريا
حُ كأَنها ذَنَبُ الحَسِيلهْ
Ve **الحَسْل** : şiddetli sevk etmektir. “Onu **حسْلتُها حَسْلاً**” denir; yani onu sevk ederek zapt ettim. Ve ineğin yavrusuna **حَسِيلٌ** ve **حَسِيلةٌ** denildi; çünkü annesi onu kendisiyle birlikte iter (sürer). Ve dedi ki:
كيف رأيتَ نُجْعتي وحَسْلِي

**سحل** : **الليث** dedi: **السَّحِيلُ**; çoğulu **السُّحُل** : ipliği bükülmeyen elbise; yani iki kat iki kat bükülmez. “Onu **سَحَلوهُ**” denir; yani onun çözgüsünü bükmediler. **زهير** dedi:
على كل حَالٍ من سَحِيلٍ ومُبْرَم
Başkası dedi: **السّحِيلُ** : bükülmemiş ipliktir; elbiseye gelince, ona **سَحِيلاً** denmez; fakat elbiseye **سَحْل** denir.
**أبو عُبَيد**; **أبي عمرو**’dan rivayet etti: O dedi ki: **السّحْلُ** : pamuktan beyaz bir elbisedir; çoğulu **سُحُلٌ**. **المُتَنخِّل الهُذَليّ** dedi:
كالسُّحُل البيض جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجاء الحَمَل الأَسْوَلِ
Dedi ki: **السُّحُل**’ün teki **سَحْلٌ**’dür.
Ve **سُحُولٌ** : Yemen köylerinden bir köydür; oradan **السُّحُوليَّة** diye adlandırılan ( **السين**’in dammesiyle) beyaz pamuk elbiseler taşınır. **طرفة** dedi:
وبالسَّفْح آياتٌ كأنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ وشَتْه رَيْدَةٌ وسُحُولُ
**ريدة** ve **سُحُول**: iki köydür; “**وَشْتْه**” ile, **ريدة** ve **سُحول** halkını kastetti.
**عمرو**; babasından dedi: **المُسَحَّلَةُ** : iplik yumağıdır. O, **الوشيعة** ve **المُسْمَّطَة**’dır.
**الليث** dedi: **المِسْحَلُ** : yaban eşeğidir; onun **سَحِيلُه** : anırmasının en şiddetlisidir.
Ve **المِسْحَلُ** : dilin adlarındandır. Ve erkeklerden **المِسْحَلُ** : hatiptir. Dedi ki: **المِسْحَلاَن** : iki halkadır; biri, dizginin **شَكِيم**’inin ucunda ötekine geçirilmiştir. **رُؤبة**’nin sözünü okudu:
لولا شَكِيم المِسْحَلَيْن انْدَقّا
Çoğulu **المَسَاحِلُ**’dir. Ondandır **الأَعشَى**’nın sözü:
صددتَ عن الأعداء يوم عُبَاعِبٍ
صُدودَ المَذاكِي أَفْرَعَتْها المَسَاحِلُ
**ثعلب**; **ابن الأعرابي**’den dedi: **المِسْحَلُ** : törpüdür; ondandır **سُحَالَةُ الفِضَّة**. Ve **المِسْحَلُ** : dizginin **فاس**’ıdır. Ve **المِسْحَلُ** : bol yağmurdur. Ve **المِسْحَل** : cömertlikte son noktadır. Ve **المِسْحَل** : sultanın huzurunda hadleri uygulayan cellâttır. Ve **المِسْحَل** : çevik sakidir. Ve **المِسْحَلُ** : elektir. Ve **المِسْحَلُ** : su tulumunun ağzıdır. Ve **المِسْحَل** : Kur’an’da mahir olandır. Ve **المِسْحَلُ** : hatiptir. Ve **المِسْحَلُ** : pamuktan temiz elbisedir. Ve **المِسْحَل** : tek başına iş gören yiğittir. Ve **المِسْحَلُ** : tek başına bükülen iptir. Ve **المِسحَلُ** : suyu dayanılmaz olan oluk (mîzâb)dır. Dedi ki: **المِسْحَلُ** : kesin azimdir. “Falan, işte azmetti ve onda ciddileşti” manasında “**مِسْحَلَه**’ini bindi” denir. Şu beyit okundu:
وإنَّ عِنْدِي لو رَكِبْتُ مِسْحَلي
Dedi ki: Ama onun sözü:
الآن لَمَّا ابْيَضَّ أعْلَى مِسْحَلِي
Burada **المِسْحَلاَن** : **الصُّدْغان**’dır; ikisi, dizginden **الخَدَّان**’dır.
**ابن شُمَيْل** dedi: Dizginin **مِسْحَلُ**’i: çenenin altındaki demirdir. Dedi ki: **الفأسُ** : **الشَّكِيمَة**’deki dik duran demirdir. Ve **الشّكِيمَةُ** : ağızda bulunan enine demirdir.
**الليث** dedi: **السَّحْلُ** : tahtayı **المِسْحَل** ile yontmandır; o, törpüdür. Dedi ki: “Onu diliyle **سَحَلَه**” (yonttu) denir; yani ona sövdü. Ve rüzgârlar, toprağın derisini soyup kaldırdıkları zaman “yeri **سَحْلاً** **تَسْحَلُ**” denir.
Ve **السُّحَالَةُ** : demirden dökülen ve terazilerden törpülenen şeydir. Dedi ki: Pirinç ve mısır dövüldüğü zaman ondan dökülen şey, kepeğe benzer; o da **سُحالة**’dir.
Dedi ki: **السَّحْلُ** : deriyi soyan kamçı darbeleridir.
Ve **السّاحِل** : deniz kıyısıdır.
Başkası dedi: Ona **ساحِلا** adı verildi; çünkü su onu **يَسْحَلُه** yani onu soyar, üzerine çıktığı zaman; o, anlamı **مفْعُول** olan **فاعِل**’dir. Hakikati: Med yükselip sonra çekildiğinde üzerinden geçtiği şeyi sürükleyip götüren sudan bir **سَاحِلٍ** sahibidir. Ve **الإسْحِلُ** : misvak ağaçlarından bir ağaçtır. Ondandır **امرئ القيس**’in sözü:
أسَارِيعُ ظَبْي أو مساوِيك إسْحِل
Ve **مُسْحُلاَنُ** : bir vadinin adıdır; **النابغة** onu şiirinde zikretti, dedi ki:
فأَعْلَي مُسحُلاَن فحامِرَا
Ve **مُسْحُلانيّ** genç: boy ve güzel endam ile nitelenir.
**الأصمعي** dedi: Gök, gecesini **تَسْحَلُ** etti; yani suyu döktü.
Dedi ki: Devenin **انسِحَالُ**’ı: yürüyüşünde hızlanmasıdır.
Ve “Ona yüz dirhemi **سَحَلَه**” denir; yani onu peşin verdi. Ve **السَّحْلُ** : nakittir. **الهذلي** dedi:
فأَصْبَح رَأْداً يَبْتَغِي المَزْج بالسّحْل
Ve “Ona yüz kamçı **سَحَلَه**” denir; yani onu dövdü. Ve dirhemler **انْسَحَلَت**; yani kayganlaşıp düzleşti. Ve hatip **انسَحَل** etti; yani sözünde şiddetlenip coştu. Ve hutbesinde yürüyüp gittiği zaman “**مِسْحَلَه**’ini bindi” denir.
Hadiste: **ابن مسعود** bir sûreye başladı da onu **سحَلَها** etti; yani onu bütünüyle okudu.
Ve **السِّحَالُ** ve **المُسَاحَلَةُ** : iki adam arasındaki çekişmedir; “O, onunla **يُساحِله** eder” denir; yani onunla çekişir.
**ابن السكيت** dedi: **السّحَلَةُ** : **الخِرْنِق**’ten yükselmiş ve annesinden ayrılmış küçük tavşandır.
Ve dediler ki: **مِسْحَلٌ** : **الأعشى**’nın sözünde bir şeytan adıdır:
دعوتُ خَلِيلي مِسْحَلاً ودَعْوَا له
جُهُنَّامَ جَدْعا للهجين المُذَمَّم
Ve **المِسْحَلُ** : **جَنْدَل الطُّهَوِيُّ الرَّجّاز**’ın sözünde **العِذار** yeridir:
عُلِّقْتُهَا وقد نَزَا في مِسْحَلي
Yani sakalımın **عذاري** yerinde; yani ak saç.
Ve “Falan, **مِسْحَلَه**’ini bindi” denir; yani azgınlığına bindi ve ondan vazgeçmedi. Bunun aslı: huysuz atın başını kaldırıp dizginini ısırmasıdır.
**شمر** dedi: “Onu kamçıyla **سَحَلَه**” denir; yani onu dövdü de derisini soydu. Ve “Onu diliyle **سَحَلَه**” (soydu). Bundan dolayı dile **مِسْحل** denildi. **ابنُ أَحْمر** dedi:
ومن خَطيبٍ إذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القولِ مَيْسُوراً ومَعْسُورا
Bazı Araplar şiiri anıp dedi ki: **الوقْفُ** ve **السَّحْلُ**. Dedi ki: **السَّحْل** : bir kısmının bir kısmını takip etmesidir; o, **السَّرْدُ**’dür. Dedi ki: Kitap ancak **الوقف** üzere gelir.
**أبو زيد** dedi: **السِّحْلِيلُ** : memesi büyük olan deve; develer içinde benzeri olmayan; işte o, **سِحْلِيلٌ** devedir. **الهُذَلِيُّ** dedi:
وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حَوَاشب
سُودٍ سَحَاليلٍ كأَ
نَ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ راهِب
Dedi ki: **سَحَالِيل** : karınları büyük olanlar. “O, karın büyüklüğünde **لِسِحْلال**’dır” denir; yani büyük karınlıdır.
Hadiste: Allah Teâlâ **أَيَّوبَ**’a dedi ki: “Bana ancak, aslanın ağzına **الزَّيار**’ı ve **العَنْقَاء**’nın ağzına **السِّحَالَ**’ı koyan kimse çekişsin.” **السِّحَالُ** ve **المِسْحلُ** : birdir; tıpkı **مِنْطَقٌ** ve **نِطَاقٌ**, **مِئزَرٌ** ve **إزَارٌ** dediğin gibi. O, dizginin **شَكِيم**’inin iki ucunda bulunan demirdir.
Hadiste: **أُمَّ حكيم** ona bir kürek kemiği ile geldi; onun için onu **تَسْحَلُها** etmeye başladı; yani üzerindeki eti soyup kazıyordu. Bundan dolayı törpüye **مِسْحَلٌ** denildi. Ve “**تَسْحاها**” diye de rivayet edilir; yani onu soyuyordu.
Ve **السّاحِيَةُ** : yeri soyan yağmurdur. “Bir şeyi **سَحَوْتُ**; onu **أَسْحَاهُ** ve **أَسْحُوه**” denir.
Ali (Allah’ın salavatları onun üzerine olsun) hadisinde: “Benî Ümeyye, **مِسْحَل ضَلاَلة** içinde durmadan saplayacaklardır.” **القُتَيْبِيّ** dedi: Bu, onların “Falan, **مِسْحَله**’ini bindi” sözündendir; yani içinde söz bulunan bir işe girişti ve onda ciddiyetle yürüdü. Başkası dedi: Onların sapıklıkta hızlandıklarını ve onda ciddileştiklerini kastetti.
“Dizginde **طَعَن** eder” denir; **يَطْعُنُ**. Ve “**مِسْحَلهِ**’inde **طَعَنَ** eder” denir; **يَطعُنُ**. Ve “dille **يَطْعَنُ** eder” ve “mızrak ucuyla **يَطْعَنُ** eder” denir.

**سلح** : **الليث**: **السَّلْح**; ve bunun galibi **السُّلاَح**’tır. Ve “Bu **الحَشِيشَةُ** develeri **تُسَلِّح** eder; **تَسْلِيحاً**” denir. Dedim: Ve **الإسْلِيحُ** : kışın biten, develeri **تُسَلِّح** eden, serbest otlardan bir ottur; ondan çok yedikleri zaman.
**ابن الأعرابي** dedi: Bir bedevî kadın dedi; ona “Babanın ağacı nedir?” denildi de dedi ki: “**الإسْلِيحُ** köpüktür ve saf (katışıksız)dır.”
**الليث** dedi: **السِّلاَحُ** : savaş için demir aletlerden hazırlanan şeydir. Ve kılıç tek başına **سِلاَحاً** diye adlandırılır. Şu beyit okundu:
ثَلاَثاً وشَهْراً ثم صارت رَذِيَّةً
طَلِيحَ سِفَارٍ كالسِّلاَحِ المُفَرَّد
Yani yalnız kılıç.
Dedim: Araplar **السِّلاَح**’ı dişil de yapar, eril de yapar; bunu **الفرّاء** ve **ابن السكيت** söyledi. Ve asa da **سلاحاً** diye adlandırılır. Ondandır **ابن أحمر**’in sözü:
ولستُ بِعِرْنَةٍ عَرِكٍ سِلاَحي
عَصًى مَثْقُوبةٌ تَقِصُ الحِمارا
**الليث** dedi: **المَسْلَحَةُ** : bir sınır karşısında, gözetleme yerinde, ona vekil kılınmış, bir yerde teçhizatlı bir topluluktur; çoğulu **المسالِحُ**. Ve **المَسْلَحِيّ** : ona vekil kılınmış tek kişidir.
**ابن شميل** dedi: Ordunun **مَسْلَحة**’si: önlerinde, yolu onlar için yoklayan, düşmanın haberini araştıran ve onların bilgisini bilen kancalardır; üzerlerine baskın yapılmasın diye; ve düşmandan birinin Müslümanların beldelerine girmesine izin vermezler; bir ordu gelirse Müslümanları uyarırlar.
**الليث** dedi: **سَيْلَحِينُ** : böyle adlandırılan bir arazidir. “Bu **سَيْلَحُونُ**’dur, bu da **سَيْلَحِينُ**’dir” denir. Benzeri: **صَرِيفُونُ** ve **صَرِيفِينُ**. En çok “Bu **سيلحونَ**’dur” denir; “**سَيْلَحينَ**’i gördüm” denir. Ve yine “Bu **قِنَّسْرُونَ**’dur; **قِنَّسْرينَ**’i gördüm” denir.
**أبو تراب** dedi: **أبو عمرو** ve **أبو سعيد**; **الحاء** ve **الكاف** babında: **السُّلَحَة** ve **السُّلَكَة** : **الحَجَل**’in yavrusudur; çoğulu **سِلْحَانٌ** ve **سِلْكَانٌ**.
Ve Araplar **السمَاكَ الرَّامحَ**’a “**ذا السلاح**” derler; ötekine “**الأعزل**”.
**ابن شميل** dedi: **السَّلَحُ** : gölcüklerde gök suyudur; nerede olursa olsun “**ماء العِدِّ**” ve “**ماء السِّلَحِ**” denir. Dedim: Arapların gök suyuna “**ماء الكَرَع**” dediklerini işittim; **السَّلَحَ**’ı işitmedim.

**حلس** : **شمر**; **العِتْرِيفي**’den: “Falan, evin **أَحْلاَس**’ından bir **حِلْسٌ**’tur” denir; evden ayrılmayan kimse için. Dedi ki: Bu, onların yanında yergidir; yani evde oturmaktan başka şeye yaramaz. Dedi ki: “Falan, beldenin **أَحْلاَس**’ındandır” denir; onu sevgisinden dolayı ondan ayrılmayan kimse için. Bu ise övgüdür; yani izzet ve şiddet sahibidir; yani onu terk etmez; ne kurttan ne de kıtlıktan aldırır; beldeler bereketleninceye kadar. “O, orada **مُتَحَلِّس**’tir” denir; yani ikamet edendir. Başkası dedi: “O, orada **حِلْسٌ**’tur.” Dedi ki: **الحَلِسُ** ve **الحُلاَبِسُ** : ayrılmayan ve rakibini bırakmayıp ona yapışan kimsedir. Şairin sözü okundu:
فَقُلْتُ لها كأيِّنْ من جَبَانٍ
يُصَابُ وَيُخْطَأُ الحَلِسُ المُحَامي
**كأيّن** : **كم** manasındadır.
**الليث** dedi: **الحِلْسُ** : devenin sırtına, semer ve **القَتَبِ** altında bitişen her şeydir. Ve binek hayvanının **حِلْس**’i de, **اللِّبْد** altında bulunan, **المِرْشَحَة** menzilesindedir. Ve “Falan, atların **أَحْلاَس**’ındandır” denir; yani atların sırtlarına, atın sırtına yapışan **الحِلْس** gibi yapışır. Ve **الحِلْسُ** : evin **أَحْلاَس**’ından bir tanesidir; o, **مِسْحٍ** ve benzeri şeylerden, eşyanın kıymetlisinin altına serilen şeydir.
Hadiste: “Fitne zamanında evinin **أَحْلاَس**’ından bir **حِلْساً** ol; sana hatalı bir el yahut hükmünü veren bir ölüm gelinceye kadar.” Ona, evine yapışmasını ve fitnede savaşmayı terk etmesini emretti.
Ve “Deveyi **حَلَسْتُ**; ben onu **أَحْلِسُه**; **حَلْساً**” denir; yani onu bir **حِلْس** ile örttüm.
Ve “Gök **حَلَسَت** etti” denir; yani yağmuru devam etti; o, sağanak değildir.
**شَمِر** dedi: “Deveye **أَحْلَسْتُ**” denir; yani üzerine **الحِلْسَ** koydun.
Ve “**أرض مُحْلِسَةٌ**” denir; yani bütünüyle yeşerdiği zaman.
**الليث** dedi: **عُشْبٌ مُسْتَحْلِسٌ** : birikmesi ve karalığı sebebiyle, onun için bazıları bazılarının altında yollar görürsün.
**أبو عُبَيْد**; **الأصمعي**’den: Bitki çokluğuyla yeri örttüğü zaman “**اسْتَحْلَس** etti” denir; ulaşıp sıklaşıp birbirine dolandığı zaman “**اسْتَأْسَد** etti” denir.
**الليث** dedi: Hörgüç **اسْتَحْلَسَ** etti; yani yağın artçıları ve binicileri ona bindiği zaman.
**اللِّحياني**: **المَيْسَر** oklarının dördüncüsüne **الحِلْسُ** denir; onda dört pay vardır; kazanırsa dört hisse kazancı vardır; kazanmazsa dört hisse zararı vardır.
**الأصمعي** dedi: **الحَلْسُ** : zekât toplayanın farîza yerine nakdi almasıdır.
Dedi ki: **الحَلِس** : rakibini bırakmayıp ona yapışan yiğittir. Şu beyit okundu:
إذا اسْمَهَرَّ الحَلِسُ المُغَالِثُ
**المغَالِثُ** : rakibine yapışan, ondan ayrılmayan; ve o, **حَلِسَ** etti; **حَلَساً**.
**أبو عُبَيد**; **أبي زيد**’den: Keçi alâmetlerinde: **الحَلْساءُ** : siyahlık ile kızıllık arasıdır; karnının rengi sırtının rengi gibidir.
Ve Araplar, bir işe yahut emre zorlanan adam için derler: “O, **الدَّبَر** üzerine **مَحْلُوسٌ**’tur”; yani bu işe, **الحِلْس**’in **الدَّبَر**’a yapışması gibi yapıştırılmıştır.
Ve **سَيْرٌ مُحْلَسٌ** : gevşemeyen (ara vermeyen) yürüyüştür.
Ve **( النوادر )**’de: “Falan, şu ve şu için **تَحَلّس** etti”; yani onun etrafında dolaştı ve onun çevresinde döndü. Ve “Mekânda **تَحَلّس** etti” ve “onda **تَحَلَّزَ** etti”; yani orada ikamet etti. **أبو سعيد** dedi: Adam, bir şeye **حَلِس** etti ve ona **حَمِس** etti; yani ona tutkun oldu.
**ابن الأعرابي** dedi: Evin yaygısına **الحِلْسُ** denir; hasırlarına **الفَحُولُ**.
Ve **الحَلْسُ**; **الحاء**’ın fethi ve kesresiyle: sağlam ahittir. “Falanı **أَحْلَسْتُ**” dersin; yani ona bir **حِلْساً** verdin; yani kavminden emin olacağı bir ahit. Bu, elde bulunduğu müddetçe adamın emniyette olduğu bir ok gibidir.
Ve “Falan, korkuyu **اسْتَحْلَس** etti” denir; yani korku ondan ayrılmadı ve emin olmadı.
**الشَّعبي**’den rivayet edildi: O, **الحجَّاج**’ın yanına girdi; **ابن الأشعث** ile çıkışı sebebiyle onu azarladı; o da ona özür beyan etti ve dedi ki: “Biz korkuyu **اسْتَحْلَسْنَا** ettik; uykusuzluğu sürme gibi gözümüze çektik; bize bir rezillik isabet etti; onda ne takvâ sahibi iyiler idik, ne de güçlü günahkârlar.”
Dedi ki: “Allah babanı (hayırla mükâfatlandırsın), ey **شَعْبيّ**!” Sonra onu affetti.

**لحس** : **الليث** dedi: **اللَّحْسُ** : kurtların yünü yemesi; çekirgenin yeşilliği ve ağacı yemesi.
Ve **اللاَّحُوسُ** : uğursuz olandır; aynı şekilde **الحاسوس**.
Ve insanlardan **اللَّحُوسُ** : sinek gibi tatlıyı takip eden kimsedir.
Dedi ki: **المِلْحَسُ** : yiğittir. “Falan, **أَلَدُّ مِلْحَسٌ أَحْوَسُ أَهْيَسُ**” denir.
**أبو عُبَيد**; **الكسائي**’den: “Bir şeyi **لَحِسْتُ**; onu **أَلحَسُه**; **لَحْساً**” ( **الحاء**’ın kesresiyle) denir; **لَحِسْتُ**’tan başka değil.
Ve “Onlara **لَوَاحِسُ** isabet etti” denir; yani her şeyi yalayıp süpüren şiddetli yıllar.
**الكُمَيْتُ** dedi:
وأَنْتَ رَبيعُ الناسِ وابنُ رَبيعهم
إذا لُقِّبَتْ فيها السُّنونَ اللَّوَاحِسَا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والحاء وما يثلثهما)
(لحد)  اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه.
(لحز)  اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال: تلاحَزَ القومُ في القول، إذا تعاوصوا([2]). واللَّحِز: الرَّجل الضيِّق الخُلُق. قال:
ترى اللّحِزَ الشّحيحَ إذا أُمِرَّت *** عليه لمالِهِ فيها مُهِينا([3])(لحس)  اللام والحاء والسين كلمةٌ تدلُّ على أخذِ شيءٍ باللسان. يقال: لَحِسَ الشّيءَ بلسانه لحْساً. ويقولون: ألْحَسَتِ الأرض: أنبتت. وهذا إنما يكون في أوَّل النّبات الذي لا يمكِن السّائمةَ جَزُّه، فكأنها تلْحسُه. ويقولون: رجل مِلْحَسٌ: يأخذ كلَّ ما قَدَر عليه من حِرصه. وفي كلامهم: "ألدُّ ألْيَسُ مِلْحَس([4])". ويقولون: "أسرع مِن لَحْس الكلب أنْفَه". ويقولون: "تركْتُ فلاناً بمَلاحِسِ البقرِ أولادَها([5])".
(لحص)  اللام والحاء والصاد كلمةٌ تدلُّ على ضيقٍ في شيء. يقال: لَحِصَ يَلْحَصُ لَحَصاً. قال:
قد كنتُ خَرَّاجاً وَلُوجاً صَيْرَفا *** لم تلتحصني حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([6])أي لم أنْشَبْ فيها. ولَحَاصِ فَعَالِ منه. ويقال: التحَصَت الإبرةُ، إذا انسَدَّ سَمُّها.
(لحظ)  اللام والحاء والظاء كلمتان متباينتان.
فاللَّحْظ: لحظُ العَين، ولِحَاظُها: مُؤْخِرُها عند الصُّدْغ.
والكلمة الأخرى اللِّحَاظ: ما يَنْسَحِي مع الرِّيش إذا سُحِي مع الجَنَاح.
(لحف)  اللام والحاء والفاء أصلٌ يدلُّ على اشتمالٍ وملازَمة. يقال: التَحَف باللِّحاف يلتحِف. ولاحَفَه: لازَمَه. وألْحَفَ السّائل: أَلَحَّ.
(لحق)   اللام والحاء والقاف أصلٌ يدلُّ على إدراكِ شيءٍ وبُلوغه إلى غيره. يقال: لَحِقَ فلانٌ فلاناً فهو لاحق. وألْحَقَ بمعناه. وفي الدعاء: "إن عَذَابك بالكُفَّار مُلْحِقٌ([7])"، قالوا: معناه لاحق. وربما قالوا: لَحِقْتُه: اتَّبَعْتُه، وألحقتُه: وصلت إليه. والمُلْحَق: الدعيُّ المُلصَق. واللَّحَق في التَّمرِ: [داءٌ يُصِيبهُ([8])].
(لحك)  اللام والحاء والكاف أصلٌ يدل على مُلاءَمة([9])ومُداخَلة. يقال: لُوحِكَ فَقَار النّاقة، فهو مُلاحَكٌ، إذا دَخَل([10]) بعضُه في بعض. ويقال ذلك في البُنْيان أيضاً.
(لحم)  اللام والحاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخُلٍ، كاللَّحمِ الذي هو متداخِلٌ بعضُه في بعض. من ذلك اللَّحْم. وسمِّيت الحربُ مَلْحَمةً لمعنيين: أحدهما تَلاحُمُ الناس: تداخُلُهم بعضهم في بعض. والآخر أنَّ القتلى كاللَّحْمِ الملْقَى.
واللَّحيم: القتيل. قال الهُذَليّ([11]):
فقالوا تركنا القومَ قد حَصِرُوا به *** فلا ريب أنْ قد كان ثَمَّ لَحِيمُ
ولَحْمة البازِي([12]): ما أُطعم إذا صاد، وهو لُحْمته. ولُحمة الثَّوب بالضم ولَحمتهُ أيضاً. ورجلٌ لَحِيم: كثير اللَّحم؛ ولاحِمٌ، إذا كان عنده لحم، كما يقال تامِر. وألْحَمْتُك عِرضَ فُلانٍ، إذا مكَّنتَه منه بشَتْمِه، كأنَّك جعلتَ له لُحمةً يأكلها. ويقال: لاحَمْتُ بين الشيئين ولاءمت بمعنىً. ورجلٌ لَحِمٌ: مشتهِي اللَّحم؛ ومُلحِمٌ، إذا كان مُطعِمَ اللَّحم. والشَّجَّة المُتَلاحِمَة: التي بلغَت اللَّحم. ويقال للزَّرْعِ إذا خُلِق فيه القَمح. مُلْحِم. ويقال لَحَمْتُ اللَّحمَ عن العظم: قشرتُه. وحَبْلٌ مُلاحَمٌ: شديدُ الفَتل.
(لحن)  اللام والحاء والنون لـه بناءان يدلُّ أحدهما على إمالةِ شيءٍ من جهته، ويدلُّ الآخَر على الفطنة والذَّكاء.
فأمَّا اللَّحْن بسكون الحاء فإمالة الكلامِ عن جهته الصحيحة في العربية. يقال لَحَن لحْنَا. وهذا عندنا من الكلام المولَّد، لأنَّ اللَّحن مُحْدَث لم يكن في العرب العاربة الذين تكلَّموا بطباعهم السَّليمة.
ومن هذا الباب قولهم: هو طيِّب اللحن، وهو يقرأ بالألحان؛ وذلك أنَّه إذا قرأ كذلك أزال الشَّيء عن جهته الصحيحة بالزِّيادة والنُّقصان في ترنُّمه. ومنه أيضاً: اللَّحْن: فَحْوى الكلام ومعناه. قال الله تعالى: ﴿ولَتَعْرِفَنَّهُمْ في لَحْنِ القَوْلِ﴾ [محمد 30]. وهذا هو الكلام المُوَرَّى به المُزَالُ عن جهة الاستقامة والظُّهور.
والأصل الآخر اللَّحَن، وهي الفِطنة، يقال لَحِنَ يَلْحَنُ لَحْناً، وهو لحن ولاحن. وفي الحديث: "لَعَلَّ بعضَكم أن يكون ألْحَنَ بحُجّته من بعض".
(لحي)  اللام والحاء والحرف المعتل أصلان صحيحان، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخر قَِشْر شيء.
فالأولى اللَّحْي: العظم الذي تَنبت عليه اللِّحية من الإنسان وغيره، والنِّسبة إليه لَحَوِىّ. واللِّحية: الشعر، وجمعها لِحَىً([13])، وجمع اللَّحْي ألْحٍ([14]).
والأصل الآخر اللِّحاء، وهو قِشْر الشجرة، يقال لَحَيت العصا، إذا قشرتَ لحاءَها، ولَحَوتُها. فأمَّا في اللَّوْم فلحيت. وهو قياسُ ذاك، كأنَّه يريد قشره. والملاحمة كالمشاتمة. قال أوس في لَحَيْت العصا:
لَحَيْنَهم لَحْيَ العصا فطردنَهم ***	إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم([15])(لحج)  اللام والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تضايق ونُشوب. يقال لَحِجَ بالمكان، إذا نَشِبَ فيه ولزِمه. والمَلاَحِج المَضَايق. ومنه لَحْوَجْتُ الخبرَ عليه، إذا خلَطتَه ولَحَّجْته مثل لَحْوجته، وذلك أن يُظهِرَ لـه غير ما في نفسه. ومن الباب المُلْتَحَج: الملجأ. قال الهذليّ([16]):
[حُبَّ الضَّريكِ تلادَ المالِ زرَّمَه *** فقرٌ ولم يتَّخِذْ في الناس مُلْتَحَجا([17])] --------------ـــ
([1]) في الأصل: "الحد".
([2]) في الأصل: "تغاوصوا"، صوابه في المجمل والقاموس. وفي اللسان: "إذا تعارضوا الكلام بينهم".
([3]) لعمرو بن كلثوم، في معلقته المشهورة.
([4]) هو في حديث أبي الأسود: "عليكم فلاناً فإنه أهيس أليس ألد ملحس".
([5]) في اللسان: "هو مثل قولهم بمباحث البقر، أي بالمكان القفر بحيث لا يدري أين هو".
([6]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي، كما سبق في حواشي (بيص، حيص).
([7]) من القنوت، وكذا الرواية في المجمل واللسان. ويروى: "إن عذابك الجد". وانظر مجالس ثعلب 470 والمغني لابن قدامة (2: 153).
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "ملامة".
([10]) في المجمل: "دوخل".
([11]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي، كما سبق في حواشي (ريب).
([12]) بضم اللام وفتحها.
([13]) يقال بكسر اللام وضمها.
([14]) ويقال أيضاً في جمع اللحى: لحى ولحى بكسر اللام وضمها مع كسر الحاء وتشديد الياء.
([15]) ديوان أوس 27 واللسان (حلم، لحى) وسبق في (حلم).
([16]) في المجمل: "في قول الهذلي". والهذلي هذا هو ساعدة بن جؤية. ديوان الهذليين (1: 208).
([17]) ديوان الهذليين. وفي اللسان (لحج) بدون نسبة.

ـ

##### Türkçe

(لام ve حاء ve ikisini üçleyenlerin bâbı)

(**لحد**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الدال**, bir asıldır; bir doğruluktan bir meyli gösterir. Denir: **ألْحَدَ الرّجلُ**, yani hak yolundan ve imandan meylettiği zaman. Ve **اللَّحدُ** diye adlandırıldı; çünkü **الجَدَث**’in iki yanından birinde meyillidir. Denir: **لحَدْت** **الميِّتَ** ve **ألحدت**. Ve **المُلْتَحَد**: sığınak; bununla adlandırıldı; çünkü sığınan ona meyleder.

(**لحز**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الزاء**, bir kelimedir; şeyde bir darlığı gösterir. Bundan: **المَلاَحِز**; ve onlar dar geçitlerdir. Ve denir: **تلاحَزَ القومُ في القول**, yani birbirleriyle çekiştikleri zaman. Ve **اللَّحِز**: huyu dar olan adam. Dedi:
ترى **اللّحِزَ** الشّحيحَ إذا أُمِرَّت *** عليه لمالِهِ فيها مُهِينا

(**لحس**)  **اللام** ve **الحاء** ve **السين**, bir kelimedir; diliyle bir şeyi almayı gösterir. Denir: **لَحِسَ** **الشّيءَ** diliyle, **لحْساً**. Ve derler: **ألْحَسَتِ** **الأرض**: bitirdi. Bu ancak, otlayan hayvanın biçmesinin mümkün olmadığı, bitkinin ilk başında olur; sanki onu yalıyor gibidir. Ve derler: **رجل مِلْحَسٌ**: hırsından, gücünün yettiği her şeyi alır. Ve onların sözünde: "**ألدُّ ألْيَسُ مِلْحَس**". Ve derler: "**أسرع مِن لَحْس الكلب أنْفَه**". Ve derler: "**تركْتُ فلاناً بمَلاحِسِ البقرِ أولادَها**".

(**لحص**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الصاد**, bir kelimedir; bir şeyde bir darlığı gösterir. Denir: **لَحِصَ** **يَلْحَصُ** **لَحَصاً**. Dedi:
قد كنتُ خَرَّاجاً وَلُوجاً صَيْرَفا *** لم تلتحصني حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ
Yani: onda tutunup kalmadım. Ve **لَحَاصِ**, ondan **فَعَالِ** veznidir. Ve denir: **التحَصَت** **الإبرةُ**, yani deliği tıkandığı zaman.

(**لحظ**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الظاء**, birbirinden ayrı iki kelimedir.
Şu hâlde **اللَّحْظ**: gözün bakışı; ve **لِحَاظُها**: şakak yanında onun arkasıdır.
Diğer kelime **اللِّحَاظ**: kanatla birlikte sıyrıldığı zaman, tüy ile birlikte sıyrılan şey.

(**لحف**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الفاء**, bir asıldır; bürünmeyi ve yapışıp ayrılmamayı gösterir. Denir: **التَحَف** **باللِّحاف** **يلتحِف**. Ve **لاحَفَه**: ona yapışıp ayrılmadı. Ve **ألْحَفَ** **السّائل**: ısrar etti.

(**لحق**)   **اللام** ve **الحاء** ve **القاف**, bir asıldır; bir şeyi yakalamayı ve ona erişip başkasına ulaşmayı gösterir. Denir: **لَحِقَ** falan falana; o da **لاحق**tır. Ve **ألْحَقَ** onun manasındadır. Ve duada: "**إن عَذَابك بالكُفَّار مُلْحِقٌ**"; dediler: manası **لاحق**tır. Ve bazen derler: **لَحِقْتُه**: onu izledim; ve **ألحقتُه**: ona ulaştım. Ve **المُلْحَق**: yapıştırılmış evlâtlık. Ve hurmada **اللَّحَق**: [ona isabet eden bir hastalık].

(**لحك**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الكاف**, bir asıldır; uygun düşmeyi ve iç içe girmeyi gösterir. Denir: **لُوحِكَ** **فَقَار** **النّاقة**, o da **مُلاحَكٌ**tur; yani bir kısmı bir kısmına girdiği zaman. Bu, bina hakkında da söylenir.

(**لحم**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الميم**, sahih bir asıldır; birbiri içine girmeyi gösterir; bir kısmı bir kısmına girmiş olan **اللَّحم** gibi. Bundan: **اللَّحْم**. Ve savaş, iki mana için **مَلْحَمةً** diye adlandırıldı: birincisi, insanların **تَلاحُمُ**’u: birbirlerinin içine girmeleridir. İkincisi, öldürülenlerin atılmış et gibi olmasıdır.
Ve **اللَّحيم**: öldürülmüş. **الهُذَليّ** dedi:
فقالوا تركنا القومَ قد حَصِرُوا به *** فلا ريب أنْ قد كان ثَمَّ لَحِيمُ
Ve **لَحْمة** **البازِي**: avladığı zaman yedirilen şeydir; o, onun **لُحْمته**’dir. Ve **لُحمة** **الثَّوب** (lâmın zammıyla) ve onun **لَحمتهُ** da. Ve **رجلٌ لَحِيم**: eti çok; ve **لاحِمٌ**: yanında et bulunan; **تامِر** denildiği gibi. Ve **ألْحَمْتُك** falanın ırzını: onu sövmekle ona karşı seni mümkün kıldım; sanki ona yiyeceği bir **لُحمةً** kılmışsın gibi. Ve denir: **لاحَمْتُ** iki şeyin arasını ve **لاءمت** bir manada. Ve **رجلٌ لَحِمٌ**: eti iştahlı; ve **مُلحِمٌ**: et yediren olduğu zaman. Ve **الشَّجَّة المُتَلاحِمَة**: ete ulaşan. Ve ekine, onda buğday yaratıldığı zaman, **مُلْحِم** denir. Ve denir: **لَحَمْتُ** eti kemikten: onu soydum. Ve **حَبْلٌ مُلاحَمٌ**: bükümü şiddetli.

(**لحن**)  **اللام** ve **الحاء** ve **النون**’un iki binası vardır; bunlardan biri, bir şeyin kendi yönünden eğilmesini gösterir; diğeri, anlayış ve zekâyı gösterir.
**الحاء**’ın sükûnuyla **اللَّحْن** ise, Arapçada sözün kendi sahih yönünden eğilmesidir. Denir: **لَحَن** **لحْنَا**. Bu, bizim yanımızda, sonradan türemiş sözden sayılır; çünkü **اللَّحن** sonradan ortaya çıkmıştır; tabiatlarıyla sağlam konuşan fasih Araplarda yoktu.
Bu bâbdan onların sözü: o, **طيِّب اللحن**’dır; ve o, **بالألحان** ile okur; çünkü o, böyle okuduğu zaman, terennümündeki artırma ve eksiltme ile şeyi kendi sahih yönünden uzaklaştırır. Ondan da: **اللَّحْن**: sözün özü ve manası. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولَتَعْرِفَنَّهُمْ في **لَحْنِ القَوْلِ**﴾ [Muhammed 30]. Bu, kendisiyle üstü örtülen, doğruluk ve açıklık yönünden uzaklaştırılmış sözdür.
Diğer asıl ise **اللَّحَن**; o, anlayıştır. Denir: **لَحِنَ** **يَلْحَنُ** **لَحْناً**; o da **لحن** ve **لاحن**dır. Hadiste: "**لَعَلَّ بعضَكم أن يكون ألْحَنَ بحُجّته من بعض**".

(**لحي**)  **اللام** ve **الحاء** ve illetli harf, iki sahih asıldır; bunlardan biri organlardan bir organdır; diğeri bir şeyin kabuğudur.
Birincisi **اللَّحْي**: insandan ve başkasından sakalın bittiği kemiktir; ona nisbet **لَحَوِىّ**. Ve **اللِّحية**: kıl; onun çoğulu **لِحَىً**; ve **اللَّحْي**’in çoğulu **ألْحٍ**.
Diğer asıl **اللِّحاء**; o, ağacın kabuğudur. Denir: **لَحَيت** değneği; yani onun **لحاءَها**’sını soydun; ve **لَحَوتُها**. Ama kınamada **لحيت**. Bu, onun kıyasıdır; sanki onun kabuğunu soymayı ister. Ve **الملاحمة** tıpkı **المشاتمة** gibidir. **أوس**, **لَحَيْت** **العصا** hakkında dedi:
لَحَيْنَهم لَحْيَ العصا فطردنَهم ***	إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم

(**لحج**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الجيم**, sahih bir asıldır; sıkışmayı ve tutunup kalmayı gösterir. Denir: **لَحِجَ** mekâna; yani onda tutunup kaldığı ve ona yapıştığı zaman. Ve **المَلاَحِج** dar geçitlerdir. Ondan: **لَحْوَجْتُ** haberi ona; yani onu karıştırdım; ve **لَحَّجْته** de **لَحْوجته** gibidir; bu da, içindekinin aksini ona göstermesidir. Ve bâbdan **المُلْتَحَج**: sığınak. **الهذليّ** dedi:
[حُبَّ الضَّريكِ تلادَ المالِ زرَّمَه *** فقرٌ ولم يتَّخِذْ في الناس مُلْتَحَجا] --------------ـــ
([1]) Asılda: "**الحد**".
([2]) Asılda: "**تغاوصوا**"; doğrusu **المجمل** ve **القاموس**’tadır. **اللسان**’da: "**إذا تعارضوا الكلام بينهم**".
([3]) Amr b. Külsûm’undur; meşhur muallakasında.
([4]) Ebû’l-Esved hadîsinde: "**عليكم فلاناً فإنه أهيس أليس ألد ملحس**".
([5]) **اللسان**’da: "Bu, onların **بمباحث البقر** sözleri gibidir; yani ıssız yerde, nerede olduğu bilinmeyecek şekilde."
([6]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; daha önce (بيص، حيص) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([7]) Kunut’tandır; rivayet **المجمل** ve **اللسان**’da da böyledir. Ve rivayet edilir: "**إن عذابك الجد**". Ve bk. **مجالس ثعلب** 470 ve **المغني** İbn Kudâme (2: 153).
([8]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([9]) Asılda: "**ملامة**".
([10]) **المجمل**’de: "**دوخل**".
([11]) O, Sâide b. Cüveyye el-Hüzelî’dir; daha önce (ريب) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([12]) Lâmın zammıyla ve fethıyla.
([13]) Lâmın kesriyle ve zammıyla söylenir.
([14]) Ve ayrıca **اللحى**’nın cem‘inde: **لحى** ve **لحى** (lâmın kesriyle ve zammıyla; hâ’nın kesriyle ve yâ’nın şeddelenmesiyle) de söylenir.
([15]) **ديوان أوس** 27 ve **اللسان** (حلم، لحى); ve (حلم)’de geçti.
([16]) **المجمل**’de: "**في قول الهذلي**". Bu Hüzelî, Sâide b. Cüveyye’dir. **ديوان الهذليين** (1: 208).
([17]) **ديوان الهذليين**. Ve **اللسان** (لحج)’de nisbesiz olarak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ح س
لحس الشيء بلسانه‏.‏
وفي مثل ‏"‏ أسرع من لحس الكلب أنفه ‏"‏ ولحس الدود الصوف والجراد الخضر‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ تركته بملاحس البقر أولاده ‏"‏ إذا تركه بفلاة‏.‏
ورجل ملحس‏:‏ حريص يأخذ كلّ ما قدر عليه‏.‏
وفلان أليس ألدّ ملحس‏.‏
وألحست الأرض‏:‏ أنبتت ما تلحسه الدوابّ‏.‏
وفلان لحوسٌ‏:‏ يتتبّع الحلاوات كالذباب وتقول‏:‏ فلان لحوس يحوس في المائدة ويحوس وأخذتهم لواحس‏:‏ سنون شداد وسنة لاحسة‏:‏ تلحس كلّ شيء من النبات‏.‏
قال الكميت‏:‏ وأنت ربيع الناس وابن ربيعهم إذا لقيت فيها السنون اللواحس والتحست منه حقّي‏:‏ أخذته‏.‏
ورجل لاحوس‏:‏ مشئوم يلحس قومه كقولهم‏:‏ قاشور‏.‏

##### Türkçe

ل ح س
**لحس**: şeyi diliyle yaladı.
Ve meselde: “Köpeğin burnunu yalamasından daha hızlı”; ve **لحس**: kurtçuk yünü ve çekirge yeşilliği (yedi/kemirdi).
Mecazdan: “Onu sığırın yavrularını yalamasıyla bıraktım” — onu ıssız bir yerde bıraktığı zaman.
Ve **ملحس** adam: hırslı; gücü yettiği her şeyi alır.
Ve falan, en inatçı **ملحس**tir.
Ve **ألحست** yer: binek hayvanlarının yaladığı şeyi bitirdi.
Ve falan **لحوسٌ**: sinek gibi tatlıları izler; ve dersin ki: falan **لحوس**; sofrada dolaşır ve dolaşır. Ve onları **لواحس** aldı: şiddetli yıllar; ve **سنة لاحسة**: bitkiden her şeyi yalar (silip süpürür).
El-Kumeyt dedi ki:
Ve sen insanların baharısın ve onların baharının oğlusun,
içinde **السنون اللواحس** yıllarıyla karşılaştığımda.
Ve ondan hakkımı **التحست**: onu aldım.
Ve **لاحوس** adam: uğursuz; “**قاشور**” demeleri gibi, kavmini yalar (tüketir).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّحْسُ باللسان، يقال: لَحِس القَصْعَة، بالكسر. واللَّحْسَة: اللَّعْقَة. والكلب يَلْحَس الإِناء لَحْساً: كذلك، وفي المَثل: أَسْرَع من لحْسِ الكلب أَنفه. ولحِسْت الإِناء لَحْسَة ولُحْسَة ولَحَسَه لَحْساً: لَعِقَه. وفي حديث غَسْل اليَدِ من الطعام: إِن الشيطان حَسَّاسٌ لَحَّاسٌ أَي كثير اللَّحْسِ لما يَصِل إِليه. تقول: لَحِسْت الشيء أَلْحَسه إِذا أَخذتَه بلسانك، ولَحَّاسٌ للمبالغة. والحَسَّاس: الشديد الحِسّ والإِدْراك.
وقولهم: تَرَكْتُ فلاناً بمَلاحِسِ البَقَرِ أَولادَها، هو مِثل قولهم بِمَباحِث البقر أَي بالمكان القَفْر بحيث لا يُدْرَى أَين هو، وقال ابن سيده: أَي بِفَلاةٍ من الأَرض. قال: ومعناه عندي بحيث تَلْعَق البَقَرُ ما على أَولادِها من السَّابِياءِ والأَغْراسِ، وذلك لأَن البَقَر الوَحْشِيَّة لا تلِد بالمَفاوز؛ قال ذو الرمة:
تَرَبَّعْنَ، منْ وَهْبِين أَو بِسُوَيْقةٍ،
مَشَقَّ السَّوابي عن رُؤوس الجَآذِر
قال: وعندي أَنه بِمَلاحِسِ البقَر فقط أَو بِمَلْحَس البقَر أَولادها لأَن المَفْعَل إِذا كان مصدراً لم يُجْمع؛ قال ابن جِنِّي: لا تخلو مَلاحِس ههنا من أَن تكون جمع مَلْحَس الذي هو المصدر أَو الذي هو المكان، فلا يجوز أَن يكون ههنا مكاناً لأَنه قد عمل في الأَولاد فنصبَها، والمكان لا يعمل في المفعول به كما أَن الَّزمان لا يعمل فيه، وإِذا كان الأَمر على ما ذكرناه كان المضاف هنا محذوفاً مقدَّراً كأَنه قال: تَرَكْتُه بِمَلاحِسِ
(* قوله «كأَنه تركته بملاحس إلخ» هكذا في الأصل، ولعل فيه سقطاً والأصل تركته بمكان ملاحس إلخ.) البقَر أَولادَها، كما أَن قوله: وما هِيَ إِلا في إِزارٍ وعِلْقَةٍ،
مُغارَ ابن هَمَّام على حَيِّ خَثْعَما
محذوفُ المضاف، أَي وقَتَ إِغارَة ابن همام على حَيِّ خَثْعَم، أَلا تراه قد عَدَّاه إِلى قوله على حَيِّ خَثْعَما؟ ومَلاحِس البقَرِ إِذاً مصدرٌ مجموع مُعْمَل في المفعول به كما أَن قوله:
مَواعِيدَ عُرْقُوب أَخاه بِيَثْرِب
كذلك وهو غريب. قال ابن جني: وكان أَبو علي، رحمه اللَّه، يورِد مَواعِيدَ عُرْقُوب أَخاه مَوْرِدَ الطَّريف المتعجِّب منه. واللَّحْسُ: أَكل الجَراد الخَضِرَ والشجرَ، وكذلك أَكلُ الدُّودَةِ الصُّوف. واللاَّحُوس: الحريص، وقيل: المَشؤوم يَلْحَس قومَه، على المَثَل، وكذلك الحاسُوس واللَّحُوس من الناس الذي يَتَّبعُ الحَلاوَة كالذُّباب. والمِلْحَسُ: الشجاع كأَنه يأْكل كلَّ شيء يرتفع له. ويقال: فلان أَلَدُّ مِلْحَسٌ أَحْوَس أَهْيَس. وفي حديث أَبي الأَسْوَد: عليكم فلاناً فإَنه أَهْيَس أَلْيَس أَلَدُّ مِلْحَس، هو الذي لا يظهر له شيء إِلا أَخذه، مِفْعَل من اللَّحْس.
ويقال: الْتَحَسْت منه حَقِّي أَي أَخذتُه، وأَصابتهم لَواحِس أَي سِنُون شِداد تَلْحَس كلَّ شيء؛ قال الكميت:
وأَنتَ رَبِيعُ الناس وابْنُ رَبيعِهِمْ،
إِذا لُقِّبَتْ فيها السِّنُونُ اللَّواحِسَا
وأَلْحَسَت الأَرض: أَنْبَتَتْ أَوّل العُشْب، وقيل: هو أَن تَخْرُج رؤوس البقل فيراه المال فيطمَع فيه فيَلْحَسَه إِذا لم يقدِر أَن يأْكل منه شيئاً، واللَّحْس: ما يظهر من ذلك. وغَنَم لاحِسة: ترعَى اللَّحْس. ورجل مِلْحَس: حريصٌ، وقيل: المِلْحَس والمُلْحِس الذي يأْخذُ كلَّ شيء يقدِر عليه.

##### Türkçe

**اللَّحْسُ** dil ile (yapılan)dır; denilir: **لَحِس القَصْعَة**, kesre ile. Ve **اللَّحْسَة**: **اللَّعْقَة**. Ve köpek kabı **يَلْحَس**; **لَحْساً**: böyledir; ve meselde: “Köpeğin burnunu **لحْسِ** etmesinden daha hızlı.” Ve **لحِسْت الإِناء** bir **لَحْسَة** ve **لُحْسَة** ve **لَحَسَه لَحْساً**: onu **لَعِقَه**. Ve yemeğin (ardından) elin yıkanması hadîsinde: “Şüphesiz şeytan **حَسَّاسٌ لَحَّاسٌ**”; yani, kendisine ulaşana karşı **اللَّحْسِ**i çoktur. Dersin: **لَحِسْت الشيء أَلْحَسه**; onu dilinle aldığın zaman; ve **لَحَّاسٌ** mübalağa içindir. Ve **الحَسَّاس**: duyunun ve idrâkin şiddetlisidir.

Ve onların sözü: “Falancayı, sığırın yavrularını **بمَلاحِسِ البَقَرِ** (hâlinde) bıraktım”; bu, onların “**بِمَباحِث البقر**” sözü gibidir; yani, ıssız yerde; öyle ki nerede olduğu bilinmez; ve İbn Sîde dedi: yani, yerden bir **بِفَلاةٍ**. Dedi: ve mânâsı bence, sığırın, yavrularının üzerindeki **السَّابِياءِ** ve **الأَغْراسِ**’tan olanı yaladığı yerdedir; ve bu, çünkü vahşî sığır **بالمَفاوز**’da doğurmaz; Zû’r-Rumme dedi:
تَرَبَّعْنَ، منْ وَهْبِين أَو بِسُوَيْقةٍ،
مَشَقَّ السَّوابي عن رُؤوس الجَآذِر
Dedi: ve bence o, yalnızca **بِمَلاحِسِ البقَر** ile yahut sığırın yavrularını yalaması **بِمَلْحَس** iledir; çünkü **المَفْعَل** kaynak olduğu zaman cem‘ edilmez; İbn Cinnî dedi: buradaki **مَلاحِس** ya kaynağın olan **مَلْحَس**’ın cem‘idir yahut mekânın olanın; öyleyse burada mekân olması câiz değildir; çünkü **الأَولاد** üzerinde amel etmiş, onları nasbetmiştir; mekân, mef‘ûl bihte amel etmez; tıpkı zamanın onda amel etmemesi gibi; iş, zikrettiğimiz üzere olunca, buradaki muzâf hazfedilmiş, takdir edilmiş olur; sanki dedi: “Onu, sığırın **بِمَلاحِسِ**’iyle bıraktım.”
(* Sözü “sanki onu بملاحس إلخ ile bıraktım” asılda böyledir; belki onda düşme vardır; asıl: onu, بمكان ملاحس إلخ ile bıraktım.) **البقَر أَولادَها**; nitekim onun sözü:
وما هِيَ إِلا في إِزارٍ وعِلْقَةٍ،
مُغارَ ابن هَمَّام على حَيِّ خَثْعَما
muzâfı hazfedilmiştir; yani, İbn Hemmâm’ın Hatha‘m kabilesine baskın yaptığı vakit; görmez misin ki onu “**على حَيِّ خَثْعَما**” sözüne geçişli kılmıştır? Ve o hâlde **مَلاحِس البقَرِ**: mef‘ûl bihte amel eden cem‘lenmiş bir kaynaktır; nitekim onun sözü:
مَواعِيدَ عُرْقُوب أَخاه بِيَثْرِب
böyledir; ve o gariptir. İbn Cinnî dedi: ve Ebû Alî, Allah ona rahmet etsin, “**مَواعِيدَ عُرْقُوب أَخاه**”ı, hayret edilen tuhafın getirilişi gibi getirirdi.

Ve **اللَّحْسُ**: çekirgenin yeşilliği ve ağacı yemesidir; ve yine, kurdun yünü yemesidir. Ve **اللاَّحُوس**: hırslı; ve denildi: uğursuz; kavmini, mesel üzere, **يَلْحَس**; ve yine, **الحاسُوس** ve insanlardan **اللَّحُوس**: sinek gibi tatlıyı takip edendir. Ve **المِلْحَسُ**: yiğit; sanki kendisine yükselen her şeyi yer. Ve denilir: falan, **أَلَدُّ مِلْحَسٌ أَحْوَس أَهْيَس**. Ve Ebû’l-Esved hadîsinde: “Şu falana (sarılın); çünkü o **أَهْيَس أَلْيَس أَلَدُّ مِلْحَس**”; o, kendisine bir şey görünmez ki onu almasın; **مِفْعَل**, **اللَّحْس**’tan.

Ve denilir: **الْتَحَسْت منه حَقِّي**; yani onu aldım. Ve onlara **لَواحِس** isabet etti; yani, her şeyi yalayan şiddetli yıllar; Kümeyt dedi:
وأَنتَ رَبِيعُ الناس وابْنُ رَبيعِهِمْ،
إِذا لُقِّبَتْ فيها السِّنُونُ اللَّواحِسَا
Ve **أَلْحَسَت الأَرض**: otun ilkini bitirdi; ve denildi: o, baklanın başlarının çıkmasıdır; mal onu görür, ona tamah eder; ondan bir şey yemeye güç yetiremezse onu **يَلْحَسَه**; ve **اللَّحْس**: bundan görünen şeydir. Ve **غَنَم لاحِسة**: **اللَّحْس**’ı otlar. Ve **رجل مِلْحَس**: hırslı; ve denildi: **المِلْحَس** ve **المُلْحِس**: gücü yettiği her şeyi alan kimsedir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ح س * * اللَّحْسُ * باللسان وبابه فهم و * لَحْسَةً * و * لُحْسَة * بفتح اللام وضمها

##### Türkçe

* ل ح س * * **اللَّحْسُ** * dil ile (yalamak)tır; bâbı **فهم**’dir; ve * **لَحْسَةً** * ve * **لُحْسَة** *; **اللام**’ın fethası ve zammıyla.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللحس باللسان، يقال: لحس القصعة، كسمع، لحسا، وملحسا، ولحسة، ولحسة، الأخير بالضم، عن ابن السكيت، أي لعقها، وفي المثل: أسرع من لحس الكلب أنفه. ولحس الشيء يلحسه إذا أخذه بلسانه. ومن المجاز: قولهم: تركته بملاحس البقر أولادها، هو مثل قولهم: بمباحث البقر: أي بالمكان القفر، أي لا يدري أين هو. وقال ابن سيده: أي بفلاة من الأرض، قال: ومعناه عندي: بمواضع تلحس، أي تلعق البقر فيها ما على أولادها من السابياء والأغراس، وذلك لأن البقر الوحشية لا تلد إلا بالمفاوز، قال ذو الرمة:
  تربعن من وهبين أو بـسـويقة                      مشق السوابي عن رؤس الجآذر قال: وعندي أنه بملاحس البقر فقط. ويروى: بملحس البقر أولادها، أي بموضع ملحس البقر أولادها، لأن المفعل إذا كان مصدرا لم يجمع، قال ابن جنى: لا تخلو ملاحس ها هنا من أن تكون جمع ملحس، الذي هو المصدر، أو الذي هو المكان، فلا يجوز أن يكون هنا مكانا، لأنه قد عمل في الأولاد فنصبها، والمكان لا يعمل في المفعول به، كما أن الزمان لا يعمل فيه، وإذا كان الأمر على ما ذكرناه كان المضاف هنا محذوفا مقدرا، كما أن قوله:
  وما هي إلا في إزار وعـلـقة                      مغار ابن همام على حي خثعما محذوف المضاف، أي وقت إغارة ابن همام على حي خثعم، ألا تراه قد عداه إلى قوله: على حي خثعما. وملاحس البقر إذا مصدر مجموع معمل في المفعول به، كما أن قوله:
  مواعيد عرقوب أخاه بيثرب كذلك، وهو غريب، قال ابن جنى: وكان أبو علي رحمه الله يورد مواعيد عرقوب مورد الطريف المتعجب منه. ومن المجاز: اللاحوس المشؤوم يلحس قومه، كقولهم: قاشور، وكذلك الحاسوس. ومن المجاز: الملحس كمنبر: الحريص، وقيل: هو الذي يأخذ كل ما قدر عليه وأمكنه، من حرصه. والملحس: الشجاع، كأنه يأكل كل شيء إرتفع له، ويقال: فلان ألد ملحس، أحوس أهيس وفي حديث أبي الأسود: عليكم فلانا فإنه أهيس أليس ألد ملحس هو الذي لا يظهر له شيء إلا أخذه. وهو مجاز. واللحاسة: اللبؤة، قال أبو زبيد حرملة بن المنذر الطائي.

  حتى إذا وازن العرزال وإنتبهت                      لحاسة أم أجـر سـتة شـدن ومن المجاز: سنة لاحسة، أي شديدة تلحس كل شيء من النبات، وأخذتهم لواحس، أي سنون شداد، قال الكميت:
  وأنت ربيع الناس وابن ربيعهمإذا لقبت فيها السنون اللواحسا

  ومن المجاز: اللحوس، كصبور، من الناس: من يتتبع الحلاوة كالذباب، ويقال: فلان لحوس، يجوس في المائدة ويحوس. واللحوس كجرول: الحريص الأكول من الناس. واللحس، كالمنع: أكل الدود الصوف، ومن ذلك سميت العثة باللحاسة، وكذا أكل الجراد الخضر والشجر. ومن المجاز: ألحست الأرض: أنبتت أول ما تنبت البقل. وأخصر من هذه العبارة أن يقول: أنبتت أول العشب. أي فيراه المال فيطمع فيه فيلحسه إذا لم يقدر أن يأكل منه شيئا. وفي الأساس: أنبتت ما تلحسه الدواب. أو ألحست الأرض: لحست الدواب نبتها، نقله الصاغاني. وألحس الماشية: رعاها أدنى رعي، من ذلك. ومن المجاز: إلتحس منه حقه، إذا أخذه. ويقال: حر ملحوس، أي قليل اللحم. ومما يستدرك عليه: رجل لحاس، كشداد: كثير اللحس لما يصل إليه. واللاحوس: الحريص، كالملحس، كمحسن. واللحس: ما يظهر من روؤس البقل، وغنم لاحسة: ترعى ذلك. وما لك عندي لحسة، بالضم، أي شيء.

##### Türkçe

**اللحس** dil ile (yapılan)dır; denilir: **لحس القصعة**; **كسمع** (vezninde), **لحسا** ve **ملحسا** ve **لحسة** ve **لحسة**; sonuncusu zamme iledir; İbnü’s-Sikkît’ten: yani onu yaladı. Ve meselde: “Köpeğin burnunu yalamasından daha hızlı.” Ve **لحس الشيء يلحسه**: onu diliyle aldı(ğı zaman). Ve mecazdan: onların sözü: “Onu, sığırın yavrularını yaladığı yerlerde bıraktım”; bu, onların sözü gibidir: “sığırın **مباحث**’lerinde”: yani ıssız yerde; yani nerede olduğunu bilmez. İbn Sîde dedi: yani yerden bir ıssız düzlükte. Dedi: ve manası benim yanımda: “yalınan yerlerde”; yani sığırın, yavrularının üzerindeki **السابياء** ve **الأغراس**’tan olanı orada yaladığı yerlerde; bu, çünkü yaban sığırı ancak çöllerde doğurur. Zü’r-Rumme dedi:
  “**وهبين**’den yahut **سويقة**’den konakladılar;
  **الجآذر** başlarının üzerinden **السوابي**’yi sıyırıp ayıran.”
Dedi: ve benim yanımda o, yalnızca “sığırın **ملاحس**’lerinde”dir. Ve rivayet olunur: “sığırın yavrularını **ملحس**’inde”; yani sığırın yavrularını yaladığı yer; çünkü **المفعل** eğer masdar olursa cem‘ edilmez. İbn Cinnî dedi: burada **ملاحس**’in, masdar olan **ملحس**’in cemi olması yahut mekân olanın (cemi) olması dışında kalmaz; burada mekân olması caiz değildir; çünkü “**الأولاد**”da amel etmiş de onu nasb etmiştir; mekân, mef‘ûl bihte amel etmez; tıpkı zamanın onda amel etmemesi gibi. İş, zikrettiğimiz üzere olunca, burada muzâf hazfedilmiş, takdir edilmiş olur; nitekim onun sözü:
  “O, ancak bir **إزار** ve bir **علقة** içindedir;
  İbn Hemmâm’ın, **خثعم** mahallesine baskını.”
muzâfı hazfedilmiştir; yani: İbn Hemmâm’ın **خثعم** mahallesine baskın vaktinde; görmüyor musun, onu “**على حي خثعما**” sözüne geçirmiştir. Ve **ملاحس البقر** eğer cem‘ edilmiş masdar olup mef‘ûl bihte amel ederse, onun sözü gibi:
  “**مواعيد عرقوب**’un, Yesrib’de kardeşine (verdiği) (sözler).”
aynı şekilde; ve bu gariptir. İbn Cinnî dedi: Ebû Alî –Allah ona rahmet etsin– **مواعيد عرقوب**’u, tuhaf, kendisine şaşırılan şey makamında zikrederdi. Ve mecazdan: uğursuz **اللاحوس** kavmini yalar; onların “**قاشور**” demesi gibi; ve yine **الحاسوس**. Ve mecazdan: **الملحس** ( **كمنبر** vezninde): hırslı; ve denildi: o, hırsından, gücü yettiği ve mümkün olan her şeyi alan kimsedir. Ve **الملحس**: yiğit; sanki kendisine yükselen her şeyi yer. Ve denilir: “Falan, en inatçı **ملحس**’tir; **أحوس** **أهيس**.” Ebü’l-Esved hadîsinde: “Size falanı (tavsiye ederim); çünkü o **أهيس** **أليس** **ألد ملحس**’tir”; o, kendisine bir şey görünür görünmez onu alan kimsedir. Ve bu mecazdır. Ve **اللحاسة**: dişi aslan; Ebû Zübeyd Harmele b. el-Münzir et-Tâî dedi:

  “**العرزال** ile denk olunca ve uyandığında,
  Altı **شـدن**’in annesi **لحاسة أم أجر**.”
Ve mecazdan: **سنة لاحسة**; yani şiddetli, bitkiden her şeyi yalayıp götüren. Ve onları **لواحس** aldı; yani şiddetli yıllar. el-Kumeyt dedi:
  “Ve sen insanların baharısın ve onların baharının oğlusun;
  İçinde yıllar **اللواحسا** diye lakaplandığı zaman.”

Ve mecazdan: **اللحوس** ( **كصبور** vezninde), insanlardan: sinek gibi tatlıyı takip eden kimse. Ve denilir: “Falan **لحوس**’tur”; sofrada dolaşır ve karıştırır. Ve **اللحوس** ( **كجرول** vezninde): insanlardan hırslı obur. Ve **اللحس** ( **كالمنع** gibi): kurtçukların yünü yemesi; bundan dolayı güveye **اللحاسة** adı verildi; yine çekirgenin yeşilliği ve ağacı yemesi. Ve mecazdan: “**ألحست الأرض**”: otun ilk bitirdiğini bitirdi. Ve bu ibareden daha özlü olanı: “otun ilkini bitirdi” demesidir. Yani malı görür de ona tamah eder; ondan bir şey yiyemeyince onu yalar. Ve **الأساس**’ta: “davarların yaladığı şeyi bitirdi.” Yahut: “**ألحست الأرض**”: davarlar onun bitkisini yaladı; es-Sâgânî’den nakletti. Ve “**ألحس الماشية**”: onları en aşağı otlatma ile otlattı; bundan (gelir). Ve mecazdan: “Ondan hakkını **إلتحس** etti”; onu aldığı zaman. Ve denilir: “**حر ملحوس**”; yani az etli. Ve ona ilâve olarak (şu) istidrâk edilir: “**رجل لحاس**” ( **كشداد** vezninde): ulaştığı şeyi çok yalayan. Ve **اللاحوس**: hırslı; **كالملحس** gibi; **كمحسن** (vezninde). Ve **اللحس**: otun başlarından görünen şey; ve **غنم لاحسة**: onu otlayan. Ve “Benim yanımda senin için bir **لحسة** yoktur” (zamme ile); yani bir şey (yoktur).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَحِسَهُ
1 لَحِسَهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) or لَحِسَهُ بِلِسَانِهِ, (A,) aor. لَحَسَ , (S, Msb, K,) inf. n. لَحْسٌ (S, A, Msb, K) and مَلْحَسٌ (A K) and لَحْسَةٌ and لُحْسَةٌ, (Yaakoob, S, K,) the last mentioned by ISk, (TA,) He licked it; (S, A, K, TA;) namely, a bowl, (S, K,) and a vessel: (S:) اللَّحْسُ is with the tongue: (S, K:) or لَحسَهُ signifies he took what was upon it, (Mgh,) or what adhered to its sides, (Msb,) with his tongue or his finger; (Mgh, Msb;) the suffixed pronoun referring to a bowl (Mgh, Msb) or some other thing: (Mgh:) and he took it (a thing) with his tongue. (TA.) It is said in a proverb, أَسْرَعُ مِنْ لَحْسِ الكَلْبِ أَنْفَهُ [Quicker than the dog's licking his nose]. (S, A.) See also مَلْحَسٌ, below. ― -b2- لَحِسَ الدُّودُ الصُّوفَ, (A, Mgh, Msb,) in measure like لَبِسَ, (Mgh,) or لَحَسَ, like مَنَعَ, (K,) inf. n. لَحْسٌ, (Mgh, Msb, K,) The worms ate the wool: (Mgh, Msb, K:) and in like manner, لحس الجَرَادُ الخُضَرَ (A, K) and الشَّجَرَ, (TA,) the locusts ate the green plants (K) and the trees. (TA.)

الحست الأَرْضُ
4 الحست الأَرْضُ ذ (tropical:) The land produced plants, or herbage: (S:) or began to produce leguminous plants: (K:) or produced the first of the herbage, so that the beasts saw it and desired it and licked it, not being able to eat of it anything: (TA:) or produced what the beasts of carriage might lick or eat (مَا تَلْحَسُهُ): (A, TA:) or [became in such a state that] the beasts of carriage licked or ate (لَحَسَتْ) its plants, or herbage. (Sgh, K.) -A2- الحس المَاشِيَةَ (tropical:) He pastured the camels or sheep or goats with the least pasturing. (K.)

التحس مِنْهُ حَقَّهُ
8 التحس مِنْهُ حَقَّهُ ذ (tropical:) He took from him his (the former's, A) right, or due. (A, K.)

لَحْسَةٌ
لَحْسَةٌ ذ : see 1. [Accord. to analogy, it is an inf. n. of un.]

لُحْسَةٌ
لُحْسَةٌ ذ [The quantity that one takes by one lick with the tongue. Hence the saying,] مَا لَكَ عِنْدِى لُحْسَةٌ I have not anything for thee, or belonging to thee. (TA.) ― -b2- See also 1.

لَحُوسٌ
لَحُوسٌ ذ : see مِلْحَسٌ.

لَحْوَسٌ
لَحْوَسٌ ذ : see مِلْحَسٌ.

لَحَّاسٌ
لَحَّاسٌ ذ A man who licks much what comes to him. (TA.) ― -b2- لَحَّاسَةٌ A moth-worm, that eats wool; syn. عُثَّةٌ. (TA.) ― -b3- A lioness. (K.)

سَنَةٌ لَا حِسَةٌ
سَنَةٌ لَا حِسَةٌ ذ (tropical:) A distressful, or calamitous, year; (K;) a year that consumes all the herbage: (A, TA:) and لَوَاحِسُ, [the pl., سِنُونٌ, being understood,] distressful, or calamitous, years. (A, TA.)

لَا حُوسٌ
لَا حُوسٌ ذ : see مِلْحَسٌ.

مَلْحَسٌ
مَلْحَسٌ ذ is a noun of place; [signifying A place of licking; &c;] as well as an inf. n.: and in both cases it has مَلَاحِسُ for pl. (IJ.) You say, تَرَكْتُهُ بِمَلَا حِسِ البَقَرِ, (S, A, K,) or بِمَلَاحِسِ البَقَرِ أَوْلَادَهَا, (TA,) meaning, (tropical:) I left him in the places where the wild cows lick their young ones (S, ISd, A, K) from the membranes in which they are born: (ISd, TA:) or in a desert place, (S,) or in a desert, or waterless desert, (ISd, A, TA,) so that it was not known where he was; (S;) because the wild cows bring forth only in the deserts: (ISd, TA:) the former is like the saying بِمَبَاحِثِ البَقَرِ; (S;) and is that which ISd holds to be the right: (TA:) in the latter, ملاحس is an inf. n., in the pl. form, which is strange; because it governs اولاد in the accus. case; and a prefixed noun [مَوَاضِع] is understood before it: (IJ:) some relate the saying differently, thus, بِمَلْحَسِ البَقَرِ أَوْلَادَهَا, meaning, بِمَوْضِعِ مَلْحَسِ البَقَرِ أَوْلَادَهَا [in the place of the cows' licking their young ones]; (K;) because [some hold that] an inf. n. of the measure مَفْعَلٌ has no pl. (TA.)

مُلْحِسٌ
مُلْحِسٌ ذ : see مِلْحَسٌ.

مِلْحَسٌ
مِلْحَسٌ ذ (tropical:) Greedy; as also ↓ لَحْوَس (K) and ↓ لَاحُوسٌ and ↓ مُلْحِسٌ: (TA:) and one who takes everything that he can. (K:) or a greedy man, who takes everything that he can: (A:) one who takes everything that appears to him: (TA:) [originally, a lick-dish:] and [in like manner] ↓ لَحُوسٌ (tropical:) a man who seeks after sweets, like the fly. (A, K.) ― -b2- Also, (assumed tropical:) Courageous: (K:) as though an eater of everything that rose up to him. (TA.)

##### Türkçe

**لَحِسَهُ**
1 **لَحِسَهُ** ذ , (S, Mgh, Msb, K,) yahut **لَحِسَهُ بِلِسَانِهِ**, (A,) muzârîsi **لَحَسَ**, (S, Msb, K,) mastarı **لَحْسٌ** (S, A, Msb, K) ve **مَلْحَسٌ** (A K) ve **لَحْسَةٌ** ve **لُحْسَةٌ**, (Yaakoob, S, K,) sonuncusu ISk tarafından zikredilmiştir, (TA,) onu yaladı; (S, A, K, TA;) yani bir kâseyi, (S, K,) ve bir kabı: (S:) **اللَّحْسُ** dil iledir: (S, K:) yahut **لَحسَهُ** onun üzerindeki şeyi, (Mgh,) yahut yanlarına yapışmış olanı, (Msb,) diliyle yahut parmağıyla aldı demektir; (Mgh, Msb;) bitişik zamir bir kâseye (Mgh, Msb) yahut başka bir şeye râcidir: (Mgh:) ve onu (bir şeyi) diliyle aldı. (TA.) Bir darbımeselde şöyle denir: **أَسْرَعُ مِنْ لَحْسِ الكَلْبِ أَنْفَهُ** [köpeğin burnunu yalamasından daha hızlı]. (S, A.) Aşağıda **مَلْحَسٌ**’a da bak. ― -b2- **لَحِسَ الدُّودُ الصُّوفَ**, (A, Mgh, Msb,) vezni **لَبِسَ** gibi, (Mgh,) yahut **لَحَسَ** gibi, **مَنَعَ** gibi, (K,) mastarı **لَحْسٌ**, (Mgh, Msb, K,) Kurtlar yünü yedi: (Mgh, Msb, K:) ve aynı şekilde, **لحس الجَرَادُ الخُضَرَ** (A, K) ve **الشَّجَرَ**, (TA,) çekirgeler yeşil bitkileri (K) ve ağaçları yedi. (TA.)

**الحست الأَرْضُ**
4 **الحست الأَرْضُ** ذ (mecaz:) Yer bitkiler, yahut ot çıkardı: (S:) yahut baklagil bitkileri çıkarmaya başladı: (K:) yahut otun ilkini çıkardı; öyle ki hayvanlar onu gördü ve onu arzuladı ve onu yaladı; ondan hiçbir şey yiyemeyerek: (TA:) yahut yük hayvanlarının yalayabileceği yahut yiyebileceği şeyi (**مَا تَلْحَسُهُ**) çıkardı: (A, TA:) yahut [öyle bir hâle geldi ki] yük hayvanları onun bitkilerini yahut otunu yaladı yahut yedi (**لَحَسَتْ**). (Sgh, K.) -A2- **الحس المَاشِيَةَ** (mecaz:) Develeri yahut koyunları yahut keçileri en az otlatma ile otlattı. (K.)

**التحس مِنْهُ حَقَّهُ**
8 **التحس مِنْهُ حَقَّهُ** ذ (mecaz:) Ondan kendi (öncekinin, A) hakkını yahut alacağını aldı. (A, K.)

**لَحْسَةٌ**
**لَحْسَةٌ** ذ : 1’e bak. [Kıyasa göre, bu bir defalık (un.) mastardır.]

**لُحْسَةٌ**
**لُحْسَةٌ** ذ [Dille bir yalayışla alınan miktar. Bundan dolayı şu söz:] **مَا لَكَ عِنْدِى لُحْسَةٌ** Senin için, yahut sana ait, yanımda hiçbir şey yoktur. (TA.) ― -b2- 1’e de bak.

**لَحُوسٌ**
**لَحُوسٌ** ذ : **مِلْحَسٌ**’a bak.

**لَحْوَسٌ**
**لَحْوَسٌ** ذ : **مِلْحَسٌ**’a bak.

**لَحَّاسٌ**
**لَحَّاسٌ** ذ Kendisine gelen şeyi çokça yalayan bir adam. (TA.) ― -b2- **لَحَّاسَةٌ** Yünü yiyen bir güve-kurdu; eş anlamlısı **عُثَّةٌ**. (TA.) ― -b3- Bir dişi aslan. (K.)

**سَنَةٌ لَا حِسَةٌ**
**سَنَةٌ لَا حِسَةٌ** ذ (mecaz:) Sıkıntılı, yahut felâketli, bir yıl; (K;) bütün otu tüketen bir yıl: (A, TA:) ve **لَوَاحِسُ**, [çoğul olarak **سِنُونٌ** kastedilerek,] sıkıntılı, yahut felâketli, yıllar. (A, TA.)

**لَا حُوسٌ**
**لَا حُوسٌ** ذ : **مِلْحَسٌ**’a bak.

**مَلْحَسٌ**
**مَلْحَسٌ** ذ bir mekân ismidir; [yalama yeri; vb. mânâsında;] aynı zamanda bir mastardır: ve her iki durumda da çoğulu **مَلَاحِسُ**’tur. (IJ.) Şöyle dersin: **تَرَكْتُهُ بِمَلَا حِسِ البَقَرِ**, (S, A, K,) yahut **بِمَلَاحِسِ البَقَرِ أَوْلَادَهَا**, (TA,) mânâsı, (mecaz:) Onu yabanî ineklerin yavrularını yaladıkları yerlerde bıraktım (S, ISd, A, K); onların doğdukları zar(lar)dan: (ISd, TA:) yahut çöl bir yerde, (S,) yahut bir çölde, yahut susuz bir çölde, (ISd, A, TA,) öyle ki nerede olduğu bilinmedi; (S;) çünkü yabanî inekler ancak çöllerde doğurur: (ISd, TA:) birincisi **بِمَبَاحِثِ البَقَرِ** sözü gibidir; (S;) ve ISd’nin doğru saydığı budur: (TA:) ikincide, **ملاحس** çoğul kalıbında bir mastardır; bu gariptir; çünkü **اولاد**’ı nasb hâlinde yönetir; ve onun önünde takdir edilen bir isim [**مَوَاضِع**] anlaşılır: (IJ:) bazıları sözü farklı rivayet eder, şöyle: **بِمَلْحَسِ البَقَرِ أَوْلَادَهَا**, mânâsı, **بِمَوْضِعِ مَلْحَسِ البَقَرِ أَوْلَادَهَا** [ineklerin yavrularını yalamasının yeri içinde]; (K;) çünkü [bazılarına göre] **مَفْعَلٌ** veznindeki bir mastarın çoğulu yoktur. (TA.)

**مُلْحِسٌ**
**مُلْحِسٌ** ذ : **مِلْحَسٌ**’a bak.

**مِلْحَسٌ**
**مِلْحَسٌ** ذ (mecaz:) Açgözlü; bunun gibi ↓ **لَحْوَس** (K) ve ↓ **لَاحُوسٌ** ve ↓ **مُلْحِسٌ**: (TA:) ve gücü yettiği her şeyi alan kimse. (K:) yahut gücü yettiği her şeyi alan açgözlü bir adam: (A:) kendisine görünen her şeyi alan kimse: (TA:) [aslında, yalama kabı:] ve [aynı şekilde] ↓ **لَحُوسٌ** (mecaz:) sinek gibi tatlıların peşine düşen bir adam. (A, K.) ― -b2- Ayrıca, (mecaz olduğu varsayılarak:) Cesur: (K:) sanki kendisine yükselen her şeyi yiyen gibi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَحَسَ
لَحَسَ A ( n. ac. لَحْس 1 ),
a.  see infra (a) .

لَحِسَ
لَحِسَ A ( n. ac. لَحْس 1 ),
a.  Gnawed, ate ( locusts &  c. ).

b.  ( n. ac. لَحْس 1 ,  لَحْسَة 1t ,  لُحْسَة 3t ,  مَلْحَس 17 ), Licked.

لَحَّسَ
لَحَّسَ II ,
a.  Let lick.

أَلْحَسَ
أَلْحَسَ IV ,
a.  Put forth ( ground ).

اِلْتَحَسَ
اِلْتَحَسَ VIII
a.  [ acc. &  Min ], Received from.

لَحْس
لَحْس 1 ,
a.  Licking.

لُحْسَة
لُحْسَة 3t ,
a.  Lick.

مَلْحَس
مَلْحَس 17 , ( pl. مَلَاْحِسُ 44 ),
a.  Place of licking.

b.  Desert, waste.

مِلْحَس
مِلْحَس 20 ,
a.  Greedy; eager.

b.  Brave, courageous.

لَاْحِسَة
لَاْحِسَة 21t , ( pl. لَوَاْحِسُ 41 ),
a.  Barren ( year ).

لَحُوْس
لَحُوْس 26 ,
a.  Greedy; glutton; lickdish.

لَحَّاْس
لَحَّاْس 28 ,
a.  Licker.

لَحَّاْسَة
لَحَّاْسَة 28t ,
a.  Mothworm, wool-fretter.

b.  Lioness.

لَاْحُوْس
لَاْحُوْس 40 ,
a.  see 26 .

b.  Unlucky.

لَحڤسَ
N. P. لَحڤسَ I ,
a.  Licked.

b.  Denuded.

أَلْحَسَ
N. Ag. أَلْحَسَ IV ,
a.  see 26 .

لَحْوَس
لَحْوَس
a.  see 26 .

##### Türkçe

**لَحَسَ**
**لَحَسَ** A (n. ac. **لَحْس** 1),
a. aşağıya bakınız (a).

**لَحِسَ**
**لَحِسَ** A (n. ac. **لَحْس** 1),
a. Kemirdi, yedi (çekirgeler vb.).

b. (n. ac. **لَحْس** 1, **لَحْسَة** 1t, **لُحْسَة** 3t, **مَلْحَس** 17), Yaladı.

**لَحَّسَ**
**لَحَّسَ** II,
a. Yalat(t)ı.

**أَلْحَسَ**
**أَلْحَسَ** IV,
a. (Yeri) ortaya çıkardı.

**اِلْتَحَسَ**
**اِلْتَحَسَ** VIII
a. [acc. & Min], -den aldı.

**لَحْس**
**لَحْس** 1,
a. Yalama.

**لُحْسَة**
**لُحْسَة** 3t,
a. Yalama.

**مَلْحَس**
**مَلْحَس** 17, (pl. **مَلَاْحِسُ** 44),
a. Yalama yeri.

b. Çöl, ıssız yer.

**مِلْحَس**
**مِلْحَس** 20,
a. Açgözlü; istekli.

b. Yiğit, cesur.

**لَاْحِسَة**
**لَاْحِسَة** 21t, (pl. **لَوَاْحِسُ** 41),
a. Kısır (yıl).

**لَحُوْس**
**لَحُوْس** 26,
a. Açgözlü; obur; yalak.

**لَحَّاْس**
**لَحَّاْس** 28,
a. Yalayıcı.

**لَحَّاْسَة**
**لَحَّاْسَة** 28t,
a. Güve kurdu, yün kemirici.

b. Dişi aslan.

**لَاْحُوْس**
**لَاْحُوْس** 40,
a. 26’ya bakınız.

b. Uğursuz.

**لَحڤسَ**
N. P. **لَحڤسَ** I,
a. Yaladı.

b. Soydu.

**أَلْحَسَ**
N. Ag. **أَلْحَسَ** IV,
a. 26’ya bakınız.

**لَحْوَس**
**لَحْوَس**
a. 26’ya bakınız.
