# لحس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: لحس

باب الحاء والسين اللام معهما
ح س ل، س ل ح، س ح ل، ح ل س، ل ح س، ل س ح كلهن مستعملات
حسل:
الضَبُّ يُكْنَى أبا حِسْل، والحِسْلُ: ولدُه، ويقال: إنه قاضي الدوابّ والطَّيْر، ويقال: وُصِفَ له آدَمُ وصورتُه -عليه السلام-، فقال الضَّبُّ: وَصَفتُم طَيْراً يُنْزِل الطيرَ من السماءِ الحُوتَ في الماء، فمن كان ذا جَناحٍ فَلْيَطِرْ، ومن كان ذا حافرٍ فَلْيَحفِرْ. وجمعة حِسَلةٌ.
سحل:
السَّحيل: ثَوْبٌ لا يُبْرَمُ غَزْلُة أي لايُفْتَلُ طاقَيْنِ طاقَْين، تقول: سَحَلُوه أيْ: لم يَفْتِلوا سَداه، والجمع السُّحُل، قال:
على كلِّ حالٍ من سَحيلٍ ومُبْرَمِ
والمِسْحَلُ: الحِمارُ الوحشيُّ، والسَّحيل: أشدُّ نهيق الحمار.
والسَّحْل: نَحْتُكَ الخَشَبَةَ بالمِسْحَل، أيْ: المِبْرَد، ويقال له ومِبْرَد الخَشَب، إذا شَتَمه.
والمِسْحَل: من أسماء الرِّجال الخُطَباء، واللِّسان، قال الأعشى:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا مِسْحَلٌ سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ
ومِسْحَل يقال، اسمُ جِنّيّ الأعشى في هذا البيت، ويُريد بالمِسْحَل المِقْوَل. والريحُ تَسْحَل الأرض سَحْلاً تَكْشِطُ أَدَمَتَها .
والسُّحالةُ : ما تَحاتَّ من الحديدي إذا بُرِدَ ، ومن الموازين إذا تَحاتّتْ ، ومن الذُّرَة والأَرُزِّ إذا دُقَّ شِبْهُ النُّخالة .
والسَّحْل : الضرْب بالسياط مما يَكْشِطُ من الجِلد .
والمِسَحلان: حَلْقَتان إحداهما مُدْخَلة في الأخرى على طَرَفَي شَكيم الدابّة، وتُجمَع مَساحِل، قال:
لولا شَباةُ المِسْحَلَيْنِ اندَقَّاً
وقال:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها المساحِلُ
والساحِلُ: شاطئ البحر. والإسْحِل: من شَجَر السِّواك.
ومُسْحُلان: اسمُ وادٍ، قال النابغة:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى مُسْحُلانَ وحامِرا
وشابٌّ مُسْحُلان: طويل حَسَن القامة.
سلح:
السَّلْح: السُّلاح، ويال: هذه الحشيشة تُسَلِّح الإِبِل تسليحاً.
والسِّلاح من عِداد الحرب ما كان من حديد، حتى السَّيف وحدَه يُدعَى سِلاحاً، قال:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد
يعني السيف وحدَه.
والسُّلْحة: رُبُّ خاثر يُصَبُّ في النِحْي.
والمَسْلَحة: قومٌ في عُدَّةٍ قد وُكِّلوا بإزاء ثَغْر، والجيمع المَسالِح، والمَسْلَحيٌّ: الواحد المُوَكَّل به.
والاِسليح: شجرة تغرُز عليه الإبل.
وسَيْلَحِين وسَيْلَحُون ونُصيبِين ونَصيُبون، كذا تُسميه العرب بلغتين.
حلس:
الحِلْس: ما وَلِيَ البعير تحت الرَّحْل، ويقال: فلان منأحلاس الخيل، أي في الفُروسيّة أي كالحِلْس اللازم لظَهْر الفَرَس.
والحِلْس للبيت: ما يُبْسَطُ تحت حُرِّ المتاع من مِسْحٍ وغيره. وحَلَسْتُ البعيرَ حَلْساً: غشَّيتُه بحِلْسٍ.
وفي الحديث في الفِتْنة "كُنْ حِلْسَ بيتِكَ حتى تأتيك يدٌ خاطية أو مَنِيّةٌ قاضية".
وحَلسَتِ السماءُ: أمطرتْ مطراً رقيقاً دائماً.
وعُشّبٌ مُسْتَحِلس: ترى له طرائِقَ بعضها فوق بعض لتراكُمه وسواده.
واستَحْلَسَ الليلُ بالظلام، أي: تراكَمَ واستَحْلَسَ السَّنام إذا رَكِبَتْه رَوادِفُ الشَّحم ورَواكبُه.
والحَلِس بكسر اللام: الشجاع الذي يُلازمُ قِرْنَهُ والحِلْس: أن ياخذ المُصَدِّق مكان الإبل دراهمَ.
والحِلْسُ: الرّابعُ من القِداح.
والمُسْتَحلِس: الذي يلزم المكان.
لحس:
اللَّحْسُ: أكل الدَّوابّ الصوف، وأكل الجَراد الخضر والشجر ونحوه.
واللاّحُوس: المَشْؤوم يَلْحَس قومه.
واللَّحُوس: الذي يَتَتَبَّع الحلاوة كالذُّباب.
والمِلْحَس: الشُّجاع الذي يأكل كل شيء يرتفع إليه

### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** **اللام** onlarla beraber
**ح س ل**، **س ل ح**، **س ح ل**، **ح ل س**، **ل ح س**، **ل س ح** hepsi kullanımdadır.

**حسل**:
**الضَبُّ** künyesi **أبا حِسْل**’dir; **الحِسْلُ**: onun yavrusudur. Ve denilir ki: o, dört ayaklıların ve kuşun kadısıdır. Ve denilir ki: ona **آدَمُ** ve onun sûreti -aleyhi’s-selâm- vasfedildi; bunun üzerine **الضَّبُّ** dedi ki: “Siz, gökten kuşu indiren, suda balığı (indiren) bir kuş vasfettiniz; öyleyse kanadı olan uçsun, tırnağı olan kazsın.” Ve **حِسْلةٌ** onun cem‘idir.

**سحل**:
**السَّحيل**: ipliği bükülmeyen bir elbisedir; yani iki kat, iki kat bükülmez. Dersin ki: **سَحَلُوه**; yani: onun çözgüsünü bükmediler. Cem‘i **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
على كلِّ حالٍ من **سَحيلٍ** ومُبْرَمِ

Ve **المِسْحَلُ**: yaban eşeğidir. Ve **السَّحيل**: eşeğin anırmasının en şiddetlisidir.

Ve **السَّحْل**: **المِسْحَل** ile, yani rende ile, odunu yontmandır. Ve ona, ona sövdüğü zaman, “odun rendesi” de denilir.

Ve **المِسْحَل**: hatip erkeklerin ve dilin isimlerindendir. **الأعشى** dedi ki:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا **مِسْحَلٌ** سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ

Ve denilir ki: **مِسْحَل** bu beyitte **الأعشى**’nın cinnîsinin adıdır. Ve **المِسْحَل** ile **المِقْوَل**’ü kasteder. Ve rüzgâr, yeryüzünü **سَحْلاً** **تَسْحَل**; onun derisini soyar.

Ve **السُّحالةُ**: demir törpülendiğinde ondan dökülen; ve terazilerden, aşındıklarında (dökülen); ve mısırdan ve pirinçten, dövüldüğünde, kepeğe benzer (olan)dır.

Ve **السَّحْل**: deriden soyup çıkaran şeylerden olan, kamçılarla vuruştur.

Ve **المِسَحلان**: iki halkadır; ikisinden biri diğerinin içine sokulmuştur; binek hayvanının geminin iki ucunda. Ve **مَساحِل** olarak cem‘ edilir. Dedi ki:
لولا شَباةُ **المِسْحَلَيْنِ** اندَقَّاً

Ve dedi ki:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها **المساحِلُ**

Ve **الساحِلُ**: deniz kıyısıdır. Ve **الإسْحِل**: misvak ağacındandır.

Ve **مُسْحُلان**: bir vadinin adıdır. **النابغة** dedi ki:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى **مُسْحُلانَ** وحامِرا

Ve **شابٌّ مُسْحُلان**: uzun, güzel boylu (genç)tir.

**سلح**:
**السَّلْح**: **السُّلاح**’tır. Ve denildi: bu ot, develeri **تُسَلِّح** (onlara) **تسليحاً** (yapar).

Ve **السِّلاح**: savaş aletlerinden demirden olan şeydir; hatta yalnız kılıca da **سِلاحاً** denilir. Dedi ki:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد

Yani yalnız kılıcı.

Ve **السُّلْحة**: tuluma dökülen, koyu bir yoğurttur.

Ve **المَسْلَحة**: bir sınır geçidi karşısında görevlendirilmiş, teçhizat içinde bir kavimdir. Cem‘i **المَسالِح**’tir. Ve **المَسْلَحيٌّ**: onunla görevlendirilmiş tek kişidir.

Ve **الاِسليح**: develerin üzerine sürtündüğü bir ağaçtır.

Ve **سَيْلَحِين** ve **سَيْلَحُون** ve **نُصيبِين** ve **نَصيُبون**; Araplar onu iki lehçeyle böyle adlandırır.

**حلس**:
**الحِلْس**: devenin semerin altında bitişik olan şeydir. Ve denilir ki: falan, atların **أحلاس**’ındandır; yani binicilikte; yani atın sırtına yapışık **الحِلْس** gibi.

Ve ev için **الحِلْس**: eşyanın sıcağının altına serilen, **مِسْحٍ** ve başkasından olan şeydir. Ve **حَلَسْتُ** deveyi **حَلْساً**: onu bir **حِلْسٍ** ile örttüm.

Ve fitne hakkında hadiste: “Bir hata eli yahut hükmeden bir ölüm sana gelinceye kadar evinin **حِلْسَ**’i ol.”

Ve **حَلسَتِ السماءُ**: ince, devamlı bir yağmur yağdırdı.

Ve **عُشّبٌ مُسْتَحِلس**: onun için, birikmesi ve karalığı sebebiyle, bazısı bazısının üstünde yollar görürsün.

Ve **استَحْلَسَ الليلُ** karanlıkla; yani: birikti. Ve **استَحْلَسَ السَّنام**: yağın artçıları ve binenleri ona bindiği zaman.

Ve **الحَلِس** (lâmın kesresiyle): rakibini bırakmayan yiğittir. Ve **الحِلْس**: zekât toplayanın, develer yerine dirhemler almasıdır.

Ve **الحِلْسُ**: okların dördüncüsüdür.

Ve **المُسْتَحلِس**: mekâna yapışıp kalan kimsedir.

**لحس**:
**اللَّحْسُ**: dört ayaklıların yünü yemesi; ve çekirgenin yeşilliği ve ağacı ve benzerini yemesi.

Ve **اللاّحُوس**: uğursuzdur; kavmini **يَلْحَس**.

Ve **اللَّحُوس**: sinek gibi tatlılığı takip eden kimsedir.

Ve **المِلْحَس**: kendisine yükselen her şeyi yiyen yiğittir.
