# لحس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لحس

اللحس باللسان، يقال: لحس القصعة، كسمع، لحسا، وملحسا، ولحسة، ولحسة، الأخير بالضم، عن ابن السكيت، أي لعقها، وفي المثل: أسرع من لحس الكلب أنفه. ولحس الشيء يلحسه إذا أخذه بلسانه. ومن المجاز: قولهم: تركته بملاحس البقر أولادها، هو مثل قولهم: بمباحث البقر: أي بالمكان القفر، أي لا يدري أين هو. وقال ابن سيده: أي بفلاة من الأرض، قال: ومعناه عندي: بمواضع تلحس، أي تلعق البقر فيها ما على أولادها من السابياء والأغراس، وذلك لأن البقر الوحشية لا تلد إلا بالمفاوز، قال ذو الرمة:
  تربعن من وهبين أو بـسـويقة                      مشق السوابي عن رؤس الجآذر قال: وعندي أنه بملاحس البقر فقط. ويروى: بملحس البقر أولادها، أي بموضع ملحس البقر أولادها، لأن المفعل إذا كان مصدرا لم يجمع، قال ابن جنى: لا تخلو ملاحس ها هنا من أن تكون جمع ملحس، الذي هو المصدر، أو الذي هو المكان، فلا يجوز أن يكون هنا مكانا، لأنه قد عمل في الأولاد فنصبها، والمكان لا يعمل في المفعول به، كما أن الزمان لا يعمل فيه، وإذا كان الأمر على ما ذكرناه كان المضاف هنا محذوفا مقدرا، كما أن قوله:
  وما هي إلا في إزار وعـلـقة                      مغار ابن همام على حي خثعما محذوف المضاف، أي وقت إغارة ابن همام على حي خثعم، ألا تراه قد عداه إلى قوله: على حي خثعما. وملاحس البقر إذا مصدر مجموع معمل في المفعول به، كما أن قوله:
  مواعيد عرقوب أخاه بيثرب كذلك، وهو غريب، قال ابن جنى: وكان أبو علي رحمه الله يورد مواعيد عرقوب مورد الطريف المتعجب منه. ومن المجاز: اللاحوس المشؤوم يلحس قومه، كقولهم: قاشور، وكذلك الحاسوس. ومن المجاز: الملحس كمنبر: الحريص، وقيل: هو الذي يأخذ كل ما قدر عليه وأمكنه، من حرصه. والملحس: الشجاع، كأنه يأكل كل شيء إرتفع له، ويقال: فلان ألد ملحس، أحوس أهيس وفي حديث أبي الأسود: عليكم فلانا فإنه أهيس أليس ألد ملحس هو الذي لا يظهر له شيء إلا أخذه. وهو مجاز. واللحاسة: اللبؤة، قال أبو زبيد حرملة بن المنذر الطائي.

  حتى إذا وازن العرزال وإنتبهت                      لحاسة أم أجـر سـتة شـدن ومن المجاز: سنة لاحسة، أي شديدة تلحس كل شيء من النبات، وأخذتهم لواحس، أي سنون شداد، قال الكميت:
  وأنت ربيع الناس وابن ربيعهمإذا لقبت فيها السنون اللواحسا

  ومن المجاز: اللحوس، كصبور، من الناس: من يتتبع الحلاوة كالذباب، ويقال: فلان لحوس، يجوس في المائدة ويحوس. واللحوس كجرول: الحريص الأكول من الناس. واللحس، كالمنع: أكل الدود الصوف، ومن ذلك سميت العثة باللحاسة، وكذا أكل الجراد الخضر والشجر. ومن المجاز: ألحست الأرض: أنبتت أول ما تنبت البقل. وأخصر من هذه العبارة أن يقول: أنبتت أول العشب. أي فيراه المال فيطمع فيه فيلحسه إذا لم يقدر أن يأكل منه شيئا. وفي الأساس: أنبتت ما تلحسه الدواب. أو ألحست الأرض: لحست الدواب نبتها، نقله الصاغاني. وألحس الماشية: رعاها أدنى رعي، من ذلك. ومن المجاز: إلتحس منه حقه، إذا أخذه. ويقال: حر ملحوس، أي قليل اللحم. ومما يستدرك عليه: رجل لحاس، كشداد: كثير اللحس لما يصل إليه. واللاحوس: الحريص، كالملحس، كمحسن. واللحس: ما يظهر من روؤس البقل، وغنم لاحسة: ترعى ذلك. وما لك عندي لحسة، بالضم، أي شيء.

### Türkçe

**اللحس** dil ile (yapılan)dır; denilir: **لحس القصعة**; **كسمع** (vezninde), **لحسا** ve **ملحسا** ve **لحسة** ve **لحسة**; sonuncusu zamme iledir; İbnü’s-Sikkît’ten: yani onu yaladı. Ve meselde: “Köpeğin burnunu yalamasından daha hızlı.” Ve **لحس الشيء يلحسه**: onu diliyle aldı(ğı zaman). Ve mecazdan: onların sözü: “Onu, sığırın yavrularını yaladığı yerlerde bıraktım”; bu, onların sözü gibidir: “sığırın **مباحث**’lerinde”: yani ıssız yerde; yani nerede olduğunu bilmez. İbn Sîde dedi: yani yerden bir ıssız düzlükte. Dedi: ve manası benim yanımda: “yalınan yerlerde”; yani sığırın, yavrularının üzerindeki **السابياء** ve **الأغراس**’tan olanı orada yaladığı yerlerde; bu, çünkü yaban sığırı ancak çöllerde doğurur. Zü’r-Rumme dedi:
  “**وهبين**’den yahut **سويقة**’den konakladılar;
  **الجآذر** başlarının üzerinden **السوابي**’yi sıyırıp ayıran.”
Dedi: ve benim yanımda o, yalnızca “sığırın **ملاحس**’lerinde”dir. Ve rivayet olunur: “sığırın yavrularını **ملحس**’inde”; yani sığırın yavrularını yaladığı yer; çünkü **المفعل** eğer masdar olursa cem‘ edilmez. İbn Cinnî dedi: burada **ملاحس**’in, masdar olan **ملحس**’in cemi olması yahut mekân olanın (cemi) olması dışında kalmaz; burada mekân olması caiz değildir; çünkü “**الأولاد**”da amel etmiş de onu nasb etmiştir; mekân, mef‘ûl bihte amel etmez; tıpkı zamanın onda amel etmemesi gibi. İş, zikrettiğimiz üzere olunca, burada muzâf hazfedilmiş, takdir edilmiş olur; nitekim onun sözü:
  “O, ancak bir **إزار** ve bir **علقة** içindedir;
  İbn Hemmâm’ın, **خثعم** mahallesine baskını.”
muzâfı hazfedilmiştir; yani: İbn Hemmâm’ın **خثعم** mahallesine baskın vaktinde; görmüyor musun, onu “**على حي خثعما**” sözüne geçirmiştir. Ve **ملاحس البقر** eğer cem‘ edilmiş masdar olup mef‘ûl bihte amel ederse, onun sözü gibi:
  “**مواعيد عرقوب**’un, Yesrib’de kardeşine (verdiği) (sözler).”
aynı şekilde; ve bu gariptir. İbn Cinnî dedi: Ebû Alî –Allah ona rahmet etsin– **مواعيد عرقوب**’u, tuhaf, kendisine şaşırılan şey makamında zikrederdi. Ve mecazdan: uğursuz **اللاحوس** kavmini yalar; onların “**قاشور**” demesi gibi; ve yine **الحاسوس**. Ve mecazdan: **الملحس** ( **كمنبر** vezninde): hırslı; ve denildi: o, hırsından, gücü yettiği ve mümkün olan her şeyi alan kimsedir. Ve **الملحس**: yiğit; sanki kendisine yükselen her şeyi yer. Ve denilir: “Falan, en inatçı **ملحس**’tir; **أحوس** **أهيس**.” Ebü’l-Esved hadîsinde: “Size falanı (tavsiye ederim); çünkü o **أهيس** **أليس** **ألد ملحس**’tir”; o, kendisine bir şey görünür görünmez onu alan kimsedir. Ve bu mecazdır. Ve **اللحاسة**: dişi aslan; Ebû Zübeyd Harmele b. el-Münzir et-Tâî dedi:

  “**العرزال** ile denk olunca ve uyandığında,
  Altı **شـدن**’in annesi **لحاسة أم أجر**.”
Ve mecazdan: **سنة لاحسة**; yani şiddetli, bitkiden her şeyi yalayıp götüren. Ve onları **لواحس** aldı; yani şiddetli yıllar. el-Kumeyt dedi:
  “Ve sen insanların baharısın ve onların baharının oğlusun;
  İçinde yıllar **اللواحسا** diye lakaplandığı zaman.”

Ve mecazdan: **اللحوس** ( **كصبور** vezninde), insanlardan: sinek gibi tatlıyı takip eden kimse. Ve denilir: “Falan **لحوس**’tur”; sofrada dolaşır ve karıştırır. Ve **اللحوس** ( **كجرول** vezninde): insanlardan hırslı obur. Ve **اللحس** ( **كالمنع** gibi): kurtçukların yünü yemesi; bundan dolayı güveye **اللحاسة** adı verildi; yine çekirgenin yeşilliği ve ağacı yemesi. Ve mecazdan: “**ألحست الأرض**”: otun ilk bitirdiğini bitirdi. Ve bu ibareden daha özlü olanı: “otun ilkini bitirdi” demesidir. Yani malı görür de ona tamah eder; ondan bir şey yiyemeyince onu yalar. Ve **الأساس**’ta: “davarların yaladığı şeyi bitirdi.” Yahut: “**ألحست الأرض**”: davarlar onun bitkisini yaladı; es-Sâgânî’den nakletti. Ve “**ألحس الماشية**”: onları en aşağı otlatma ile otlattı; bundan (gelir). Ve mecazdan: “Ondan hakkını **إلتحس** etti”; onu aldığı zaman. Ve denilir: “**حر ملحوس**”; yani az etli. Ve ona ilâve olarak (şu) istidrâk edilir: “**رجل لحاس**” ( **كشداد** vezninde): ulaştığı şeyi çok yalayan. Ve **اللاحوس**: hırslı; **كالملحس** gibi; **كمحسن** (vezninde). Ve **اللحس**: otun başlarından görünen şey; ve **غنم لاحسة**: onu otlayan. Ve “Benim yanımda senin için bir **لحسة** yoktur” (zamme ile); yani bir şey (yoktur).
