# لحص (ل-ح-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ح - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والصاد واللام معهما
ح ص ل، ص ل ح، ل ح ص، ص ح ل مستعملات
حصل:
حَصَلَ يحصُل حُصُولاً: أي بَقِيَ وثَبَتَ وذَهَبَ ما سِواهُ من حِسابٍ أو عَمَلٍ ونحوه فهو حاصل. والتحصيلُ: تَمييز ما يحصُل. والأسمُ: الحَصليةُ، قال لبيد:
وكلُّ امرئٍ يَوماً سيَعلَم سَعْـيَه		إذا حُصِّلَتْ عند الإِله الحصائل
ويُرَوى: إذا كُشِّفَت عند الإِله. وحَوْصَلةُ الطائر: معرُوف. والحَوْصلةُ: طَيْرٌ أعظَمُ من طَيْر الماء طَويل العُنُقِ، بَحْريَّةٌ جُلُودُها بيضٌ تُلْبَسُ، ويُجمَع حَواصِل. والحَوْصَلُ: الشاةُ التي عَظُمَ ما فَوقَ سُرَّتِها من بَطْنها ويقال: احوَنْصَلَ الطَيْرُ: إذا ثَنَى عُنَقَه وأخرَجَ حوصلته.
صحل:
الصحلّ: صَوْتٌ فيه بُحَّة، صَحِل صوتُه فهو أصحَلُ الصَوْت.
صلح:
الصَلاحُ: نقيض الطلاح. ورجل صالح في نفسه ومُصلِحٌ في أعماله وأمُوره. والصُّلْحُ: تصالُحُ القوم بينهم. وأصلَحْتُ إلى الدابَّة: أحْسَنْتُ إليها. والصِّلْحُ: نهر بمَيْسان.
لحص:
اللَّحْصُ والتَلحيصُ: استقصاء خَبَر الشيء وبيانه، لَحَصَ لي فلان خَبَرك وأمْرَكَ أي بَيَّنَه شَيئاً شَيئاً. وقال في بعض الوصف: أَمْرُ مَناقِع النّزّ ومواقع الرّزّ، حبُّها لا يُجَزُّ، وقصبها يهتزّ، وكتَبْتَ كتابي هذا وقد حَصَّلتُه ولحَّصتْهُ وفَصَّلُته ووَصَّلْتُه وترّصته وفَصَّصْته مُحَصَّلاً مُلَحَّصاً مُفَصَّلاً مُوَصَّلاً مُتَرَّصاً مُفصّصا، وبعض يقول مُلَخَّصاً بالخاء.

##### Türkçe

**باب الحاء والصاد واللام معهما**
**ح ص ل**، **ص ل ح**، **ل ح ص**، **ص ح ل** kullanımdadır.

**حصل:**
**حَصَلَ** **يحصُل** **حُصُولاً**: yani kaldı ve sabit oldu; hesap veya amel ve benzeri şeylerden başka olan gitti; o hâlde o, **حاصل**dır. **والتحصيلُ**: meydana gelen şeyi ayırt etmektir. İsim: **الحَصليةُ**. Lebîd dedi ki:
وكلُّ امرئٍ يَوماً سيَعلَم سَعْـيَه		إذا حُصِّلَتْ عند الإِله الحصائل
Şöyle de rivayet edilir: **إذا كُشِّفَت عند الإِله**. Kuşun **حَوْصَلةُ**si: bilinen(şey)dir. **الحَوْصلةُ**: su kuşundan daha büyük, uzun boyunlu, denizî bir kuştur; derileri beyazdır, giyilir; **حَواصِل** diye çoğul yapılır. **الحَوْصَلُ**: karnından göbeğinin üst tarafı büyüyen koyundur. Ve denilir ki: **احوَنْصَلَ الطَيْرُ**: boynunu büktüğü ve kursağını çıkardığı zaman.

**صحل:**
**الصحلّ**: içinde kısıklık bulunan bir sestir; **صَحِل** onun sesi; o hâlde o, sesçe **أصحَلُ**dur.

**صلح:**
**الصَلاحُ**: **الطلاح**ın zıddıdır. Kişi, kendi nefsinde **صالح**; amellerinde ve işlerinde **مُصلِحٌ**dur. **الصُّلْحُ**: kavmin kendi aralarında barışmasıdır. **وأصلَحْتُ إلى الدابَّة**: ona iyilik ettim. **الصِّلْحُ**: **مَيْسان**’da bir nehirdir.

**لحص:**
**اللَّحْصُ** ve **التَلحيصُ**: bir şeyin haberini ve beyanını sonuna kadar araştırmaktır; falan, senin haberini ve işini bana **لَحَصَ** etti; yani onu şey şey açıkladı. Bazı vasıfta dedi ki: **أَمْرُ مَناقِع النّزّ ومواقع الرّزّ، حبُّها لا يُجَزُّ، وقصبها يهتزّ**. Ve ben bu kitabımı yazdım; hâlbuki onu **حَصَّلتُه** ve **لحَّصتْهُ** ve **فَصَّلُته** ve **وَصَّلْتُه** ve **ترّصته** ve **فَصَّصْته**; **مُحَصَّلاً مُلَحَّصاً مُفَصَّلاً مُوَصَّلاً مُتَرَّصاً مُفصّصا** (olarak). Bazısı da **مُلَخَّصاً** (خ ile) der.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال الأصمعيّ: الالْتِحاصُ مثل الالتِحاجِ. يقال: الْتَحَصَهُ إلى ذلك الأمر والْتَحَجَهُ، أي ألجأهُ إليه واضطرَّه. والالتِحاصُ أيضاً: الانسدادُ. يقال: الْتَحَصَتِ الإبرةُ، أي انسدَّ سَمُّها. واللحيصُ: الضيِّقُ. قال الراجز:
قد اشْتَرَوْا لي كَفَناً رَخيصا
وبوَّءوني لَحَداً لَحِيصا

##### Türkçe

قال الأصمعيّ: **الالْتِحاصُ** **مثل** **الالتِحاجِ**. “**الالْتِحاصُ**”, **الالتِحاجِ** gibidir.
يقال: **الْتَحَصَهُ** إلى ذلك الأمر و**الْتَحَجَهُ**، أي ألجأهُ إليه واضطرَّه. “Şu işe onu **الْتَحَصَهُ** etti ve onu **الْتَحَجَهُ** etti” denir; yani onu ona sığındırdı ve onu ona mecbur etti.
و**الالتِحاصُ** أيضاً: الانسدادُ. Ve **الالتِحاصُ** ayrıca: tıkanmadır.
يقال: **الْتَحَصَتِ** الإبرةُ، أي انسدَّ سَمُّها. “İğne **الْتَحَصَتِ** oldu” denir; yani deliği tıkandı.
و**اللحيصُ**: الضيِّقُ. Ve **اللحيصُ**: dardır.
قال الراجز: Şu recez söyleyeni dedi:
قد اشْتَرَوْا لي كَفَناً رَخيصا
“Bana ucuz bir kefen satın aldılar,”
وبوَّءوني لَحَداً لَحِيصا
“ve beni dar bir lahde yerleştirdiler.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ص ل
حصل ، لحص ، صلح ، صحل : مستعملة .
حصل : قال الليث : تقول : حَصَلَ الشيءُ يحصلُ حُصولاً ، قال : والحاصِل من كل شيءٍ : ما بقي وثبَتَ وذهب ما سواه يكون من الحساب والأعمال ونحوِها . والتحصيل : تمييز ما يَحصُل ، والاسم الحَصِيلَةُ . وقال لبيد : وكل امرىءٍ يَوْماً سَيُعْلم سَعْيُه إذا حُصِّلت عند الإله الحصائِلُ وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( ? لْقُبُورِ وَحُصِّلَ مَا فِى ? لصُّدُورِ ) ( العَاديَات : 10 ) أي بُيِّن . وقال غيره : مُيِّزَ . وقال بعضهم : جُمِعَ . الليث : الحَوْصَلة : حَوْصَلَة الطَّائر ، ويقال للشاة التي عَظُم من بطنها ما فوق سُرَّتها حَوْصلٌ وأنشد : أو ذات أَوْنَيْن لها حَوْصلُ قال : والطائر إذا ثَنَى عُنُقه وأخرج حَوْصَلَته يقال : قد احوَنْصَل . وقال أبو النَّجم : وأصبَح : الروضُ لَوِيّاً حَوْصَلهُ وحَوْصلُ الروض : قَرَارُه ، وهو أبطؤها هَيْجاً ، وبه سُمِّيت حوصلةُ الطائر ، لأنها قرار ما يأكله .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : زَاوِرةُ القَطَاة : ما تحمل فيه الماء لفراخها ، وهي حَوْصَلتها ، قال : والغَرَاغِرُ : الحَوَاصِلُ ، ويقال : حَوْصلَة وحَوْصلَّة وحَوْصِلاء ممدود بمعنى واحد . أبو زيد : الحَوْصلَّةُ للطير بمنزلة المعدة للإسنان ، وهي المصارين لِذي الظِّلْفِ والخُفِّ ، والقانصةُ من الطير تُدْعَى الْجِرِّيئَةُ مهموزة على فِعِّيلَة . وقال ابن شميل : من أدواء الخيل : الحَصَلُ والقَصَلُ ، قال : والحَصَلُ : سَفُّ الفرسِ التُّرابَ من البَقْل فيجتمِعُ منه ترابٌ في بطنه فيقتله ، قال : فإن قَتَله الحصَلُ قيل : إنه لَحَصِلٌ . وقال ابن الأعرابي : الحَصلُ في أولاد الإبل : أن تأكل التراب ، ولا تُخرِجَ الجِرَّة وربما قتَلها ذلك . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : وفي الطعام مُرَيْرَاؤه وحَصَلُه وغَفَاه وفَغَاهُ وحُثَالتُه وحُفالتُه بمعنى واحد . قال : وحصَّلَ النخل إذا استدار بلَحُه . وقال غيره : أحصل القومُ فهم مُحْصِلون إذا حصَّلَ نخْلُهم : وذلك إذا استبان البُسْرُ وتدحْرَج . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحاصل : ما خَلَصَ من الفِضَّة من حجارة المَعْدِن ، ويقال للذي يُخَلِّصه مُحَصِّل ، وأنشد : أَلاَ رَجُلٌ جَزَاهُ الله خيراً يَدُلُّ عَلَى مُحَصِّلةٍ تُبِيتُ أي تُبِيتُني عندها لأُجَامِعها صحل : قال الليث : الصّحَل . صَوتٌ فيه بُحَّة ، يقال : صَحِلَ صوتُه صَحَلاً فهو صَحِلُ الصوت . وفي صفة رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) حين وصَفَتْه بها أُمُّ مَعْبَد : ( وفي صوتِه صَحَلٌ ) أرادت أنَّ فيه كالبُحّة ، وهو ألاّ يكون حادّاً . وقال ابن شُمَيل : الأصْحَل : دون الأبَحّ ، إنما الصَّحَل : جُشوءٌ في الصوت إذا لم يكن صافياً وليس بالشديد ، ولكنه حَسَنٌ ، يوصف به الظِّباء ، وأنشد : إن لها لَسَائقاً إن صَحَّا لا صَحِلَ الصوتِ ولا أَبَحّا إذا السُّقَاةُ عَرَّدُوا أَلَحَّا صلح : الليث : الصُّلْح : تَصالُح القوم بينهم ، والصَّلاَح : نقيض الفساد ، والإصلاح : نقيض الإفساد ، ورجُلٌ صالح : مُصلحٌ ، والصالح في نفسه ، والمصلح في أعماله وأُموره ، وتقول : أصلحتُ إلى الدابة إذا أحسنتَ إليها . والصِّلْحُ : نهر بمَيْسان . ويقال : صلَح فلانٌ صُلُوحاً وصَلاحاً ، وأنشد أبو زيد : فكيفَ بأطرافي إذا ماشَتَمْتَني وما بعد شَتْم الوالدين صُلُوح والصِّلاَح بمعنى المصالحة ، والعرب تؤنِّثها ، ومنه قول بِشْر بن أبي خازم : يَسُومون الصِّلاح بذاتِ كَهْفٍ وما فيها لهم سَلَعٌ وَقَارُ وقوله : وما فيها أي في المصالحة ولذلك أنّث الصِّلاَح .
وصَلاَحِ : اسم لِمَكَّة على فَعَالِ . والمصْلَحَةُ : الصَّلاَح . وتصالح القوم واصّالحوا واصطلحوا بمعنى واحد . لحص : قال الليث : اللَّحْص والتَّلْحِيص : استقصاءُ خبر الشيء وبيانه ، تقول : قد لحص لي فلان خبرَك وأمرَك إذا بيّن ذلك كله شيئاً بعد شيء ، وكتب بعض الفصحاء إلى بعض إخوانه كتاباً في بعض الوصف فقال : وقد كتبت كتابي هذا إليك وقد حَصَّلتُه ولَحّصْتُه وفَصَّلته ووصّلْتُه وبعض يقول : لَخَّصتُه بالخاء . وأخبرني المنذري أنه سأل أبا الهيثم عن قول أُمَيَّة بن أبي عائذ الهُذَليّ : قد كنتُ ولاَّجاً خروجاً صَيْرَفا لم تَلْتَحِصْنِي حَيْصَ بَيْصَ لحَاص فقال : لحَاص أخرجه مُخْرَجَ قَطَام وحَذَامِ ، قال وقوله : لم تَلْتَحِصْنِي أي لم تُثَبِّطْنِي . يقال : لحصتُ فلاناً عن كذا ، والْتَحصْتُه أي حَبَسْتُه وثَبَّطْتُه . قال : وأخبرني الحرّاني عن ابن السكيت في قوله : لم تَلْتَحِصْني أي لم أَنْشَب فيها . ولَحَاصِ فَعَال منه . غيره : لَحِصَتْ عينُه والْتَحَصَتْ إذا الْتَزَقَت من الرَّمَص . وقال اللِّحياني : الْتَحَصَ فُلانٌ البيضَةَ إذا تَحَسَّاها ، والتحصَ الذئبُ عينَ الشاة ، والْتَحَصَ بيضَ النَّعَام إذا شَرِبَ ما فيها من المحِّ والبياضِ .

##### Türkçe

ح ص ل
**حصل** , **لحص** , **صلح** , **صحل** : kullanımdadır.

**حصل** : Leys dedi: Şöyle dersin: **حَصَلَ** şey **يَحْصُلُ** **حُصولاً**; dedi: Her şeyden **الحاصِل**: geri kalan ve sabit kalan, ondan başkası gidip; hesaplardan, amellerden ve benzerlerinden olur. Ve **التحصيل**: **ما يَحْصُل**’ün temyizi; isim **الحَصِيلَةُ**’dır. Lebîd dedi:
Ve her kişi bir gün çabasını mutlaka bilecek,
ilah katında **الحصائِلُ** tahsil olunduğunda.
Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: (وَحُصِّلَ مَا فِى الصُّدُورِ) (العَاديَات: 10) yani: beyan edildi. Başkası dedi: temyiz edildi. Bazıları dedi: toplandı.

Leys: **الحَوْصَلة**: kuşun **حَوْصَلَة**’sidir; göbeğinin üstündeki karnı büyüyen koyuna **حَوْصلٌ** denir; ve şu beyiti okudu:
Ya da iki güç sahibi, onun bir **حَوْصلُ**’ü vardır.
Dedi: Kuş boynunu büktüğünde ve **حَوْصَلَته**’sini çıkardığında “**احوَنْصَل** oldu” denir. Ebû’n-Necm dedi:
Ve sabahladı: çayır, **حَوْصَلهُ**’si bükülmüş (eğilmiş) olarak.
Ve çayırın **حَوْصلُ**’ü: onun tabanıdır; o, onun en yavaş kabaranıdır; bununla kuşun **حوصلةُ**’si adlandırıldı; çünkü o, yediğinin karar (yerleşme) yeridir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **زَاوِرةُ القَطَاة**: yavruları için suyu taşıdığı şeydir; o, onun **حَوْصَلتها**’sıdır. Dedi: **الغَرَاغِرُ**: **الحَوَاصِلُ**’dir. Ve **حَوْصلَة** ve **حَوْصلَّة** ve **حَوْصِلاء** (uzatılmış) bir tek mânâdadır denir.

Ebû Zeyd: **الحَوْصلَّةُ** kuş için, insanlara göre mide menzilesindedir; ve o, tırnaklı ve toynaklı için bağırsaklardır. Ve kuştan **القانصةُ**’ya **الْجِرِّيئَةُ** denir; hemzeli olarak **فِعِّيلَة** vezni üzerinedir.

İbn Şümeyl dedi: Atların dertlerinden: **الحَصَلُ** ve **القَصَلُ**. Dedi: **الحَصَلُ**: atın yeşillikten toprağı yutmasıdır; ondan toprağın birikmesi karnında toplanır da onu öldürür. Dedi: Eğer **الحصَلُ** onu öldürürse “o, **لَحَصِلٌ**’dir” denir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Develerin yavrularında **الحَصلُ**: toprağı yemesi ve **الجِرَّة**’yi çıkarmamasıdır; bazen bu onu öldürür.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: Yiyecekte onun **مُرَيْرَاؤه**’su ve **حَصَلُه**’u ve **غَفَاه**’ı ve **فَغَاهُ**’u ve **حُثَالتُه**’si ve **حُفالتُه**’si bir tek mânâdadır. Dedi: Hurma ağacını **حصَّلَ** etti; hurması yuvarlaklaştığında. Başkası dedi: Kavim **أحصل** etti; onlar **مُحْصِلون**’dur; onların hurması **حصَّلَ** ettiğinde; bu, **البُسْرُ** belirginleşip yuvarlandığında olur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الحاصل**: maden taşlarından gümüşten arınmış olandır. Ve onu arındırana **مُحَصِّل** denir. Ve şu beyiti okudu:
Dikkat, Allah’ın ona hayırla karşılık verdiği bir adam yok mu,
bir **مُحَصِّلةٍ**’ye delâlet eder, geceletir;
yani: onun yanında beni geceletir ki onunla cima edeyim.

**صحل** : Leys dedi: **الصّحَل**: içinde bir kısıklık bulunan sestir; “sesi **صَحِلَ** **صَحَلاً**” denir; o, sesçe **صَحِلُ**’dir. Resûlullah’ın (صلى الله عليه وسلم) sıfatında, Ümmü Ma‘bed onu onunla vasfettiğinde: (Ve sesinde **صَحَلٌ** vardır) dedi; onunla, onda kısıklık gibi bir şey olmasını kastetti; o, keskin olmamasıdır. İbn Şümeyl dedi: **الأصْحَل**: **الأبَحّ**’tan aşağıdır; ancak **الصَّحَل**: ses saf olmadığında ve şiddetli olmadığında seste bir pürüzdür; fakat o güzeldir; onunla ceylanlar vasfedilir. Ve şu beyiti okudu:
Onun mutlaka bir sürücüsü vardır; eğer bağırsa,
ne **صَحِلَ الصوتِ** ne de **أَبَحّا**;
sulayıcılar uzaklaştığında, ısrarla.

**صلح** : Leys: **الصُّلْح**: kavmin aralarında barışmasıdır. **الصَّلاَح**: fesadın zıddıdır. **الإصلاح**: ifsadın zıddıdır. Ve **رَجُلٌ صالح**: ıslah edici; ve kendi nefsinde salih; ve **المصلح** amellerinde ve işlerinde. Ve “bineğe **أصلحتُ إلى**” dersin; ona iyi davrandığında. Ve **الصِّلْحُ**: Meysân’da bir nehirdir. Ve “falanca **صلَح** **صُلُوحاً** ve **صَلاحاً**” denir. Ebû Zeyd şu beyiti okudu:
Uçlarıma ne dersin, beni sövdüğünde,
ana-babaya sövmeden sonra **صُلُوح** yoktur.
Ve **الصِّلاَح** musalaha mânâsınadır; Araplar onu müennes yapar. Ondan, Bişr b. Ebî Hâzim’in sözü:
Zâtü Kehf’te **الصِّلاح**’ı pazarlık ederler,
orada onlar için ne **سَلَعٌ** vardır ne **وَقَارُ**.
Ve onun sözü: “orada” yani musalahada; bu yüzden **الصِّلاَح**’ı müennes yaptı.

Ve **صَلاَحِ**: Mekke’nin **فَعَالِ** üzere bir ismidir. Ve **المصْلَحَةُ**: **الصَّلاَح**’tır. Kavim **تصالح** etti ve **اصّالحوا** ve **اصطلحوا** bir tek mânâdadır.

**لحص** : Leys dedi: **اللَّحْص** ve **التَّلْحِيص**: bir şeyin haberini ve beyanını sonuna kadar araştırmaktır. “Falanca bana senin haberini ve işini **لحص** etti” dersin; bunu, hepsini şey şey (parça parça) beyan ettiğinde. Fasihlerden biri, kardeşlerinden birine bazı vasıf hakkında bir mektup yazdı da dedi: “Bu mektubumu sana yazdım; onu **حَصَّلتُه** ve **لَحّصْتُه** ve **فَصَّلته** ve **وصّلْتُه**.” Bazıları der ki: onu **لَخَّصتُه** (خ ile).

Münzirî bana haber verdi: Ümeyye b. Ebî ‘Âiz el-Hüzelî’nin sözü hakkında Ebû’l-Heysem’e sorduğunu:
“Gerçekten ben, girip çıkan, çıkışlı, sarraf idim;
beni **حَيْصَ بَيْصَ** **لحَاص** olarak **تَلْتَحِصْنِي** etmediniz.”
Dedi ki: **لحَاص**’ı **قَطَام** ve **حَذَامِ**’ın çıkarıldığı yerden çıkarır. Dedi: Onun sözü **لم تَلْتَحِصْنِي** yani: beni gevşetmediniz. “Falancayı şundan **لحصتُ**” denir; ve “onu **الْتَحصْتُه**” yani: onu hapsettim ve gevşettim. Dedi: Harrânî bana, İbnü’s-Sikkît’ten, onun sözü hakkında haber verdi: **لم تَلْتَحِصْني** yani: ona yapışıp kalmadım. Ve **لَحَاصِ** bundan **فَعَال**’dır.

Başkası: Gözü **لَحِصَتْ** ve **الْتَحَصَتْ**; **الرَّمَص**’tan yapıştığında. Lihyânî dedi: Falanca yumurtayı **الْتَحَصَ** etti; onu yuttuğunda. Ve kurt, koyunun gözünü **التحصَ** etti. Ve devekuşunun yumurtasını **الْتَحَصَ** etti; içindeki sarı ve beyazı içtiğinde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والحاء وما يثلثهما)
(لحد)  اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه.
(لحز)  اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال: تلاحَزَ القومُ في القول، إذا تعاوصوا([2]). واللَّحِز: الرَّجل الضيِّق الخُلُق. قال:
ترى اللّحِزَ الشّحيحَ إذا أُمِرَّت *** عليه لمالِهِ فيها مُهِينا([3])(لحس)  اللام والحاء والسين كلمةٌ تدلُّ على أخذِ شيءٍ باللسان. يقال: لَحِسَ الشّيءَ بلسانه لحْساً. ويقولون: ألْحَسَتِ الأرض: أنبتت. وهذا إنما يكون في أوَّل النّبات الذي لا يمكِن السّائمةَ جَزُّه، فكأنها تلْحسُه. ويقولون: رجل مِلْحَسٌ: يأخذ كلَّ ما قَدَر عليه من حِرصه. وفي كلامهم: "ألدُّ ألْيَسُ مِلْحَس([4])". ويقولون: "أسرع مِن لَحْس الكلب أنْفَه". ويقولون: "تركْتُ فلاناً بمَلاحِسِ البقرِ أولادَها([5])".
(لحص)  اللام والحاء والصاد كلمةٌ تدلُّ على ضيقٍ في شيء. يقال: لَحِصَ يَلْحَصُ لَحَصاً. قال:
قد كنتُ خَرَّاجاً وَلُوجاً صَيْرَفا *** لم تلتحصني حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([6])أي لم أنْشَبْ فيها. ولَحَاصِ فَعَالِ منه. ويقال: التحَصَت الإبرةُ، إذا انسَدَّ سَمُّها.
(لحظ)  اللام والحاء والظاء كلمتان متباينتان.
فاللَّحْظ: لحظُ العَين، ولِحَاظُها: مُؤْخِرُها عند الصُّدْغ.
والكلمة الأخرى اللِّحَاظ: ما يَنْسَحِي مع الرِّيش إذا سُحِي مع الجَنَاح.
(لحف)  اللام والحاء والفاء أصلٌ يدلُّ على اشتمالٍ وملازَمة. يقال: التَحَف باللِّحاف يلتحِف. ولاحَفَه: لازَمَه. وألْحَفَ السّائل: أَلَحَّ.
(لحق)   اللام والحاء والقاف أصلٌ يدلُّ على إدراكِ شيءٍ وبُلوغه إلى غيره. يقال: لَحِقَ فلانٌ فلاناً فهو لاحق. وألْحَقَ بمعناه. وفي الدعاء: "إن عَذَابك بالكُفَّار مُلْحِقٌ([7])"، قالوا: معناه لاحق. وربما قالوا: لَحِقْتُه: اتَّبَعْتُه، وألحقتُه: وصلت إليه. والمُلْحَق: الدعيُّ المُلصَق. واللَّحَق في التَّمرِ: [داءٌ يُصِيبهُ([8])].
(لحك)  اللام والحاء والكاف أصلٌ يدل على مُلاءَمة([9])ومُداخَلة. يقال: لُوحِكَ فَقَار النّاقة، فهو مُلاحَكٌ، إذا دَخَل([10]) بعضُه في بعض. ويقال ذلك في البُنْيان أيضاً.
(لحم)  اللام والحاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخُلٍ، كاللَّحمِ الذي هو متداخِلٌ بعضُه في بعض. من ذلك اللَّحْم. وسمِّيت الحربُ مَلْحَمةً لمعنيين: أحدهما تَلاحُمُ الناس: تداخُلُهم بعضهم في بعض. والآخر أنَّ القتلى كاللَّحْمِ الملْقَى.
واللَّحيم: القتيل. قال الهُذَليّ([11]):
فقالوا تركنا القومَ قد حَصِرُوا به *** فلا ريب أنْ قد كان ثَمَّ لَحِيمُ
ولَحْمة البازِي([12]): ما أُطعم إذا صاد، وهو لُحْمته. ولُحمة الثَّوب بالضم ولَحمتهُ أيضاً. ورجلٌ لَحِيم: كثير اللَّحم؛ ولاحِمٌ، إذا كان عنده لحم، كما يقال تامِر. وألْحَمْتُك عِرضَ فُلانٍ، إذا مكَّنتَه منه بشَتْمِه، كأنَّك جعلتَ له لُحمةً يأكلها. ويقال: لاحَمْتُ بين الشيئين ولاءمت بمعنىً. ورجلٌ لَحِمٌ: مشتهِي اللَّحم؛ ومُلحِمٌ، إذا كان مُطعِمَ اللَّحم. والشَّجَّة المُتَلاحِمَة: التي بلغَت اللَّحم. ويقال للزَّرْعِ إذا خُلِق فيه القَمح. مُلْحِم. ويقال لَحَمْتُ اللَّحمَ عن العظم: قشرتُه. وحَبْلٌ مُلاحَمٌ: شديدُ الفَتل.
(لحن)  اللام والحاء والنون لـه بناءان يدلُّ أحدهما على إمالةِ شيءٍ من جهته، ويدلُّ الآخَر على الفطنة والذَّكاء.
فأمَّا اللَّحْن بسكون الحاء فإمالة الكلامِ عن جهته الصحيحة في العربية. يقال لَحَن لحْنَا. وهذا عندنا من الكلام المولَّد، لأنَّ اللَّحن مُحْدَث لم يكن في العرب العاربة الذين تكلَّموا بطباعهم السَّليمة.
ومن هذا الباب قولهم: هو طيِّب اللحن، وهو يقرأ بالألحان؛ وذلك أنَّه إذا قرأ كذلك أزال الشَّيء عن جهته الصحيحة بالزِّيادة والنُّقصان في ترنُّمه. ومنه أيضاً: اللَّحْن: فَحْوى الكلام ومعناه. قال الله تعالى: ﴿ولَتَعْرِفَنَّهُمْ في لَحْنِ القَوْلِ﴾ [محمد 30]. وهذا هو الكلام المُوَرَّى به المُزَالُ عن جهة الاستقامة والظُّهور.
والأصل الآخر اللَّحَن، وهي الفِطنة، يقال لَحِنَ يَلْحَنُ لَحْناً، وهو لحن ولاحن. وفي الحديث: "لَعَلَّ بعضَكم أن يكون ألْحَنَ بحُجّته من بعض".
(لحي)  اللام والحاء والحرف المعتل أصلان صحيحان، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخر قَِشْر شيء.
فالأولى اللَّحْي: العظم الذي تَنبت عليه اللِّحية من الإنسان وغيره، والنِّسبة إليه لَحَوِىّ. واللِّحية: الشعر، وجمعها لِحَىً([13])، وجمع اللَّحْي ألْحٍ([14]).
والأصل الآخر اللِّحاء، وهو قِشْر الشجرة، يقال لَحَيت العصا، إذا قشرتَ لحاءَها، ولَحَوتُها. فأمَّا في اللَّوْم فلحيت. وهو قياسُ ذاك، كأنَّه يريد قشره. والملاحمة كالمشاتمة. قال أوس في لَحَيْت العصا:
لَحَيْنَهم لَحْيَ العصا فطردنَهم ***	إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم([15])(لحج)  اللام والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تضايق ونُشوب. يقال لَحِجَ بالمكان، إذا نَشِبَ فيه ولزِمه. والمَلاَحِج المَضَايق. ومنه لَحْوَجْتُ الخبرَ عليه، إذا خلَطتَه ولَحَّجْته مثل لَحْوجته، وذلك أن يُظهِرَ لـه غير ما في نفسه. ومن الباب المُلْتَحَج: الملجأ. قال الهذليّ([16]):
[حُبَّ الضَّريكِ تلادَ المالِ زرَّمَه *** فقرٌ ولم يتَّخِذْ في الناس مُلْتَحَجا([17])] --------------ـــ
([1]) في الأصل: "الحد".
([2]) في الأصل: "تغاوصوا"، صوابه في المجمل والقاموس. وفي اللسان: "إذا تعارضوا الكلام بينهم".
([3]) لعمرو بن كلثوم، في معلقته المشهورة.
([4]) هو في حديث أبي الأسود: "عليكم فلاناً فإنه أهيس أليس ألد ملحس".
([5]) في اللسان: "هو مثل قولهم بمباحث البقر، أي بالمكان القفر بحيث لا يدري أين هو".
([6]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي، كما سبق في حواشي (بيص، حيص).
([7]) من القنوت، وكذا الرواية في المجمل واللسان. ويروى: "إن عذابك الجد". وانظر مجالس ثعلب 470 والمغني لابن قدامة (2: 153).
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "ملامة".
([10]) في المجمل: "دوخل".
([11]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي، كما سبق في حواشي (ريب).
([12]) بضم اللام وفتحها.
([13]) يقال بكسر اللام وضمها.
([14]) ويقال أيضاً في جمع اللحى: لحى ولحى بكسر اللام وضمها مع كسر الحاء وتشديد الياء.
([15]) ديوان أوس 27 واللسان (حلم، لحى) وسبق في (حلم).
([16]) في المجمل: "في قول الهذلي". والهذلي هذا هو ساعدة بن جؤية. ديوان الهذليين (1: 208).
([17]) ديوان الهذليين. وفي اللسان (لحج) بدون نسبة.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الحاء** وما يثلثهما)
(**لحد**)  **اللام** ve**الحاء** ve**الدال** doğruluk üzere olmaktan bir meyli gösteren bir asıldır. Denir: adam **ألْحَدَ**; yani hak yolundan([1]) ve imandan meylettiği vakit. Ve **اللَّحد** diye adlandırıldı; çünkü o, **الجَدَث**’in iki yanından birinde meyillidir. Denir: ölüyü **لحَدْت** ve **ألحدت**. Ve **المُلْتَحَد**: sığınak; böyle adlandırıldı, çünkü sığınan ona meyleder.

(**لحز**)  **اللام** ve**الحاء** ve**الزاء** bir kelimedir; şeyde bir darlığa delâlet eder. Bundan: **المَلاَحِز**; ve o, dar geçitlerdir*; ve denir: kavim sözde **تلاحَزَ** etti; yani birbirleriyle boğuştular([2]). Ve **اللَّحِز**: huyu dar olan adam. Dedi ki:
ترى **اللّحِزَ** الشّحيحَ إذا أُمِرَّت *** عليه لمالِهِ فيها مُهِينا([3])(**لحس**)  **اللام** ve**الحاء** ve**السين** bir kelimedir; diliyle bir şeyi almaya delâlet eder. Denir: diliyle şeyi **لَحِسَ**; **لحْساً**. Ve derler: yer **ألْحَسَت**: bitirdi. Bu ancak, otlayan hayvanın onu koparmasının mümkün olmadığı, bitkinin ilk başında olur; sanki onu yalıyor gibidir. Ve derler: **مِلْحَسٌ** adam: hırsından gücü yettiği her şeyi alır. Ve onların sözünde: "**ألدُّ ألْيَسُ مِلْحَس([4])**". Ve derler: "Köpeğin burnunu **لَحْس** etmesinden daha hızlı." Ve derler: "Falancayı, sığırın yavrularını **مَلاحِسِ** ile (yalaması hâlinde) bıraktım([5])."

(**لحص**)  **اللام** ve**الحاء** ve**الصاد** bir kelimedir; bir şeyde darlığa delâlet eder. Denir: **لَحِصَ** **يَلْحَصُ** **لَحَصاً**. Dedi ki:
قد كنتُ خَرَّاجاً وَلُوجاً صَيْرَفا *** لم تلتحصني حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([6])
Yani: onda tutunup kalmadım. Ve **لَحَاصِ** ondan **فَعَالِ** veznidir. Ve denir: iğne **التحَصَت**; yani deliği tıkandığı vakit.

(**لحظ**)  **اللام** ve**الحاء** ve**الظاء** iki kelimedir; birbirinden ayrıdır.
Şu hâlde **اللَّحْظ**: gözün bakışı; ve onun **لِحَاظُها**: şakak yanında onun arka tarafıdır.
Diğer kelime **اللِّحَاظ**: kanatla birlikte sıyrıldığı vakit, tüy ile birlikte sıyrılıp giden şeydir.

(**لحف**)  **اللام** ve**الحاء** ve**الفاء** kuşanma ve bitişmeye delâlet eden bir asıldır. Denir: **اللِّحاف** ile **التَحَف** eder, **يلتحِف**. Ve onu **لاحَفَه**: ona bitişti. Ve dilenci **ألْحَفَ**: ısrar etti.

(**لحق**)   **اللام** ve**الحاء** ve**القاف** bir şeyi idrak etmeye ve ona ulaşarak başkasına varmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: falan falana **لَحِقَ**; o hâlde o **لاحق**tır. Ve **أَلْحَقَ** onun mânâsıyla (gelir). Ve duada: "Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ([7])**"; dediler: mânâsı **لاحق**tır. Ve bazen derler: onu **لَحِقْتُه**: ona tâbi oldum; ve onu **ألحقتُه**: ona ulaştım. Ve **المُلْحَق**: yapıştırılmış uydurma (nesep iddiası). Ve hurmada **اللَّحَق**: [ona isabet eden bir hastalık([8])].

(**لحك**)  **اللام** ve**الحاء** ve**الكاف** uygunluk([9]) ve iç içe girmeye delâlet eden bir asıldır. Denir: devenin omurları **لُوحِكَ**; o hâlde o **مُلاحَكٌ**tur; yani bir kısmı bir kısmına girdiği([10]) vakit. Bu, bina hakkında da söylenir.

(**لحم**)  **اللام** ve**الحاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; iç içe girmeye delâlet eder; tıpkı et gibi ki onun bir kısmı bir kısmına iç içedir. Bundan: **اللَّحْم**. Ve savaş, iki mânâ için **مَلْحَمةً** diye adlandırıldı: birincisi insanların **تَلاحُمُ**u: onların birbirine iç içe girmesi. İkincisi: öldürülenlerin, atılmış et gibi olmasıdır.
Ve **اللَّحيم**: öldürülmüş. Hüzeli([11]) dedi ki:
فقالوا تركنا القومَ قد حَصِرُوا به *** فلا ريب أنْ قد كان ثَمَّ لَحِيمُ
Ve **لَحْمة** **البازِي**([12]): avladığı vakit yedirilen şeydir; ve o, onun **لُحْمته**dir. Ve elbisenin **لُحمة**si (lâmın dammesiyle) ve onun **لَحمتهُ** da. Ve **لَحِيم** adam: eti çok olan; ve **لاحِمٌ**: yanında et bulunan; tıpkı **تامِر** denildiği gibi. Ve falanın ırzını sana **ألْحَمْتُك**; yani onu sövmekle seni ona imkânlı kıldım; sanki ona yiyeceği bir **لُحمةً** kılmışsın gibi. Ve denir: iki şey arasında **لاحَمْتُ** ve **لاءمت**; bir mânâ ile. Ve **لَحِمٌ** adam: eti iştahlı; ve **مُلحِمٌ**: et yediren olduğu vakit. Ve **الشَّجَّة المُتَلاحِمَة**: ete ulaşan (yarma). Ve ekine, onda buğday yaratıldığı vakit, **مُلْحِم** denir. Ve denir: kemiğin üzerinden eti **لَحَمْتُ**: onu soydum. Ve **مُلاحَمٌ** ip: bükümü şiddetli.

(**لحن**)  **اللام** ve**الحاء** ve**النون**’un iki binası vardır; bunlardan biri bir şeyi kendi yönünden eğmeye delâlet eder; diğeri ise anlayış ve zekâya delâlet eder.
Şu hâlde **اللَّحْن** (hâ’nın sükûnu ile): Arapçada sözün kendi sahih yönünden eğilmesidir. Denir: **لَحَن** **لحْنَا**. Bu, bizim katımızda müvelled sözden (sonradan türemiş sözden)dir; çünkü **اللَّحن** muhdesdir; tabiatları sağlam olarak konuşan fasih Araplarda yoktu.
Bu babdandır onların sözü: o, **طيِّب اللحن**dır; ve o, **بالألحان** okur; çünkü o, böyle okuduğu vakit, terennümündeki artırma ve eksiltme ile şeyi kendi sahih yönünden uzaklaştırır. Ve ondan da: **اللَّحْن**: sözün özü ve mânâsı. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولَتَعْرِفَنَّهُمْ في لَحْنِ القَوْلِ﴾ [Muhammed 30]. Bu, onunla üstü örtülen, doğruluk ve açıklık yönünden uzaklaştırılmış sözdür.
Diğer asıl **اللَّحَن**dır; ve o, anlayıştır. Denir: **لَحِنَ** **يَلْحَنُ** **لَحْناً**; ve o, **لحن** ve **لاحن**dır. Hadiste: "Belki bazınız, hüccetinde bazınızdan daha **ألْحَنَ** olur."

(**لحي**)  **اللام** ve**الحاء** ve illetli harf iki sahih asıldır: bunlardan biri organlardan bir organdır; diğeri bir şeyin kabuğudur.
Birincisi **اللَّحْي**: insandan ve başkasından sakalın bittiği kemiktir; ona nisbet **لَحَوِىّ**. Ve **اللِّحية**: kıl; onun çoğulu **لِحَىً**([13]); ve **اللَّحْي**’in çoğulu **ألْحٍ**([14]).
Diğer asıl **اللِّحاء**dır; ve o, ağacın kabuğudur. Denir: değneği **لَحَيت**; yani onun kabuğunu soydun; ve onu **لَحَوتُها**. Amma kınamada, **لحيت**. Bu, onun kıyasıdır; sanki onun kabuğunu soymayı ister. Ve **الملاحمة** tıpkı **المشاتمة** gibidir. Evs, **لَحَيْت العصا** hakkında dedi:
لَحَيْنَهم لَحْيَ العصا فطردنَهم ***	إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم([15])(**لحج**)  **اللام** ve**الحاء** ve**الجيم** sahih bir asıldır; daralmaya ve tutunup kalmaya delâlet eder. Denir: mekâna **لَحِجَ**; yani onda tutunup kaldığı ve ona yapıştığı vakit. Ve **المَلاَحِج** dar geçitlerdir. Ve ondan: haberi ona **لَحْوَجْتُ**; yani onu karıştırdın; ve onu **لَحَّجْته** tıpkı onu **لَحْوجته** gibi; ve bu, içindekinin dışında bir şeyi ona göstermesidir. Ve babdandır **المُلْتَحَج**: sığınak. Hüzeli([16]) dedi ki:
[حُبَّ الضَّريكِ تلادَ المالِ زرَّمَه *** فقرٌ ولم يتَّخِذْ في الناس مُلْتَحَجا([17])] --------------ـــ
([1]) Asılda: "الحد".
([2]) Asılda: "تغاوصوا"; doğrusu **المجمل** ve **القاموس**’tadır. **اللسان**’da: "Onların aralarında sözde birbirlerine karşı geldikleri vakit."
([3]) Amr b. Külsûm’undur; meşhur muallakasında.
([4]) Ebü’l-Esved hadîsinde: "Size falanı (tavsiye ederim); çünkü o, **أهيس أليس ألد ملحس**tır."
([5]) **اللسان**’da: "Bu, onların ‘**بمباحث البقر**’ sözünün misli gibidir; yani ıssız yerde, nerede olduğu bilinmeyecek şekilde."
([6]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; daha önce (**بيص**، **حيص**) haşiyelerinde geçti.
([7]) Kunûttandır; rivayet **المجمل** ve **اللسان**’da da böyledir. Şöyle de rivayet edilir: "Şüphesiz Senin azabın **الجد**." Bk. **مجالس ثعلب** 470 ve İbn Kudâme’nin **المغني**’si (2: 153).
([8]) **المجمل**’den tekmiledir.
([9]) Asılda: "ملامة".
([10]) **المجمل**’de: "دوخل".
([11]) O, Sâide b. Cüveyye el-Hüzelî’dir; daha önce (**ريب**) haşiyelerinde geçti.
([12]) Lâmın dammesiyle ve fethasıyla.
([13]) Lâmın kesresiyle ve dammesiyle söylenir.
([14]) Ve **اللَّحى**’nın cem‘inde de söylenir: **لحى** ve **لحى**; lâmın kesresiyle ve dammesiyle; hâ’nın kesresiyle ve yâ’nın şeddelenmesiyle.
([15]) Evs divanı 27 ve **اللسان** (**حلم**، **لحى**); ve (**حلم**)’de geçti.
([16]) **المجمل**’de: "Hüzelî’nin sözünde." Bu Hüzelî, Sâide b. Cüveyye’dir. **ديوان الهذليين** (1: 208).
([17]) **ديوان الهذليين**. **اللسان** (**لحج**)’de nisbet olmaksızın.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ح ص
التحص خرت الإبرة‏:‏ انسدّ‏.‏

##### Türkçe

ل ح ص
**التحص**: iğnenin hırıldaması: tıkandı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّحْصُ واللَّحَصُ واللَّحِيصُ: الضَّيّقُ؛ قال الراجز: قد اشْتَرَوْا لي كَفَناً رَخِيصَا،
وبَوَّأُوني لَحَداً لَحِيصَا
ولَحَصَ لَحْصاً: نَشِبَ. والْتَحَصَه الشيءُ: نَشِبَ فيه، ولَحَاصِ فَعَالِ من ذلك؛ قال أُمية ابن أَبي عائذ الهذلي:
قد كُنْتُ خَرّاجاً وَلُوجاً صَيْرفاً،
لم تَلْتَحِصْني حَيْصَ بَيْصَ لَحاصِ
أَخرج لَحَاصِ مُخْرَج قَطامِ وحَذامِ، وقوله لم تَلْتَحِصْني أَي لم تُثبّطْني؛ يقال: لَحَصْت فلاناً عن كذا والْتَحَصْته إِذا حَبَسْته وثَبَّطْته. وروي عن ابن السكيت في قوله لم تلتحصني أَي لم أَنْشَب فيها. قال الجوهري: ولحَاصِ فَعَالِ من الْتَحَصَ، مبنية على الكسر، وهو اسمُ الشدةِ والداهيةِ لأَنها صفة غالبة كحَلاق اسم للمنية، وهي فاعلة تَلْتَحصني. وموضعُ حَيْصَ بَيْصَ: نصبٌ على نزع الخافض؛ يقول: لم تلتحصني أَي تُلْجِئْني الداهية إِلى ما لا مخرج لي منه؛ وفيه قول آخر: يقال الْتَحَصَه الشيءُ أَي نَشِبَ فيه فيكون حَيْصَ بَيْصَ نصباً على الحال من لَحَاص. ولَحَاص أَيضاً: السنَّةُ الشديدة. والْتَحَصَتْ عينُه ولَحِصَت: الْتَصَقَتْ، وقيل: التصقت من الرَّمَصِ.
والالْتِحَاصُ: الاشتداد. وفي حديث عطاء: وسُئِل عن نَضْح الوَضُوء فقال: اسْمَحْ يُسْمَحْ لك، كان مَنْ مَضَى لا يُفَتِّشُون عن هذا ولا يُلَحْصُون؛ التَّلْحِيصُ: التشديد والتضييق، أَي كانوا لا يُشدِّدون ولا يَسْتَقْصُون في هذا وأَمثاله. الأَصمعي: الالْتِحَاصُ مثل الالْتِحاج يقال الْتحَصَه إِلى ذلك الأَمر والْتَحَجَه أَي أَلْجَأَه إِليه واضطرَّه، وأَنشد بيت أُمية بن أَبي عائذ الهذلي. والالْتِحَاصُ: الانسداد. والْتَحَصَت الإِبرةُ: الْتَصَقَت واسْتَدَّ سَمُّها. ولَحَّصَ لي فلانٌ خَبَرَك وأَمْرَك: بَيَّنَه شيئاً شيئاً. ولَحّص الكتابَ: أَحْكَمه. وقال الليث: اللَّحْصُ والتَّلْحِيصُ استقصاء خبر الشيء وبيانه. وكتب بعض الفصحاء إِلى بعض إِخوانه كتاباً في بعض الوصف فقال: وقد كتبت كتابي هذا إِليك وقد حصَّلْته ولَحَّصته ووصَّلْته، وبعضٌ يقول: لَخّصْته، بالخاء المعجمة. والتَحَصَ فلان البيضة الْتِحاصاً إِذا تحسَّاها. والْتَحَصَ الذئب عين الشاة إِذا شَرِبَ ما فيها من المُخّ والبياضِ.

##### Türkçe

**اللَّحْصُ** ve **اللَّحَصُ** ve **اللَّحِيصُ**: dar olan; râciz dedi ki:
قد اشْتَرَوْا لي كَفَناً رَخِيصَا،
وبَوَّأُوني لَحَداً لَحِيصَا

Ve **لَحَصَ** **لَحْصاً**: saplandı. Ve **الْتَحَصَه** şey: onda saplandı; ve **لَحَاصِ**: bunundan **فَعَالِ** veznindedir; Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi ki:
قد كُنْتُ خَرّاجاً وَلُوجاً صَيْرفاً،
لم تَلْتَحِصْني حَيْصَ بَيْصَ لَحاصِ

**لَحَاصِ**’ı, **قَطامِ** ve **حَذامِ**’ın çıkışı gibi bir çıkışla çıkar; ve onun “**لم تَلْتَحِصْني**” sözü: yani beni gevşetmedi; denir ki: **لَحَصْت** falanı şundan ve **الْتَحَصْته**: onu hapsettiğin ve gevşettiğin zaman. İbnü’s-Sikkît’ten, “**لم تلتحصني**” sözü hakkında rivayet edildi: yani onda saplanmadım. Cevherî dedi ki: ve **لَحَاصِ** **الْتَحَصَ**’tan **فَعَالِ** veznindedir, kesre üzerine bina edilmiştir; ve o, şiddetin ve musibetin adıdır; çünkü o, baskın bir sıfattır; tıpkı **حَلاق**’ın ölümün adı olması gibi; ve o, **تَلْتَحصني** yapan bir fâiledir.

Ve **حَيْصَ بَيْصَ**’ın yeri: harf-i cerrin çıkarılması üzerine nasbdır; der ki: **لم تلتحصني** yani musibet beni, kendisinden çıkışım olmayan şeye mecbur etmedi; ve onda başka bir söz vardır: denir ki **الْتَحَصَه** şey: yani onda saplandı; böylece **حَيْصَ بَيْصَ** **لَحَاص**’tan hâl üzere nasb olur.

Ve **لَحَاص** ayrıca: şiddetli yıl. Ve **الْتَحَصَتْ** onun gözü ve **لَحِصَت**: yapıştı; ve denildi: çapaktan dolayı yapıştı.

Ve **الالْتِحَاصُ**: şiddetlenme. Atâ hadîsinde: ve abdestin serpmesi hakkında soruldu da dedi ki: “Kolaylık göster, sana kolaylık gösterilsin; geçenler bundan araştırmazlardı ve **يُلَحْصُون** etmezlerdi”; **التَّلْحِيصُ**: şiddetlendirme ve daraltma; yani onlar bunda ve benzerlerinde şiddetlendirmezler ve sonuna kadar araştırmazlardı. Asmaî: **الالْتِحَاصُ** **الالْتِحاج** gibidir; denir ki: **الْتحَصَه** onu o işe ve **الْتَحَجَه**: yani onu ona mecbur etti ve onu zorladı; ve Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nin beytini okudu. Ve **الالْتِحَاصُ**: tıkanma. Ve **الْتَحَصَت** iğne: yapıştı ve deliği tıkandı. Ve falan bana senin haberini ve işini **لَحَّصَ** etti: onu parça parça açıkladı. Ve **لَحّص** kitabı: onu sağlamlaştırdı. Leys dedi ki: **اللَّحْصُ** ve **التَّلْحِيصُ** bir şeyin haberini sonuna kadar araştırmak ve onu açıklamaktır. Ve fasihlerden bazısı, kardeşlerinden bazısına, bazı vasıf hakkında bir mektup yazdı da dedi ki: “Ve bu mektubumu sana yazdım; onu **حصَّلْته** ve **لَحَّصته** ve **وصَّلْته**”; ve bazısı der ki: onu **لَخّصْته**, noktalı **الخاء** ile.

Ve falan yumurtayı **الْتِحاصاً** **التَحَصَ** etti: onu yudumladığı zaman. Ve kurt, koyunun gözünü **الْتَحَصَ** eder: içindeki ilik ve beyazlığı içtiği zaman.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لحص في الأمر، كمنع  ، يلحص لحصا:  نشب فيه  ، قاله أبو سعيد السكري. قال الليث: لحص  خبره: استقصاه، وبينه شيئا فشيئا، كلحصه  تلحيصا. وكتب بعض الفصحاء إلى بعض إخوانه كتابا في بعض الوصف فقال:  وقد كتبت كتابي هذا إليك وقد حصلته ولحصته وفصلته ووصلته. وبعض يقول: لخصته، بالخاء المعجمة.  ولحاص، كقطام  ، قال الجوهري: من التحص، مبنية على الكسر، وهو اسم  الشدة والاختلاط  ، قاله ابن حبيب. وفي الصحاح: للشدة والداهية، لأنها صفة غالبة، كحلاق اسم للمنية، وأنشد قول أمية بن أبي عائذ الهذلي:
  قد كنت خراجا ولوجا صـيرفـا                      لم تلتحصني حيص بيص لحاص

  قال الأصمعي: الالتحاص مثل الالتحاج. يقال: التحصه إلى ذلك الأمر، والتحجه، أي ألجأه إليه واضطره. قال ابن عباد: لحاص:  خطة تلتحصك، أي تلجئك إلى الأمر  . قال الجوهري: ولحاص، فاعلة تلتحصني. وموضع حيص بيص نصب على نزع الخافص. وقوله: لم تلتحصني، أي لم تلجئني الداهية إلى مالا مخرج لي منه. قال: وفيه قول آخر يقال: التحصه الشيء، أي نشب فيه، فيكون حيص بيص نصبا على الحال من لحاص. انتهى. وروي عن ابن السكيت في قوله: لم تلتحصني، أي لم أنشب فيها. وقرأت في  شرح ديوان الهذليين  ما نصه: لحاص: اسم موضوع على قطام ما أشبهها، من قولك قد لحص في هذا الأمر: إذا نشب  فيه  .  واللحص، محركة: تغضن كثير في أعلى الجفن  ، وهو غير اللخص، بالخاء، وقد لحصت عينه، كفرح، إذا التصقت. وقيل: التصقت من الرمص.  واللحصان، محركة: العدو والسرعة  ، نقله الصاغاني.  والملحص  ، مثل  الملجأ  والملاذ، قال:
  فهو إلى عهدي سريع الملحص

   والتلحيص: التضييق، والتشديد في الأمر  ، والاستقصاء فيه. ومنه حديث عطاء وسئل عن نضح الوضوء فقال:  اسمح يسمح لك، كان من مضى لا يفتشون عن هذا، ولا يلحصون   أي كانوا لا يشدددون، ولا يستقصون في هذا وأمثاله. قلت: وعطاء هذا، هو ابن أبي رباح، رحمه الله تعالى. وقال أبو حاتم الرازي: لم يرو هذا الحديث عن رسول الله صلى الله عليه وسلم إلا ابن عباس، ولا عن ابن عباس إلا عطاء، ولا عن عطاء إلا ابن جريج، ولا عن ابن جريج -فيما علمته- إلا الوليد بن مسلم، وهو من ثقات المسلمين. قلت: ولكن ليس في رمايتهم هذه الزيادة، وقد روى عن الوليد بن مسلم هشام بن عمار، وعنه الأزدي والبيروتي وابن الغامدي والباغندي وابن الرواس. ولهذا الحديث طرق أخرى، وقد سبق لي فيها تأليف جزء مختصر، أوردت فيه ما يتعلق بتخريج هذا الحديث في سنة 1170 والله أعلم.  والالتحاص: والالتحاج  ، نقله الجوهري عن الأصمعي، وقد تقدم قريبا، في معناه  الاضطرار  ، ومنه التحصه إلى ذلك الأمر، أي اضطره إليه. والالتحاص: الحبس والتثبيط  . يقال: التحص فلانا عن كذا، إذا حبسه وثبطه. وبه فسر بعض قول أمية الهذلي السابق، لم تلتحصني، أي لم تثبطني. الالتحاص أيضا  تحسى ما في البيضة ونحوها  ، عن اللحياني. تقول: التحص فلان ما في البيضة التحاصا، إذا تحساها.  والتحصه الشيء: نشب فيه  ، نقله الجوهري في شرح قول الهذلي السابق، وقد تقدم. التحصه  إلى الأمر  ، إذا  ألجأه إليه  ، وهذا قد تقدم قريبا في قول المصنف: خطة تلتحصك. فهو كالتكرار. التحصت  الإبرة  ، إذا  انسد سمها  ، نقله الجوهري، وزاد غيره: والتصق. التحص  الذئب عين الشاة: اقتلعها وابتلعها  ، وهو من بقية قول اللحياني وداخل في قول المصنف آنفا: ونحوها، مع أن نص اللحياني: التحص الذئب عين الشاة، إذا شرب ما فيها من المح والبياض، وكأن المصنف غيره بالاقتلاع والابتلاع ليرينا أنه مغاير للقول الأول، وليس كذلك، فتأمل. ومما يستدرك عليه: اللحص، واللحص، واللحيص، الضيق، الأخير نقله الجوهري، وأنشد للراجز:
  قد اشتروا لي كفنا رخيصا
  وبوؤوني لحدا لحـيصـا وإهمال المصنف إياه قصور. ولحصت فلانا عن كذا تلحيصا: حبسته وثبطته. والتحصت عينه: لصقت. والتحص الأمر: اشتد. ولحص الكتاب تلحيصا: أحكمه، كما في اللسان.

##### Türkçe

**لحص** işte, **منع** gibi; **يلحص** **لحصا**: onda saplanıp kaldı; bunu Ebû Saîd es-Sukkerî söylemiştir. el-Leys dedi: **لحص** onun haberini: onu sonuna kadar araştırdı; ve onu şey şey açıkladı; onu **تلحيصا** **كلحصه** gibi. Ve bazı fasihlerden biri, bazı kardeşlerinden birine bazı vasıf hakkında bir mektup yazdı da dedi ki: “Ve ben bu mektubumu sana yazdım; onu tahsil ettim, **ولحصته** ve ayırdım ve birleştirdim.” Ve bazısı der: **لخصته**; **بالخاء المعجمة** ile. Ve **لحاص**; **قطام** gibi; el-Cevherî dedi: **التحص**’tan; kesre üzerine bina edilmiştir; ve o, şiddet ve karışıklığın ismidir; bunu İbn Habîb söylemiştir. Ve **الصحاح**’ta: şiddet ve musibet için; çünkü o, galip bir sıfattır; **حلاق** gibi, ölümün ismidir. Ve Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nin sözünü inşad etti:
  قد كنت خراجا ولوجا صـيرفـا                      لم تلتحصني حيص بيص لحاص

el-Asmaî dedi: **الالتحاص** **الالتحاج** gibidir. Denir: **التحصه** o işe, ve **التحجه**; yani onu ona iltica ettirdi ve onu ona mecbur etti. İbn Abbâd dedi: **لحاص**: seni **تلتحصك** eden bir plan; yani seni işe iltica ettirir. el-Cevherî dedi: ve **لحاص**; **فاعلة**: **تلتحصني**. Ve **حيص بيص**’in yeri, harf-i cerrin çıkarılmasıyla mansuptur. Ve onun sözü: **لم تلتحصني**; yani musibet beni, benim için ondan çıkış olmayan şeye iltica ettirmedi. Dedi: ve onda başka bir söz vardır; denir: **التحصه** şey; yani onda saplanıp kaldı; böylece **حيص بيص** **لحاص**’tan hâl olarak nasb olur. Bitti. Ve İbn es-Sikkît’ten onun sözü hakkında rivayet edildi: **لم تلتحصني**; yani onda saplanıp kalmadım. Ve **شرح ديوان الهذليين**’de, lafzı şu olanı okudum: **لحاص**: **قطام** ve ona benzeyenler üzerine konulmuş bir isimdir; senin sözünden: “Bu işte **لحص** etti”: onda saplanıp kaldığı zaman. Ve **اللحص**; harekeli: göz kapağının üst kısmında çok kırışma; ve o, **اللخص** değildir; **بالخاء** ile. Ve **لحصت** onun gözü, **فرح** gibi; yapıştığı zaman. Ve denildi: çapaktan yapıştı. Ve **اللحصان**; harekeli: koşma ve sürat; bunu es-Sâgânî nakletti. Ve **الملحص**; **الملجأ** ve **الملاذ** gibi; dedi ki:
  فهو إلى عهدي سريع الملحص

Ve **التلحيص**: daraltma; ve işte şiddetlendirme; ve onda sonuna kadar araştırma. Ondan, Atâ’nın hadisi: abdestin serpmesi hakkında soruldu da dedi: “Yumuşak davran; sana yumuşak davranılsın; geçenler bundan teftiş etmezlerdi ve **ولا يلحصون**”; yani onlar şiddetlendirmezlerdi ve bunda ve benzerlerinde sonuna kadar araştırmazlardı. Dedim: bu Atâ, İbn Ebî Rebâh’tır; Allah Teâlâ ona rahmet etsin. Ebû Hâtim er-Râzî dedi: bu hadisi Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den İbn Abbâs’tan başkası rivayet etmedi; ve İbn Abbâs’tan Atâ’dan başkası rivayet etmedi; ve Atâ’dan İbn Cüreyc’ten başkası rivayet etmedi; ve İbn Cüreyc’ten -bildiğim kadarıyla- el-Velîd b. Müslim’den başkası rivayet etmedi; ve o, Müslümanların sika olanlarındandır. Dedim: fakat onların rivayetlerinde bu ziyade yoktur. Ve el-Velîd b. Müslim’den Hişâm b. Ammâr rivayet etti; ondan da el-Ezdî ve el-Beyrûtî ve İbn el-Gâmidî ve el-Bâğandî ve İbn er-Revvâs. Ve bu hadisin başka yolları vardır; ve ben onda daha önce muhtasar bir cüz telif ettim; onda bu hadisin tahrîciyle ilgili olanı 1170 senesinde zikrettim; Allah daha iyi bilir. Ve **الالتحاص**: ve **الالتحاج**; el-Cevherî bunu el-Asmaî’den nakletti; ve az önce geçti; onun manasında **الاضطرار**. Ondan: **التحصه** o işe; yani onu ona mecbur etti. Ve **الالتحاص**: hapsetme ve alıkoyma. Denir: **التحص** falanı şundan; onu hapsettiği ve onu alıkoyduğu zaman. Ve bununla Ümeyye el-Hüzelî’nin önceki sözü, **لم تلتحصني**; yani beni alıkoymadı, diye bazıları tefsir etti. **الالتحاص** ayrıca: yumurtanın içindekini ve benzerini emip içmek; el-Lihyânî’den. Sen dersin: falan, yumurtanın içindekini **التحص** etti, **التحاصا**; onu emip içtiği zaman. Ve **التحصه** şey: onda saplanıp kaldı; el-Cevherî bunu, Hüzelî’nin önceki sözünün şerhinde nakletti; ve geçti. **التحصه إلى الأمر**: onu ona iltica ettirdiği zaman; ve bu, musannifin sözü olan: “seni **تلتحصك** eden bir plan”da az önce geçti. O, tekrar gibidir. **التحصت الإبرة**: onun deliği tıkandığı zaman; el-Cevherî nakletti; başkası da artırdı: ve yapıştı. **التحص الذئب عين الشاة**: onu söküp çıkardı ve yuttu; ve bu, el-Lihyânî’nin sözünün bakiyesindendir ve musannifin az önceki sözü olan: “ve benzeri”nin içine dahildir; el-Lihyânî’nin nassı şu iken: “Kurt, koyunun gözünü **التحص** etti”: onun içindeki sarıyı ve beyazı içtiği zaman; ve sanki musannif onu söküp çıkarma ve yutma ile değiştirdi ki bize onun birinci sözden ayrı olduğunu göstersin; öyle değildir; öyleyse düşün. Ve ona istidrâk olunacaklardandır: **اللحص** ve **اللحص** ve **اللحيص**: darlık; sonuncusunu el-Cevherî nakletti. Ve recez söyleyen için inşad etti:
  قد اشتروا لي كفنا رخيصا
  وبوؤوني لحدا لحـيصـا
Ve musannifin onu ihmal etmesi kusurdur. Ve falanı şundan **لحصت** ettim, **تلحيصا**: onu hapsettim ve onu alıkoydum. Ve **التحصت** onun gözü: yapıştı. Ve **التحص** iş: şiddetlendi. Ve kitabı **لحص** ettim, **تلحيصا**: onu sağlamlaştırdı; **اللسان**’da olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لحّصهُ
2 لحّصهُ ذ see لخّصهُ.

##### Türkçe

**لحّصهُ**
2 **لحّصهُ** ذ: bkz. **لخّصهُ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَحَصَ
لَحَصَ A ( n. ac. لَحْص 1 )
a.  [ Fī ], Engaged in.

b.  Explained in detail, ex.- pounded, interpreted.

لَحَّصَ
لَحَّصَ II ,
a.  see I (b) .

b.  Straitened.

اِلْتَحَصَ
اِلْتَحَصَ VIII
a.  [ acc. &  Ila ], Forced, constrained to.

b.  Stuck, clung to.

c.  Had the eye closed up ( needle ).

مَلْحَص
مَلْحَص 17 ,
a.  Refuge, shelter.

لَحِيْص
لَحِيْص 25 ,
a.  Narrow.

لَحَصَاْن
لَحَصَاْن 36 ,
a.  Swiftness.

##### Türkçe

لَحَصَ
لَحَصَ A ( i. ac. **لَحْص** 1 )
a. [ **فِي** ], meşgul oldu.

b. Ayrıntılı olarak açıkladı, örn.- dövdü, tefsir etti.

لَحَّصَ
لَحَّصَ II ,
a. I (b)’ye bak.

b. Daralttı.

اِلْتَحَصَ
اِلْتَحَصَ VIII
a. [ acc. & **إِلَى** ], -e zorlandı, -e mecbur bırakıldı.

b. Yapıştı, tutundu.

c. (iğne) gözünün kapanmış olmasına sahip oldu.

مَلْحَص
مَلْحَص 17 ,
a. Sığınak, barınak.

لَحِيْص
لَحِيْص 25 ,
a. Dar.

لَحَصَاْن
لَحَصَاْن 36 ,
a. Sürat.
