# لحف (ل-ح-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Bıktırıcı şekilde ısrar etmek

- Harfler: ل - ح - ف
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [إِلْحَافًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/siga/%D8%A5%D9%90%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | إِفْعَالًا | Bıktırıcı şekilde ısrar etmek | 1 | 1 | [2:273](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/ayet/2:273.md) |

## Mücavir kökler — 18 mücavir (25 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Haramdan kaçınırlar
2. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Hisar kale duvarı demektir
3. [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Omurga kemiğidir
4. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Sima çehre demektir
5. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
6. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Örnek verdi
7. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tanınan ile
8. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
9. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İki yüzlüler
10. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
11. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Sehl” ova demektir
12. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
13. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biribirini kesen yoldur
14. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayr : At sürüsü demektir
15. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
16. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
17. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
18. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لحف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%AD.md), [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md), [شمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi örtüyle bütünüyle sarıp örtmek, bürümek ve üzerinden ayrılmayacak şekilde yapışıp kalmak |
| Çekirdek Özet 2 | İhtiyacını gizleyen onurlu tutumun zıddı olarak, muhatabı kuşatıp darlık veren yapışkan ve ısrarcı isteme tavrı |
| Çekirdek Özet 3 | Örtünme ve korunma sınırını aşarak başkasının alanını işgal eden, kuşatıcı ve baskı kurucu talep mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca alelade bir «yüzsüzlük» veya basit bir «ısrar» sayıp, kelimenin temelindeki «muhatabı örtü gibi sarıp hareket alanını daraltma» ve haysiyeti zedeleyen kuşatma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لح | Bir nesneye sıkıca yapışma, kenetlenme, temas etme ve temas ettiği yerin sınırına nüfuz etme; nitekim [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md) ulaşarak bitişmeyi, [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) et gibi kaynaşıp iç içe girmeyi, [لحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%AF.md) bir tarafa meyledip çukura sokulmayı ifade eder | ف | Kenar, ağız ve dış sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, yapışma eylemi bir yüzeyi bütünüyle kaplayan, bir örtü gibi sarıp dış hatları bütünüyle bürüyen ve muhatabı kıskaca alan kuşatıcı bir yapışmaya dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hedefe doğru yönelme, iradeyi bir noktaya sevk etme ve nesneyi yakalayıp bağlama hareketini başlatır |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Yönelinen nesnenin etrafını çevirme, kuşatma, sınır çekme ve dış dünyadan yalıtarak çepeçevre sarma hareketini temsil eder |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Kuşatmanın dış sınırlara kadar ulaşmasını, dış kenarı örtmesini ve sözlü talep veya ifşa yoluyla açığa çıkışını gösterir |
| لحف | Yönelip çevirerek dış kenarları bütünüyle kapatma hareketi | İradeli bir yönelişle muhatabın çevresini çit gibi sarıp dış sınırlarını bir örtü gibi bütünüyle bürümek ve onu kuşatma altına almak |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin veya nesnenin üzerine yatak örtüsü (milhafe/lihâf) örtmek; elbiseyi boydan boya yere sarkıtıp bedeni ve altındaki zemini bütünüyle kapatmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafah b. el-Abd muallakasında kabile eşrafının debdebesini ve yere kadar uzanan giysilerini tasvir ederken kökü yerin örtülmesi anlamında kullanmıştır: يَلْحَفُونَ الأرضَ هُدّابَ الأُزُرْ |
| Erken Arapça kullanım | İsteme ve talepte muhatabı bırakmayıp üzerine örtü gibi kapanmak anlamında kullanılmıştır: ألْحَفَ السّائِلُ إذا أَلَحَّ ve sözlüklerde geçen نسأل الناس إلحافاً ونأكُلُه إسرافاً darbımeseli |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tarafa.

### Sami etimolojik katman

Arapça لحف kökü, bürümek, örtmek ve sarmak semantik çekirdeğini koruyan özgün bir yapı sergiler. Kökün ilk iki konsonantı olan لح çekirdeği, Batı Sami dillerinde temas, yapışma ve kenetlenme bildiren kök aileleriyle doğrudan akrabadır. İbranicede ve Ârâmîcede doğrudan bu üçlü kök formu yaygın bir birincil fiil olarak sınırlı kalsa da, örtme, sarma ve muhatabı sıkıştırma işlevi, fonetik olarak akraba kökler üzerinden (örneğin sıkıştırma ve baskı kurma bildiren l-h-ts / לחץ kökünde olduğu gibi) benzer semantik matrisler üretir. Arapçada ise kök, somut düzlemde gece örtüsü (lihâf) ve giysiyle bedeni baştan aşağı kapatma anlamında uzmanlaşmış; soyut düzlemde ise bu örtmenin sağladığı kuşatma ve kaçış alanı bırakmama niteliği, ısrarcı isteme (ilhâh) ve muhatabı baskı altına alma tavrını ifade eden bir mecaza evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لحف kökünden türeyen lihâf ve ilhâf | Somut olarak bir nesneyi yorgan veya örtüyle örtmekten, soyut olarak muhatabı isteme eylemiyle sarıp kaçacak yer bırakmamaya geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami temas ve baskı matrisi | İbranice l-h-ts (sıkıştırmak, tazyik etmek) ve genel Sami temas/yapışma bildiren l-h çekirdeğiyle anlamsal paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bürüme/sarma çekirdekleri | Veri bulunamadı | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لحف | Anlamlı | Örtmek, bürümek, ısrarla yapışmak | Üzerini örtüyle örtüp bürümek; talepte muhatabı sarıp ısrar etmek | Hedef kök; Kur’an’da geçer |
| [لفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD.md) | Anlamlı | Çarpmak, yakmak, yalamak | Ateşin veya sıcak rüzgârın yüze hafifçe ama tesirle çarpıp bürümesi | Kur’an’da geçer; örtü gibi sarıp yakma yönüyle yakınlık taşır |
| [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Yemin etmek, ahitleşmek, kenetlenmek | İki tarafın bir akitle birbirine sıkıca bağlanması ve yapışması | Kur’an’da geçer; ayrılmaz bağ kurma bakımından akrabadır |
| [حفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Toplanmak, önemsemek, dolup taşmak | Sütün memede birikmesi; kalabalığın bir araya toplanıp yoğunlaşması | Kur’an’da geçmez; yoğunlaşma ve kuşatma ilgisi bulunur |
| [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) | Anlamlı | Yarmak, başarmak, kalıcı esenliğe ermek | Toprağı yarıp tohumu çıkarmak; engelleri aşıp kalıcı hayra ulaşmak | Kur’an’da geçer; engeli yarıp dışarı çıkma (zıt yönlü hareket) |
| [فحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%84.md) | Anlamlı | Erkeklik, tohumluk erkek deve, üstünlük | Cinsinde baskın, güçlü, dölleyici ve olgun erkek olmak | Kur’an’da geçmez; baskınlık ve örtücülük çağrışımı taşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لحف | Merkez | Kuşatıcı ısrar, sarıp bırakmama | Muhatabı örtü gibi bütünüyle sarıp hareket alanı bırakmayacak şekilde istemek | Hem örtücü bürümeyi hem de ayrılmayan yapışkan ısrarı birlikte içerir |
| [لحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%AD.md) | Komşu | İnatçı ısrar, yapışkanlık | Bir noktada diretmek, aynı talepte takılıp kalmak | لحف gibi sarıp bürüme imgesi taşımaz, sadece ayrılmama ve diretme vurgusu baskındır |
| [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) | Komşu | Ayrılmamak, sürekli olmak | Bir durumun veya şeyin diğerinden hiç ayrılmaması, sabit kalması | Sadece birliktelik ve süreklilik bildirir; tazyik ve isteme anlamı içermez |
| [شمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Kapsamak, bürümek | Bir şeyi bütünüyle içine almak, şümulü altına almak | Nötr bir kuşatmadır; لحف kökündeki baskıcı ve talepkâr tazyik unsuru onda yoktur |
| [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) | Zıt | İffet, geri durma, onurlu çekinme | İhtiyacı olduğu halde istemekten ve başkasına yük olmaktan titizlikle sakınmak | Muhatabı kuşatmanın tam aksine kendi alanına çekilip istemeyi terk etmektir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لحف | Örtmek, sarıp ısrar etmek | Bir nesneyi örtüyle kaplamak veya talepte muhatabı kuşatıp bırakmamak | Kesin |
| Latince | Importunitas, obvolvere | Yersiz ısrarla rahatsız etmek; sarmak | Kuşatıcı örtünmeyi obvolvere, bezdirici tazyiki importunitas karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Importunity, besiege with requests | Bıktırıcı ısrar, taleple kuşatmak | Muhatabın etrafını sararak talepte sınır tanımama durumunu verir | Güçlü |
| Almanca | Zudringlichkeit, bedrängen | Sırnaşıklık, tazyik ederek isteme | Karşısındakinin kişisel alanını çiğneyen yapışkan ısrarı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Importunité, assaillir de demandes | Yüzsüzce tazyik etmek, taleple sarmak | İstemede haddi aşıp muhatabı adeta abluka altına almayı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| إِلْحَافًا (Mastar / Hâl) | İnsanları bezdirecek ve alanlarını daraltacak şekilde yapışkan bir ısrarla istemek | Kendilerini Allah yoluna adadıkları için kazanç peşinde koşamayan, fakat hayâ ve onurlarından dolayı insanlara el açıp onları kuşatmayan gerçek yoksulların övgüsü bağlamında (Bakara [2:273](https://lisan.digital/tr/ayet/2:273.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık ve tevekkül ahlakı | Kulun mahlukata yüzsuyu dökmesinin, Allah’tan başkasına boyun eğip kuşatıcı talepte bulunmasının imanın vakar ve izzetiyle bağdaşmaması | İlhâf, tevekkül noksanlığı ve zillet göstergesi olarak görülmüş, istiğnâ ve vakar övülmüştür |
| Fıkıh | Zekât ve sadakanın verileceği yerler; dilenciliğin hükmü | İlhâf ile dilenmenin haramlığı; zekât dağıtımında asıl hak sahibinin ilhâf yapmayan gizli yoksullar olduğu ilkesi | İhtiyacı olmadan veya yüzsüzce ısrarla (ilhâf) istemenin yasaklığı; hakkın iffetli fakire ulaştırılması |
| Tefsir | Bakara [2:273](https://lisan.digital/tr/ayet/2:273.md) tahlili | Ayetteki «insanlardan ısrarla istemezler» ifadesinin, «hiç istemezler» mi yoksa «isteseler bile ısrar etmezler» mi anlamına geldiği | Müfessirlerin cumhuruna göre ayet, onların isteme eylemini kökten nefyetmekte; ilhâfı zikrederek istemenin en çirkin boyutunu dışlamaktadır |
| Hadis | İffet ve istiğnâ rivayetleri | Hz. Peygamber’in bir veya iki hurmayla savuşturulanın değil, kimseden ısrarla istemeyen ve bilinmeyen yoksulun asıl fakir olduğunu belirtmesi | Hadislerde ilhâf ve el açıp yapışmak kınanmış; veren elin alan elden, iffetli duruşun ilhâftan üstünlüğü vurgulanmıştır |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ahlak | İffetin zıddı olan yüzsüzlük | Nefsin zilletini açığa vuran davranışı men etme | Kulun yaratılmışlara örtü gibi yapışıp yalvarmasını engelleyerek vakarı korur | Kesin |
| İlmi | İlim talebi ve yöntemi | Usulsüz ve hadsiz baskı | Muhatabın sınırlarına saygı duymayan yöntem | Bilgi istemede de muhatabı taciz eden yapışkanlıktan sakınmayı temsil eder | Muhtemel |
| Siyasi | Toplumsal denge ve himaye | Lobi ve baskı grubu tacizi | Meşru talep sınırını aşıp karar alıcıyı ablukaya alma | Kamusal kaynak dağıtımında bağıranın değil, hakkı olanın gözetilmesi ilkesidir | Güçlü |
| İktisadi | Gelir adaleti ve sosyal yardım | Agresif talepkârlık | Gerçek ihtiyaç sahiplerinin perdelenmesini engelleme | Sosyal yardımların sokaktaki yapışkan dilenciye değil, vakur yoksula gitmesini sağlar | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk sınırını aşan sürekli dış kuvvet (sönümsüz zorlama) | Bir sisteme sürekli uygulanan, sistemin serbest hareket kabiliyetini ortadan kaldıran ve onu tamamen saran sınırlayıcı kuvvet alanı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tacizkâr talep davranışı (sosyal sınır ihlali) | Kişilerarası mesafeyi yok sayarak muhatabın iradesini baskı altına alan ve onu mecbur bırakmayı hedefleyen aşırı ısrarcı eylem | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İlhâfı yalnızca sokakta para isteyen bir dilencinin tekerrür eden sözlü ısrarına indirgemek; kelimenin fiziksel kökündeki «örtme, kuşatma, hareket alanı bırakmama» niteliğini unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da ilhâf, ihtiyaç sahibi olduğu halde haysiyetini koruyan kimsenin (iffet ehli) karşıtı olarak; muhatabın vicdanını ve alanını boğucu bir örtü gibi saran her türlü yapışkan, sınır tanımaz ve onursuz talepkârlıktır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yardımların sadece sesi çok çıkan, ısrarla kapıları aşındıran kimselere tahsis edilmesi; buna karşılık gerçek yoksul olan iffet sahiplerinin toplum tarafından fark edilmeyip mahrum bırakılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın sosyal ahlak ve infak felsefesinin en kritik ölçütünü sunar; infakın gösterişli talep sahiplerine değil, haysiyetinden dolayı istemekten sakınan gizli ve nezih yoksullara ulaştırılması gerektiğini bu kök üzerinden vazeder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak ahlakı, zekâtın dağıtım felsefesi ve müminlerin şahsiyet terbiyesini konu edinen Bakara suresinin infak bloklarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yoksulluğun ölçüsünü «talep etmek ve ses yükseltmek» zanneden yüzeysel algıyı yıkar; asıl himayeye muhtaç olanların, yüzsüzce sarıp istemeyen (ilhâf etmeyen) vakur insanlar olduğunu ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi veya bedeni kumaşla/örtüyle baştan aşağı bürüyüp sarmak, örtünün uçlarını yere kadar uzatarak altındakini bütünüyle kapatmak ve üzerinden ayrılmamak.
- Soyut anlam: Bir kimseden bir şey isterken onun kişisel alanını, rızasını ve iradesini örtü gibi sarıp hareket alanı bırakmayacak şekilde kuşatmak; yapışkan ve bezdirici bir ısrarla muhatabı kıskaca almak.
- Sistematik karşılık: İffet ve istiğnâ dengesini bozan, hak edilmeyen veya vakarla uyuşmayan bir talebi muhatabın üzerine boca ederek adaleti ve ahlaki hiyerarşiyi sarsan agresif talep baskısı.
- LaTeX modeli: $$T \to M \implies \partial M \subset \Omega(T) \quad \text{ve} \quad \lim_{t \to \infty} \delta(T, M) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$ hedef muhatabı, $\partial M$ bu muhatabın meşru kişisel ve iradi sınırlarını, $T$ ise yöneltilen talebi sembolize eder. $\Omega(T)$ talebin oluşturduğu kuşatıcı örtüyü temsil eder; muhatabın tüm sınırlarının bu talep örtüsü içine hapsedildiğini gösterir. İkinci kısımda zaman $t$ ilerledikçe talep ile muhatap arasındaki mesafe olan $\delta(T, M)$ sıfıra yaklaşmakta; yani talep muhataba tam bir yapışma ve ayrılmama (mülâzemet) hali oluşturmaktadır. Bu durum لحف kökünün hem sarıp örtme hem de yakasını bırakmama karakterini modeller.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:273](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/ayet/2:273.md) — إِلْحَافًا

لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء واللام والفاء معهما
ح ل ف، ح ف ل، ف ح ل، ف ل ح، ل ف ح، ل ح ف كلهن مستعملات
حلف:
الحَلْفُ والحَلِفُ لغتان، في القَسَم، الواحدة حَلْفة، ويقال: مَحْلُوفةً بالله ما قال ذاكَ، يُنصَبُ على ضمير يحلف بالله محلوفةً أي قَسَماً فالمحلوفة هي القَسَم، قال النابغة:
فاصبَحْتُ لا ذو الصَّعْن عني مكذِّبٌ		ولا حَلِفي على البَـرءاةِ نـافـع
ورجل حَلاّف وحَلافّة كثير الحَلْف. واستَحْلفْتُه بالله ما فَعَل ذاكَ.
وحالَفَ فلانٌ فلاناً، فهو حَليفُه، وبينَهما حِلْفٌ لأنَّهُما تَحالَفا بالأَيْمانِ أنْ يَفيَ كُلٌّ لكُلٍّ، فلمّا لَزِمَ ذلكَ عندهم في الأحلاف التي في العشائر والقبائل صارَ كلُّ شيءٍ لَزِمَ شيئاً لم يُفارقْه حَليفَه، حتى يقال: فلانٌ حَليفُ الجُود ِوحليف الإكثار وحليف الإقلال، وأنشد:
وشَريكَيْنِ في كثير من الما		لِ وكانا مُحالِفَي إقـلال
وأَحْلَفَ الغُلامُ: جاوَزَ رِهاق الحُلُمِ، فهو مُحْلِف، قال بعضهم: أخْلَفَ بالخاء.
والحَلْفاء: نباتٌ حَمْلُه قَصَبُ النَّشّاب، الواحدة حَلَفَة والجميع الحَلَف، وقياسُه: قَصْباء وقَصَبة وقَصَب، وطَرْفاء وطَرَفة وطَرَف، وشَجْراء وشَجَرة وشَجَر سواء.
لحف:
اللَّحْفُ: تَغطيتُكَ الشيءَ باللِّحاف، لَحَفْتُ فلاناً لِحافاً: أَلبَسْتُه إيّاه.
واللِّحاف: اللباس الذي فوق سائر اللبِّاس، ولَحَّفْتُ لِحافاً وهو جَعْلُكَهُ، وتَلَحَّفْتِ لِحافاً: اتَّخَذْتُه لنفسي والتَحْفَتُ مثلُه، وقال طرفة:
يَلْحَفُونَ الأرضَ هُدّابَ الأُزُرْ
أي يجُرّونَها على الأرض.
والمِلْحفةُ: المُلاءَة التَحَفْتَ بها.
والإلحافُ في المسألة: الإلحاح وقال?: نسأل الناس إلحافاً ونأكُلُه إسرافاً.
فلح:
الفلاحُ، والفَلَحُ لغة، البقاء في الخَير، وفَلاحُ الدَّهْر: بَقاؤه.
وحَيَّ على الفَلاح أي: هَلُمَّ على بقاء الخير، وفي الشر فَلَحٌ، قال:
أخْبَرَ المُخبِرُ عنكم أنَّكـم		يَوْمَ فَيْفِ الرِّيح أُبْتُم بالفَلَحْ
أريد به الفَلاحُ فقَصَرَ، وقد يَطْرَحون الألفَ من الفلاح والواوَ من الكُفُوف فيقولون: كُفُف احتياجاً إلى القوافي، ولا يَتَغَيَّرُ المعنى.
والفَلَحُ: الشَّقُّ في الشَّفَة في وَسَطِها، رجلٌ أَفْلَحُ وامرأةٌ فَلْحاءُ دونَ العَلَم. وقَوْلهُم:
إنَّ الحَديدَ بالحَديدِ يُفْلَحُ
أيْ يُفَرَّج لأحَدهما بالآخَر حتى يَخْرُجَ من مضيق موضِعه، أو يُقْطَعَ به أي: يُشَقَّ أحدُهما.
والفَلاّحوُن: الزَّرَاعُون.
والفَلاحُ: السَّحُورُ، أي من تَسَحَّرَ بَقِيَتْ له قُوَّة يومِه.
والفَلاّح: المُكاري وإنما قيل له فلاّح تشبيها بالأكّار، قال:
وفَلاّحٌ يَسْوقُ له حِمارا
لفـــــــــح:
لَفَحَتْه النّارُ أي أصابَتْ وَجْهَه وأعالي جَسَده فأَحْرَقَتْ، والسَّمُومُ تَلْفَحُ الإنسانَ.
واللُّفّاحُ: شَيءٌ أصفر مثلُ الباذنجان طيِّبُ الرِّيح.
فحل:
الفُحُول والفُحُولةُ جَمْعُ الفَحْل، والفِحْلةُ: افتِحالُ الإنسان فَحْلاً لدَوابِّه، قال:
نحن افتَحَلْنا جُهْدَنا لم نَأْتَلِهْ
والاستِفحالُ خَطَأٌ، وإنّما الاستِفحالُ على ما بَلَغَني من أهل كابُل عن عُلُوجها أنّهم إذا وَجَدوا رجلاً من العرب جسيماً جميلاً خَلَّوْا بينه وبينَ نسائهم رجاءَ أنْ يُولَدَ فيهم مثلُه.
وفَحْلٌ فَحيلٌ: كريم المُنْتَجَب.
والفَحْل: الحَصير، سُمِّيَ به لأنّه يُعْمَلُ من سَعَفِ النّخْل من الفَحْل، ويقال للنّخْلة الذَّكَر الذي يُلْقَحُ به حوائل النخل فُحّالة، والجميع فُحّال.
واستَفْحَلَ الأمرُ: عَظُمَ واشتَدَّ.
حفل:
حَفَلَ الماءُ حُفُولاً وحَفْلاً أي: اجتمع في مَحْفِلهِ أي مجتمعِه، والمَحْفِل: المَجْلِس، وقد حَفَلُوا أي اجتمعوا، وهو المجتمع في غير مَجْلِسٍ أيضاً، واحتَفَلوا أي: اجْتَمَعُوا، ويقال: تَعالَوا بأجمعكم الأحْفَلَى يُريد الجماعة، قال:
نحن في المَشْتاةِ ندعو الأحَفْلَىَ		لا تَرَى الآدِبَ فينا يَنْتَـقِـرْ
ومن روى بالجيم فانه يُريد الجُفالة من الناس أي الجَماعة.
وشاةٌ حافِل قد حَفَلَتْ حُفُولاً إذا اجتمع لبَنُها في ضَرْعِها وكثر، ويجمع حُفَّل وحَوافِل.
والحَفْل: المُبالاة، وما أحْفِل: ما أُبالي، قال لبيد:
فمَتَى أَهلِكْ فلا أَحفِـلُـه		بَجَلِي الآنَ من العَيْش بَجَلْ
والتَّحفيلُ: التَّزيين، والتَّحَفُّل: التَزَيُّن، وتَحَفَّلي أي: تَزَيَّني.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte
**ح ل ف**، **ح ف ل**، **ف ح ل**، **ف ل ح**، **ل ف ح**، **ل ح ف** hepsi kullanımdadır.

**حلف**:
**الحَلْفُ** ve **الحَلِفُ** iki lugattır; yemin hakkında. Bir tanesi **حَلْفة**’dir. Ve denir ki: “Allah’a **مَحْلُوفةً** (yemin olsun) ki o bunu söylemedi”; Allah’a yemin eden zamire göre mansub olur: “Allah’a **محلوفةً**” yani bir yemin; böylece **المحلوفة** yemin demektir. Nâbiga dedi ki:
فاصبَحْتُ لا ذو الصَّعْن عني مكذِّبٌ		ولا حَلِفي على البَـرءاةِ نـافـع

Ve **حَلاّف** ve **حَلافّة** adam: çok **الحَلْف** eden. Ve “Allah’a yemin ettirdim” (**استَحْلفْتُه بالله**) ki o bunu yapmadı.

Ve falan, falanla antlaştı (**حالَفَ**); o da onun **حَليف**’idir. İkisinin arasında **حِلْف** vardır; çünkü ikisi yeminlerle karşılıklı antlaşmışlardır: her biri her biri için vefa göstersin diye. Sonra bu, onlarda aşiretler ve kabilelerdeki antlaşmalarda bağlayıcı olunca, bir şeye bağlanıp ondan ayrılmayan her şeye onun **حَليف**’i denildi; hatta denir ki: falan **حَليفُ الجُود** ve **حليف الإكثار** ve **حليف الإقلال**. Ve şu beyit okundu:
وشَريكَيْنِ في كثير من الما		لِ وكانا مُحالِفَي إقـلال

Ve delikanlı **أَحْلَفَ**: bulûğ ergenliğinin **رِهاق**’ını geçti; o **مُحْلِف**’tir. Bazıları dedi ki: **أخْلَفَ** (خ ile).

Ve **الحَلْفاء**: bir bitkidir; yükü ok kamışı gibidir. Bir tanesi **حَلَفَة**’dir; hepsi **الحَلَف**’tır. Kıyas şudur: **قَصْباء** ve **قَصَبة** ve **قَصَب**; ve **طَرْفاء** ve **طَرَفة** ve **طَرَف**; ve **شَجْراء** ve **شَجَرة** ve **شَجَر** eşittir.

**لحف**:
**اللَّحْفُ**: senin bir şeyi **اللِّحاف** ile örtmendir. “Falanı **لِحافاً** örttüm” (**لَحَفْتُ فلاناً لِحافاً**) yani onu onunla giydirdim.

Ve **اللِّحاف**: diğer bütün elbiselerin üstündeki elbisedir. Ve “**لِحافاً** yaptım” (**لَحَّفْتُ لِحافاً**) yani onu yapmandır. Ve “**لِحافاً** büründüm” (**تَلَحَّفْتِ لِحافاً**) yani onu kendim için edindim; **التَحْفَتُ** da onun gibidir. Tarafa dedi ki:
يَلْحَفُونَ الأرضَ هُدّابَ الأُزُرْ

Yani onları yerde sürüklüyorlar.

Ve **المِلْحفةُ**: onunla büründüğün örtüdür (**المُلاءَة**).

Ve dilenmede **الإلحافُ**: ısrar etmektir (**الإلحاح**). Ve dedi?: “İnsanlardan **إلحافاً** (ısrarla) isteriz ve onu **إسرافاً** (israfla) yeriz.”

**فلح**:
**الفلاحُ** ve **الفَلَحُ** lugat olarak: hayırda kalıcılıktır; ve **فَلاحُ الدَّهْر**: onun kalıcılığıdır.

Ve “**حَيَّ على الفَلاح**” yani: hayrın kalıcılığına gel. Ve şerde de **فَلَحٌ** vardır. Dedi ki:
أخْبَرَ المُخبِرُ عنكم أنَّكـم		يَوْمَ فَيْفِ الرِّيح أُبْتُم بالفَلَحْ

Bununla **الفَلاحُ**’ı kastetti; kısalttı. Ve kafiyelere ihtiyaçtan dolayı **الفلاح**’tan elifi ve **الكُفُوف**’tan vavı atabilirler de “**كُفُف**” derler; mana değişmez.

Ve **الفَلَحُ**: dudağın ortasındaki yarıktır (**الشَّقُّ**). **أَفْلَحُ** adam ve **فَلْحاءُ** kadın; alamet olmaksızın. Ve onların sözü:
إنَّ الحَديدَ بالحَديدِ يُفْلَحُ

Yani ikisinden birine diğeriyle genişlik verilir ki yerinin darlığından çıksın; yahut onunla kesilir, yani ikisinden biri yarılır.

Ve **الفَلاّحوُن**: çiftçilerdir (**الزَّرَاعُون**).

Ve **الفَلاحُ**: sahurdur (**السَّحُورُ**); yani sahur yapanın gününün kuvveti kalır.

Ve **الفَلاّح**: kiracı (hayvan kiralayan)dır (**المُكاري**); ona ancak **الأكّار**’a benzetilerek **فلاّح** denilmiştir. Dedi ki:
وفَلاّحٌ يَسْوقُ له حِمارا

**لفـــــــــح**:
**لَفَحَتْه النّارُ**: yani yüzüne ve bedeninin üst kısımlarına isabet etti de yaktı. Ve **السَّمُومُ** insanı **تَلْفَحُ** eder.

Ve **اللُّفّاحُ**: patlıcan gibi sarı bir şeydir; güzel kokuludur.

**فحل**:
**الفُحُول** ve **الفُحُولةُ**: **الفَحْل**’in cemidir. Ve **الفِحْلةُ**: kişinin binekleri için kendisini **فَحْلاً** edinmesidir (**افتِحالُ**). Dedi ki:
نحن افتَحَلْنا جُهْدَنا لم نَأْتَلِهْ

Ve **الاستِفحالُ** hatadır; ancak **الاستِفحالُ**, bana Kâbil ehlinin onların **عُلُوج**’undan naklettiğine göre, şudur: Araplardan iri yapılı güzel bir adam bulduklarında, ondan benzeri doğsun diye umut ederek onunla kadınlarının arasını serbest bırakırlar.

Ve **فَحْلٌ فَحيلٌ**: seçkin, soylu (**كريم المُنْتَجَب**).

Ve **الفَحْل**: hasırdır (**الحَصير**); ona bu ad verilmiştir, çünkü erkek hurma ağacının (**الفَحْل**) yaprak saplarından yapılır. Ve hurma ağaçlarının dişilerini aşılamakta kullanılan erkek hurma ağacına **فُحّالة** denir; hepsi **فُحّال**’dır.

Ve iş **استَفْحَلَ**: büyüdü ve şiddetlendi.

**حفل**:
Su **حَفَلَ** **حُفُولاً** ve **حَفْلاً**: yani **مَحْفِل**’inde, yani toplanma yerinde toplandı. Ve **المَحْفِل**: meclistir (**المَجْلِس**). Ve “**حَفَلُوا**” denir: toplandılar. Ve o, meclis dışında da topluluktur. Ve “**احتَفَلوا**” denir: toplandılar. Ve denir ki: “Hepiniz gelin, **الأحْفَلَى**”; topluluğu ister. Dedi ki:
نحن في المَشْتاةِ ندعو الأحَفْلَىَ		لا تَرَى الآدِبَ فينا يَنْتَـقِـرْ

Kim **الجيم** ile rivayet ederse, insanlardan **الجُفالة**’yi yani topluluğu ister.

Ve **حافِل** koyun: sütü memesinin içinde toplanıp çoğaldığında **حَفَلَتْ حُفُولاً**. **حُفَّل** ve **حَوافِل** diye cem edilir.

Ve **الحَفْل**: önemsemedir (**المُبالاة**). Ve “**ما أحْفِل**”: önemsemem (**ما أُبالي**). Lebîd dedi ki:
فمَتَى أَهلِكْ فلا أَحفِـلُـه		بَجَلِي الآنَ من العَيْش بَجَلْ

Ve **التَّحفيلُ**: süslemedir (**التَّزيين**). Ve **التَّحَفُّل**: süslenmedir (**التَزَيُّن**). Ve “**تَحَفَّلي**” yani: süslen.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الْتَحَفْتُ بالثوب: تغطَّيت به. واللِحافُ: اسمُ ما يُلْتَحَفُ به. وكلُّ شيء تغطَّيتَ به فقد الْتَحَفْتَ به. ولَحَفْتُ الرجل ألْحَفُهُ لَحْفاً: طرحت عليه اللِحافَ، أو غطَّيته بثوب. قال طرفة:
ثمَّ راحوا عَبِقَ المِسْكِ بـهـم		يَلْحَفونَ الأرضَ هُدَّابَ الأُزُرْ
ولاحَفْتُ الرجل مُلاحَفَةً: كاتَفْتُهُ. وأَلْحَفَ السائل: ألحّ. يقال: ليس للمُلْحِفِ مثل الردِّ. والمِلْحَفَةُ: واحدة المَلاحِف.

##### Türkçe

**الْتَحَفْتُ** elbiseyle: onunla örtündüm. Ve **اللِحافُ**: kendisiyle örtünülen şeyin adıdır. Ve her şey ki onunla örtündün, muhakkak onunla **الْتَحَفْتَ**. Ve **لَحَفْتُ** adamı, onu **ألْحَفُهُ** **لَحْفاً**: onun üzerine **اللِحافَ** attım; yahut onu bir elbiseyle örttüm. Tarafe dedi ki:
Sonra gittiler; miskin kokusu onlarla birlikte,		yeryüzünü izarların püskülleriyle örtüyorlar.
Ve **لاحَفْتُ** adamı **مُلاحَفَةً**: onunla omuz omuza oldum. Ve **أَلْحَفَ** dilenci: ısrar etti. Denilir: **المُلْحِفِ** için reddetmek gibi (bir şey) yoktur. Ve **المِلْحَفَةُ**: **المَلاحِف**in bir tanesi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ل ف
حلف ، حفل ، لحف ، فحل ، لفح ، فلح : مستعملات .
حلف : قال الليث : الحَلْفُ والحَلِفُ لغتان وهو القَسَمُ والواحدة حَلْفة وقال امرؤ القيس :
حلفتُ لها بالله حِلْفَة فاجرٍ
لناموا فما إنْ مِنْ حديثٍ ولا صالِ
قال ويقال : مَحْلُوفَةً بالله ما قال ذاك ، يَنْصِبُون على ضميرِ أَحْلِفُ بالله مَحْلُوفَةً أي قَسَماً والمحْلُوفَة القَسَم .
أبو عبيد عن الأحمر : حلفت مَحْلُوفاً مصدرٌ وكذلك المعقول والميسور والمعسور . وقال ابن بُزُرْج : لا ومحْلُوفَائِه
لا أفْعَلُ يريد : ومحْلوفِه فمدّها . وقال الفرَّاءُ حكايةً عن العرب : إنّ بني نُمَيْرٍ ليس لهم مَكْذُوبَةٌ ؛ وقال اللَّيْثُ : رجل حلاَّفٌ وحلاَّفَةٌ كثيرُ الحلفِ . ويقول استَحلَفْتُه بالله ما فعل ذَاكَ .
قال وتقول : حَالَفَ فلانٌ فُلاَناً فهو حَلِيفُه . وبينهما حلفٌ لأنَّهُما تحالَفَا بالأَيْمان أن يكون أمْرُهما واحداً بالوفاء فَلَمّا لَزِم ذلك عندهُم في الأَحْلاَفِ التي في العشائر والقبائِلِ صار كلُّ شَيْءٍ لَزِمَ شَيْئاً فلم يُفَارِقْه فهو حَلِيفُه حتى يُقَال : فلانٌ حليفُ الجُودِ ، وفلان حليفُ الإكثار وحليفُ الإقْلاَلِ : وأنشد قول الأعشى :
وشرِيكيْنِ في كثيرٍ من الما
لِ وكانا مُحَالِفَيْ إِقْلاَلِ
وقال شَمِر : سمعتُ ابن الأعرابي يقول : الأَحْلاَفُ في قريش خَمْسُ قبائل ، عبدُ الدّار وجُمَحُ وسَهْمٌ ومَخْزُومٌ وعَدِيُّ بن كعبٍ . سُمُّوا بذلك لمَّا أَرَادَتْ بَنُو عَبْدِ مَنَافٍ أَخْذَ مَا في أَيْدِي بَنِي عَبْدِ الدّارِ من الحِجَابَةِ والرفَادَةِ واللوَاءِ والسقَايَةِ وأَبت بَنُو عَبْدِ الدّارِ ، عَقَدَ كلُّ قَوْم على أمرهم حِلْفاً مُؤكَّداً على ألاَّ يَتَخاذَلُوا ، فَأَخْرَجَتْ عَبْدُ مَنَافٍ جَفْنَةً مملوءَةً طيباً فوضَعُوهَا لأَحْلاَفِهِمْ في المسجد عندَ الكعبةِ ، ثم غَمَسَ القوْمُ أيديَهم فِيها وتعاقَدُوا ثم مَسَحُوا الكعبة بأيديهم توكيداً . فسموا المطيَّبين ، وتعاقدت بَنُو عبدِ الدّارِ وحلفاؤها حِلْفاً آخَرَ مؤكَّداً على ألاَّ يتخاذلوا ، فَسُمُّوا الأَحْلاَفَ . وقال الكميت يذكرهم :
نسباً في المطيَّبين وفي الأح
لاف حَلَّ الذُّؤَابَةَ الْجُمْهُورَا
وروى ابن عُيَيْنَة عن ابن جُرَيْج عن ابن أبي مُلَيْكة قال كنت عند ابْنِ عبّاس فَأَتَاهُ ابن صفوانَ فقال : نِعْمَ الإمارَةُ إمَارَةُ الأَحْلافِ كانت لَكُمُ .
قال : الذي كان قبْلَها خيرٌ منها ، كان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) من المطيبِين ، وكان أبو بكرٍ من المطيبين وكان عمر من الأَحْلاَف يعني إمارةَ عمر . وسمع ابن عباس نَادِبَةَ عُمَرَ وهي تقول : يا سيّد الأحْلاَفِ فقال ابن عباس : نعم ، والمُحْتَلَفِ عليهم . قلت وأنها ذَكَرت ما اقْتَصَّه ابنُ الأعرابي لأن القُتَيْبيَّ ذكر الطيبين والأحْلافَ فَخَلَطَ فيما فسّر ولم يُؤَد القِصَّةَ عَلَى وَجْهِها ، وأرجو أن يكونَ ما روَاهُ شَمِرٌ عن ابن الأعرابي صَحِيحاً .
وفي الحديث أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حَالَفَ بَيْن قُرَيْشٍ والأنصارِ أي آخَى بَيْنَهُم ، لأنه لا حِلْفَ في الإسلام .
وقال الليثُ : أَحْلَفَ الغلامُ إذا جَاوزَ رِهَاقَ الحُلُمِ . وقال بعضُهم قد أُحْلِفَ . قلت أنا : أُحْلِفَ الغُلاَمُ بهذا المعنى خَطَأٌ إنما يقال أَحْلَفَ الغلام إذا رَاهَقَ الحُلُم فاختلف النَّاظِرُون إِلَيْه ، فقائل يقول قد احْتَلَم وأدْرَكَ ، ويَحْلِفُ على ذَلِكَ ، وقائلٌ يقولُ : غَيْرُ مُدْرِك ، ويَحْلِفُ على قولِه . وكلُّ شيء يختلف فيه النَّاس ولا يَقِفُون منه على أَمْرٍ صحيح فهو مُحْلِف ، والعرب تقول للشيء المختلف فيه مُحْلِفٌ ومُحْنِثٌ .
وروى أبو عُبَيْد عن الأصمعي عن أبي عمرو بن العلاء أَنَّهُ قال : حَضَارِ والوزْنُ مُحْلِفَان ، وهما نجمان يَطْلُعَان قَبْلَ سُهَيْلٍ من مَطْلَعِه ، فكلُّ مَنْ رآهما أوْ أَحَدَهُما حَلَفَ أَنَّهُ سُهَيْلٌ ثم يَتَبَيَّنُ بعد طُلُوعِ سُهَيْلٍ أَنَّهُ غَيْرُ سُهَيْلٍ . ويقال كُمَيْتٌ مُحْلِفٌ إذا كان بين الأَحْوَى والأَحَم حتى يُخْتَلَفُ في كُمْتَتِه . وكُمَيْتٌ غير مُحْلِفٍ إذا كان أَحْوَى خالص الحُوَّة أَوْ أَحَمَّ بَينَ الحُمَّةِ . والأنثى كُمَيْتٌ مُحْلِفةٌ وغيرُ مُحْلِفةٍ . وأنشد أبو عبيد :
كُمَيْتٌ غَيْرُ مُحْلِفةٍ ولكن
كلون الصرف عُلَّ بِه الأَدِيمُ
وناقة مُحْلِفَةُ السَّنَامِ إذا كان لا يُدْرَى أفي سَنَامها شحم أم لا .
وقال الكميت :
أطلالُ مُحْلِفَةِ الرُّسُوم بأَلْوَتَيْ بَرَ وفَاجِرْ
أَيْ يَحْلِفُ اثْنانِ أَحَدُهُمَا على الدُّروس ، والآخرُ على أَنَّهُ ليس بِدَارسٍ ، فَيَبَرُّ أَحَدُهُمَا بيمينِه ، ويَحْنَثُ الآخرُ ، وهو الفاجر .
وقال الليث : الْحَلْفاءُ نباتُ حَمْلُه قصب النَّشَّابِ ، الواحدة حَلَفَةٌ والجميع الحَلَفُ . قلت : الْحَلْفَاءُ نَبْتٌ أطرافُه مَحْدُودَةٌ كأنَّها أطراف سَعَفِ النَّخْلِ والخوص ، يَنْبُت في مَغَايِضِ الماءِ والنُّزُوزِ ، الواحدة حَلَفَةٌ مثل قَصَبة وقَصْبَاء ، وطَرَفَة وطَرْفَاء وشَجَرة وشَجْراءُ ، وقد يجمع حَلَفاً وشَجَراً وقَصَباً وطَرَفاً ، وكَانَ الأصمعيُّ يقول : الواحدة حَلِفَة ، وقال سيبويه الْحَلْفَاءُ واحدٌ وجميعٌ وكذلك طَرْفَاءُ ، وبُهْمَى وشُكَاعَى واحدةٌ وجميعٌ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ رجلٌ حليفُ اللسانِ أي حديدُ اللسانِ وسِنَانٌ حليفٌ أي حديدٌ . قلت : أُرَاهُ جُعِلَ حَلِيفاً لأنَّه شُبه حدَّةُ طَرْفِه بحدّة أَطْرَافِ الْحَلْفَاءِ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الْحَلْفَاءُ الأَمَةُ الصَّخَّابة ، ويقال أَحْلَفْتُ الرجلَ واستحلْفتُه بمعنَى واحِدٍ ، ومثله أرْهَبْتُه واستَرْهَبْتُه . ورجل حلاَّف كثير الحَلِفِ ، وحالَفَ فلاناً بَثُّه وَحُزْنُه أي لازَمَهُ .
لحف : قال ابن الفرج : سمعت الحُصَيْنيّ يقول : هو أَفْلَسُ من ضَاربِ قِحْفِ اسْتِه ومن ضَارِبِ لِحْفِ اسْتِه .
قال : وهو شق الاست وإنما قيل ذلك لأنه لا يجد شيئاً يلبسه فتقع يده على شُعَب استه .
وقال الليث : اللَّحْفُ تَغْطِيتُك الشيءَ باللحافِ ، واللحافُ اللباس الذي فوق سائِر اللباس من دِثَارِ البرد ونحوهِ ، تقول لَحَفْتُ فلاناً لِحَافاً إذا أنت ألبستَه إياهُ ، ولَحَفْتُ لِحَافاً ، وهو جَعْلُكَهُ وتَلَحَّفْتُ لِحَافاً إذا اتخذْتَه لِنَفْسِك ، وكذلك الْتحفْتُ وقال طرفة :
يَلْحَفُون الأرضَ هُدَّابَ الأُزُر
أي يجرُّونَها على الأَرْض .
أخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت أنه أنشده :
كَمْ قَدْ نزلْتُ بِكُمْ ضيفاً فَتَلْحفُني
فضْلَ اللحافِ ونِعْمَ الفضْلُ يُلْتَحَفُ
قال أَرادَ : أعْطَيْتَنِي فضل عَطَائِكَ وجُودِك ، وقد لَحَفَهُ فضْلَ لِحَافِه ، إذا أَنَالَه معروفَه وفضلَه وزوَّده .
أبو عُبَيْد عن الكسائي : لَحَفْتُه وأَلْحفْتُه بمعنى واحد ، وأنشد بيتَ طَرَفَة :
ورُوي عن عائشةَ أنها قالتْ كان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لا يُصَلّي في شُعُرنا ولا في لُحُفِنَا .
قال أبو عبيد اللحَافُ كُلُّ ما تَغَطَّيْتَ بِه فقد الْتَحَفْتَ به ، ولَحَفْتُ الرجلَ أَلْحفُه إذا فعلْتَ به ذلك يعني إذا غَطّيْتَه .
وقول طرفة :
يلحفون الأرض هدَّاب الأزر
أي يُغَطُّونَها ويُلْبِسونَها هدّاب أزُرِهِم إذا جرُّوها في الأرْضِ .
قلتُ ويقال لذلك الثوبِ لِحَافٌ ومِلْحَفٌ بمعنًى واحدٍ كما يقال إزَار وَمِئْزَرٌ وقِرَامٌ ومِقْرمٌ . وقد يقال مِلْحَفَةٌ ومِقْرَمَة سواء كان الثوب سُمْطاً أو مُبَطَّناً يقال له لِحافُ ، وقد تَلَحَّف فلانٌ بالملْحَفَةِ والْتَحَفَ بِها إذا تَغَطَّى بها . والملحفة عند العرب هي المُلاءةُ السمْط فإذا بُطنَتْ بِبِطَانَةٍ أو حُشِيتْ فهي عند عوامّ الناس مِلْحَفةٌ . والعرب لا تعرفُ ذلك .
وقال الزّجاج في قول الله جلّ وعزّ : ( لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ) ( البَقَرَة : 273 ) رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( من سَأَل وله أَرْبَعُون دِرْهَماً فقد أَلْحفَ ) . قال ومعنى أَلْحَفَ أي شَمِلَ بالمسألة وهو مستغنٍ عنها ، قال واللّحاف من هذا اشتقاقُه لأنه يَشْمَل الإنسانَ في التَغْطية . قال : والمعنى في قوله ) لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ( أي ليس منهم سُؤَالٌ فيكونَ إلحَافٌ كما قال امرؤ القيس :
على لاَحِب لا يُهْتَدى بِمنَارِه
المعنى ليس به منار فَيُهتدَى به ، وكذلك ليس من هؤلاء سؤالٌ فيقعَ فيه إِلْحَافٌ .
وقال الليث : الإلْحَافُ شدَّةُ الإلحاح في المسألة . أبو العباس عن ابن الأعرابي أَلْحفَ الرجلُ إذا مَشَى في لِحْفِ الجبل وهو أصْلُه قال وأَلْحَفَ إذا آثَر ضَيْفَه بفراشِه ولحافِه في الْحَليت وهو الثلج الدائمُ والأريزُ البارِدُ وأَلْحَفَ وَلَحَّف إذا جَرَّ إزَارَه على الأَرْضِ خُيَلاءَ وبطراً ، وأنشد قول طرفة . ويقال فلان حسن اللحفة وهي الحالةُ التي يَتَلَحف بها .
فلح : قال الليث : الفَلاَح والفَلَحُ السَّحُور ، وهو البقاءُ في الْخيْر . وفي الأَذَان حيَّ على الفَلاح ، يعني هَلُمّ على بَقَاءِ الْخَيْرِ . وقال غيره حيّ أي عجل وأَسْرِع على الفَلاَح ، معناه إلى الفوز بالبقاء الدائم .
الحرانيّ عن ابن السكيت : الفَلَحُ والفَلاَح البَقَاءُ . وقال الأعشى :
ولَئِنْ كُنَّا كَقَوْمٍ هَلَكُوا
مَا لحيَ يِا لَقَوْمٍ من فَلَح
وقال عديّ :
ثم بَعْد الفَلاَحِ والرُّشدِ ولاُّمَّة
وارتْهُمُ هُنَاكَ قبور
قال : والفَلَحُ السَّحُورُ ، وجاء في الحديث صَلَّيْنَا مَعَ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) حتى خَشِينَا أن يفوتَ الفَلَحُ . وقال أبو عبيد في حديث ( حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح ) قال وفي الحديث ( قيل وما الفلاح قال السحور ) قال ، وأصْلُ الفلاحِ البقاءُ وأنشد للأضبط ابن قريع السعدي :
لِكُل هِمَ من الهُمُوم سَعَهْ
والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاَحَ معه
يقول ليس مع كر الليالي والنَّهارِ بقاءٌ ، قال ومنه قول عبيد بن الأبرص :
أَفْلِحْ بِمَا شِئْتَ فَقَدْ يُبْلَغُ بالضعف وقَدْ يُخْدَعُ الأَرِيبُ
يقول عِشْ بما شِئْتَ من عقلٍ وحمْق فقد يُرْزَقُ الأَحْمَقُ ويُحْرَمُ العاقِلُ . قال وإنَّما قيل لأهل الجنّة : مُفْلِحُون ، لفوزِهمْ ببقاء الأَبَد ، فَكَأَنَّ مَعْنَى فَلاحِ السَّحُورِ أَنَّ به بقاءَ الصومِ .
وفي حديثِ ابن مسعودٍ أنه قال : إذا قال الرَّجُلُ لامرأته استَفْلِحي بأمْرِكِ ، قال أبو عبيد قال أبو عبيدة : معناه اظْفَرِي بأَمْرِك وفُوزِي بأمْرِك واستبدي بأمْرِك . وقال أبو إسحاق في قول الله : ( وَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) ( البَقَرة : 5 ) يقال لكلّ من أصاب خيراً مُفْلِحٌ . وقال الليثُ في قوله جلّ وعزّ : ( وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى ) ( طاه : 64 ) أي ظَفِرَ بالمُلْكِ مَنْ غَلَب .
قال والفَلاَّحُ الأَكَّارُ ، وإنما قِيل فلاحٌ لأنه يَفْلَحُ الأرضَ أي يَشُقُّها قال والفَلَحُ الشقُّ في الشفةِ وفي وسَطِها دون العَلَمِ ، ورجل أَفْلَحُ وامرأةٌ فَلْحاءُ . الحرَّانِيُّ عن ابن السكيت : الفَلْحُ فَلَحْتُ الأرضَ إذا شَقَقْتُها للزراعة . قال : والفَلَحُ شق في الشَّفَةِ السُّفْلى . وقال غيره فإذا كان في العُلْيا فهو عَلَمٌ وقال أبو عبيد عن أبي زيد مثله وأنشد :
وعَنْتَرَةُ الْفَلْحَاءُ جاء ملأماً
كأنك فِنْد من عَماية أسودُ
ويقال أفْلَحْتُ الأرْضَ إذا شَقَقْتَها للحَرْثِ . وقال الزجَّاجُ الفلاَّح الأكَّار والفِلاحَةُ صِنَاعتُه . قال ويقال : فلحت الحديد إذا قطعته وأنشد :
قَدْ عَلِمَتْ خَيْلُك يا بْنَ الصَّحْصَحْ
أَنَّ الحَدِيدَ بالحدِيدِ يُفْلَحْ
قال : يقال للمُكَارِي فلاَّحٌ ، وإنما يقال له فَلاَّحٌ تَشْبيهاً بالأكَّار ، ومنه قول عمرو بن أحمر الباهلي :
لها رِطْلٌ تكِيلُ الزَّيْتَ فيهِ
وفَلاَّحٌ يسوقُ لَها حِمَاراً
أبو عبيد عن أبي زيد : فَلَحْتُ للقَوْمِ وبالقوم أفْلَحُ فِلاَحةً وهو أن يُزَين البيعَ والشراء للبائِع والمشترِي . قال وفَلَّحْتُ بهم تَفْلِيحاً إذا مكَرَ بهم ، وقالَ لَهُمْ غيرَ الحقّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَلْحُ النَجْسُ وهو زيادة المكْترِي ليزيد غيرُه فيُغَرُّ بِهِ . والتَّفْلِيحُ المكْرُ والاستهْزاء ، وقال أعرابي : قد فلّحوا بِي : أَيْ مَكَرُوا بِي .
لفح : قال الليث : تقول لَفَحتْهُ النَّارُ إذَا أَصَابَتْ أَعالِيَ جَسَدِه فأَحْرَقَتْ . والسَّمُومُ
تَلْفَحُ الإنسانَ . واللُّفَّاحُ شيءٌ أصفَرُ مثلُ البَاذَنْجَانِ طيبُ الريح .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : ما كان من الرياح بردٌ فهو نفح وما كان لِفحٌ فهو حَرٌّ ، وقال الزجّاج في قوله ) تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ ) ( المؤمنون : 104 ) قال تَلْفَحُ وتَنْفَحُ بمعنَى وَاحِدٍ إلا أنَّ النَّفْحَ أعْظَمُ تَأْثيراً قلتُ ومما يُؤَيد قولَه قولُ الله : ( نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ) ( الأنبيَاء : 46 ) وقال ابنُ الأعرابيّ : اللَّفْحُ لكل حارٍ ، والنَّفْحُ لِكُل بَارِدٍ ، وأنشد أبو العالية :
ما أنْتِ يا بَغْدَادُ إلاَّ سَلْحُ
إذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَوْ نَفْحٌ
فإنْ جَفَفْتِ فَتُرابٌ بَرْحُ
قال : بَرْحُ خالصٌ دَقَيقٌ
فحل : قال الليثُ : الفحلُ والجميع الفُحول والفِحَالَة : والفِحْلَةُ افتِحَالُ الإنسان فَحْلاً لدوَابه وأنشد :
نحن افْتَحَلْنَا فَحْلَنَا لم نَأْتِلَهْ
قال : ومن قال اسْتَفْحَلْنَا فَحْلاً لِدَوَابنَا فقد أخْطَأَ . وإنما الاستِفْحَالُ على مَا بَلغني من عُلُوجِ أهلِ كابُلَ وجُهَّالِهِم أَنَّهُم إذا وجَدُوا رجُلاً من العرب جَسِيماً جميلاً خَلَّوْا بينَه وبين نِسائِهم رجاءَ أن يُولَد فيهم مثْلُه . قال وفَحْلٌ فَحِيلٌ أي كريمُ المُنْتَجَب . وأنشد أبو عبيد قول الراعي :
كانت هَجَائِنَ مُنْذِرٍ ومُحَرق
أُمَّاتُهُنَّ وطَرْقُهُن فَحِيلاً
أي وكان طَرْقُهُنْ مُنْجِباً . والطَّرْقُ الفَحْلُ ههنا . وفي حَديثِ ابن عُمَرَ أُنَّه بَعَثَ رَجُلاً يَشْترِي له أُضْحِيَةً ، فقال اشْتَرِ كَبْشاً فَحِيلاً قال أبو عبيدٍ قال الأصْمَعِيُّ قوله ( فَحيلاً ) هو الذي يُشْبِه الفَحُولَةَ في خَلْقِه ونُبْلِه . ويقال إن الفحيلَ المُنْجِبُ في ضِرَابه ، وأنشد قولَ الراعي : قال أبو عبيد والّذي يُرَادُ من الحديثِ أنه اخْتَارَ الفَحْلَ على الخَصِي والنعجةِ وطَلَبُ جَمَالِه ونُبْلِه . وقال الليث : يُقَالُ للنَّخْلَةِ الذَّكَرِ الَّذِي يُلْقَحُ به حَوَائِلُ النَّخْلِ فُحَّالٌ الواحدة فُحَّالَةٌ .
الحرَّانِيُّ عن ابن السكيت أفَحَلْتُ فلاناً فَحْلاً إذا أعطيْتَه فَحْلاً يضْرِبُ في إبِلِه وقد فَحَلْتُ إبِلي فَحْلاً إذَا أَرْسَلْتَ فيها فَحْلاً وقال الراجز :
نَفْلَحُها البيض القليلاتِ الطَّبَعْ
من كل عرّاص إذا هَزّ اهْتَزَعْ
وقال غيره : استَفْحَل أمْرُ العَدُو إذَا قَوِي واشتَدّ فهو مُسْتَفْحِلٌ وقال أَبُو عُبَيْدٍ يجمع فُحَّالُ النخل فَحَاحِيلَ ، ويقال للفُحَّال فَحْلٌ وجمعه فُحُول .
وفي الحديث أَنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) دَخَلَ دَارَ رَجُلٍ من الأَنْصارِ وفي ناحيةِ البيت فَحْلٌ من تِلْكَ الفُحُول فأمَرَ بناحيةٍ منْه فُرشَتْ ثم صلَّى عَلَيْه . قال أبو عبيد : الفَحْلُ الحَصِيرُ في هذا الحديثِ ، قلت هو الحَصِيرُ الذي رُمِلَ من سَعْفِ فُحَّالِ النَّخِيل ، وأَمَّا حديث عثمان أنه قال لا شُفْعَةَ في بئر ولا فَحْلٍ والأُرَفُ ، تَقْطَعُ كُلَّ شُفْعَةٍ فإنَّه أراد بالفَحْلِ فَحْلَ النَّخْلِ وذلك أَنَّهُ رُبَّما يكون بين جماعةٍ فَحْلُ نَخْلٍ يأخُذُ كُلُّ واحِد من الشركاءِ فيه زمنَ تَأْبِيرِ النَّخِيل ما يَحْتَاجُ
إليه من الحِرْقِ لتأبير نخِيله الإناثِ ، فإذا بَاع واحدٌ من الشركاءِ نصيبَه من ذلك الفحْل بعض الشركاءِ فيهِ لم يكن للباقين من الشركاء شُفْعَةٌ في المَبِيع ، والّذي اشتراه أَحَقُّ بِهِ لأَنَّه لا يَنْقسِمُ ، والشُّفْعَةُ إنّما تَجِبُ فيما يَنْقَسِمُ ، وهذا مذهبُ أَهْلِ المدينة وإليْه يذهبُ الشَّافِعِي ومالكٌ وهو مُوافِقٌ لحديث جابر ( إنما جَعَل رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الشفْعَةَ فيما لَمْ يُقْسَمْ ؛ فإذا حُدَّتْ الحدُودُ فلا شُفْعَة لأن قوله ج ( فيمَا لَمْ يُقْسَمْ ) دليلٌ على أنه جَعَل الشفعة فيما يَنْقَسِمُ ، فأما ما لا يَنْقَسِمُ مثلُ البئر وفَحْلِ النّخيلِ يُبَاع منهما الشقْص بأَصْلِه من الأَرْض فلا شُفْعَة فيه لأَنه لا ينقسم ، وكان أبُو عُبَيْدِ ح فسّرَ حديث عثمانَ هَذَا تفسيراً لم يرْتَضِه أهْلُ المعرفة ولذلك تركته ولم أَحْكِهِ بعيْنِه ، وتفسيرُه عَلَى ما بيَّنْتُه .
وفُحُول الشُّعَراءِ هم الذين غَلَبُوا بالهِجاء مَنْ هَاجَاهُم ، مثلُ جريرِ والفرزدقِ وأَشْبَاهِهمَا ، وكذلك كُل من عَارضَ شاعراً فغُلّب عليه ، مثل علْقَمَةَ بْنِ عَبَدةَ ، وكان يسمى فَحْلاً لأنَّه عارض امْرَأ القَيْسِ في قصيدته التي يقول في أولها :
خَلِيلَيَّ مُرَّا بِي على أُم جُنْدُبِ
بقوله في قصيدته :
ذهبتَ من الهُجْران في غيرِ مَذْهَبِ
وكلُّ واحدٍ منهمَا يعارِضُ صاحبَه في نعته فَرَسَه ، فَفُضلَ علقَمةُ عليه ، ولُقبَ الفَحْل .
وقال شمر : قيل للحصير فَحْلٌ لأنه يُسَوّى من سَعَفِ الفَحْلِ من النَّخِيلِ ، فتُكُلمَ به على التَجَوُّزِ كما قَالُوا فلانٌ يَلْبَس القطن والصوف ، وإنما هي ثياب تغزَل وتتَّخذ منهما ، وقال المرار :
والوحشُ ساريةٌ كأَنَّ مُتُونها
قُطْنٌ تُباعُ شَدِيدَةُ الصَّقْلِ
أراد كأنَّ مُتُونها ثيابُ قطنٍ لشدَّة بياضها .
حفل : قال الليث الحَفْلُ اجْتِماعُ الماء في مَحْفِلِه تقول حَفَلَ الماءُ حُفُولاً وحَفْلاً . وحَفَلَ القومُ إذا اجتمعوا والمحْفِلُ المجْلِس ، والمُجْتَمَع في غيرِ مَجْلِسٍ أَيْضاً ، تقول احْتَفَلوا أي اجْتَمَعوا وشاةٌ حَافِلٌ ، وقد حَفَلَتْ حُفُولاً إذا احْتَفَلَ لَبَنُها في ضَرْعها ، وهن حُفَّلٌ وحَوَافِلُ . وفي الحديث ( من اشْتَرى مُحَفَّلَةً فلم يَرْضَها رَدّها وَرَدَّ معها صاعاً من تَمْر ) والمُحَفَّلَةُ النّاقة أو البقرة أو الشاة لا يحلِبُها صاحبُها أيّاماً حتى يجتمعَ لَبَنُها في ضَرْعها فإذا احْتَلَبَها المُشْتَرِي وَجَدَها غَزِيرَةً فزَادَ في ثَمَنِها ، فَإِذَا حَلَبَها بعد ذلك وَجَدها ناقِصة اللَّبَن عما حَلَبه أيامَ تَحْفِيلِها ، فجعلَ النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) بَدَل لَبن التَّحْفِيل صاعاً من تَمْر ، وهَذا مذْهَبُ الشّافِعيّ وأهلِ السُّنَّة الذين يقولون بسنّة النبي ( صلى الله عليه وسلم )
والمُحَفَّلَةُ والمُصَرَّاةُ واحدةٌ وجاء في حديث رُقْيَةِ النملةِ ( العروس تَقْتَالُ وتَحْتَفِلُ وكلُّ شيء تَفْتَعِل ، غيرَ أَنَّها لا تَعصِي الرجُل ) ومعنى تَقْتَال أي تَحْتَكِم على زَوْجِها وتَحْتَفِلُ أي تَتَزَيَّن وتحتَشِد للزينَة ، يقال حَفَّلَتَّ الشيء أي جَلَوْتُه وقال بشر يصف جاريته :
رَأَى دُرَّةً بيضاءَ يَحْفِلْ لَوْنُها
سُخَامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ
يريد أن شعرَها يَشُبُّ بياضَ لونِها فيزيدُه بياضاً بِشِدَّة سَواده .
سلمة عن الفراءِ قال الحوفلة القَنْفاءُ ، وقال ابنُ الأعرابي حَوْفَل الرجلُ إذا انتفَخَتْ حَوْفَلته وهي القَنْفَاءُ . يقال للمرأة تحفَّلي لزوجك أي تزيّني لِتَحْظَيْ عنده ، والحَفْلُ المُبالاَةُ يقال ما أَحْفِلُ بفُلانٍ أي ما أُبَالي بِهِ . قال لبيد :
فَمَتَى أَهْلِكْ فَلا أَحْفِلُه
بَجَلِي الآنَ من العيش بَجَلْ
أبو عبيد عن الأصمعي : الحُفَالَةُ والْحُثَالَةُ الرديءُ من كل شيء ، وطريق مُحْتَفِلٌ ظاهرٌ مستَبِينٌ ، وقد احْتَفَلَ أي استَبَان ومنه قول لبيدٍ يصف طريقاً :
تَرْزُم الشَّارِفُ من عِرْفَانِه
كُلَّما لاَح بِنَجْدٍ واحْتَفَلْ
وقال الرّاعي يصف طريقاً :
في لاَحِبٍ بِزِقَاق الأرض مُحْتَفِل
هاد إذا عَزَّه الحُدْبُ الحَدَابِيرُ
قال أراد بالحدب الحدابير صلابة الأرض أي هذا الطريق ظاهرٌ مستبينٌ في الصَّلابةِ أَيْضاً ، ومُحْتَفَلُ الأمرِ معظَمُه . ومحتفِلُ لَحْمِ الفَخذِ والساقِ أكثره لَحْماً ومنه قول الهُذَليّ يصف سيفاً :
أبْيَضُ كالرَّجْع رسوبٌ إذا
ما ثَاخ في مُحْتَفَلٍ يَخْتلي
ويجوز في مُحْتَفِل . وقال أبو عبيدة الاحتِفَال من عَدْوِ الخيل أَنْ يَرى الفارسُ أَنَّ فرسَه قد بلغَ أَقْصى حُضْرِه وفيه بقيَّةٌ يقال فرس مُحْتَفِلٌ . وقال القطامي يذكر إبلاً اشتد عليها حفل اللبن في ضروعها حتى أذاها فَهِيَ تَبْكي :
ذَوَارِفُ عَيْنَيها من الحَفْلِ بالضُّحَى
سَجُومٌ كتَنْضَاحِ الشنَانِ المشَرّبِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الحُفَال الجمعُ العظيمُ ، والحُفَالُ اللبنُ المجْتَمَعُ ، وقال أَبُو تُرَابٍ : قال بعضُ بَني سُلَيْم ؛ فلانٌ محافظ عَلَى حسبه ومُحَافِلٌ عَلَيْه إذا صَانه . وأنشد شمر :
يا وَرْسُ ذاتَ الحِد والحفيلْ
منحناك مَانِحَ المُخِيلْ
لو جاءها بِصَاعِه عقيلْ
على عِهِبَّى الكيل إذ يكيلْ
ما بَرِحَتْ وَرسَةُ أو يسيلْ
وَرْسَةُ اسم عَنْز كانت غَزِيرَةً عَهِبَّى أي أولِ الكيل ومنه عَهَتَى زمانِه أي أوله وعهتى كل شيء أوَّلُه ، ورجلٌ حَفِيلٌ في أمْرِه أي ذُو اجْتِهاد .

##### Türkçe

ح ل ف
**حلف** ، **حفل** ، **لحف** ، **فحل** ، **لفح** ، **فلح** : kullanımlardır.

**حلف** : **الليث** dedi: **الحَلْفُ** ve **الحَلِفُ** iki lehçedir ve o, yemindir; tekili **حَلْفة**’dir. **امرؤ القيس** dedi:
حلفتُ لها بالله حِلْفَة فاجرٍ
لناموا فما إنْ مِنْ حديثٍ ولا صالِ

Dedi ve denir: “Allah’a yemin olsun, o bunu söylemedi” şeklinde **مَحْلُوفَةً بالله ما قال ذاك**; **أَحْلِفُ بالله مَحْلُوفَةً** zamirine göre nasb ederler; yani “yemin olarak”; **المحْلُوفَة** yemindir.

**أبو عبيد** **الأحمر**’den: **حلفت مَحْلُوفاً** bir mastardır; aynı şekilde **المعقول** ve **الميسور** ve **المعسور**. **ابن بُزُرْج** dedi: **لا ومحْلُوفَائِه**
**لا أفْعَلُ**; muradı: **ومحْلوفِه**; onu uzattı. **الفرَّاءُ** Araplardan bir nakil olarak dedi: “Şüphesiz **بني نُمَيْرٍ**’in **مَكْذُوبَةٌ**’si yoktur.”; **اللَّيْثُ** dedi: **رجل حلاَّفٌ** ve **حلاَّفَةٌ** çok yemin eden (kimsedir). Ve “Allah’a (yemin ettirerek) ondan istedim: o bunu yapmadı” diye **استَحلَفْتُه بالله ما فعل ذَاكَ** der.

Dedi ve dersin: **حَالَفَ فلانٌ فُلاَناً**; o da onun **حَلِيفُه**’dur. İkisi arasında **حلفٌ** vardır; çünkü ikisi, vefada işlerinin bir olması için yeminlerle karşılıklı antlaşmışlardır. Bu, onlarda aşiretler ve kabilelerdeki **الأَحْلاَفِ** içinde bağlayıcı olunca, her şey bir şeye bağlanıp ondan ayrılmadığında o onun **حَلِيفُه**’dur; hatta denir: “Falanca **حليفُ الجُودِ**’dur” ve “falanca **حليفُ الإكثار** ve **حليفُ الإقْلاَلِ**’dir.”; **الأعشى**’nın sözünü inşad etti:
وشرِيكيْنِ في كثيرٍ من الما
لِ وكانا مُحَالِفَيْ إِقْلاَلِ

**شَمِر** dedi: **ابن الأعرابي**’nin şöyle dediğini işittim: Kureyş’te **الأَحْلاَفُ** beş kabiledir: **عبدُ الدّار** ve **جُمَحُ** ve **سَهْمٌ** ve **مَخْزُومٌ** ve **عَدِيُّ بن كعبٍ**. Bu adla adlandırıldılar; çünkü **بَنُو عَبْدِ مَنَافٍ**, **بَنِي عَبْدِ الدّارِ**’ın elinde bulunan **الحِجَابَةِ** ve **الرفَادَةِ** ve **اللوَاءِ** ve **السقَايَةِ**’yi almak isteyince, **بَنُو عَبْدِ الدّارِ** karşı çıktı. Her kavim, gevşememek üzere pekiştirilmiş bir **حِلْفاً** ile işlerinde bağ kurdu. **عَبْدُ مَنَافٍ** güzel koku dolu bir **جَفْنَةً** çıkardı; onu, Kâbe yanında mescitte, kendi **أَحْلاَفِهِمْ** için koydular; sonra kavim ellerini onun içine batırdı ve karşılıklı akitleşti; sonra pekiştirme olarak Kâbe’yi elleriyle meshettiler. Böylece **المطيَّبين** diye adlandırıldılar. **بَنُو عبدِ الدّارِ** ve müttefikleri de gevşememek üzere pekiştirilmiş başka bir **حِلْفاً** ile akitleşti; böylece **الأَحْلاَفَ** diye adlandırıldılar. **الكميت** onları anarak dedi:
نسباً في المطيَّبين وفي الأح
لاف حَلَّ الذُّؤَابَةَ الْجُمْهُورَا

**ابن عُيَيْنَة** **ابن جُرَيْج**’den, o da **ابن أبي مُلَيْكة**’den rivayet etti; dedi: **ابْنِ عبّاس**’ın yanındaydım; **ابن صفوانَ** ona geldi ve dedi: “Ne güzel emirliktir, **إمَارَةُ الأَحْلافِ**; sizde idi.”

Dedi: “Ondan önce olan, ondan daha hayırlı idi. Allah’ın Elçisi ( صلى الله عليه وسلم ) **المطيبِين**’dendi; **أبو بكرٍ** **المطيبين**’dendi; **عمر** **الأَحْلاَف**’tandı”; yani **عمر**’in emirliği. **ابن عباس**, **عُمَرَ**’ın ağıt yakanını işitti; o şöyle diyordu: “Ey **سيّد الأحْلاَفِ**!”; bunun üzerine **ابن عباس** dedi: “Evet; ve **المُحْتَلَفِ عليهم**.” Dedim: ve o, **ابنُ الأعرابي**’nin anlattığını zikretti; çünkü **القُتَيْبيَّ** **الطيبين** ve **الأحْلافَ**’ı zikretti de, tefsir ettiği şeyde karıştırdı ve kıssayı vechi üzere eda etmedi; ve umarım ki **شَمِر**’in **ابن الأعرابي**’den rivayet ettiği şey sahih olsun.

Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **حَالَفَ بَيْن قُرَيْشٍ والأنصارِ**; yani aralarını kardeş kıldı; çünkü İslâm’da **حِلْفَ** yoktur.

**الليثُ** dedi: **أَحْلَفَ الغلامُ**; **رِهَاقَ الحُلُمِ**’ü aştığında. Bazıları dedi: “**قد أُحْلِفَ**.” Ben dedim: Bu manada “**أُحْلِفَ الغُلاَمُ**” hatadır; ancak “**أَحْلَفَ الغلام**” denir; **الحُلُم**’e yaklaştığında, ona bakanlar ihtilafa düşer: bir söyleyen “ihtilam oldu ve erişti” der ve buna yemin eder; bir söyleyen “erişmiş değildir” der ve kendi sözüne yemin eder. İnsanların ihtilaf ettiği ve ondan sahih bir iş üzerinde duramadıkları her şey **مُحْلِف**’tir. Araplar, ihtilaf edilen şeye **مُحْلِفٌ** ve **مُحْنِثٌ** derler.

**أبو عُبَيْد** **الأصمعي**’den, o da **أبي عمرو بن العلاء**’dan rivayet etti: dedi ki: **حَضَارِ** ve **الوزْنُ** **مُحْلِفَان**’dır; ikisi, **سُهَيْلٍ**’den önce, onun doğuş yerinden doğan iki yıldızdır. Onları veya ikisinden birini gören herkes, onun **سُهَيْلٌ** olduğuna yemin eder; sonra **سُهَيْلٍ**’in doğuşundan sonra, onun **سُهَيْلٍ** olmadığı ortaya çıkar. Ve denir: **كُمَيْتٌ مُحْلِفٌ**; **الأَحْوَى** ile **الأَحَم** arasında olduğunda; ta ki onun **كُمْتَتِه**’sinde ihtilaf edilsin. Ve **كُمَيْتٌ غير مُحْلِفٍ**; saf **الحُوَّة**’li **أَحْوَى** olduğunda yahut **الحُمَّةِ** arasında **أَحَمَّ** olduğunda. Dişisi de **كُمَيْتٌ مُحْلِفةٌ** ve **غيرُ مُحْلِفةٍ**’dir. **أبو عبيد** inşad etti:
كُمَيْتٌ غَيْرُ مُحْلِفةٍ ولكن
كلون الصرف عُلَّ بِه الأَدِيمُ

Ve **ناقة مُحْلِفَةُ السَّنَامِ**; hörgücünde yağ mı var yok mu bilinmediğinde.

**الكميت** dedi:
أطلالُ مُحْلِفَةِ الرُّسُوم بأَلْوَتَيْ بَرَ وفَاجِرْ

Yani iki kişi yemin eder: ikisinden biri silinmişliğe, diğeri onun silinmiş olmadığına; böylece ikisinden biri yeminiyle **يَبَرُّ** olur, diğeri **يَحْنَثُ** olur; o da **الفاجر**’dir.

**الليث** dedi: **الْحَلْفاءُ** bir bitkidir; onun taşıdığı, ok kamışıdır; tekili **حَلَفَةٌ**’dir; hepsi **الحَلَفُ**’tur. Ben dedim: **الْحَلْفَاءُ** bir bitkidir; uçları sivridir; sanki hurma yaprağı ve **الخوص** uçları gibidir; suyun çekildiği yerlerde ve yükseltilerde biter; tekili **حَلَفَةٌ**’dir; **قَصَبة** ve **قَصْبَاء** gibi; ve **طَرَفَة** ve **طَرْفَاء**; ve **شَجَرة** ve **شَجْراءُ**. Ve **حَلَفاً** ve **شَجَراً** ve **قَصَباً** ve **طَرَفاً** diye cem edilebilir. **الأصمعيُّ** şöyle derdi: tekili **حَلِفَة**. **سيبويه** dedi: **الْحَلْفَاءُ** tekil ve çoğuldur; aynı şekilde **طَرْفَاءُ**; ve **بُهْمَى** ve **شُكَاعَى** tekil ve çoğuldur.

**أبو عبيد** **الأصمعيّ**’den: **رجلٌ حليفُ اللسانِ**; yani dili keskin. Ve **سِنَانٌ حليفٌ**; yani keskin. Ben dedim: Onun **حَلِيفاً** kılındığını sanıyorum; çünkü ucunun keskinliği, **الْحَلْفَاءِ** uçlarının keskinliğine benzetildi.

**أبو العباس** **ابن الأعرابيّ**’den rivayet etti; dedi ki: **الْحَلْفَاءُ** gürültücü cariyedir; ve denir: **أَحْلَفْتُ الرجلَ** ve **استحلْفتُه** bir manadadır; benzeri: **أرْهَبْتُه** ve **استَرْهَبْتُه**. Ve **رجل حلاَّف** çok yemin eden (kimsedir). Ve **حالَفَ فلاناً بَثُّه وَحُزْنُه**; yani ona yapışıp ayrılmadı.

**لحف** : **ابن الفرج** dedi: **الحُصَيْنيّ**’nin şöyle dediğini işittim: “O, **ضَاربِ قِحْفِ اسْتِه**’den ve **ضَارِبِ لِحْفِ اسْتِه**’den daha yoksuldur.”

Dedi: ve o, makatın yarığıdır; bu ancak, giyecek bir şey bulamadığı için, elinin makatının çatallarına düşmesi sebebiyle söylenmiştir.

**الليث** dedi: **اللَّحْفُ**; senin şeyi **اللحافِ** ile örtmendir. Ve **اللحافُ**; diğer giysilerin üstündeki giysidir; **دِثَارِ البرد** ve benzeri. Dersin: **لَحَفْتُ فلاناً لِحَافاً**; onu ona giydirdiğinde. Ve **لَحَفْتُ لِحَافاً**; o, onu yapmandır. Ve **تَلَحَّفْتُ لِحَافاً**; onu kendin için edindiğinde. Aynı şekilde **الْتحفْتُ**. **طرفة** dedi:
يَلْحَفُون الأرضَ هُدَّابَ الأُزُر
Yani onları yere sürüklerler.

Bana **المنذريّ** **الحراني**’den, o da **ابن السكيت**’ten haber verdi: onu inşad etti:
كَمْ قَدْ نزلْتُ بِكُمْ ضيفاً فَتَلْحفُني
فضْلَ اللحافِ ونِعْمَ الفضْلُ يُلْتَحَفُ

Dedi ki: **أَرادَ**: “Bana, عطâının ve cûdunun fazlasını verdin”; ve “Onu, **لِحَافِه**’inin fazlasıyla **لَحَفَهُ**” (yani) ona ma‘rûfunu ve fazlını ulaştırdığı ve onu azıklandırdığı zaman.

Ebû **عُبَيْد**, **الكسائي**’den: **لَحَفْتُه** ve **أَلْحفْتُه** bir mânâdadır; ve **طَرَفَة**’nin beytini okudu:

Ve **عائشة**’den rivayet olundu ki o dedi: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) bizim **شُعُرنا**’mızda da bizim **لُحُفِنَا**’mızda da namaz kılmazdı.

Ebû **عبيد** dedi: **اللحَافُ**, onunla örtündüğün her şeydir; artık onunla **الْتَحَفْتَ** olmuş olursun. Ve “adamı **لَحَفْتُ**; onu **أَلْحفُه**” (demek), onunla bunu yaptığın zaman; yani onu örttüğün zaman (demektir).

Ve **طرفة**’nin sözü:
يلحفون الأرض هدَّاب الأزر

Yani, onu örterler ve onu, izârlarının saçaklarıyla giydirirler; onları yerde sürüdükleri zaman.

Dedim: O elbiseye **لِحَافٌ** ve **مِلْحَفٌ** bir mânâ ile denir; tıpkı **إزَار** ve **مِئْزَرٌ**, **قِرَامٌ** ve **مِقْرمٌ** denildiği gibi. Ve **مِلْحَفَةٌ** ve **مِقْرَمَة** de denebilir; elbise ister **سُمْطاً** olsun ister **مُبَطَّناً** olsun, ona **لِحافُ** denir. Ve falan kimse **بالملْحَفَةِ** ile **تَلَحَّف** etti ve onunla örtündüğü zaman onunla **الْتَحَفَ** etti. Ve **الملحفة** Araplar katında **المُلاءةُ السمْط**tur; artık bir **بِبِطَانَةٍ** ile astarlandığı veya doldurulduğu zaman, o avam insanlar katında **مِلْحَفةٌ**dir. Araplar bunu bilmez.

Ve **الزّجاج**, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا** ) ( **البَقَرَة : 273** ) dedi: Nebî ( صلى الله عليه وسلم )’den rivayet olundu ki o dedi: ( “Kim ister de yanında kırk dirhem bulunursa, artık **أَلْحفَ** etmiştir.” ) Dedi: **أَلْحَفَ**’ın mânâsı, ihtiyaçsız olduğu hâlde isteme ile kuşatmasıdır. Dedi: **اللّحاف** bununla iştikakıdır; çünkü örtünmede insanı kuşatır. Dedi: Onun sözünde mânâ: ( **لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا** ) yani onlardan bir isteme yoktur ki bir **إلحَافٌ** olsun; tıpkı **امرؤ القيس**’in dediği gibi:
على لاَحِب لا يُهْتَدى بِمنَارِه

Mânâ: onda bir menâr yoktur ki onunla hidayet bulunsun; ve yine, bunlardan bir isteme yoktur ki onda bir **إِلْحَافٌ** vuku bulsun.

Ve **الليث** dedi: **الإلْحَافُ**, istemede ısrarın şiddetidir. Ebû **العباس**, **ابن الأعرابي**’den: Adam **أَلْحفَ** etti; dağın **لِحْفِ**’inde yürüdüğü zaman; o, onun aslıdır. Dedi: Ve **أَلْحَفَ** etti; **الْحَليت**’te—ki o daimî kar ve soğuk **الأريز**dir—misafirini döşeği ve **لحافِه** ile tercih ettiği zaman. Ve **أَلْحَفَ** ve **لَحَّف** etti; izârını kibir ve azgınlıkla yere sürüdüğü zaman; ve **طرفة**’nin sözünü okudu. Ve “falan **حسن اللحفة**” denir; o, onunla **يَتَلَحف** olduğu hâldir.

**فلح**: **الليث** dedi: **الفَلاَح** ve **الفَلَحُ** **السَّحُور**dur; ve o, hayırda kalmadır. Ve ezanda “**حيَّ على الفَلاح**”; yani “hayrın bekasına gel.” Başkası dedi: “**حيّ**” yani acele et ve **الفَلاَح**’a sürat et; mânâsı, daimî bekaya erişmeye doğrudur.

**الحرانيّ** **ابن السكيت**’ten: **الفَلَحُ** ve **الفَلاَح** bekadır. Ve **الأعشى** dedi:
ولَئِنْ كُنَّا كَقَوْمٍ هَلَكُوا
مَا لحيَ يِا لَقَوْمٍ من فَلَح

Ve **عديّ** dedi:
ثم بَعْد الفَلاَحِ والرُّشدِ ولاُّمَّة
وارتْهُمُ هُنَاكَ قبور

Dedi: Ve **الفَلَحُ** **السَّحُور**dur. Ve hadiste geldi: “Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) ile namaz kıldık; ta ki **الفَلَحُ**’ın kaçmasından korktuk.” Ebû **عبيد**, “( **حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح** )” hadisi hakkında dedi: Ve hadiste: “Denildi: **وما الفلاح**? Dedi: **السحور**.” Dedi: **الفلاح**’ın aslı bekadır. Ve **الأضبط ابن قريع السعدي** için okudu:
لِكُل هِمَ من الهُمُوم سَعَهْ
والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاَحَ معه

Diyor ki: gecelerin ve gündüzün dönüp durmasıyla beraber bir beka yoktur. Dedi: Ondandır **عبيد بن الأبرص**’ın sözü:
أَفْلِحْ بِمَا شِئْتَ فَقَدْ يُبْلَغُ بالضعف وقَدْ يُخْدَعُ الأَرِيبُ

Diyor ki: akıl ve ahmaklıktan ne ile istersen yaşa; çünkü ahmak rızıklandırılabilir ve akıllı mahrum bırakılabilir. Dedi: Cennet ehline “**مُفْلِحُون**” denmesi ancak, ebedin bekasına erişmeleri sebebiyledir; sanki **فَلاحِ السَّحُورِ**’un mânâsı, onunla orucun bekasının olmasıdır.

Ve **ابن مسعود** hadîsinde: o dedi ki: Adam karısına “**استَفْلِحي بأمْرِكِ**” dediği zaman; Ebû **عبيد** dedi: Ebû **عبيدة** dedi: mânâsı “işinde zafere er; işinde kazan; işinde tek başına tasarruf et.” Ve Ebû **إسحاق**, Allah’ın sözü hakkında: ( **وَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ** ) ( **البَقَرة : 5** ): her kim bir hayra isabet ederse ona **مُفْلِحٌ** denir. Ve **الليث**, جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى** ) ( **طاه : 64** ) yani mülke zafere erdi; kim galip geldiyse.

Dedi: Ve **الفَلاَّحُ** **الأَكَّارُ**dır; ona ancak **فلاحٌ** denildi, çünkü o toprağı **يَفْلَحُ** eder; yani onu yarar. Dedi: Ve **الفَلَحُ**, dudakta ve onun ortasında, **العَلَمِ**in altında olan yarıktır; ve **رجل أَفْلَحُ** ve **امرأةٌ فَلْحاءُ**. **الحرَّانِيُّ** **ابن السكيت**’ten: **الفَلْحُ**: toprağı ziraat için yardığım zaman “**فَلَحْتُ الأرضَ**”. Dedi: Ve **الفَلَحُ**, alt dudakta bir yarıktır. Başkası dedi: Eğer üstte olursa o **عَلَمٌ**dir. Ve Ebû **عبيد**, Ebû **زيد**’den bunun benzerini (nakletti) ve okudu:
وعَنْتَرَةُ الْفَلْحَاءُ جاء ملأماً
كأنك فِنْد من عَماية أسودُ

Ve “Toprağı **أفْلَحْتُ**” denir; onu sürmek için yardığın zaman. Ve **الزجَّاجُ** dedi: **الفلاَّح** **الأكَّار**dır; ve **الفِلاحَةُ** onun sanatı (mesleği)dir. Dedi: Ve “Demiri **فلحت**” denir; onu kestiğin zaman. Ve okudu:
قَدْ عَلِمَتْ خَيْلُك يا بْنَ الصَّحْصَحْ
أَنَّ الحَدِيدَ بالحدِيدِ يُفْلَحْ

Dedi: **المُكَارِي**’ye **فلاَّحٌ** denir; ona ancak **فَلاَّحٌ** denir, **الأكَّار**a benzetme olarak. Ondandır **عمرو بن أحمر الباهلي**’nin sözü:
لها رِطْلٌ تكِيلُ الزَّيْتَ فيهِ
وفَلاَّحٌ يسوقُ لَها حِمَاراً

Ebû **عبيد** Ebû **زيد**’den: Kavim için ve kavimle “**فَلَحْتُ**” ederim; **فِلاَحةً** ile **أفْلَحُ**; o, satıcı ve alıcı için alışverişi süslemendir. Dedi: Ve onlarla **تَفْلِيحاً** “**فَلَّحْتُ**” ettim; onlara hile yaptığı zaman; ve onlara hak olmayanı söyledi.

**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: **الفَلْحُ** **النَجْسُ**tur; o, kiracının artırmasıdır ki başkası artırıp onunla aldatılsın. Ve **التَّفْلِيحُ** hile ve alaydır. Ve bir bedevî dedi: “Bana **فلّحوا** ettiler”; yani bana hile yaptılar.

**لفح**: **الليث** dedi: “Ateş onu **لَفَحتْهُ**” dersin; onun bedeninin üst kısımlarına isabet ettiği ve yaktığı zaman. Ve **السَّمُومُ** insanı **تَلْفَحُ** eder. Ve **اللُّفَّاحُ**, **البَاذَنْجَانِ** gibi sarı bir şeydir; güzel kokuludur.

Ebû **عبيد** **الأصمعيّ**’den: Rüzgârlardan soğuk olanı **نفح**tır; **لِفح** olanı ise sıcaktır. Ve **الزجّاج**, onun sözü hakkında: ( **تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ** ) ( **المؤمنون : 104** ) dedi: **تَلْفَحُ** ve **تَنْفَحُ** bir mânâdadır; ancak **النَّفْحَ** daha büyük tesirdir. Dedim: Onun sözünü teyit eden şeylerdendir Allah’ın sözü: ( **نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ** ) ( **الأنبيَاء : 46** ). Ve **ابنُ الأعرابيّ** dedi: **اللَّفْحُ** her sıcak içindir; **النَّفْحُ** her soğuk içindir. Ve Ebû **العالية** okudu:
ما أنْتِ يا بَغْدَادُ إلاَّ سَلْحُ
إذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَوْ نَفْحٌ
فإنْ جَفَفْتِ فَتُرابٌ بَرْحُ

Dedi: **بَرْحُ** saf, ince (toprak)tır.

**فحل**: **الليثُ** dedi: **الفحلُ**; çoğulu **الفُحول** ve **الفِحَالَة**; ve **الفِحْلَةُ**, insanın hayvanları için bir **فَحْلاً** edinmesidir. Ve okudu:
نحن افْتَحَلْنَا فَحْلَنَا لم نَأْتِلَهْ

Dedi ki: Kim “Bineklerimiz için bir aygır **اسْتَفْحَلْنَا**” derse, gerçekten hata etmiştir. **الاستِفْحَالُ** ise, bana ulaştığına göre, Kâbil ehlinin **عُلُوجِ**’undan ve onların cahillerinden şudur: Araplardan iri yapılı, güzel bir adam bulduklarında, ondan benzerinin kendilerinde doğması ümidiyle onunla kadınları arasını serbest bırakırlar. Dedi: **فَحْلٌ فَحِيلٌ** yani seçkin, soylu. Ebû Ubeyd, er-Râî’nin sözünü okudu:

Kâne(t) hecâin(e) Münzir’in ve Muharrak’ın
Ümmâtuhunne ve tarquhunne fahîlâ

Yani: onların **طَرْقُهُنْ**’u döl vericiydi. Burada **الطَّرْقُ** aygırdır. İbn Ömer hadîsinde: Kendisine bir kurbanlık satın alması için bir adam gönderdi; “Bir **كَبْشاً فَحِيلاً** satın al” dedi. Ebû Ubeyd dedi ki: el-Asmaî dedi ki: Onun “(**فَحيلاً**)” sözü, yaratılışında ve asaletinde **الفَحُولَةَ**’ya benzeyen kimsedir. Ve denilir ki: **الفحيلَ** döl verici olan, çiftleşmesinde (döl) veren olandır. Er-Râî’nin sözünü okudu. Ebû Ubeyd dedi ki: Hadîsten murad edilen, onun **الخَصِي** ve koyun dişisi üzerine **الفَحْلَ**’ı seçmesi ve onun güzelliğini ve asaletini istemesidir. Leys dedi ki: Dişi hurmaları aşılamakta kullanılan erkek hurma ağacına **فُحَّالٌ** denir; bir tanesi **فُحَّالَةٌ**’dır.

el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: Birine, develerinde çiftleşen bir aygır verdiğimde “Ona aygır verdim” diye **أفَحَلْتُ** derim. Ve develerime aygır saldığımda “Develerimi aygırladım” diye **فَحَلْتُ إبِلي** derim. Râciz dedi ki:

Neflahuhâ’l-bîdu’l-qalîlâti’t-tab‘a‘
Min kulli ‘arrâsin izâ hezza’htaza‘

Başkası dedi ki: Düşmanın işi güçlenip şiddetlendiğinde “Düşmanın işi **استَفْحَل**” denir; o da **مُسْتَفْحِلٌ**’dir. Ebû Ubeyd dedi ki: Hurma **فُحَّالُ**’ı **فَحَاحِيلَ** diye çoğul yapılır; ve **الفُحَّال**’a **فَحْلٌ** denir, çoğulu **فُحُول**’dür.

Hadîste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Ensâr’dan bir adamın evine girdi; evin bir yanında o **الفُحُول**’dan bir **فَحْلٌ** vardı; onun bir yanının serilmesini emretti, sonra onun üzerinde namaz kıldı. Ebû Ubeyd dedi ki: Bu hadîste **الفَحْلُ** hasırdır. Dedim: O, hurma erkeklerinin **سَعْفِ**’ından örülmüş hasırdır. Osman hadîsine gelince: “Bir kuyuda, ne **فَحْلٍ**’de, ne de **الأُرَفُ**’ta şüf‘a yoktur; her şüf‘ayı keser” dedi; burada **الفَحْلِ** ile hurmanın **فَحْلَ**’ını kastetmiştir. Çünkü bazen bir topluluk arasında bir hurma **فَحْلُ** olur; ortaklardan her biri, hurmaları aşılamak zamanı, dişi hurmalarını aşılamak için ihtiyaç duyduğu **الحِرْقِ**’ten ondan alır. Ortaklardan biri o aygırdan payını, içindeki ortaklardan birine satarsa, kalan ortakların satılanda şüf‘ası olmaz; onu satın alan ona daha hak sahibidir; çünkü o bölünmez. Şüf‘a ancak bölünen şeyde vacip olur. Bu, Medine ehlinin mezhebidir; Şâfiî ve Mâlik de buna gider. Bu, Câbir hadîsiyle de uyumludur: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şüf‘ayı ancak taksim edilmemiş şeyde kıldı; sınırlar belirlendiğinde şüf‘a yoktur.” Çünkü onun (c) “(**فيمَا لَمْ يُقْسَمْ**)” sözü, şüf‘ayı bölünebilen şeyde kıldığına delildir. Bölünmeyen şey ise, kuyu ve hurma **فَحْلِ** gibi; bunlardan, arazinin aslından bir pay satılırsa, onda şüf‘a yoktur; çünkü bölünmez. Ebû Ubeyd (h), Osman’ın bu hadîsini, ehli marifetin razı olmadığı bir tefsirle tefsir etmişti; bu yüzden onu bıraktım ve aynen nakletmedim; onun tefsiri, benim açıkladığım üzeredir.

Şairlerin **فُحُول**’ü, kendileriyle hicivleşenleri hicivle yenenlerdir; Cerîr, el-Ferezdak ve ikisinin benzerleri gibi. Aynı şekilde, bir şaire karşılık veren ve ona galip gelinen herkes; Alkame b. Abede gibi. Ona **فَحْلاً** denirdi; çünkü İmru’ul-Kays’a, başında şöyle dediği kasidesinde karşılık verdi:

Halîlayya murrâ bî ‘alâ Ümmi Cundub(i)

Onun kasidesinde şöyle demesine karşılık:

Zehebte mine’l-hucrâni fî ğayri mezheb(i)

İkisinden her biri, arkadaşına, atını niteleyişinde karşılık veriyordu; Alkame ona üstün geldi ve **الفَحْل** lakabını aldı.

Şemmer dedi ki: Hasıra **فَحْلٌ** denildi; çünkü hurmanın **الفَحْلِ**’inin yapraklarından düzlenir; mecaz yoluyla böyle söylenmiştir; tıpkı “Falanca pamuk ve yün giyer” demeleri gibi; hâlbuki o, onlardan eğrilip yapılan elbiselerdir. el-Merâr dedi ki:

Ve’l-vahşu sâriyetun ke-enne mutûnehâ
Qutnun tubâ‘u şedîdetu’s-saql(i)

Yani: beyazlığının şiddetinden dolayı, sanki sırtları pamuk elbiseleridir.

**حفل**: Leys dedi ki: **الحَفْلُ**, suyun kendi toplanma yerinde toplanmasıdır. “Su **حَفَلَ**” dersin; **حُفُولاً** ve **حَفْلاً**. Kavim toplandığında “Kavim **حَفَلَ**” denir. **المحْفِلُ** meclistir; meclis dışında da toplanma yeridir. “**احْتَفَلوا**” dersin; yani toplandılar. Ve sütü memesinde toplandığında koyun için “**شاةٌ حَافِلٌ**” denir; “**حَفَلَتْ**” der; **حُفُولاً**; yani sütü memesinin içinde toplandı. Onlar **حُفَّلٌ** ve **حَوَافِلُ**’dir. Hadîste: “Kim bir **مُحَفَّلَةً** satın alır da ondan razı olmazsa, onu geri verir ve onunla birlikte bir sâ‘ hurma da verir.” **المُحَفَّلَةُ**, deve veya inek veya koyundur; sahibi günlerce onu sağmaz; ta ki sütü memesinin içinde toplansın. Müşteri onu sağdığında onu bol bulur da fiyatını artırır; sonra onu sağdığında, **تَحْفِيلِها** günlerinde sağdığına nispetle sütünü eksik bulur. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), **التَّحْفِيل** sütünün bedeli olarak bir sâ‘ hurma kıldı. Bu, Şâfiî’nin ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sünnetini söyleyen Ehl-i Sünnet’in mezhebidir.

**المُحَفَّلَةُ** ile **المُصَرَّاةُ** birdir. Karınca rukyesi hadîsinde geldi: “Gelin **تَقْتَالُ** eder ve **تَحْتَفِلُ** eder; her şey **تَفْتَعِل** eder; ancak o, erkeğe isyan etmez.” **تَقْتَالُ**’ın manası: kocasına karşı hüküm vermeye kalkışır; **تَحْتَفِلُ**’ün manası: süslenir ve süs için hazırlanır. “Şeyi **حَفَّلَتَّ**” denir; yani onu cilaladım. Bişr, cariyesini vasfederken dedi ki:

Ra’â durraten baydâ’a yahfilu levnuhâ
Suhâmun ke-ğirbâni’l-berîri muqassab(u)

Yani: saçının, renginin beyazlığını bastırıp onu, siyahlığının şiddetiyle daha da beyazlaştırdığını ister.

Seleme, el-Ferrâ’dan: **الحوفلة** **القَنْفاءُ**’dır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Adam **حَوْفَل** olur; yani **حَوْفَلته** şişer; o da **القَنْفَاءُ**’dır. Kadına “Kocan için **تحفَّلي**” denir; yani onun yanında rağbet bulasın diye süslen. **الحَفْلُ** aldırış etmektir; “Falancaya aldırmam” manasında “Falancayla **أَحْفِلُ** etmem” denir. Lebîd dedi ki:

Fe-metâ ehlik fe-lâ ahfiluh(u)
Becelî’l-âne mine’l-‘ayşi becel

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الحُفَالَةُ** ve **الْحُثَالَةُ**, her şeyin kötüsü/adi olanıdır. **طريق مُحْتَفِلٌ**: açık, belirgin yoldur. “**احْتَفَلَ**” der; yani belirginleşti. Lebîd’in, bir yolu vasfederken sözü bundandır:

Terzumu’ş-şârifu min ‘irfânih(i)
Kulle-mâ lâha bi-Necdin wa’htafal

Er-Râî, bir yolu vasfederken dedi ki:

Fî lâhibin bi-ziqâqi’l-ardi muhtafil(in)
Hâdin izâ ‘azzahu’l-hudbu’l-hadâbîr(u)

Dedi ki: **الحدب الحدابير** ile muradı, yerin sertliğidir; yani bu yol, sertlikte de açık ve belirgindir. **مُحْتَفَلُ الأمرِ**: işin büyüğü/azametli kısmı. Uyluk ve baldır etinin **محتفِلُ**’i: onun en çok etli kısmı. Bundan, Hüzeli’nin bir kılıcı vasfederken sözü:

أبْيَضُ كالرَّجْع رسوبٌ إذا

**ما ثَاخ**: bir **مُحْتَفَلٍ** içinde **يَخْتلي**.

Ve **مُحْتَفِل** hakkında da caizdir. Ebû Ubeyde dedi ki: **الاحتِفَال** atların koşmasından (şudur): süvarinin, atının **أَقْصى حُضْرِه**’ne ulaştığını ve onda bir kalıntı bulunduğunu görmesidir; “**فرس مُحْتَفِلٌ**” denir. Katamî, memelerinde sütün **حفل**’i (toplanması) kendilerine ağır gelip onları incitince ağlayan develeri anarak söyledi:

ذَوَارِفُ عَيْنَيها من **الحَفْلِ** بالضُّحَى
سَجُومٌ كتَنْضَاحِ الشنَانِ المشَرّبِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الحُفَال** büyük topluluktur; **الحُفَالُ** toplanmış süttür. Ebû Turâb dedi ki: Benî Süleym’den bazıları dedi: “Falan, soyuna karşı koruyucudur ve onu koruduğu zaman ona karşı **مُحَافِلٌ**’dir.” Şemmer inşâd etti:

يا وَرْسُ ذاتَ الحِد والحفيلْ
منحناك مَانِحَ المُخِيلْ
لو جاءها بِصَاعِه عقيلْ
على عِهِبَّى الكيل إذ يكيلْ
ما بَرِحَتْ وَرسَةُ أو يسيلْ

**وَرْسَةُ**: bol sütlü bir keçinin adıdır. **عَهِبَّى**: ölçünün ilki; bundan “**عَهَتَى** zamanının” yani onun ilki (denir). Ve her şeyin **عهتى**’si onun ilkidir. Ve bir adam, işinde **حَفِيلٌ**’dir; yani çaba sahibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والحاء وما يثلثهما)
(لحد)  اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه.
(لحز)  اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال: تلاحَزَ القومُ في القول، إذا تعاوصوا([2]). واللَّحِز: الرَّجل الضيِّق الخُلُق. قال:
ترى اللّحِزَ الشّحيحَ إذا أُمِرَّت *** عليه لمالِهِ فيها مُهِينا([3])(لحس)  اللام والحاء والسين كلمةٌ تدلُّ على أخذِ شيءٍ باللسان. يقال: لَحِسَ الشّيءَ بلسانه لحْساً. ويقولون: ألْحَسَتِ الأرض: أنبتت. وهذا إنما يكون في أوَّل النّبات الذي لا يمكِن السّائمةَ جَزُّه، فكأنها تلْحسُه. ويقولون: رجل مِلْحَسٌ: يأخذ كلَّ ما قَدَر عليه من حِرصه. وفي كلامهم: "ألدُّ ألْيَسُ مِلْحَس([4])". ويقولون: "أسرع مِن لَحْس الكلب أنْفَه". ويقولون: "تركْتُ فلاناً بمَلاحِسِ البقرِ أولادَها([5])".
(لحص)  اللام والحاء والصاد كلمةٌ تدلُّ على ضيقٍ في شيء. يقال: لَحِصَ يَلْحَصُ لَحَصاً. قال:
قد كنتُ خَرَّاجاً وَلُوجاً صَيْرَفا *** لم تلتحصني حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([6])أي لم أنْشَبْ فيها. ولَحَاصِ فَعَالِ منه. ويقال: التحَصَت الإبرةُ، إذا انسَدَّ سَمُّها.
(لحظ)  اللام والحاء والظاء كلمتان متباينتان.
فاللَّحْظ: لحظُ العَين، ولِحَاظُها: مُؤْخِرُها عند الصُّدْغ.
والكلمة الأخرى اللِّحَاظ: ما يَنْسَحِي مع الرِّيش إذا سُحِي مع الجَنَاح.
(لحف)  اللام والحاء والفاء أصلٌ يدلُّ على اشتمالٍ وملازَمة. يقال: التَحَف باللِّحاف يلتحِف. ولاحَفَه: لازَمَه. وألْحَفَ السّائل: أَلَحَّ.
(لحق)   اللام والحاء والقاف أصلٌ يدلُّ على إدراكِ شيءٍ وبُلوغه إلى غيره. يقال: لَحِقَ فلانٌ فلاناً فهو لاحق. وألْحَقَ بمعناه. وفي الدعاء: "إن عَذَابك بالكُفَّار مُلْحِقٌ([7])"، قالوا: معناه لاحق. وربما قالوا: لَحِقْتُه: اتَّبَعْتُه، وألحقتُه: وصلت إليه. والمُلْحَق: الدعيُّ المُلصَق. واللَّحَق في التَّمرِ: [داءٌ يُصِيبهُ([8])].
(لحك)  اللام والحاء والكاف أصلٌ يدل على مُلاءَمة([9])ومُداخَلة. يقال: لُوحِكَ فَقَار النّاقة، فهو مُلاحَكٌ، إذا دَخَل([10]) بعضُه في بعض. ويقال ذلك في البُنْيان أيضاً.
(لحم)  اللام والحاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخُلٍ، كاللَّحمِ الذي هو متداخِلٌ بعضُه في بعض. من ذلك اللَّحْم. وسمِّيت الحربُ مَلْحَمةً لمعنيين: أحدهما تَلاحُمُ الناس: تداخُلُهم بعضهم في بعض. والآخر أنَّ القتلى كاللَّحْمِ الملْقَى.
واللَّحيم: القتيل. قال الهُذَليّ([11]):
فقالوا تركنا القومَ قد حَصِرُوا به *** فلا ريب أنْ قد كان ثَمَّ لَحِيمُ
ولَحْمة البازِي([12]): ما أُطعم إذا صاد، وهو لُحْمته. ولُحمة الثَّوب بالضم ولَحمتهُ أيضاً. ورجلٌ لَحِيم: كثير اللَّحم؛ ولاحِمٌ، إذا كان عنده لحم، كما يقال تامِر. وألْحَمْتُك عِرضَ فُلانٍ، إذا مكَّنتَه منه بشَتْمِه، كأنَّك جعلتَ له لُحمةً يأكلها. ويقال: لاحَمْتُ بين الشيئين ولاءمت بمعنىً. ورجلٌ لَحِمٌ: مشتهِي اللَّحم؛ ومُلحِمٌ، إذا كان مُطعِمَ اللَّحم. والشَّجَّة المُتَلاحِمَة: التي بلغَت اللَّحم. ويقال للزَّرْعِ إذا خُلِق فيه القَمح. مُلْحِم. ويقال لَحَمْتُ اللَّحمَ عن العظم: قشرتُه. وحَبْلٌ مُلاحَمٌ: شديدُ الفَتل.
(لحن)  اللام والحاء والنون لـه بناءان يدلُّ أحدهما على إمالةِ شيءٍ من جهته، ويدلُّ الآخَر على الفطنة والذَّكاء.
فأمَّا اللَّحْن بسكون الحاء فإمالة الكلامِ عن جهته الصحيحة في العربية. يقال لَحَن لحْنَا. وهذا عندنا من الكلام المولَّد، لأنَّ اللَّحن مُحْدَث لم يكن في العرب العاربة الذين تكلَّموا بطباعهم السَّليمة.
ومن هذا الباب قولهم: هو طيِّب اللحن، وهو يقرأ بالألحان؛ وذلك أنَّه إذا قرأ كذلك أزال الشَّيء عن جهته الصحيحة بالزِّيادة والنُّقصان في ترنُّمه. ومنه أيضاً: اللَّحْن: فَحْوى الكلام ومعناه. قال الله تعالى: ﴿ولَتَعْرِفَنَّهُمْ في لَحْنِ القَوْلِ﴾ [محمد 30]. وهذا هو الكلام المُوَرَّى به المُزَالُ عن جهة الاستقامة والظُّهور.
والأصل الآخر اللَّحَن، وهي الفِطنة، يقال لَحِنَ يَلْحَنُ لَحْناً، وهو لحن ولاحن. وفي الحديث: "لَعَلَّ بعضَكم أن يكون ألْحَنَ بحُجّته من بعض".
(لحي)  اللام والحاء والحرف المعتل أصلان صحيحان، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخر قَِشْر شيء.
فالأولى اللَّحْي: العظم الذي تَنبت عليه اللِّحية من الإنسان وغيره، والنِّسبة إليه لَحَوِىّ. واللِّحية: الشعر، وجمعها لِحَىً([13])، وجمع اللَّحْي ألْحٍ([14]).
والأصل الآخر اللِّحاء، وهو قِشْر الشجرة، يقال لَحَيت العصا، إذا قشرتَ لحاءَها، ولَحَوتُها. فأمَّا في اللَّوْم فلحيت. وهو قياسُ ذاك، كأنَّه يريد قشره. والملاحمة كالمشاتمة. قال أوس في لَحَيْت العصا:
لَحَيْنَهم لَحْيَ العصا فطردنَهم ***	إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم([15])(لحج)  اللام والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تضايق ونُشوب. يقال لَحِجَ بالمكان، إذا نَشِبَ فيه ولزِمه. والمَلاَحِج المَضَايق. ومنه لَحْوَجْتُ الخبرَ عليه، إذا خلَطتَه ولَحَّجْته مثل لَحْوجته، وذلك أن يُظهِرَ لـه غير ما في نفسه. ومن الباب المُلْتَحَج: الملجأ. قال الهذليّ([16]):
[حُبَّ الضَّريكِ تلادَ المالِ زرَّمَه *** فقرٌ ولم يتَّخِذْ في الناس مُلْتَحَجا([17])] --------------ـــ
([1]) في الأصل: "الحد".
([2]) في الأصل: "تغاوصوا"، صوابه في المجمل والقاموس. وفي اللسان: "إذا تعارضوا الكلام بينهم".
([3]) لعمرو بن كلثوم، في معلقته المشهورة.
([4]) هو في حديث أبي الأسود: "عليكم فلاناً فإنه أهيس أليس ألد ملحس".
([5]) في اللسان: "هو مثل قولهم بمباحث البقر، أي بالمكان القفر بحيث لا يدري أين هو".
([6]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي، كما سبق في حواشي (بيص، حيص).
([7]) من القنوت، وكذا الرواية في المجمل واللسان. ويروى: "إن عذابك الجد". وانظر مجالس ثعلب 470 والمغني لابن قدامة (2: 153).
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "ملامة".
([10]) في المجمل: "دوخل".
([11]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي، كما سبق في حواشي (ريب).
([12]) بضم اللام وفتحها.
([13]) يقال بكسر اللام وضمها.
([14]) ويقال أيضاً في جمع اللحى: لحى ولحى بكسر اللام وضمها مع كسر الحاء وتشديد الياء.
([15]) ديوان أوس 27 واللسان (حلم، لحى) وسبق في (حلم).
([16]) في المجمل: "في قول الهذلي". والهذلي هذا هو ساعدة بن جؤية. ديوان الهذليين (1: 208).
([17]) ديوان الهذليين. وفي اللسان (لحج) بدون نسبة.

ـ

##### Türkçe

(لام ve حاء ve ikisini üçleyenlerin bâbı)

(**لحد**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الدال** bir asıldır; bir doğruluktan bir meyli gösterir. Denir: adam **ألْحَدَ**; yani hak yolundan ve imandan meylettiği vakit. Ve **اللَّحد** diye adlandırıldı; çünkü **الجَدَث**’in iki yanından birinde meyillidir. Denir: ölüyü **لحَدْت** ve **ألحدت**. Ve **المُلْتَحَد**: sığınak; bununla adlandırıldı, çünkü sığınan ona meyleder.

(**لحز**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الزاء** bir kelimedir; şeyde bir darlığa delâlet eder. Bundan: **المَلاَحِز**; ve o, dar geçitlerdir. Denir: kavim sözde **تلاحَزَ** etti; yani birbirleriyle çekiştiler. Ve **اللَّحِز**: huyu dar olan adam. Dedi:
ترى اللّحِزَ الشّحيحَ إذا أُمِرَّت *** عليه لمالِهِ فيها مُهِينا

(**لحس**)  **اللام** ve **الحاء** ve **السين** bir kelimedir; diliyle bir şeyi almaya delâlet eder. Denir: diliyle şeyi **لَحِسَ**; **لحْساً**. Ve derler: yer **ألْحَسَت**: bitirdi. Bu ancak, otlayan hayvanın biçemediği, bitkinin ilk çıkışında olur; sanki onu yalıyor. Ve derler: **مِلْحَسٌ** adam: hırsından gücü yettiği her şeyi alır. Ve sözlerinde: "**ألدُّ ألْيَسُ مِلْحَس**". Ve derler: “köpeğin burnunu yalamasından daha hızlı.” Ve derler: “Falancayı, sığırın yavrularını yaladığı yerlerde bıraktım.”

(**لحص**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الصاد** bir kelimedir; bir şeyde darlığa delâlet eder. Denir: **لَحِصَ يَلْحَصُ لَحَصاً**. Dedi:
قد كنتُ خَرَّاجاً وَلُوجاً صَيْرَفا *** لم تلتحصني حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ
Yani: onda tutunup kalmadım. Ve **لَحَاصِ** ondan **فَعَالِ** veznidir. Ve denir: iğne **التحَصَت**; yani deliği tıkandı.

(**لحظ**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الظاء** iki kelimedir; birbirinden ayrıdır.
Şu hâlde **اللَّحْظ**: gözün bakışı; ve onun **لِحَاظُها**: şakak yanında arka tarafıdır.
Diğer kelime **اللِّحَاظ**: kanatla birlikte sıyrıldığı vakit tüy ile birlikte sıyrılan şey.

(**لحف**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الفاء** bir asıldır; bir bürünmeye ve yapışıp ayrılmamaya delâlet eder. Denir: **التَحَف** örtü ile; **يلتحِف**. Ve onu **لاحَفَه**: ona yapışıp ayrılmadı. Ve dilenci **ألْحَفَ**: ısrar etti.

(**لحق**)   **اللام** ve **الحاء** ve **القاف** bir asıldır; bir şeyi yakalamaya ve ona erişip başkasına ulaşmaya delâlet eder. Denir: falan falana **لَحِقَ**; o hâlde o **لاحق**tır. Ve **ألْحَقَ** onun mânâsındadır. Ve duada: “Senin kâfirlere azabın **مُلْحِقٌ**”; dediler: mânâsı **لاحق**tır. Ve belki derler: onu **لَحِقْتُه**: onu izledim; ve onu **ألحقتُه**: ona ulaştım. Ve **المُلْحَق**: yapıştırılmış evlâtlık. Ve hurmada **اللَّحَق**: ona isabet eden bir hastalık.

(**لحك**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الكاف** bir asıldır; uygun düşmeye ve iç içe girmeye delâlet eder. Denir: dişi devenin omurları **لُوحِكَ**; o hâlde o **مُلاحَكٌ**tır; yani bir kısmı bir kısmına girdiği vakit. Bu, bina hakkında da söylenir.

(**لحم**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; birbiri içine girmeye delâlet eder; bir kısmı bir kısmına girmiş olan et gibi. Bundan: **اللَّحْم**. Ve savaş iki mânâ için **مَلْحَمةً** diye adlandırıldı: birincisi insanların **تَلاحُمُ**u; yani birbirlerinin içine girmeleri. İkincisi: öldürülenlerin atılmış et gibi olmasıdır.
Ve **اللَّحيم**: öldürülmüş. Hüzeli dedi:
فقالوا تركنا القومَ قد حَصِرُوا به *** فلا ريب أنْ قد كان ثَمَّ لَحِيمُ
Ve doğanın **لَحْمة**si: avladığı vakit yedirilen şey; o, onun lokmasıdır. Ve elbisenin **لُحمة**si (lâmın dammasıyla) ve onun **لَحمتهُ** da. Ve **لَحِيم** adam: eti çok olan; ve **لاحِمٌ**: yanında et bulunan; nasıl ki **تامِر** denir. Ve falanın ırzını sana **ألْحَمْتُك**; yani onu sövmekle seni ona muktedir kıldım; sanki ona yiyeceği bir lokma yaptın. Ve iki şey arasında **لاحَمْتُ** ve **لاءمت**; bir mânâ ile. Ve **لَحِمٌ** adam: eti arzulayan; ve **مُلحِمٌ**: et yediren. Ve **الشَّجَّة المُتَلاحِمَة**: ete ulaşan. Ve ekine, onda buğday yaratıldığı vakit, **مُلْحِم** denir. Ve denir: eti kemikten **لَحَمْتُ**: onu soydum. Ve **مُلاحَمٌ** ip: bükümü şiddetli.

(**لحن**)  **اللام** ve **الحاء** ve **النون** onun iki binası vardır; birisi bir şeyi kendi yönünden eğmeye delâlet eder, diğeri anlayışa ve zekâya delâlet eder.
Şu hâlde **اللَّحْن** (hâ’nın sükûnu ile): Arapçada sözün kendi doğru yönünden eğilmesidir. Denir: **لَحَن لحْنَا**. Bu, bizim katımızda sonradan türemiş sözlerdendir; çünkü **اللَّحن** sonradan ortaya çıkmıştır; tabiatları sağlam olan fasih Araplarda yoktu.
Bu bâbdan onların sözü: o, **طيِّب اللحن**dır; ve o, **بالألحان** okur; çünkü o, böyle okuduğu vakit, terennümündeki artırma ve eksiltme ile şeyi kendi doğru yönünden uzaklaştırır. Ondan da: **اللَّحْن**: sözün özü ve mânâsı. Allah Teâlâ dedi: ﴿ولَتَعْرِفَنَّهُمْ في لَحْنِ القَوْلِ﴾ [Muhammed 30]. Bu, onunla üstü örtülen söz; doğruluk ve açıklık yönünden uzaklaştırılmış olandır.
Diğer asıl **اللَّحَن**dır; o, kavrayıştır. Denir: **لَحِنَ يَلْحَنُ لَحْناً**; o, **لحن** ve **لاحن**dır. Hadiste: “Belki bazınız, delilinde bazınızdan daha **ألْحَنَ** olur.”

(**لحي**)  **اللام** ve **الحاء** ve illetli harf iki sahih asıldır; birisi organlardan bir organdır, diğeri bir şeyin kabuğudur.
Birincisi **اللَّحْي**: insandan ve başkasından sakalın bittiği kemik; ona nisbet **لَحَوِىّ**. Ve **اللِّحية**: kıl; onun çoğulu **لِحَىً**; ve **اللَّحْي**’in çoğulu **ألْحٍ**.
Diğer asıl **اللِّحاء**dır; o, ağacın kabuğudur. Denir: değneği **لَحَيت**; yani kabuğunu soydun; ve onu **لَحَوتُها**. Amma kınamada: **لحيت**. O, bunun kıyasıdır; sanki onun kabuğunu soymayı ister. Ve **الملاحمة** sövüşme gibidir. Evs, “değneği soydum” hakkında dedi:
لَحَيْنَهم لَحْيَ العصا فطردنَهم ***	إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم

(**لحج**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; sıkışmaya ve yapışıp kalmaya delâlet eder. Denir: yerde **لَحِجَ**; yani onda takılıp kaldı ve ona yapıştı. Ve **المَلاَحِج** dar geçitlerdir. Ondan: haberi ona **لَحْوَجْتُ**; yani onu karıştırdım; ve onu **لَحَّجْته** de, **لَحْوجته** gibi; bu da, içindekinin aksini ona göstermesidir. Ve bâbdan **المُلْتَحَج**: sığınak. Hüzeli dedi:
[حُبَّ الضَّريكِ تلادَ المالِ زرَّمَه *** فقرٌ ولم يتَّخِذْ في الناس مُلْتَحَجا] --------------ـــ
([1]) Asılda: “الحد”.
([2]) Asılda: “تغاوصوا”; doğrusu **المجمل** ve **القاموس**’tadır. **اللسان**’da: “aralarında sözde karşı karşıya geldikleri vakit”.
([3]) Amr b. Külsûm’undur; meşhur muallakasında.
([4]) Ebü’l-Esved hadîsinde: “Size falanı tavsiye ederim; çünkü o **أهيس أليس ألد ملحس**tır.”
([5]) **اللسان**’da: “Bu, onların ‘**بمباحث البقر**’ sözünün mislidir; yani ıssız yerde, nerede olduğu bilinmeyecek şekilde.”
([6]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; daha önce (**بيص**، **حيص**) haşiyelerinde geçti.
([7]) Kunut’tandır; **المجمل** ve **اللسان**’da rivayet böyledir. Şöyle de rivayet edilir: “إن عذابك الجد”. Ve bk. **مجالس ثعلب** 470 ve İbn Kudâme’nin **المغني**’si (2: 153).
([8]) Zeyl, **المجمل**’dendir.
([9]) Asılda: “ملامة”.
([10]) **المجمل**’de: “دوخل”.
([11]) O, Sâide b. Cüeyye el-Hüzelî’dir; daha önce (**ريب**) haşiyelerinde geçti.
([12]) Lâmın damması ve fethasıyla.
([13]) Lâmın kesresi ve dammasıyla söylenir.
([14]) Ve ayrıca **اللحى**’nın cem‘inde: **لحى** ve **لحى**; lâmın kesresi ve dammasıyla, hâ’nın kesresi ve yâ’nın şeddelenmesiyle de söylenir.
([15]) Evs divanı 27 ve **اللسان** (**حلم**، **لحى**); ve (**حلم**)’de geçti.
([16]) **المجمل**’de: “Hüzelî’nin sözünde”. Bu Hüzelî, Sâide b. Cüeyye’dir. **ديوان الهذليين** (1: 208).
([17]) **ديوان الهذليين**. Ve **اللسان** (**لحج**)’de nisbesiz.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿لا يسألون الناس إلحافا﴾ [البقرة/273]، أي: إلحاحا، ومنه استعير: ألحف شاربه: إذا بالغ في تناوله وجزه. وأصله من اللحاف، وهو ما يتغطى به، يقال: ألحفته فالتحف.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿لا يسألون الناس إلحافا﴾ [البقرة/273]; yani: **إلحاحا**. Ve ondan ödünç alındı: **ألحف شاربه**: onu (bıyığını) almada ve kırpmada aşırıya gittiği zaman. Aslı **اللحاف**’tandır; o, onunla örtünülen şeydir. Denir ki: **ألحفته**; böylece **فالتحف**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ح ف
لحفه ثوباً وألحفه والتحف به وتلحّف وعليه ملحفة ولحاف وملاحف ولحف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ألحف السائل إذا شمل بسؤاله وهو مستغن عنه‏.‏
ولاحفت فلاناً‏:‏ لازمته يقال‏:‏ فلان يضاجع السيف ويلاحف الخوف‏.‏
والتحفت الدابة بالسّمن ولحفت‏.‏
قال الأغلب يصف فرساً‏:‏ من كلّ محبوك الأعالي قد لحف ولحفني فضل لحافه‏:‏ أعطاني فضل عطائه‏.‏
ولحفته سهماً‏:‏ أصبته به‏.‏
ولحفه مجمع كفّه‏:‏ ضربه‏.‏
ولحفت النّار الحطب إذا ألقيته عليها‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ وتلحف النار جزلاً وهي بارزة ولا تلط وراء النار بالستر وأصابه جوع يلحف الكبد ويلحس الكبد ويعضّ بالشّراسيف‏.‏
ولحفت عنه اللحم‏:‏ سحوته كأنّه كان لحافً له فكشفته عنه‏.‏
ولحف القمر‏:‏ امتحق‏.‏
وألحف ظفره وأحفاه‏:‏ استأصله بالمقصّ ويجوز أن يكون إلحاف السائل منه‏.‏

##### Türkçe

ل ح ف
**لحفه** bir elbise olarak; ve **ألحفه**; ve onunla **التحف**; ve **تلحّف**; ve onun üzerinde **ملحفة** ve **لحاف** ve **ملاحف** ve **لحف** vardır.‏
Ve mecazdan: **ألحف السائل**; dilenciyi, kendisine muhtaç olmadığı hâlde, sorusuyla kuşattığı zaman.‏
Ve **لاحفت فلاناً**: ona yapışıp ayrılmadım; denilir ki: falan kılıçla yatışır ve korkuyla **يلاحف**.‏
Ve binek hayvanı yağ ile **التحفت** ve **لحفت**.‏
Ağleb bir atı vasfederek dedi:
من كلّ محبوك الأعالي قد لحف
Ve **ولحفني فضل لحافه**: bana, onun bağışının fazlasını verdi.‏
Ve **لحفته سهماً**: onu onunla vurdum.‏
Ve **ولحفه مجمع كفّه**: ona vurdu.‏
Ve **لحفت النّار الحطب**; odunu onun üzerine attığın zaman.‏
İbn Mukbil dedi:
وتلحف النار جزلاً وهي بارزة
ولا تلط وراء النار بالستر
Ve ona, karaciğeri **يلحف** ve karaciğeri **يلحس** ve kaburga kemiklerine **يعضّ** bir açlık isabet etti.‏
Ve **لحفت عنه اللحم**: onu kazıdım; sanki o, onun için bir **لحاف** idi de onu ondan açığa çıkardım.‏
Ve **ولحف القمر**: silinip yok oldu.‏
Ve **ألحف ظفره وأحفاه**: onu makasla kökünden kesti; ve dilenciyi **إلحاف** bunundan olabilir diye caizdir.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللِّحاف والمِلْحَفُ والمِلْحفة: اللِّباس الذي فوق سائر اللباس من دِثار البرد ونحوه؛ وكل شيء تغطَّيت به فقد التَحَفْت به. واللِّحاف: اسم ما يُلْتَحف به. وروي عن عائشة أَنها قالت: كان النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لا يصلي في شُعُرِنا ولا في لُحُفِنا؛ قال أَبو عبيد: اللِّحاف كلُّ ما تغطَّيت به. ولَحَفْت الرَّجل أَلْحَفُه إذا فعلْت به ذلك يعني إذا غطَّيته؛ وقول طرَفة:
ثم راحُوا عَبِقَ المِسْكُ بهم،
يَلْحَفُون الأَرضَ هُدَّابَ الأُزُرْ
أَي يُغَطُّونها ويُلْبِسونها هدّابَ أُزُرهم إذا جرُّوها في الأَرض. قال الأَزهري: ويقال لذلك الثوب لِحاف ومِلْحف بمعنى واحد كما يقال إزار ومِئْزَر وقِرام ومِقْرَم، قال: وقد يقال مِلْحفة ومِقْرمة وسواء كان الثوب سِمْطاً أَو مَبَطَّناً، ويقال له لِحاف.
ولَحَفَه لِحافاً: أَلبسه إياه. وأَلحفه إياه: جعله له لحافاً. وأَلحفه: اشترى له لِحافا؛ حكاه اللحياني عن الكسائي، وفي التهذيب: ولحَفْت لحافاً وهو جعلكه. وتَلحَّفت لحافاً إذا اتخذته لنفسك، قال: وكذلك التحفت؛ وأَنشد لطَرَفة:
يلحفون الأَرض هداب الأُزر
أَي يجرّونها على الأَرض، وروي عن الكسائي لَحَفته وأَلْحَفْته بمعنى واحد، وأَنشد بيت طرفة أَبضاً. وأَلحفَ الرجلُ ولَحَّف إذا جرّ إزاره على الأَرض خُيَلاءً وبطَراً، وأَنشد بيت طرفة أَيضاً. والمِلْحفة عند العرب هي المُلاءة السِّمْط، فإذا بُطِّنت ببطانة أَو حُشيت فهي عند العوام مِلحفة، قال: والعرب لا تعرف ذلك. الجوهري: الملحفة واحدة المَلاحِف. وتَلَحّفَ بالمِلحفة واللِّحاف والتحف ولَحَفَ بهما: تغطَّى بهما، لُغيّة، وإنها لحَسَنة اللِّحْفة من الالتحاف. التهذيب: يقال فلان حسَن اللِّحفة وهي الحالة التي تتلحف بها. واللَّحْفُ: تغْطِيتُك الشيء باللحاف؛ قال الأَزهري: أَخبرني المنذري عن الحرَّاني عن ابن السكيت أَنه أَنشده لجرير:كم قد نَزَلْتُ بكم ضَيْفاً فتَلْحَفُني
فَضْلَ اللِّحاف، ونِعم الفَضْلُ يُلْتَحَفُ
قال: أَراد أَعطيتني فضْل عطائك وجودك. وقد لَحَفه فضلَ لِحافه إذا أَناله معروفه وفَضْلَه وزَوَّده.
التهذيب: وأَلحف الرجلُ ضيفه إذا آثَره بفِراشه ولحافه في الحَلِيت، وهو الثَّلج الدائم والأَرِيزُ البارد. ولاحَفْت الرجل مُلاحَفة: كانَفْته. والإلْحاف: شدة الإلْحاح في المسأَلة. وفي التنزيل: لا يسأَلون الناس إلحافاً؛ وقد أَلْحَفَ عليه؛ ويقال:
وليس للمُلحِفِ مِثْلُ الرَّدّ
وأَلحف السائلُ: أَلَحَّ؛ قال ابن بري: ومنه قول بشّار بن بُرْد: الحُرُّ يُلْحى، والعَصا للعَبْدِ،
وليس للملحف مثل الردِّ
وفي حديث ابن عمر: كان يُلْحِفُ شاربه أَي يبالغ في قَصِّه. التهذيب عن الزجاج: روي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: من سأَل وله أَربعون درهماً فقد أَلحف، وفي رواية: فقد سأَل الناس إلحافاً، قال: ومعنى أَلحف أَي شَمِل بالمسأَلة وهو مُستغْن عنها. قال: واللِّحاف من هذا اشتقاقُه لأَنه يشمل الإنسان في التغْطية؛ قال: والمعنى في قوله لا يسأَلون الناس إلحافاً أَي ليس منهم سؤال فيكون إلحاف كما قال امرؤ القيس: على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بمَناره
المعنى ليس به مَنار فيُهْتَدى به.
ولُحف في ماله لَحْفةً
(* قوله «لحفة» كذا ضبطت اللام في الأصل بالفتح
وفي القاموس بالضم.) إذا ذهب منه شيء؛ عن اللحياني. قال ابن الفرج: سمعت الخَصِيبي يقول: هو أَفْلَسُ من ضارِبِ قِحْفِ اسْتِه ومن ضارب لِحْف استه، قال: وهو شِقُّ الاسْت، وإنما قيل ذلك لأَنه لا يجد شيئاً يلبَسه فتقَع يده على شُعَب استه. ولحُف القمرُ إذا جاوز النصف فنقَص ضوءُه عما كان عليه.
ولِحافٌ واللَّحِيف: فرسان لرسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وفي الحديث: كان اسم فرسه، صلى اللّه عليه وسلم، اللَّحِيف لطول ذنبه، فَعِيل بمعنى فاعل، كأَنه يَلْحف الأَرض بذنبه أَي يُغَطِّيها به.

##### Türkçe

**اللِّحاف** ve **المِلْحَفُ** ve **المِلْحفة**: diğer bütün giysilerin üstünde olan giysi; soğuk örtüsü ve benzeri türden. Ve her ne ile örtündüysen, onunla **التَحَفْت** olmuşsundur. Ve **اللِّحاف**: kendisiyle örtünülen şeyin adıdır. Ve Âişe’den rivayet olundu ki o dedi: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, bizim kıllarımızda da bizim **لُحُفِنا**’mızda da namaz kılmazdı. Ebû Ubeyd dedi: **اللِّحاف** kendisiyle örtündüğün her şeydir. Ve “erkeğe **لَحَفْت** ederim, onu **أَلْحَفُه**” o vakit ki ona bunu yaptın, yani onu örttüğün zaman; ve Tarafe’nin sözü:
ثم راحُوا عَبِقَ المِسْكُ بهم،
يَلْحَفُون الأَرضَ هُدَّابَ الأُزُرْ
Yani onu örterler ve onu, etekliklerinin saçaklarıyla giydirirler; onları yerde sürüdükleri zaman. Ezherî dedi: Ve o elbise için **لِحاف** ve **مِلْحف** bir tek mânâ ile söylenir; tıpkı **إزار** ve **مِئْزَر** ve **قِرام** ve **مِقْرَم** denildiği gibi. Dedi: Ve **مِلْحفة** ve **مِقْرمة** de denebilir; elbise ister düz dokuma olsun ister astarlı olsun, ona **لِحاف** denir.

Ve onu **لِحافاً** **لَحَفَه**: onu ona giydirdi. Ve onu ona **أَلحفه**: onu ona bir **لحافاً** kıldı. Ve **أَلحفه**: ona bir **لِحافا** satın aldı; bunu Lihyânî, Kisâî’den nakletti. Ve **التهذيب**’de: “Bir **لحافاً** **لحَفْت**” yani onu sana kılmasıdır. Ve kendin için onu edindiğin zaman “bir **لحافاً** **تَلحَّفت**” denir; dedi: ve aynı şekilde **التحفت**. Ve Tarafe’ye ait olarak okuttu:
يلحفون الأَرض هداب الأُزر
Yani onları yer üzerine sürerler. Ve Kisâî’den rivayet olundu: **لَحَفته** ve **أَلْحَفْته** bir tek mânâdadır; ve Tarafe’nin beytini de yine okuttu. Ve adam **أَلحفَ** olur ve **لَحَّف** olur: kibirlenerek ve azgınlıkla eteğini yer üzerinde sürüdüğü zaman; ve Tarafe’nin beytini de yine okuttu. Ve Araplar katında **المِلْحفة** düz örtüdür; eğer bir astarla astarlanır yahut doldurulursa, o avam katında **مِلحفة**dir; dedi: Araplar bunu bilmez. Cevherî: **الملحفة** **المَلاحِف**’in bir tanedir.

Ve **تَلَحّفَ** ile **بالمِلحفة** ve **اللِّحاف** ve **التحف** ve onlarla **لَحَفَ**: onlarla örtündü; bir lehçedir. Ve o, **الالتحاف**’tan **اللِّحْفة**’si güzel olandır. **التهذيب**: “Falan güzel **اللِّحفة** sahibidir” denir; o, onunla örtündüğün hâldir. Ve **اللَّحْفُ**: şeyi **باللحاف** ile örtmendir; Ezherî dedi: Münzirî bana, Harrânî’den, İbn Sikkît’ten haber verdi ki o, Cerîr’e ait olarak ona okuttu:
كم قد نَزَلْتُ بكم ضَيْفاً فتَلْحَفُني
فَضْلَ اللِّحاف، ونِعم الفَضْلُ يُلْتَحَفُ
Dedi: “Bağışının ve cömertliğinin fazlasını bana verdin” demek istedi. Ve onun fazlını ve üstünlüğünü ona ulaştırdığı ve onu azıklandırdığı zaman “**فضلَ لِحافه**’nin fazlasını ona **لَحَفه**” denir.

**التهذيب**: Ve adam, misafirini **أَلحف** eder: **الحَلِيت**’te—o, sürekli kardır—ve soğuk **الأَرِيزُ**’de, döşeği ve örtüsüyle onu tercih ettiği zaman. Ve adamı **مُلاحَفة** olarak **لاحَفْت**: onu kolladın. Ve **الإلْحاف**: istemede ısrarın şiddetidir. Ve tenzilde: “İnsanlardan **إلحافاً** istemezler”; ve ona karşı **أَلْحَفَ** etmiştir; ve denir:
وليس للمُلحِفِ مِثْلُ الرَّدّ
Ve dilenen kimse **أَلحف** etti: ısrar etti. İbn Berrî dedi: Ondandır Beşşâr b. Burd’un sözü:
الحُرُّ يُلْحى، والعَصا للعَبْدِ،
وليس للملحف مثل الردِّ
Ve İbn Ömer hadîsinde: bıyığını **يُلْحِفُ** ederdi; yani onu kısaltmada aşırı giderdi. **التهذيب** Zecâc’dan: Peygamber’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet olundu ki o dedi: “Kırk dirhemi olduğu hâlde isteyen kimse **أَلحف** etmiştir”; bir rivayette: “İnsanlardan **إلحافاً** istemiştir.” Dedi: **أَلحف**’ın mânâsı: istemeyi, ona muhtaç olmadığı hâlde, onunla kuşatmasıdır. Dedi: Ve **اللِّحاف** bunun kökünden türemiştir; çünkü örtmede insanı kuşatır. Dedi: “İnsanlardan **إلحافاً** istemezler” sözündeki mânâ: onlardan bir isteme yoktur ki **إلحاف** olsun; tıpkı İmru’ul-Kays’ın dediği gibi:
على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بمَناره
Mânâ: onda bir işaret yoktur ki onunla yol bulunsun.

Ve malında bir **لَحْفةً** ile **لُحف** olundu
(* “**لحفة**” sözü: asılda **اللام** fetha ile ضبط edildi; **القاموس**’ta ise damme iledir.)
Ondan bir şey gittiği zaman; Lihyânî’den. İbnü’l-Ferec dedi: Husaybî’nin şöyle dediğini işittim: “O, kıçının kafatasını döven kimseden ve kıçının **لِحْف**’ini döven kimseden daha iflastır.” Dedi: O, kıçın yarığıdır; bu ancak, giyecek bir şey bulamadığı için söylenmiştir; böylece eli kıçının çatallarına düşer. Ve ay **لحُف** olur: yarıyı geçtiği zaman; böylece ışığı, üzerinde bulunduğu hâlden eksilir.

Ve **لِحافٌ** ve **اللَّحِيف**: Allah’ın Resûlü’nün, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, iki atıdır. Ve hadîste: Onun, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, atının adı, kuyruğunun uzunluğundan dolayı **اللَّحِيف** idi; **فَعِيل** vezninde, **فاعل** mânâsındadır; sanki kuyruğuyla yeri **يَلْحف** eder, yani onu onunla örter.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ح ف * * الْتَحَفَ * بالثوب تغطى به و * اللَِّاف * ما يلتحف به وكل شيء تغطيت به فقد * الْتَحَفْتَ * به و * ألْحَفَ * السائل ألح يقال ليس * للْمُلْحِف * مثل الرد

##### Türkçe

* ل ح ف * **الْتَحَفَ** elbiseyle: onunla örtündü; ve **اللَِّاف**: onunla örtünülen şeydir; ve onunla örtündüğün her şeyle artık sen onunla **الْتَحَفْتَ** olursun; ve dilenci **ألْحَفَ**: ısrar etti; denilir ki: **لِلْمُلْحِف** için reddetmek gibi bir şey yoktur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لحفه، كمنعه: غطاه باللحاف ونحوه قاله الليث، وقيل: إذا طرح عليه اللحاف، أو غطاه بشيء، وأنشد الجوهري لطرفة:
  ثم راحوا عبق المسك بـهـم                      يلحفون الأرض هداب الأزر أي: يغطونها، ويلبسونها هداب أزرهم إذا جروها في الأرض. ولحفه لحفا: لحسه عن ابن عباد، وهو مجاز، ومنه قولهم: أصابه جوع يلحف الكبد، ويلحس الكبد، ويعض بالشراسيف. والتحف به: إذا تغطى ومنه الحديث: وهو يصلي في ثوب ملتحفا به، ورداؤه موضوع. واللحاف، ككتاب: اسم ما يلتحف به وقال أبو عبيد: كل ما تغطيت به فهو لحاف، والجمع لحف، ككتب، ومنه الحديث: كان لا يصلي في شعرنا ولا في لحفنا.

  ومن المجاز امرأة الرجل: لجافه. واللحاف أيضا: اللباس فوق سائر اللباس من دثار البرد ونحوه. كالملحفة والملحف، بكسرهما جمعهما ملاحف. وفي اللسان: الملحفة عند العرب: هي الملاءة السمط، فإذا بطنت ببطانة، أو حشيت فهي عند العوام ملحفة، والعرب لا تعرف ذلك. قلت: وكذا الحال في اللحاف قال الأزهري: لحاف وملحف بمعنى واحد، كما يقال: إزار ومئزر، وقرام ومقرم، وقد يقال: مقرمة وملحفة، وسواء كان الثوب سمطا أو مبطنا. واللحيف كأمير، أو زبير: فرس لرسول الله صلى الله عليه وسلم تعالى عليه وسلم سمي به لطول ذنبه، قال أبو عبيد الهروي، هو فعيل بمعنى فاعل كأنه كان يلحف الأرض بذنبه أي: يغطيها به أهداه له ربيعة ابن أبي البراء فأثابه عليه فرائض من نعم بنى كلاب، قال شيخنا: وروى آخرون أنه بالخاء المعجمة، كما يأتي للمصنف، والحاء المهملة غلط، وقال آخرون بالعكس، والصواب أنه يقال بكل منهما، بل صحح قوم أنهما فرسان، أحدهما بالمهملة، والآخر بالمعجمة، وستأتي الإشارة إلى الخلاف في ل خ ف. ولحف في ماله، كعني، لحفة: إذا ذهب منه شيء عن ابن عباد، وهو قول اللحياني. واللحف، بالكسر: أصل الجبل. واللحف: صقع من نواحي بغداد، سمي بذلك لأنه في أصل جبال همذان ونهاوند وهو دونهما مما يلي العراق. ولحف: واد بالحجاز عليه قريتان: جبلة والستار نقله الصاغاني. واللحف من الأست: شقها، قال ابن الفرج: سمعت الخصيبي يقول: هو أفلس من ضارب قحف استه، ومن ضارب لحف استه وهو شقها، قال: لأنه لا يجد ما يلبسه، فتقع يده على شعب استه وتقدم مثله في ق ح ف. واللحفة بالكسر: حالة الملتحف وفي التهذيب: يقال: فلان حسن اللحفة، وهي الحالة التي يتلحف فيها. ومن المجاز: الإلحاف: شدة الإلحاح في المسألة وفي التنزيل:  لا يسئلون الناس إلحافا  وقد ألحف عليه: إذا ألح. وقال الزجاج: ألحف: شمل بالمسألة وهو مستغن عنها، ومنه اشتق اللحاف؛ لأنه يشمل الإنسان في التغطية، قال: ومعنى الآية: ليس فيهم سؤال فيكون إلحاف، كما قال امرؤ القيس:
  على لاحب لا يهتدى بمناره المعنى: ليس به منار فيهتدى به.
 قال الجوهري: يقال:
  وليس للملحف مثل الرد قال ابن بري: هو قول بشار بن برد، وأوله:
  الحر يلحى والعصا للعبد
  وليس للملحف مثل الرد وعن أبي عمرو: ألحف به وأعل به: إذا أضر به.
 ومن المجاز: ألحف الرجل ظفره: إذا استأصله بالمقص، وكذلك أحفاه، نقله ابن عباد، زاد الزمخشري: ويجوز كون إلحاف السائل منه. وألحف الرجل: مشى في لحف الجبل. وألحف: إذا جر إزاره على الأرض خيلاء وبطرا، وبه فسر الكسائي بيت طرفة السابق: كلحف تلحيفا. كأنه غطى الأرض بما يجره من إزاره. ولاحفه ملاحفة: كانفه ولازمه وهو مجاز. وتلحف: اتخذ لنفسه لحافا نقله الأزهري. وقيل: تلحف به: إذا تغطى به.
 ومما يستدرك عليه:

  لحفه لحافا: ألبسه إياه. وألحفه إياه: جعله له لحافا. وألحفه: اشترى له لحافا، حكاه اللحياني عن الكسائي. والتحف التحافا: اتخذ لنفسه لحافا. ولحف باللحاف لحفا: تغطى به، لغية. وتقول: فلان يضاجع السيف ويلاحفه. والتحفت الدابة بالسمن، ولحفت وهو مجاز. ويقال: لحفني فضل لحافه: أي أعطاني فضل عطائه، قال الأزهري: أخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت أنه أنشده لجرير:
  كم قد نزلت بكم ضيفا فتلحفنيفضل اللحاف ونعم الفضل يلتحف قال: أراد أنلتني معروفك وفضلك، وزودتني، وهو مجاز. قال: وألحف الرجل ضيفه: إذا آثره بفراشه ولحافه في شدضة البرد والثلج. وألحف شاربه: بالغ في قصشه، كأحفاه، وهو مجاز. ولحفته سهما: أصبته به. ولحفه بجمع كفه: ضربه. ولحفته بنار الحطب: ألقيته فيها، وكل ذلك مجاز. ولحاف، ككتاب: اسم فرسه صلى الله عليه وسلم، كما في اللسان. ولحفت عنه اللحم: سحوته، كأنه كان لحافا له فكشفته عنه، وهو مجاز. ولحف القمر، كعني: امتحق، كما في الأساس. وفي اللسان: إذا جاوز النصف، فنقص ضوءه عما كان عليه.

##### Türkçe

**لحفه**، **كمنعه**: Onu **اللحاف** ve benzeriyle örttü; bunu Leys söyledi. Ve denildi ki: Üzerine **اللحاف** atıldığı zaman, yahut onu bir şeyle örttüğü zaman. Cevherî, Tarafe’den şu beyti şahit getirdi:
  Sonra gittiler; miskin kokusu onlarla birlikte                      yeri **يلحفون**; **الأزر**’in saçakları (ile) yani: onu örterler; ve **أزر**’lerinin saçaklarını, onları yerde sürüdükleri zaman, ona giydirirler. Ve **لحفه** **لحفا**: Onu yaladı; İbn Abbâd’dan; bu mecazdır. Ve ondan onların sözü: Ona, karaciğeri örten bir açlık isabet etti; ve karaciğeri yalar; ve kaburga başlarına diş geçirir. Ve **التحف به**: Örtündüğü zaman; ve ondan hadis: O, onunla örtünmüş bir elbise içinde namaz kılıyordu; ve ridası konulmuştu. Ve **اللحاف**، **ككتاب**: Onunla örtünülen şeyin adıdır. Ebû Ubeyd dedi: Örtündüğün her şey **لحاف**’tır; çoğulu **لحف**، **ككتب**. Ve ondan hadis: Bizim kılımızda da bizim **لحف**’ımızda da namaz kılmazdı.

  Ve mecazdan: erkeğin karısı: onun **لحاف**’ıdır. Ve **اللحاف** ayrıca: diğer bütün elbiselerin üstündeki elbise; **دثار** **البرد** ve benzeri gibi. **الملحفة** ve **الملحف** gibidir; ikisinin de kesresiyle; ikisinin çoğulu **ملاحف**. Lisân’da: Araplar katında **الملحفة**: düz (astar­sız) örtüdür; eğer bir astarla astarlanırsa yahut doldurulursa, o avam katında **ملحفة**’dır; Araplar bunu bilmez. Dedim ki: **اللحاف**’ta da durum böyledir. Ezherî dedi: **لحاف** ve **ملحف** bir mânâdadır; nitekim **إزار** ve **مئزر** denir; ve **قرام** ve **مقرم**; ve bazen **مقرمة** ve **ملحفة** denir; ve elbise ister düz olsun ister astarlı olsun (fark etmez). Ve **اللحيف** **كأمير** yahut **زبير**: Resûlullah صلى الله عليه وسلم تعالى عليه وسلم’in bir atıdır; kuyruğunun uzunluğundan dolayı onunla adlandırıldı. Ebû Ubeyd el-Herevî dedi: O, fâil mânâsında **فعيل**’dir; sanki kuyruğuyla yeri örterdi; yani: onu onunla örterdi. Onu ona, Rebîa b. Ebî el-Berâ hediye etti; o da ona karşılık Benî Kilâb’ın develerinden farîzalar verdi. Şeyhimiz dedi: Başkaları, müellifin ileride getireceği üzere, onun **الخاء** mu‘ceme ile olduğunu rivayet etti; **الحاء** muhmela yanlıştır. Başkaları da bunun tersini söyledi; doğru olan, ikisiyle de denilmesidir; hatta bir topluluk, onların iki at olduğunu sahih gördü: biri muhmela ile, diğeri mu‘ceme ile. Ve ihtilafa **ل خ ف**’te işaret gelecektir. Ve **لحف** malında, **كعني**، **لحفة**: Ondan bir şey gittiği zaman; İbn Abbâd’dan; bu, Lihyânî’nin sözüdür. Ve **اللحف**, kesre ile: dağın kökü. Ve **اللحف**: Bağdat taraflarından bir yöredir; Hemedân ve Nehâvend dağlarının kökünde olduğu için böyle adlandırıldı; ve o, Irak tarafına doğru, ikisinden aşağıdadır. Ve **لحف**: Hicaz’da bir vadidir; üzerinde iki köy vardır: **جبلة** ve **الستار**; bunu Sâğânî nakletti. Ve **اللحف** **من الأست**: onun yarığıdır. İbnü’l-Ferec dedi: Husaybî’nin şöyle dediğini işittim: O, kıçının yarığını döven kimseden daha iflastır; ve kıçının **لحف**’ını döven kimseden (daha iflastır); o, onun yarığıdır. Dedi: Çünkü giyecek bir şey bulamaz; eli kıçının çatallarına düşer. Bunun benzeri **ق ح ف**’te geçti. Ve **اللحفة** kesre ile: örtünenin hâli. Tehzîb’de: “Falan **حسن اللحفة**’dır” denir; o, onun içinde örtündüğü hâldir. Ve mecazdan: **الإلحاف**: istemede ısrarın şiddetidir. Ve tenzîlde:  **لا يسئلون الناس إلحافا**  Ve **ألحف عليه**: ısrar ettiği zaman. Zecâc dedi: **ألحف**: muhtaç olmadığı hâlde istemeyi (kişiyi) kuşattı; ve ondan **اللحاف** türetildi; çünkü o, örtmede insanı kuşatır. Dedi: Âyetin mânâsı: Onlarda bir isteme yoktur ki **إلحاف** olsun; nitekim İmruü’l-Kays dedi:
  Üzerinde bir yol ki onun işaretiyle hidayet bulunulmaz; mânâ: onda bir işaret yoktur ki onunla hidayet bulunsun.
 Cevherî dedi: Şöyle denir:
  **وليس للملحف مثل الرد** İbn Berrî dedi: Bu, Beşşâr b. Burd’un sözüdür; başı:
  Hür kişi ayıplanır; sopa köle içindir
  **وليس للملحف مثل الرد** Ebû Amr’dan: **ألحف به** ve **أعل به**: Ona zarar verdiği zaman.
 Ve mecazdan: **ألحف الرجل ظفره**: onu makasla kökünden kestiği zaman; ve aynı şekilde **أحفاه**; bunu İbn Abbâd nakletti. Zemahşerî artırdı: Dilencinin **إلحاف**’ının ondan olması caizdir. Ve **ألحف الرجل**: dağın **لحف**’ında yürüdü. Ve **ألحف**: izârını kibir ve böbürlenmeyle yere sürüdüğü zaman; ve bununla, Tarafe’nin önceki beyti, Kisâî tarafından tefsir edildi: **كلحف تلحيفا**; sanki izârından sürüdüğü şeyle yeri örttü. Ve **لاحفه ملاحفة**: onu yanladı ve ona yapıştı; bu mecazdır. Ve **تلحف**: kendisi için bir **لحاف** edindi; bunu Ezherî nakletti. Ve denildi ki: **تلحف به**: onunla örtündüğü zaman.
 Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

  **لحفه لحافا**: onu ona giydirdi. Ve **ألحفه إياه**: onu ona **لحاف** yaptı. Ve **ألحفه**: onun için bir **لحاف** satın aldı; bunu Lihyânî, Kisâî’den hikâye etti. Ve **التحف التحافا**: kendisi için bir **لحاف** edindi. Ve **لحف باللحاف لحفا**: onunla örtündü; **لغية**. Ve dersin: Falan kılıçla yatışır ve onu **يلاحفه**. Ve binek hayvanı yağla **التحفت**; ve **لحفت**; bu mecazdır. Ve denilir: **لحفني فضل لحافه**: yani: bana ihsanının fazlasını verdi. Ezherî dedi: Münzirî’nin, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten bana haber verdiğine göre, o, Cerîr’den şu beyti ona okudu:
  Nice kez size misafir olarak indim de beni örttü                      **فضل اللحاف**; ve ne güzel fazilet ki örtünülür
 Dedi: Senin iyiliğini ve faziletini bana ulaştırdı, ve beni azıklandırdı; bu mecazdır. Dedi: Ve **ألحف الرجل ضيفه**: şiddetli soğuk ve kar zamanında onu döşeği ve **لحاف**’ıyla tercih ettiği zaman. Ve **ألحف شاربه**: bıyığını kesmede aşırı gitti; **كأحفاه** gibi; bu mecazdır. Ve **لحفته سهما**: onu onunla vurdu. Ve **لحفه بجمع كفه**: onu avucunun toplamasıyla vurdu. Ve **لحفته بنار الحطب**: onu odun ateşine attım; bunların hepsi mecazdır. Ve **لحاف**، **ككتاب**: onun (Peygamber’in) atının adıdır; Lisân’da olduğu gibi. Ve **لحفت عنه اللحم**: onu kazıdım; sanki o, onun için bir **لحاف** idi de onu ondan açtım; bu mecazdır. Ve **لحف القمر**، **كعني**: silindi/eksildi; Esâs’ta olduğu gibi. Lisân’da: yarıyı geçtiği zaman; sonra ışığı, üzerinde bulunduğu hâlden eksilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لِحَافٌ
لِحَافٌ ذ : see what follows.

مِلْحَفَةٌ
مِلْحَفَةٌ ذ A مُلَآءَة that is سُمُط [not lined, nor stuffed]: if lined or stuffed, the vulgar also call it by this name, but the Arabs do not know this: (L, TA:) and the same applies to the ↓ لِحَاف: Az says, that لِحَافٌ and مِلْحَفٌ mean the same: like اِزَارٌ and مِئْزَرٌ, and قِرَامٌ and مِقْرَمٌ; and sometimes one says مِقْرَمَةٌ and مِلْحَفَةٌ; and it is the same whether the garment be سُمُط or lined. (TA.) He says also, [in another place,] that the Arabs apply the terms ↓ لِحَافٌ and مِلْحَفَةٌ to A night-wrapper (اِزَارُ لَيْلِ) if it be طَاقٌ وَاحِدٌ [a single piece of stuff; i. e. not double, not lined nor faced, nor stuffed]. (TA in art. سمط.) ― -b2- See اِزَازٌ.

##### Türkçe

**لِحَافٌ**
**لِحَافٌ** ذ : aşağıda gelen şeye bak.

**مِلْحَفَةٌ**
**مِلْحَفَةٌ** ذ : **مُلَآءَة**; yani **سُمُط** [astarsız ve dolgusuz]: eğer astarlı veya dolgulu olursa, avam da onu bu adla adlandırır; fakat Araplar bunu bilmez: (L, TA:) ve aynı şey ↓ **لِحَاف** için de geçerlidir: Az der ki, **لِحَافٌ** ve **مِلْحَفٌ** aynı mânâya gelir: **اِزَارٌ** ve **مِئْزَرٌ**, ve **قِرَامٌ** ve **مِقْرَمٌ** gibi; ve bazen **مِقْرَمَةٌ** ve **مِلْحَفَةٌ** denir; ve giysinin **سُمُط** olmasıyla astarlı olması arasında fark yoktur. (TA.) O ayrıca, [başka bir yerde,] Arapların ↓ **لِحَافٌ** ve **مِلْحَفَةٌ** terimlerini, eğer **طَاقٌ وَاحِدٌ** [tek parça kumaş; yani çift olmayan, astarlı ve yüzlü olmayan, dolgusuz] ise, bir gece örtüsüne (**اِزَارُ لَيْلِ**) uyguladıklarını söyler. (TA, **سمط** maddesinde.) ― -b2- **اِزَازٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَحَفَ
لَحَفَ A ( n. ac. لَحْف 1 ),
a.  Wrapped up.

b.  Licked.

لَحَّفَ
لَحَّفَ II ,
a.  Allowed his clothes to trail. III, Protected; aided.

أَلْحَفَ
أَلْحَفَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  Was importunate.

تَلَحَّفَ
تَلَحَّفَ V ,
a.  Made himself a mantle &c.

b.  [ coll. ], Kept his bed; was bed-ridden.

اِلْتَحَفَ
اِلْتَحَفَ VIII
a.  [ Bi ], Wrapped himself up in, put on; wore.

لِحْف
لِحْف 2 ,
a.  Foot of an acclivity.

لِحْفَة
لِحْفَة 2t ,
a.  Dress.

مِلْحَف
مِلْحَف 20 , ( pl. مَلَاْحِفُ 44 ),
a.  see 23 .

مِلْحَفَة
مِلْحَفَة 20t ,
a.  see 23 .

لِحَاْف
لِحَاْف 23 , ( pl. لُحُف 10 ),
a.  Covering, wrapper: cloak, plaid, mantle.

b.  [ coll. ], Blanket; coverlet, counterpane, quilt; eider-down.

##### Türkçe

**لَحَفَ**
**لَحَفَ** A (n. ac. **لَحْف** 1),
a. Sardı.

b. Yaladı.

**لَحَّفَ**
**لَحَّفَ** II,
a. Elbiselerinin sürünmesine izin verdi. III, Korudu; yardım etti.

**أَلْحَفَ**
**أَلْحَفَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

b. Israrcı oldu.

**تَلَحَّفَ**
**تَلَحَّفَ** V,
a. Kendisine bir manto vb. yaptı.

b. [topl.], Yatağını tuttu; yatağa düşkün oldu.

**اِلْتَحَفَ**
**اِلْتَحَفَ** VIII
a. [Bi], İçine sarındı, giydi; giydi.

**لِحْف**
**لِحْف** 2,
a. Bir yokuşun eteği.

**لِحْفَة**
**لِحْفَة** 2t,
a. Elbise.

**مِلْحَف**
**مِلْحَف** 20, (pl. **مَلَاْحِفُ** 44),
a. 23’e bak.

**مِلْحَفَة**
**مِلْحَفَة** 20t,
a. 23’e bak.

**لِحَاْف**
**لِحَاْف** 23, (pl. **لُحُف** 10),
a. Örtü, sarınak: pelerin, ekose, manto.

b. [topl.], Battaniye; yatak örtüsü, yorgan yüzü, yorgan; kuş tüyü dolgu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لحف
لَحَفَ - يَلْحَفُ - أَلْحَفَ - يُلْحِفُ - إِلْحَاف - إِلْحَافاً
لَحَفَ - يَلْحَفُ + شيء + كائناً: شمله فغطاه وستره، ورد به عنه الأذى، وخاصة البرد والريح
أَلْحَفَ - يُلْحِفُ: على وزن " أفعل " من " لَحَفَ - يَلْحَفُ ": جعله " يَلْحَفُ ": زوده بستر وغطاء يرد عنه الأذى وخاصة البرد والريح
إلْحَاف: اسم فعل من " أَلْحَفَ - يُلْحِفُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الستر أوالغطاء الذي يرد أذى البرد أو الريح
﴿لا يسألون الناس إلحافا﴾: لا يسألون الناس الستر والغطاء من البرد: وهو كناية عن شدة التعفف: فهم في حاجة شديدة حتى أنهم لا يملكون الستر والغطاء الذي يقي من البرد والريح، ومع ذلك لا يسالون الناس هذا الستر
ملاحظة: لا يستقيم الكلام إذا قلنا أن " إلحافاً " معناها" إلحاحاً ": فالإلحاح لا يـُسأل أصلاً، و "الإلحاف" من " ألحفه ": أي جعل عليه لحافاً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية بغطاء أو خمار أو ثوب يلقى على الجسم ويقترب منه ولا يلتصق به "، وهي:
دَثَرَ - يَدْثُرُ، لَحَفَ - يَلْحَفُ، سَرْبَلَ - يُسَرْبِلُ، سَبَغ َ - يَسْبُغُ، خَمَرَ - يَخْمُرُ (خَمَرَ - يَخْمِرُ)، غَطَى - يَغْطِي
إلحافاُ
 	﴿للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم(273)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [لحف] ل ح ف: الْتَحَفَ بالثوب تغطى به و اللَِّاف ما يلتحف به وكل شيء تغطيت به فقد الْتَحَفْتَ به و ألْحَفَ السائل ألح يقال ليس للْمُلْحِف مثل الرد
معجم الفرائد القرآنية:
ل ح ف
"إِلْحَافاً" في قوله تعالى :"  تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لا يَسْأَلونَ النَّاسَ إِلْحَافاً "(273) البقرة .
أَلْحف به : أي ألحّ بسؤاله، وإلحافا أي إلحاحاً .
الراغب
لحف
- قال تعالى: }لا يسألون الناس إلحافا{ [البقرة/273]، أي: إلحاحا، ومنه استعير: ألحف شاربه: إذا بالغ في تناوله وجزه. وأصله من اللحاف، وهو ما يتغطى به، يقال: ألحفته فالتحف.
ملخص اللسان:
1.    اللِّحاف والمِلْحَفُ والمِلْحفة: اللِّباس الذي فوق سائر اللباس من دِثار البرد ونحوه؛وكل شيء تغطَّيت به فقد التَحَفْت به. ولَحَفَه لِحافاً: أَلبسه إياه. وأَلحفه إياه: جعله له لحافاً. وأَلحفه:اشترى له لِحافا
2.      وأَلحف الرجلُ ضيفه إذا آثَره بفِراشه ولحافه
3.     والإلْحاف: شدة الإلْحاح في المسأَلة. وفي التنزيل: لا يسأَلون الناس إلحافاً؛ وقد أَلْحَفَ عليه؛ ويقال:وليس للمُلحِفِ مِثْلُ الرَّدّ وأَلحف السائلُ: أَلَحَّ؛
4.     كان يُلْحِفُ شاربه أَي يبالغ في قَصِّه
5.      ولُحف في ماله لَحْفةً إذا ذهب منه شيء
6.     ولحُف القمرُ إذا جاوز النصف فنقَص ضوءُه عما كان عليه.
لسان العرب
● - لحف: اللِّحاف والمِلْحَفُ والمِلْحفة: اللِّباس الذي فوق سائر اللباس   من دِثار البرد ونحوه؛ وكل شيء تغطَّيت به فقد التَحَفْت به. واللِّحاف:   اسم ما يُلْتَحف به. وروي عن عائشة أَنها قالت: كان النبي، صلى اللّه عليه   وسلم، لا يصلي في شُعُرِنا ولا في لُحُفِنا؛ قال أَبو عبيد: اللِّحاف   كلُّ ما تغطَّيت به. ولَحَفْت الرَّجل أَلْحَفُه إذا فعلْت به ذلك يعني إذا   غطَّيته؛ وقول طرَفة:   ثم راحُوا عَبِقَ المِسْكُ بهم،   يَلْحَفُون الأَرضَ هُدَّابَ الأُزُرْ   أَي يُغَطُّونها ويُلْبِسونها هدّابَ أُزُرهم إذا جرُّوها في الأَرض.   قال الأَزهري: ويقال لذلك الثوب لِحاف ومِلْحف بمعنى واحد كما يقال إزار   ومِئْزَر وقِرام ومِقْرَم، قال: وقد يقال مِلْحفة ومِقْرمة وسواء كان الثوب   سِمْطاً أَو مَبَطَّناً، ويقال له لِحاف.   ولَحَفَه لِحافاً: أَلبسه إياه. وأَلحفه إياه: جعله له لحافاً. وأَلحفه:   اشترى له لِحافا؛ حكاه اللحياني عن الكسائي، وفي التهذيب: ولحَفْت   لحافاً وهو جعلكه. وتَلحَّفت لحافاً إذا اتخذته لنفسك، قال: وكذلك التحفت؛   وأَنشد لطَرَفة:   يلحفون الأَرض هداب الأُزر   أَي يجرّونها على الأَرض، وروي عن الكسائي لَحَفته وأَلْحَفْته بمعنى   واحد، وأَنشد بيت طرفة أَبضاً. وأَلحفَ الرجلُ ولَحَّف إذا جرّ إزاره على   الأَرض خُيَلاءً وبطَراً، وأَنشد بيت طرفة أَيضاً. والمِلْحفة عند العرب   هي المُلاءة السِّمْط، فإذا بُطِّنت ببطانة أَو حُشيت فهي عند العوام   مِلحفة، قال: والعرب لا تعرف ذلك. الجوهري: الملحفة واحدة المَلاحِف.   وتَلَحّفَ بالمِلحفة واللِّحاف والتحف ولَحَفَ بهما: تغطَّى بهما، لُغيّة، وإنها   لحَسَنة اللِّحْفة من الالتحاف. التهذيب: يقال فلان حسَن اللِّحفة وهي   الحالة التي تتلحف بها. واللَّحْفُ: تغْطِيتُك الشيء باللحاف؛ قال   الأَزهري: أَخبرني المنذري عن الحرَّاني عن ابن السكيت أَنه أَنشده   لجرير:كم قد نَزَلْتُ بكم ضَيْفاً فتَلْحَفُني   فَضْلَ اللِّحاف، ونِعم الفَضْلُ يُلْتَحَفُ   قال: أَراد أَعطيتني فضْل عطائك وجودك. وقد لَحَفه فضلَ لِحافه إذا   أَناله معروفه وفَضْلَه وزَوَّده.   التهذيب: وأَلحف الرجلُ ضيفه إذا آثَره بفِراشه ولحافه في الحَلِيت، وهو   الثَّلج الدائم والأَرِيزُ البارد. ولاحَفْت الرجل مُلاحَفة: كانَفْته.   والإلْحاف: شدة الإلْحاح في المسأَلة. وفي التنزيل: لا يسأَلون الناس   إلحافاً؛ وقد أَلْحَفَ عليه؛ ويقال:   وليس للمُلحِفِ مِثْلُ الرَّدّ   وأَلحف السائلُ: أَلَحَّ؛ قال ابن بري: ومنه قول بشّار بن بُرْد:   الحُرُّ يُلْحى، والعَصا للعَبْدِ،   وليس للملحف مثل الردِّ   وفي حديث ابن عمر: كان يُلْحِفُ شاربه أَي يبالغ في قَصِّه. التهذيب عن   الزجاج: روي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: من سأَل وله   أَربعون درهماً فقد أَلحف، وفي رواية: فقد سأَل الناس إلحافاً، قال: ومعنى   أَلحف أَي شَمِل بالمسأَلة وهو مُستغْن عنها. قال: واللِّحاف من هذا   اشتقاقُه لأَنه يشمل الإنسان في التغْطية؛ قال: والمعنى في قوله لا يسأَلون   الناس إلحافاً أَي ليس منهم سؤال فيكون إلحاف كما قال امرؤ القيس:   على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بمَناره   المعنى ليس به مَنار فيُهْتَدى به.   ولُحف في ماله لَحْفةً   (* قوله «لحفة» كذا ضبطت اللام في الأصل بالفتح   وفي القاموس بالضم.) إذا ذهب منه شيء؛ عن اللحياني. قال ابن الفرج: سمعت   الخَصِيبي يقول: هو أَفْلَسُ من ضارِبِ قِحْفِ اسْتِه ومن ضارب لِحْف   استه، قال: وهو شِقُّ الاسْت، وإنما قيل ذلك لأَنه لا يجد شيئاً يلبَسه فتقَع   يده على شُعَب استه. ولحُف القمرُ إذا جاوز النصف فنقَص ضوءُه عما كان   عليه.   ولِحافٌ واللَّحِيف: فرسان لرسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وفي   الحديث: كان اسم فرسه، صلى اللّه عليه وسلم، اللَّحِيف لطول ذنبه، فَعِيل   بمعنى فاعل، كأَنه يَلْحف الأَرض بذنبه أَي يُغَطِّيها به.
مقاييس اللغة:
(لحف) اللام والحاء والفاء أصلٌ يدلُّ على اشتمالٍ وملازَمة. يقال: التَحَف باللِّحاف يلتحِف. ولاحَفَه: لازَمَه. وألْحَفَ السّائل: أَلَحَّ.
القاموس المحيط:
لَحَفَهُ، كمنعه غَطَّاهُ باللِّحافِ ونَحْوِهِ، ولحِسَهُ. والتَحَفَ به تَغَطَّى. وككِتابٍ ما يُلْتَحَفُ به، وزَوْجَةُ الرجُلِ، واللِّباسُ فَوْقَ سائِرِ اللِّباسِ من دِثارِ البَرْدِ ونحوِهِ، كالمِلْحَفَةِ والمِلْحَفِ، بكسرِهِما. وكأميرٍ أو زُبَيْرٍ فَرَسٌ لِرَسولِ الله، صلى الله عليه وسلم، كأنه كان يَلْحَفُ الأرضَ بِذَنَبِهِ، أهداهُ له رَبيعَةُ بنُ أبي البَراءِ. ولُحِفَ في مالِهِ، كعُنِيَ، لُحْفَةً ذَهَبَ منه شيءٌ.
واللِّحْفُ، بالكسرِ: أصْلُ الجَبَلِ، وصُقْعٌ في أصْلِ جِبالِ هَمَذانَ ونَهاوَنْدَ، ووادٍ بالحِجازِ عليه قَرْيَتانِ: جَبَلَةُ والسِتارُ، و من الاسْت: شِقُّها. و " هو أفْلَسُ من ضارِبِ لِحْفِ اسْتِهِ " : لأنه لا يَجِدُ ما يَلْبَسُهُ، فَتَقَعُ يَدُهُ على شُعَبِ اسْتِهِ. واللِّحْفَةُ: حالَةُ المُلْتَحِفِ. وألْحَفَ عليه: ألَحَّ، و به: أضَرَّ، و ظُفُرَهُ: اسْتَأصَلَهُ، ومَشَى في لِحْفِ الجَبَلِ، وجَرَّ إزارَهُ على الأرْضِ خُيَلاءَ، كلَحَّفَ تَلْحِيفاً.
ولاحَفَه: كانَفَه ولازَمَه. وتَلَحَّفَ: اتَّخَذَ لحافاً.
تاج العروس:
ل - ح - ف
لَحَفَه كمنَعَهَ : غَطّاهُ باللِّحافِ ونَحْوِه قالَهُ اللَّيْثُ وقِيلَ : إِذا طَرَحَ عليه اللِّحافَ أَو غَطّاهُ بشيءٍ وأَنْشَد الجَوْهَرِيُّ لطَرَفَةَ :
ثُمَّ راحُوا عَبَقُ المِسْكِ بهِمْ ... يَلْحَفُونَ الأَرْضَ هُدّابَ الأُزُرْ أَي : يُغَطُّونَها ويُلْبِسُونَها هُدَّابَ أُزُْرِهِمْ إِذا جَرُّوها في الأَرْضِ . ولَحَفَه لَحْفاً : لَحِسَه عن ابنِ عَبّادٍ وهو مَجازٌ ومنه قولُهمُ : أَصابَهُ جُوعٌ يَلْحَفُ الكَبِدَ ويَلْحَسُ الكَبِدَ ويَعَضُّ بالشَّراسِيفِ . والتَحَفَ بهِ : إِذا تَغَطّى ومنه الحَدِيثُ : وهوَ يُصَلِّي في ثَوْبٍ مُلْتَحِفاً به ورِدَاؤُه مَوْضُوعٌ . واللِّحافُ ككِتابٍ : اسمُ ما يُلْتَحَفُ بهِ وقالَ أَبو عُبَيْدٍ : كلُّ ما تَغَطَّيْتَ به فهو لِحافٌ والجَمْعُ لُحُفٌ ككُتُبٍ ومنه الحديث : كانَ لا يُصَلِّي في شُعُرِنا ولا في لُحُفِنا
ومن المجاز امْرأَةُ الرَّجُلِ : لِجافُه . واللِّحافُ أيضاً : اللِّباسُ فوقَ سائِر اللِّباسِ من دِثارِ البَرْدِ ونَحْوِه . كالمِلْحَفَةِ والمِلْحَفِ بكسرِهِما جَمْعُهما مَلاحِفُ . وفي اللِّسانِ : المِلْحَفَةُ عندَ العَرَبِ : هي المُلاءَةُ السِّمْطُ فإذا بُطِّنَتْ ببِطانَة أَو حُشِيَتْ فهي عندَ العَوامُ مِلْحَفةٌ والعَرَبُ لا تَعْرِفُ ذلِكَ . قلتُ : وكذا الحالُ في اللِّحاف قال الأزهريُّ : لِحافٌ ومِلْحَفٌ بمعنى واحد كما يُقال : إِزارٌ ومِئزَرٌ وقِرامٌ ومِقْرَمٌ وقد يُقالُ : مِقْرَمَةٌ ومِلْحْفَةٌ وسَواءٌ كان الثَّوْبُ سِمْطاً أَو مُبَطَّناً . واللَّحِيفُ كأَميرٍ أَو زُبَيْرٍ : فَرَسٌ لرَسُول الله صلى الله عليه وسلم تَعالَى عليه وسَلَّمَ سُمِّيَ به لطُول ذَنَبِه قال أَبو عُبَيْدٍ الهَرَويُّ هو فَعِيلٌ بمَعْنَى فاعل كأَنّه كانَ يَلْحَفُ الأَرْضَ بذَنَبه أَي : يُغَطِّيها به أَهداه له رَبيعَةُ ابنُ أَبي البَراءِ فأَثابَه عليه فَرائِضَ من نَعَم بَنى كلابٍ قال شيخُنا : ورَوَى آخَرُونَ أَنّه بالخاءِ المُعْجَمَة كما يَأْتي للمُصَنَّف والحاءُ المُهْمَلَةُ غَلَطٌ وقال آخرونَ بالعكسِ والصوابُ أَنه يُقالُ بكُلِّ منهُما بل صَحَّحَ قومٌ أَنّهُما فَرَسانِ أَحَدُهُما بالمهمَلَةِ والآخرُ بالمُعْجَمَة وستَأْتي الإشارَةُ إلى الخِلاف في ل خ ف . ولُحِفَ في مالِهِ كعُنِيَ لُحْفَةً : إذا ذَهَبَ منه شَيءٌ عن ابن عَبّادِ وهو قولُ اللِّحْيانِيِّ . واللِّحْفُ بالكسرِ : أَصْلُ الجَبَلِ . واللِّحْفُ : صُقْعٌ من نَواحي بَغْدادَ سُمِّي بذلك لأَنَّه في أَصْلِ جبالِ هَمَذانَ ونَهاوَنْدُ وهو دُونَهُما مما يَلي العَراقَ . ولِحْفٌ : وادٍ بالحجاز علَيْه قرْيَتان : جَبَلةُ والسِّتارُ نقَلُه الصّاغانيُّ . واللِّحْفُ من الأسْت : شِقُّها قال ابنُ الفَرَجِ : سَمْعتُ الخَصيبيِّ يَقُول : هُو أَفْلَسُ منْ ضارِبِ قِحْفِ اسْتِه ومن ضارِب لِحْفِ اسْتْه وهو شِقُّها قالَ : لأَنَّه لا يَجِدُ ما يَلْبَسُه فتَقَعُ يَدَُه على شُعَبِ اسْتِه وتقَدَّم مثْلُه في ق ح ف . واللِّحْفَةُ بالكسرِ : حالَةُ المُلْتَحِفِ وفي التّهذِيبِ : يُقال : فلانٌ حَسَنُ اللِّحْفَةِ وهي الحالَةُ التي يُتَلَحَّفُ فيها . ومن المجاز : الإِلْحافُ : شِدَّةُ الإِلْحاحِ في المَسْأَلَة وفي التنزيل : " لا يَسْئَلُونَ النّاسَ إِلْحافاً " وقد أَلْحَفَ عليهِ : إذا أَلَحَّ . وقال الزّجاجُ : أَلْحَفَ : شَمِلَ بالمَسْأَلَةِ وهو مُسْتَغْنٍ عنها ومنه اشْتُقَّ اللِّحافُ ؛ لأَنَّه يَشْمَلُ الإِنسانَ في التَّغْطِيَةِ قال : ومَعْنَى الآيةِ : ليسَ فِيهم سُؤالٌ فيكونُ إلْحافٌ كما قال امْرُؤُ القَيْسِ :
" على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بمَنارِه المَعْنَى : ليس بهِ منارٌ فيُهْتَدَى به
قال الجوهريُّ : يُقال :
" ولَيْسَ للمُلْحفِ مِثْلُ الرَّدِّ قال ابنُ بَرِّي : هو قَوْلُ بَشّارِ بنِ بُرْدِ وأَوّلُه :
" الحُرُّ يُلْحَى والعَصَا للعَبْدِ
" ولَيْسَ للمُلْحِفِ مِثْلُ الرَّدِّ وعن أبِي عَمْرٍو : أَلْحَفَ بهِ وأَعَلَّ به : إِذا أَضَرَّ بهِ
ومن المَجازِ : أَلْحَفَ الرَّجُلُ ظُفُرَهُ : إِذا اسْتَأْصَلَه بالمِقَصِّ وكذلِكَ أَحْفاهُ نَقَله ابنُ عَبّادٍ زادَ الزَّمخْشُرِيُّ : ويجوزُ كونُ إِلْحافِ السائِل منه . وألْحَفَ الرَّجُلُ : مَشَى في لِحْفِ الجَبَلِ . وأَلْحَفَ : إذا جَرَّ إزارَه عَلى الأرْضِ خُيَلاءَ وبَطَراً وبه فَسَّرَ الكسائيُّ بيتَ طَرَفَةَ السابِقَ : كَلَحَّفَ تَلْحِيفاً . كأَنَّه غَطَّى الأَرْضَ بما يَجُرُّه من إِزارِه . ولاحَفَه مُلاحَفَةً : كانَفَهُ ولاَزَمَهُ وهو مَجازٌ . وتَلَحَّفَ : اتَّخَذَ لِنَفْسِه لِحافاً نَقَلَه الأزْهَرِيُّ . وقِيلَ : تَلَحَّفَ به : إِذا تَغَطَّى به
ومما يُسْتدرك عليه :
لَحَفَه لِحافاً : أَلْبَسه إِيّاه . وأَلْحَفَهَ إيّاه : جَعَلَه له لِحافاً . وأَلْحَفَه : اشْتَرَى له لِحافاً حكاهُ اللِّحْيانِيّ عن الكِسائِيّ . والْتَحَفَ الْتِحافاً : اتَّخَذ لنَفْسِهِ لِحافاً . ولَحَفَ باللِّحافِ لَحْفاً : تَغَطَّى به لُغَيَّةٌ . وتَقولُ : فلانٌ يُضاجِعُ السَّيْفَ ويُلاحِفُه . والْتَحَفَت الدَّابَّةُ بالسِّمَنِ ولُحِفَتْ وهو مَجازٌ . ويُقال : لَحَفَنِي فَضْلَ لِحافِه : أَي أَعْطانِي فَضْلَ عَطائِه قالَ الأَزْهَرِيُّ : أَخْبَرَني المنذرِيُّ عن الحَرّانِيِّ عن ابنِ السِّكِّيتِ أَنّه أَنشَدَه لجَرِيرٍ :
" كَمْ قَدْ نَزَلْتُ بكُم ضَيْفاً فتَلْحَفُنِي فَضْلَ اللِّحافِ ونِعْمَ الفَضْلُ يُلْتَحَفُ قال : أَرادَ أَنَلْتَنِي مَعْروفَكَ وفَضْلَكَ وزَوَّدْتَنِي وهو مَجازٌ . قال : وأَلْحَفَ الرَّجُلُ ضَيْفَه : إذا آثَرَهُ بفِراشِه ولِحافِه في شِدّضةِ البَرْدِ والثَّلْجِ . وأَلْحَفَ شارِبَه : بالَغَ في قَصّشه كأَحْفاه وهو مَجاز . ولَحَفْتُه سَهْماً : أَصَبْتُه به . ولَحَفَه بجُمْعِ كَفِّه : ضَرَبه . ولَحَفْتُه بنارِ الحَطَبِ : ألْقَيْتُه فيها وكلُّ ذلك مجازٌ . ولِحافٌ ككِتابٍ : اسمُ فَرَسِه صلى الله عليه وسلم كما في اللِّسانِ . ولَحَفْتُ عنه اللَّحْمَ : سَحَوْتُه كأَنَّه كانَ لِحافاً لَه فكَشَفْتُه عنه وهو مَجازٌ . ولُحِفَ القَمَرُ كعُنِي : امْتَحَقَ كما في الأَساسِ . وفي اللِّسانِ : إذا جاوَزَ النِّصْفَ فنَقَصَ ضَوْءُه عمّا كان عليه

##### Türkçe

لحf
**لَحَفَ** - **يَلْحَفُ** - **أَلْحَفَ** - **يُـلْحِفُ** - **إِلْحَاف** - **إِلْحَافاً**

**لَحَفَ** - **يَلْحَفُ** + şey + bir varlık olarak: onu kuşattı da örttü ve gizledi; onunla ondan eziyeti, özellikle soğuğu ve rüzgârı geri çevirdi.

**أَلْحَفَ** - **يُـلْحِفُ**: **" أفعل "** vezninde, **" لَحَفَ - يَلْحَفُ "**dan: onu **" يَلْحَفُ "** kıldı; ona, eziyeti—özellikle soğuğu ve rüzgârı—ondan geri çeviren bir örtü ve kaplama sağladı.

**إلْحَاف**: **" أَلْحَفَ - يُلْحِفُ "**dan fiil ismi; o da mef‘ûl manasında: soğuğun veya rüzgârın eziyetini geri çeviren örtü yahut kaplama.

﴿**لا يسألون الناس إلحافا**﴾: insanlardan soğuktan (koruyan) örtü ve kaplamayı istemezler; bu, şiddetli iffetlilikten kinayedir: öyle ki onlar şiddetli bir ihtiyaç içindedirler; hatta soğuktan ve rüzgârdan koruyan örtü ve kaplamaya sahip değillerdir; bununla beraber insanlardan bu örtüyü istemezler.

Not: Eğer **" إلحافاً "**ın manası **" إلحاحاً "**dır dersek söz düzgün olmaz; çünkü ısrar zaten aslında istenmez; ve **"الإلحاف"**, **" ألحفه "**dandır: yani ona bir **لحاف** yaptı.

Ve lafız, “bedene atılan ve ona yaklaşan fakat ona yapışmayan bir örtü veya başörtüsü veya elbise ile örtme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَثَرَ - يَدْثُرُ**، **لَحَفَ - يَلْحَفُ**، **سَرْبَلَ - يُسَرْبِلُ**، **سَبَغ َ - يَسْبُغُ**، **خَمَرَ - يَخْمُرُ** (**خَمَرَ - يَخْمِرُ**)، **غَطَى - يَغْطِي**

**إلحافاُ**
﴿**للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم(273)**﴾ البقرة

مختار الصحاح
● [**لحف**] ل ح ف: **الْتَحَفَ** elbiseyle: onunla örtündü; ve **اللَِّاف**: onunla örtünülen şeydir; ve her ne ile örtündüysen, onunla **الْتَحَفْتَ** etmişsindir. Ve **ألْحَفَ** dilenci: ısrar etti; denir ki: **ليس للْمُلْحِف مثل الرد**.

معجم الفرائد القرآنية:
ل ح ف
**"إِلْحَافاً"** Yüce Allah’ın sözü olan: **"  تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لا يَسْأَلونَ النَّاسَ إِلْحَافاً "** (273) البقرة’da.
**أَلْحف به**: yani, istemesinde ısrar etti; ve **إلحافا** yani **إلحاحاً**.

الراغب
لحف
- Yüce Allah dedi: }**لا يسألون الناس إلحافا**{ [البقرة/273] yani: **إلحاحا**; ve ondan ödünç alındı: **ألحف شاربه**: onu (bıyığını) almada ve kesmede aşırıya gittiği zaman. Aslı **اللحاف**tandır; o, onunla örtünülen şeydir; denir: **ألحفته فالتحف**.

ملخص اللسان:
1. **اللِّحاف** ve **المِلْحَفُ** ve **المِلْحفة**: diğer bütün giysilerin üstündeki giysi; soğuk örtüsü ve benzeri; ve her ne ile örtündüysen onunla **التَحَفْت** etmişsindir. Ve **لَحَفَه لِحافاً**: onu ona giydirdi. Ve **أَلحفه إياه**: onu ona bir **لحاف** kıldı. Ve **أَلحفه**: ona bir **لِحاف** satın aldı.
2. Ve **أَلحف الرجلُ ضيفه**: onu yatağı ve **لحاف**ı ile tercih ettiği zaman.
3. Ve **الإلْحاف**: istemede ısrarın şiddeti. Ve تنزيل’de: **لا يسأَلون الناس إلحافاً**; ve **أَلْحَفَ عليه**; ve denir: **وليس للمُلحِفِ مِثْلُ الرَّدّ**. Ve **أَلحف السائلُ**: ısrar etti.
4. **كان يُلْحِفُ شاربه**: yani, onu (bıyığını) kesmede aşırıya giderdi.
5. Ve **لُحف في ماله لَحْفةً**: ondan bir şey gittiği zaman.
6. Ve **لحُف القمرُ**: yarıyı geçtiği zaman, ışığı önceki hâline göre azaldı.

لسان العرب
● - **لحف**: **اللِّحاف** ve **المِلْحَفُ** ve **المِلْحفة**: diğer bütün giysilerin üstündeki giysi; soğuk örtüsü ve benzeri; ve her ne ile örtündüysen onunla **التَحَفْت** etmişsindir. Ve **اللِّحاف**: onunla **يُلْتَحف** olunan şeyin adıdır. Ve Âişe’den rivayet edildi ki dedi: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, bizim **شُعُر**larımızda ve bizim **لُحُف**larımızda namaz kılmazdı. Ebû Ubeyd dedi: **اللِّحاف**: onunla örtündüğün her şeydir. Ve **لَحَفْت** adamı **أَلْحَفُه**: onunla bunu yaptığım zaman—yani onu örttüğüm zaman. Ve Tarafe’nin sözü:
ثم راحُوا عَبِقَ المِسْكُ بهم،
يَلْحَفُون الأَرضَ هُدَّابَ الأُزُرْ
yani: onu örterler ve onu, izarlarının saçaklarıyla giydirirler; onları yerde sürüdükleri zaman. Ezherî dedi: buna o elbiseye **لِحاف** ve **مِلْحف** denir; tek manada; tıpkı **إزار** ve **مِئْزَر** ve **قِرام** ve **مِقْرَم** denildiği gibi. Dedi: ve bazen **مِلْحفة** ve **مِقْرمة** denir; elbise ister düz olsun ister astarlı olsun; ona **لِحاف** denir. Ve **لَحَفَه لِحافاً**: onu ona giydirdi. Ve **أَلحفه إياه**: onu ona bir **لحاف** kıldı. Ve **أَلحفه**: ona bir **لِحاف** satın aldı; bunu Lihyânî, Kisâî’den nakletti. Ve تهذيب’de: **ولحَفْت لحافاً**: o, onu sana kılmandır. Ve **تَلحَّفت لحافاً**: onu kendin için edindiğin zaman; dedi: ve aynı şekilde **التحفت**. Ve Tarafe’den şu beyit okundu:
يلحفون الأَرض هداب الأُزر
yani: onları yere sürerler; ve Kisâî’den rivayet edildi: **لَحَفته** ve **أَلْحَفْته** bir manadadır; ve Tarafe’nin beyti de okundu. Ve **أَلحفَ** adam ve **لَحَّف**: izarını kibir ve azgınlıkla yerde sürüdüğü zaman; ve Tarafe’nin beyti de okundu. Ve **المِلْحفة** Araplar yanında düz örtüdür; eğer bir astarla astarlanır veya doldurulursa, o, avam yanında **مِلحفة**dir; dedi: Araplar bunu bilmez. Cevherî: **الملحفة**nin çoğulu **المَلاحِف**tir. Ve **تَلَحّفَ** **بالمِلحفة** ve **اللِّحاف** ile; ve **التحف** ve **لَحَفَ** onlarla: onlarla örtündü; bir lehçedir; ve o, **اللِّحْفة** bakımından güzeldir; **الالتحاف**tan. تهذيب: denir: falan **حسَن اللِّحفة**dir; o, onunla örtünme hâlidir. Ve **اللَّحْفُ**: senin şeyi **باللحاف** ile örtmendir. Ezherî dedi: Münzirî bana, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi ki o, Cerîr’e ait şu beyti ona okudu:
كم قد نَزَلْتُ بكم ضَيْفاً فتَلْحَفُني
فَضْلَ اللِّحاف، ونِعم الفَضْلُ يُلْتَحَفُ
dedi: muradı, bana bağışının ve cömertliğinin fazlasını verdin. Ve gerçekten **لَحَفه** onun **لِحاف**ının fazlası: yani, ona iyiliğini ve fazlasını ulaştırdığı ve onu donattığı zaman. تهذيب: ve **أَلحف** adam, misafirini, **الحَلِيت**te—o, sürekli kardır—ve **الأَرِيزُ** soğukta, yatağı ve **لحاف**ı ile tercih ettiği zaman. Ve **لاحَفْت** adamı **مُلاحَفة**: onu kolladı. Ve **الإلْحاف**: istemede ısrarın şiddeti. Ve تنزيل’de: **لا يسأَلون الناس إلحافاً**; ve gerçekten **أَلْحَفَ عليه**; ve denir:
وليس للمُلحِفِ مِثْلُ الرَّدّ
ve **أَلحف السائلُ**: ısrar etti. İbn Berrî dedi: ve ondan Beşşâr b. Burd’un sözü:
الحُرُّ يُلْحى، والعَصا للعَبْدِ،
وليس للملحف مثل الردِّ
Ve İbn Ömer hadîsinde: **كان يُلْحِفُ شاربه**: yani, onu (bıyığını) kesmede aşırıya giderdi. تهذيب, Zecâc’dan: Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi ki dedi: “Kim ister de yanında kırk dirhem varken, gerçekten **أَلحف** etmiştir”; bir rivayette: “gerçekten insanlardan **إلحافاً** istemiştir.” Dedi: **أَلحف**ın manası: istemeyle kuşattı; hâlbuki ondan müstağnidir. Dedi: ve **اللِّحاف** bunun iştikakındandır; çünkü o, örtmede insanı kuşatır. Dedi: ve ayetteki **لا يسأَلون الناس إلحافاً** sözünün manası: yani, onlardan bir istek yoktur ki **إلحاف** olsun; tıpkı İmru’ul-Kays’ın dediği gibi:
على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بمَناره
manası: onda bir işaret yoktur ki onunla yol bulunsun. Ve **ولُحف في ماله لَحْفةً** (asıl nüshada “**لحفة**” kelimesinde **اللام** fetha ile ضبط edildi; قاموس’ta damme iledir) ondan bir şey gittiği zaman; Lihyânî’den. İbnü’l-Ferec dedi: Hasîbî’nin şöyle dediğini işittim: “O, **ضارِبِ قِحْفِ اسْتِه**den ve **ضارب لِحْف استه**den daha iflastır.” Dedi: o, **الاسْت**in yarığıdır; bu ancak, giyecek bir şey bulamadığı için söylenmiştir; böylece eli **اسْت**inin çatallarına düşer. Ve **لحُف القمرُ**: yarıyı geçtiği zaman, ışığı önceki hâline göre azaldı. Ve **لِحافٌ** ve **اللَّحِيف**: Allah’ın Elçisi’ne, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ait iki attır. Ve hadiste: onun, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, atının adı, kuyruğunun uzunluğundan dolayı **اللَّحِيف** idi; **فَعِيل** vezninde, **فاعل** manasında; sanki kuyruğuyla yeri **يَلْحف** eder, yani onu onunla örter.

مقاييس اللغة:
(**لحف**) **اللام** ve **الحاء** ve **الفاء**: kuşatma ve ملازمةya delalet eden bir asıldır. Denir: **التَحَف باللِّحاف يلتحِف**. Ve **لاحَفَه**: ona ملازم oldu. Ve **وألْحَفَ السّائل**: ısrar etti.

القاموس المحيط:
**لَحَفَهُ**—**منعه** gibi—**باللِّحافِ** ve benzeriyle örttü; ve onu yaladı. Ve **التَحَفَ به**: örtündü. Ve—**ككِتابٍ** gibi—**ما يُلْتَحَفُ به**; ve adamın karısı; ve diğer bütün giysilerin üstündeki giysi; soğuk örtüsü ve benzeri; **كالمِلْحَفَةِ** ve **المِلْحَفِ**, ikisinin de kesresiyle. Ve—**كأميرٍ** veya **زُبَيْرٍ** gibi—Allah’ın Elçisi’nin, Allah ona salât ve selâm etsin, bir atı; sanki kuyruğuyla yeri **يَلْحَفُ** ederdi; onu ona Rabîa b. Ebî’l-Berâ’ hediye etti. Ve **لُحِفَ في مالِهِ**—**عُنِيَ** gibi—**لُحْفَةً**: ondan bir şey gitti.
Ve **اللِّحْفُ**—kesre ile—: dağın dibi; ve Hemedân ve Nehâvend dağlarının dibinde bir bölge; ve Hicaz’da bir vadi; üzerinde iki köy vardır: **جَبَلَةُ** ve **السِتارُ**; ve **الاسْت**ten: onun yarığı. Ve “**هو أفْلَسُ من ضارِبِ لِحْفِ اسْتِهِ**”: çünkü giyecek bir şey bulamaz; böylece eli **اسْتِهِ**nin çatallarına düşer. Ve **اللِّحْفَةُ**: örtünenin hâli. Ve **أَلْحَفَ عليه**: ısrar etti; ve **به**: ona zarar verdi; ve **ظُفُرَهُ**: onu kökünden aldı; ve dağın dibinde yürüdü; ve izarını kibirle yerde sürüdü; **كلَحَّفَ تَلْحِيفاً** gibi.
Ve **لاحَفَه**: onu kolladı ve ona ملازم oldu. Ve **تَلَحَّفَ**: bir **لحاف** edindi.

تاج العروس:
ل - ح - ف
**لَحَفَه**—**منَعَهَ** gibi—: onu **باللِّحاف** ve benzeriyle örttü; bunu Leys söyledi; ve denildi: üzerine **اللِّحاف**ı attığı veya onu bir şeyle örttüğü zaman. Ve Cevherî, Tarafe’den şu beyti okudu:
ثُمَّ راحُوا عَبَقُ المِسْكِ بهِمْ ... يَلْحَفُونَ الأَرْضَ هُدّابَ الأُزُرْ
yani: onu örterler ve onu, izarlarının saçaklarıyla giydirirler; onları yerde sürüdükleri zaman. Ve **لَحَفَه لَحْفاً**: onu yaladı; İbn Abbâd’dan; bu mecazdır. Ve ondan onların sözü: “Ona, ciğeri **يَلْحَفُ** eden bir açlık isabet etti; ve ciğeri yalar; ve kaburga uçlarıyla ısırır.” Ve **التَحَفَ به**: örtündüğü zaman; ve ondan hadis: “O, bir elbiseyle örtünmüş olarak namaz kılıyordu; ve ridâsı konulmuştu.” Ve **اللِّحاف**—**ككِتابٍ** gibi—: onunla örtünülen şeyin adıdır. Ebû Ubeyd dedi: onunla örtündüğün her şey **لِحاف**tır. Ve çoğulu **لُحُفٌ**—**ككُتُبٍ** gibi—. Ve ondan hadis: “Bizim **شُعُر**larımızda ve bizim **لُحُف**larımızda namaz kılmazdı.”
Ve mecazdan: adamın karısı: onun **لِجافُه**. Ve **اللِّحاف** ayrıca: diğer bütün giysilerin üstündeki giysi; soğuk örtüsü ve benzeri; **كالمِلْحَفَةِ** ve **المِلْحَفِ**; ikisinin de kesresiyle; ikisinin çoğulu **مَلاحِفُ**. Ve **اللِّسان**da: **المِلْحَفَةُ** Araplar yanında düz örtüdür; eğer bir astarla astarlanır veya doldurulursa, o, avam yanında **مِلْحَفةٌ**dir; Araplar bunu bilmez. Dedim: **اللِّحاف**ta da hâl böyledir. Ezherî dedi: **لِحافٌ** ve **مِلْحَفٌ** bir manadadır; tıpkı **إِزارٌ** ve **مِئزَرٌ** ve **قِرامٌ** ve **مِقْرَمٌ** denildiği gibi; ve bazen **مِقْرَمَةٌ** ve **مِلْحْفَةٌ** denir; elbise ister düz olsun ister astarlı olsun. Ve **اللَّحِيفُ**—**كأَميرٍ** veya **زُبَيْرٍ** gibi—: Allah’ın Elçisi’nin, Allah ona salât ve selâm etsin, bir atı; kuyruğunun uzunluğundan dolayı onunla adlandırıldı. Ebû Ubeyd el-Herevî dedi: o, **فَعِيل**dir, **فاعل** manasında; sanki kuyruğuyla yeri **يَلْحَفُ** eder; yani onu onunla örter. Onu ona Rabîa b. Ebî’l-Berâ’ hediye etti; o da ona karşılık Benî Kilâb’ın davarından farizalar verdi. Şeyhimiz dedi: başkaları, onun **الخاء** mu‘ceme ile olduğunu rivayet etti—musannif için geleceği üzere—ve **الحاء** muhmele hatadır; başkaları da bunun tersini söyledi; doğru olan, ikisiyle de söylendiğidir; bilakis bir topluluk, onların iki at olduğunu sahih gördü: biri muhmele ile, diğeri mu‘ceme ile; ve **ل خ ف**’te ihtilafa işaret gelecektir. Ve **لُحِفَ في مالِهِ**—**عُنِيَ** gibi—**لُحْفَةً**: ondan bir şey gittiği zaman; İbn Abbâd’dan; bu, Lihyânî’nin sözüdür. Ve **اللِّحْفُ**—kesre ile—: dağın dibi. Ve **اللِّحْفُ**: Bağdat taraflarından bir bölge; Hemedân ve Nehâvend dağlarının dibinde olduğu için bununla adlandırıldı; o, ikisinden aşağıdadır; Irak’a bitişen taraftadır. Ve **لِحْفٌ**: Hicaz’da bir vadi; üzerinde iki köy vardır: **جَبَلةُ** ve **السِّتارُ**; bunu Sâğânî nakletti. Ve **اللِّحْفُ** **الأسْت**ten: onun yarığı. İbnü’l-Ferec dedi: Hasîbî’nin şöyle dediğini işittim: “O, **ضارِبِ قِحْفِ اسْتِه**den ve **ضارِبِ لِحْفِ اسْتْه**den daha iflastır”; o, onun yarığıdır. Dedi: çünkü giyecek bir şey bulamaz; böylece eli **اسْتِه**nin çatallarına düşer; benzeri **ق ح ف**’te geçti. Ve **اللِّحْفَةُ**—kesre ile—: örtünenin hâli. Ve تهذيب’de: denir: falan **حَسَنُ اللِّحْفَةِ**dir; o, onunla örtünme hâlidir. Ve mecazdan: **الإِلْحافُ**: istemede ısrarın şiddeti. Ve تنزيل’de: **" لا يَسْئَلُونَ النّاسَ إِلْحافاً "**; ve gerçekten **أَلْحَفَ عليهِ**: ısrar ettiği zaman. Zecâc dedi: **أَلْحَفَ**: istemeyle kuşattı; hâlbuki ondan müstağnidir; ve ondan **اللِّحاف** türetildi; çünkü o, örtmede insanı kuşatır. Dedi: ayetin manası: onlarda bir istek yoktur ki **إلْحافٌ** olsun; tıpkı İmru’ul-Kays’ın dediği gibi:
" على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بمَنارِه
manası: onda bir işaret yoktur ki onunla yol bulunsun.
Cevherî dedi: denir:
" ولَيْسَ للمُلْحفِ مِثْلُ الرَّدِّ
İbn Berrî dedi: bu, Beşşâr b. Burd’un sözüdür; başı şöyledir:
" الحُرُّ يُلْحى والعَصَا للعَبْدِ
" ولَيْسَ للمُلْحِفِ مِثْلُ الرَّدِّ
Ve Ebû Amr’dan: **أَلْحَفَ بهِ** ve **أَعَلَّ به**: ona zarar verdiği zaman.
Ve mecazdan: **أَلْحَفَ الرَّجُلُ ظُفُرَهُ**: onu makasla kökünden aldığı zaman; ve aynı şekilde **أَحْفاهُ**; bunu İbn Abbâd nakletti. Zemahşerî ekledi: dilencinin **إِلْحاف**ının bundan olması caizdir. Ve **أَلْحَفَ الرَّجُلُ**: dağın dibinde yürüdü. Ve **أَلْحَفَ**: izarını kibir ve azgınlıkla yerde sürüdüğü zaman; Kisâî, önceki Tarafe beytini bununla tefsir etti: **كَلَحَّفَ تَلْحِيفاً**; sanki izarından sürüdüğü şeyle yeri örttü. Ve **لاحَفَه مُلاحَفَةً**: onu kolladı ve ona ملازم oldu; bu mecazdır. Ve **تَلَحَّفَ**: kendisi için bir **لِحاف** edindi; bunu Ezherî nakletti. Ve denildi: **تَلَحَّفَ به**: onunla örtündüğü zaman.

Ve ondan istidrâk edilenler:
**لَحَفَه لِحافاً**: onu ona giydirdi. Ve **أَلْحَفَهَ إيّاه**: onu ona bir **لِحاف** kıldı. Ve **أَلْحَفَه**: ona bir **لِحاف** satın aldı; bunu Lihyânî, Kisâî’den nakletti. Ve **الْتَحَفَ الْتِحافاً**: kendisi için bir **لِحاف** edindi. Ve **لَحَفَ باللِّحافِ لَحْفاً**: onunla örtündü; bir lehçedir. Ve dersin ki: falan kılıçla yatışır ve onunla **يُلاحِفُه**. Ve **الْتَحَفَت الدَّابَّةُ بالسِّمَنِ** ve **لُحِفَتْ**: bu mecazdır. Ve denir: **لَحَفَنِي فَضْلَ لِحافِه**: yani, bana bağışının fazlasını verdi. Ezherî dedi: Münzirî bana, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi ki o, Cerîr’e ait şu beyti ona okudu:
" كَمْ قَدْ نَزَلْتُ بكُم ضَيْفاً فتَلْحَفُنِي فَضْلَ اللِّحافِ ونِعْمَ الفَضْلُ يُلْتَحَفُ
dedi: muradı, bana iyiliğini ve fazlanı ulaştırdın ve beni donattın; bu mecazdır. Dedi: ve **أَلْحَفَ الرَّجُلُ ضَيْفَه**: şiddetli soğuk ve karda yatağı ve **لِحاف**ı ile onu tercih ettiği zaman. Ve **أَلْحَفَ شارِبَه**: onu kesmede aşırıya gitti; **كأَحْفاه** gibi; bu mecazdır. Ve **لَحَفْتُه سَهْماً**: onu onunla vurdum. Ve **لَحَفَه بجُمْعِ كَفِّه**: onu vurdu. Ve **لَحَفْتُه بنارِ الحَطَبِ**: onu onun içine attım; bunların hepsi mecazdır. Ve **لِحافٌ**—**ككِتابٍ** gibi—: onun, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, atının adıdır; **اللِّسان**da olduğu gibi. Ve **لَحَفْتُ عنه اللَّحْمَ**: onu kazıdım; sanki o, onun için bir **لِحاف** idi de onu ondan açtım; bu mecazdır. Ve **لُحِفَ القَمَرُ**—**عُنِي** gibi—: **امْتَحَقَ**; **الأَساس**’ta olduğu gibi. Ve **اللِّسان**da: yarıyı geçtiği zaman, ışığı önceki hâline göre azaldı.
