# لحف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لحف

لحفه، كمنعه: غطاه باللحاف ونحوه قاله الليث، وقيل: إذا طرح عليه اللحاف، أو غطاه بشيء، وأنشد الجوهري لطرفة:
  ثم راحوا عبق المسك بـهـم                      يلحفون الأرض هداب الأزر أي: يغطونها، ويلبسونها هداب أزرهم إذا جروها في الأرض. ولحفه لحفا: لحسه عن ابن عباد، وهو مجاز، ومنه قولهم: أصابه جوع يلحف الكبد، ويلحس الكبد، ويعض بالشراسيف. والتحف به: إذا تغطى ومنه الحديث: وهو يصلي في ثوب ملتحفا به، ورداؤه موضوع. واللحاف، ككتاب: اسم ما يلتحف به وقال أبو عبيد: كل ما تغطيت به فهو لحاف، والجمع لحف، ككتب، ومنه الحديث: كان لا يصلي في شعرنا ولا في لحفنا.

  ومن المجاز امرأة الرجل: لجافه. واللحاف أيضا: اللباس فوق سائر اللباس من دثار البرد ونحوه. كالملحفة والملحف، بكسرهما جمعهما ملاحف. وفي اللسان: الملحفة عند العرب: هي الملاءة السمط، فإذا بطنت ببطانة، أو حشيت فهي عند العوام ملحفة، والعرب لا تعرف ذلك. قلت: وكذا الحال في اللحاف قال الأزهري: لحاف وملحف بمعنى واحد، كما يقال: إزار ومئزر، وقرام ومقرم، وقد يقال: مقرمة وملحفة، وسواء كان الثوب سمطا أو مبطنا. واللحيف كأمير، أو زبير: فرس لرسول الله صلى الله عليه وسلم تعالى عليه وسلم سمي به لطول ذنبه، قال أبو عبيد الهروي، هو فعيل بمعنى فاعل كأنه كان يلحف الأرض بذنبه أي: يغطيها به أهداه له ربيعة ابن أبي البراء فأثابه عليه فرائض من نعم بنى كلاب، قال شيخنا: وروى آخرون أنه بالخاء المعجمة، كما يأتي للمصنف، والحاء المهملة غلط، وقال آخرون بالعكس، والصواب أنه يقال بكل منهما، بل صحح قوم أنهما فرسان، أحدهما بالمهملة، والآخر بالمعجمة، وستأتي الإشارة إلى الخلاف في ل خ ف. ولحف في ماله، كعني، لحفة: إذا ذهب منه شيء عن ابن عباد، وهو قول اللحياني. واللحف، بالكسر: أصل الجبل. واللحف: صقع من نواحي بغداد، سمي بذلك لأنه في أصل جبال همذان ونهاوند وهو دونهما مما يلي العراق. ولحف: واد بالحجاز عليه قريتان: جبلة والستار نقله الصاغاني. واللحف من الأست: شقها، قال ابن الفرج: سمعت الخصيبي يقول: هو أفلس من ضارب قحف استه، ومن ضارب لحف استه وهو شقها، قال: لأنه لا يجد ما يلبسه، فتقع يده على شعب استه وتقدم مثله في ق ح ف. واللحفة بالكسر: حالة الملتحف وفي التهذيب: يقال: فلان حسن اللحفة، وهي الحالة التي يتلحف فيها. ومن المجاز: الإلحاف: شدة الإلحاح في المسألة وفي التنزيل:  لا يسئلون الناس إلحافا  وقد ألحف عليه: إذا ألح. وقال الزجاج: ألحف: شمل بالمسألة وهو مستغن عنها، ومنه اشتق اللحاف؛ لأنه يشمل الإنسان في التغطية، قال: ومعنى الآية: ليس فيهم سؤال فيكون إلحاف، كما قال امرؤ القيس:
  على لاحب لا يهتدى بمناره المعنى: ليس به منار فيهتدى به.
 قال الجوهري: يقال:
  وليس للملحف مثل الرد قال ابن بري: هو قول بشار بن برد، وأوله:
  الحر يلحى والعصا للعبد
  وليس للملحف مثل الرد وعن أبي عمرو: ألحف به وأعل به: إذا أضر به.
 ومن المجاز: ألحف الرجل ظفره: إذا استأصله بالمقص، وكذلك أحفاه، نقله ابن عباد، زاد الزمخشري: ويجوز كون إلحاف السائل منه. وألحف الرجل: مشى في لحف الجبل. وألحف: إذا جر إزاره على الأرض خيلاء وبطرا، وبه فسر الكسائي بيت طرفة السابق: كلحف تلحيفا. كأنه غطى الأرض بما يجره من إزاره. ولاحفه ملاحفة: كانفه ولازمه وهو مجاز. وتلحف: اتخذ لنفسه لحافا نقله الأزهري. وقيل: تلحف به: إذا تغطى به.
 ومما يستدرك عليه:

  لحفه لحافا: ألبسه إياه. وألحفه إياه: جعله له لحافا. وألحفه: اشترى له لحافا، حكاه اللحياني عن الكسائي. والتحف التحافا: اتخذ لنفسه لحافا. ولحف باللحاف لحفا: تغطى به، لغية. وتقول: فلان يضاجع السيف ويلاحفه. والتحفت الدابة بالسمن، ولحفت وهو مجاز. ويقال: لحفني فضل لحافه: أي أعطاني فضل عطائه، قال الأزهري: أخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت أنه أنشده لجرير:
  كم قد نزلت بكم ضيفا فتلحفنيفضل اللحاف ونعم الفضل يلتحف قال: أراد أنلتني معروفك وفضلك، وزودتني، وهو مجاز. قال: وألحف الرجل ضيفه: إذا آثره بفراشه ولحافه في شدضة البرد والثلج. وألحف شاربه: بالغ في قصشه، كأحفاه، وهو مجاز. ولحفته سهما: أصبته به. ولحفه بجمع كفه: ضربه. ولحفته بنار الحطب: ألقيته فيها، وكل ذلك مجاز. ولحاف، ككتاب: اسم فرسه صلى الله عليه وسلم، كما في اللسان. ولحفت عنه اللحم: سحوته، كأنه كان لحافا له فكشفته عنه، وهو مجاز. ولحف القمر، كعني: امتحق، كما في الأساس. وفي اللسان: إذا جاوز النصف، فنقص ضوءه عما كان عليه.

### Türkçe

**لحفه**، **كمنعه**: Onu **اللحاف** ve benzeriyle örttü; bunu Leys söyledi. Ve denildi ki: Üzerine **اللحاف** atıldığı zaman, yahut onu bir şeyle örttüğü zaman. Cevherî, Tarafe’den şu beyti şahit getirdi:
  Sonra gittiler; miskin kokusu onlarla birlikte                      yeri **يلحفون**; **الأزر**’in saçakları (ile) yani: onu örterler; ve **أزر**’lerinin saçaklarını, onları yerde sürüdükleri zaman, ona giydirirler. Ve **لحفه** **لحفا**: Onu yaladı; İbn Abbâd’dan; bu mecazdır. Ve ondan onların sözü: Ona, karaciğeri örten bir açlık isabet etti; ve karaciğeri yalar; ve kaburga başlarına diş geçirir. Ve **التحف به**: Örtündüğü zaman; ve ondan hadis: O, onunla örtünmüş bir elbise içinde namaz kılıyordu; ve ridası konulmuştu. Ve **اللحاف**، **ككتاب**: Onunla örtünülen şeyin adıdır. Ebû Ubeyd dedi: Örtündüğün her şey **لحاف**’tır; çoğulu **لحف**، **ككتب**. Ve ondan hadis: Bizim kılımızda da bizim **لحف**’ımızda da namaz kılmazdı.

  Ve mecazdan: erkeğin karısı: onun **لحاف**’ıdır. Ve **اللحاف** ayrıca: diğer bütün elbiselerin üstündeki elbise; **دثار** **البرد** ve benzeri gibi. **الملحفة** ve **الملحف** gibidir; ikisinin de kesresiyle; ikisinin çoğulu **ملاحف**. Lisân’da: Araplar katında **الملحفة**: düz (astar­sız) örtüdür; eğer bir astarla astarlanırsa yahut doldurulursa, o avam katında **ملحفة**’dır; Araplar bunu bilmez. Dedim ki: **اللحاف**’ta da durum böyledir. Ezherî dedi: **لحاف** ve **ملحف** bir mânâdadır; nitekim **إزار** ve **مئزر** denir; ve **قرام** ve **مقرم**; ve bazen **مقرمة** ve **ملحفة** denir; ve elbise ister düz olsun ister astarlı olsun (fark etmez). Ve **اللحيف** **كأمير** yahut **زبير**: Resûlullah صلى الله عليه وسلم تعالى عليه وسلم’in bir atıdır; kuyruğunun uzunluğundan dolayı onunla adlandırıldı. Ebû Ubeyd el-Herevî dedi: O, fâil mânâsında **فعيل**’dir; sanki kuyruğuyla yeri örterdi; yani: onu onunla örterdi. Onu ona, Rebîa b. Ebî el-Berâ hediye etti; o da ona karşılık Benî Kilâb’ın develerinden farîzalar verdi. Şeyhimiz dedi: Başkaları, müellifin ileride getireceği üzere, onun **الخاء** mu‘ceme ile olduğunu rivayet etti; **الحاء** muhmela yanlıştır. Başkaları da bunun tersini söyledi; doğru olan, ikisiyle de denilmesidir; hatta bir topluluk, onların iki at olduğunu sahih gördü: biri muhmela ile, diğeri mu‘ceme ile. Ve ihtilafa **ل خ ف**’te işaret gelecektir. Ve **لحف** malında, **كعني**، **لحفة**: Ondan bir şey gittiği zaman; İbn Abbâd’dan; bu, Lihyânî’nin sözüdür. Ve **اللحف**, kesre ile: dağın kökü. Ve **اللحف**: Bağdat taraflarından bir yöredir; Hemedân ve Nehâvend dağlarının kökünde olduğu için böyle adlandırıldı; ve o, Irak tarafına doğru, ikisinden aşağıdadır. Ve **لحف**: Hicaz’da bir vadidir; üzerinde iki köy vardır: **جبلة** ve **الستار**; bunu Sâğânî nakletti. Ve **اللحف** **من الأست**: onun yarığıdır. İbnü’l-Ferec dedi: Husaybî’nin şöyle dediğini işittim: O, kıçının yarığını döven kimseden daha iflastır; ve kıçının **لحف**’ını döven kimseden (daha iflastır); o, onun yarığıdır. Dedi: Çünkü giyecek bir şey bulamaz; eli kıçının çatallarına düşer. Bunun benzeri **ق ح ف**’te geçti. Ve **اللحفة** kesre ile: örtünenin hâli. Tehzîb’de: “Falan **حسن اللحفة**’dır” denir; o, onun içinde örtündüğü hâldir. Ve mecazdan: **الإلحاف**: istemede ısrarın şiddetidir. Ve tenzîlde:  **لا يسئلون الناس إلحافا**  Ve **ألحف عليه**: ısrar ettiği zaman. Zecâc dedi: **ألحف**: muhtaç olmadığı hâlde istemeyi (kişiyi) kuşattı; ve ondan **اللحاف** türetildi; çünkü o, örtmede insanı kuşatır. Dedi: Âyetin mânâsı: Onlarda bir isteme yoktur ki **إلحاف** olsun; nitekim İmruü’l-Kays dedi:
  Üzerinde bir yol ki onun işaretiyle hidayet bulunulmaz; mânâ: onda bir işaret yoktur ki onunla hidayet bulunsun.
 Cevherî dedi: Şöyle denir:
  **وليس للملحف مثل الرد** İbn Berrî dedi: Bu, Beşşâr b. Burd’un sözüdür; başı:
  Hür kişi ayıplanır; sopa köle içindir
  **وليس للملحف مثل الرد** Ebû Amr’dan: **ألحف به** ve **أعل به**: Ona zarar verdiği zaman.
 Ve mecazdan: **ألحف الرجل ظفره**: onu makasla kökünden kestiği zaman; ve aynı şekilde **أحفاه**; bunu İbn Abbâd nakletti. Zemahşerî artırdı: Dilencinin **إلحاف**’ının ondan olması caizdir. Ve **ألحف الرجل**: dağın **لحف**’ında yürüdü. Ve **ألحف**: izârını kibir ve böbürlenmeyle yere sürüdüğü zaman; ve bununla, Tarafe’nin önceki beyti, Kisâî tarafından tefsir edildi: **كلحف تلحيفا**; sanki izârından sürüdüğü şeyle yeri örttü. Ve **لاحفه ملاحفة**: onu yanladı ve ona yapıştı; bu mecazdır. Ve **تلحف**: kendisi için bir **لحاف** edindi; bunu Ezherî nakletti. Ve denildi ki: **تلحف به**: onunla örtündüğü zaman.
 Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

  **لحفه لحافا**: onu ona giydirdi. Ve **ألحفه إياه**: onu ona **لحاف** yaptı. Ve **ألحفه**: onun için bir **لحاف** satın aldı; bunu Lihyânî, Kisâî’den hikâye etti. Ve **التحف التحافا**: kendisi için bir **لحاف** edindi. Ve **لحف باللحاف لحفا**: onunla örtündü; **لغية**. Ve dersin: Falan kılıçla yatışır ve onu **يلاحفه**. Ve binek hayvanı yağla **التحفت**; ve **لحفت**; bu mecazdır. Ve denilir: **لحفني فضل لحافه**: yani: bana ihsanının fazlasını verdi. Ezherî dedi: Münzirî’nin, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten bana haber verdiğine göre, o, Cerîr’den şu beyti ona okudu:
  Nice kez size misafir olarak indim de beni örttü                      **فضل اللحاف**; ve ne güzel fazilet ki örtünülür
 Dedi: Senin iyiliğini ve faziletini bana ulaştırdı, ve beni azıklandırdı; bu mecazdır. Dedi: Ve **ألحف الرجل ضيفه**: şiddetli soğuk ve kar zamanında onu döşeği ve **لحاف**’ıyla tercih ettiği zaman. Ve **ألحف شاربه**: bıyığını kesmede aşırı gitti; **كأحفاه** gibi; bu mecazdır. Ve **لحفته سهما**: onu onunla vurdu. Ve **لحفه بجمع كفه**: onu avucunun toplamasıyla vurdu. Ve **لحفته بنار الحطب**: onu odun ateşine attım; bunların hepsi mecazdır. Ve **لحاف**، **ككتاب**: onun (Peygamber’in) atının adıdır; Lisân’da olduğu gibi. Ve **لحفت عنه اللحم**: onu kazıdım; sanki o, onun için bir **لحاف** idi de onu ondan açtım; bu mecazdır. Ve **لحف القمر**، **كعني**: silindi/eksildi; Esâs’ta olduğu gibi. Lisân’da: yarıyı geçtiği zaman; sonra ışığı, üzerinde bulunduğu hâlden eksilir.
