# لحق (ل-ح-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Meyve devşirdikten sonra olgunlaşan meyveler demektir

- Harfler: ل - ح - ق
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 4 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَأَلْحِقْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%90%D9%82%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | وَأَفْعِلْنِي | Ve beni kat | 2 | 2 | [12:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/12:101.md) |
| [يَلْحَقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعَلُوا | Katılırlar | 2 | 2 | [3:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/3:170.md) |
| [أَلْحَقْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتُمْ | Kattınız | 1 | 1 | [34:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/34:27.md) |
| [أَلْحَقْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَا | Kattık | 1 | 1 | [52:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/52:21.md) |

## Mücavir kökler — 36 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Gem demektir
2. [ألت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Elus az yiyecek, bir kaç hurma şeklindedir
3. [رهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Rihl” güneşli havada gökyüzünde beliren parçalı bulut…
4. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
5. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
6. [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
7. [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
8. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ve hibe ettik
9. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Uhur ense demektir
10. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
11. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zerre toz demektir
12. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
13. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
14. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kazandı
15. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
16. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
17. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
18. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
19. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
20. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
21. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Süllem” merdiven demektir
22. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
23. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tasma kayış demektir
24. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
25. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
26. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
27. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
28. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
29. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
30. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
31. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
32. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
33. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
34. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
35. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir
36. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لحق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md), [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md), [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Geriden gelip öndekine yetişmek, sonradan yetişip öncekine eklenmek |
| Çekirdek Özet 2 | Geride kalan müminlerin veya zürriyetin öncekilerin safına ve makamına katılması |
| Çekirdek Özet 3 | Zaman ve derece farkına rağmen halefin selefe organik ve manevi intibakı |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca fiziksel bir kavuşma sayıp manevi rütbe ve liyakatle eklemlenme boyutunu dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لح | Yapışma, birbirine kenetlenme, sıkıca örtüşme ve ayrılmaz biçimde bağlanma | ق | [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) kökündeki dokusal kaynaşma ve [لحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81.md) kökündeki bütünüyle örtme hareketine kıyasla, ق harfinin sağladığı sınır ve toplanma niteliğiyle, geriden gelen bir hareketin nihai hedefe ulaşıp onunla aynı hizaya gelmesi ve bünyeye sonradan eklemlenmesi anlamı belirginleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir menzile veya hedefe doğru sevk edilme, yönelme ve sürüklenme eğilimi |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırları belirli, korunaklı ve derli toplu bir alanın içine dâhil olma |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Belirli bir sınıra, odak noktasına ve nihaî toplanma çizgisine tam varış |
| لحق | Bir hedefe doğru yönelen veya yönlendirilen hareketin, belirlenmiş bir bünyenin ve korunaklı zümrenin sınırlarına tam varıp ona eklemlenmesi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağaçta ilk mahsul devşirildikten sonra gecikerek yetişen ve öncekilere sonradan eklenen turfanda meyve; ayrıca kervana veya öndeki hayvana arkadan süratle yetişen binek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Duâd el-İyâdî'nin süratli atın avına yetişmesini yayın oku fırlatıp hedefine eriştirmesine benzettiği beytinde geçer: فأَلْحَقَهُ، وهو سَاطٍ بها، / كما تُلْحِقُ القوسُ سَهْمَ الغَرَبْ |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be b. el-Accâc'ın süratli deveyi nitelerken kullandığı فهي ضَروحُ الرَّكْضِ مِلحاقُ اللَّحَقْ ifadesi ve erken dönem kunut duasında geçen إن عذابك بالكفار ملحق rivayeti. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Asāsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde لحق kökü, ikili لح kök tabanının yapışma, temas etme ve bitiştirme semantiği üzerinde şekillenmiştir. İbranice ve Aramicede doğrudan l-ḥ-q dizilimi sınırlı olmakla birlikte, kökün fonetik varyantları ve soydaş matrisleri l-ḥ-k (yalamak, değmek, bitişmek) ve d-b-q (yapışmak, yetişmek) kökleriyle semantik kesişim gösterir. Süryanicede leḥeq veya benzeri temas ve bitiştirme çağrışımları izlense de Arapça, kökü geriden gelip öndekine kavuşma, mesafe kapatma ve sonradan gelenin asıl bünyeye katılması anlamında son derece gelişkin ve bağımsız bir semantik odağa kavuşturmuştur. Arapçadaki kullanım ziraat hayatındaki gecikmiş meyveden süvarinin öndekine yetişmesine kadar somut bir hareket ekseninde yetkinleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisānü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Geriden gelip erişmek, hasattan sonra yetişen meyve (el-lahak), nesebi sonradan eklenen kimse (mülhak) | Somut hareketten soyut intisap ve aidiyet anlamına doğru düzenli bir semantik genişleme mevcuttur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki temas, yapışma ve kenetlenme kökleriyle çekirdek düzeyinde akrabalık | Bitişme ve aradaki mesafeyi kapatma anlam alanı Sami dillerinin ortak hareket tabanına dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisānü’l-Arab, Lane's Lexicon, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لحق | Anlamlı | Yetişmek, katılmak | Geriden gelip öndekine erişme, bünyeye sonradan eklemlenme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [لقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%AD.md) | Anlamlı | Aşılamak, gebe kalmak | Dişinin döl tutması, rüzgârın bulutları ve bitkileri aşılayıp canlandırması. | Kur'an'da geçer; iki unsurun birleşerek verim üretmesi. |
| [حلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%82.md) | Anlamlı | Tıraş etmek, boğazlamak, kuşatmak | Kılları kökünden kesmek, boğaz/halkum; dairesel bir hatla çevreleme. | Kur'an'da geçer; sınırlandırma ve çevreleme bağı. |
| [حقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%84.md) | Anlamlı | Ekin tarlası | Tohum ekilip ürün beklenen arazi, mahsul zemini. | Kur'an'da geçmez; nebat ve yetişme bağı. |
| [قلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AD.md) | Anlamlı | Diş kiri ve sarılığı | Diş üzerinde biriken tortu ve tabaka. | Kur'an'da geçmez; yüzeye tutunup yapışma bağı. |
| [قحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D9%84.md) | Anlamlı | Kurumak, sertleşmek | Derinin veya toprağın nemini kaybedip sertleşmesi. | Kur'an'da geçmez; büzülüp katılaşma bağı. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لحق | Merkez | Geriden gelip yetişme | Zaman veya mesafe farkına rağmen öndekine ulaşıp bünyesine dâhil olma | Geridekinin öndekine eklemlenmesi |
| [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) | Komşu | Erişme, yakalama | Kaçmakta veya uzaklaşmakta olana tam sınırında ulaşıp onu bütünüyle kuşatma | لحق intibak ve katılımı, [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) ise ihata ve yakalamayı vurgular |
| [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) | Komşu | Peşinden gitme, uyma | Bir başkasının izini sürerek ardı sıra gitme, tabi olma | لحق aradaki mesafeyi sıfırlayıp birleşmeyi, [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) iz sürmeyi belirtir |
| [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) | Komşu | Ulaşma, bitiştirme | Ayrık iki nesne veya durum arasında bağ kurarak kavuşma | لحق gecikmeli bir yetişmeyi, [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) doğrudan rabıta kurmayı anlatır |
| [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) | Zıt | Öne geçme, geride bırakma | Harekette öne fırlayıp diğerini arkada bırakarak mesafe açma | لحق arkadan gelip arayı kapatmak iken [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) öne geçip fark oluşturmaktır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لحق | Geriden gelip yetişmek, dâhil olmak | Öndekine erişip onun safına, derecesine veya kafilesine sonradan eklemlenme hareketini tam karşılar. | Kesin |
| Latince | assequi, adiungere | Yetişmek, eklenmek, dâhil olmak | assequi geriden gelip hedefe erişmeyi, adiungere ise bünyeye katılmayı karşılar; lahak kelimesindeki ikincil meyve nüansını vermez. | Güçlü |
| İngilizce | to catch up with, to join | Yetişmek, arayı kapatıp katılmak | catch up mesafeyi kapatıp aynı hizaya gelmeyi, join ise bünyeye katılmayı verir; ontolojik yükselme boyutunu tek başına taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | einholen, sich anschließen | Yetişmek, intibak edip katılmak | einholen geriden gelip öndekine yetişmeyi, sich anschließen ise bir topluluğa sonradan eklemlenmeyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | rattraper, rejoindre | Yetişip yakalamak, aralarına katılmak | rejoindre hem aradaki mesafeyi kapatıp kavuşmayı hem de bir safa veya heyete sonradan dâhil olmayı yansıtır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَلْحِقْنِي | Salihlerin makamına ve zümresine dâhil edilme talebi | Peygamberlerin tevazu içinde akıbetlerini hayırla tamamlama ve öncekilerin safına katılma duası (Yûsuf [12:101](https://lisan.digital/tr/ayet/12:101.md), Şuarâ [26:83](https://lisan.digital/tr/ayet/26:83.md)). |
| لَمْ يَلْحَقُوا | Henüz şehitlere ve onların ulaştığı nimete erişememiş olma | Dünyada geride kalan ve henüz şehadet rütbesine veya ahiret yurduna intikal etmemiş müminler (Âl-i İmrân [3:170](https://lisan.digital/tr/ayet/3:170.md)). |
| لَمَّا يَلْحَقُوا | Zaman bakımından sonra gelip peygamberin tebliğ ve hidayet dairesine katılma | Hz. Peygamber devrinden sonra gelecek olan ve ashabın ufkuna dâhil edilecek evrensel ümmet nesilleri (Cum'a [62:3](https://lisan.digital/tr/ayet/62:3.md)). |
| أَلْحَقْنَا | Neslin fazilet ve cennet derecesi bakımından atalarına yükseltilmesi | İman eden zürriyetin, amelleri eksik kalsa dahi lütuf olarak salih ebeveynlerinin makamına eriştirilmesi (Tûr [52:21](https://lisan.digital/tr/ayet/52:21.md)). |
| أَلْحَقْتُمْ | Hakikatte yeri olmayan varlıkları Allah'a ortak sayma | Müşriklerin uydurma ilahları Allah'ın zatına ve yetkisine isnat edip katmaları (Sebe' [34:27](https://lisan.digital/tr/ayet/34:27.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şirkin mahiyeti ve şefaat adaleti | Müşriklerin Allah'a şerikler ilhak etmesinin ontolojik imkânsızlığı; cennette ameli eksik zürriyetin atalarına ilhak edilmesinin ilahi adalet ve lütuf dengesiyle izahı. | İlahi yetki ve makamlara batıl veya lütfi eklemlenme |
| Fıkıh | Nesep hukuku ve cemaatle namaz | Çocuğun nesebinin babaya bağlanması (istilhâk) usulü; namaza imamla başlayıp sonradan bir engelle ayrılan veya imama sonradan yetişen kimsenin (lâhik) ibadet tertibi. | Hukuki bağın sübutu ve gecikmeli ifa intibakı |
| Tefsir | Peygamber duaları ve evrensel nübüvvet | Yusuf ve İbrahim peygamberlerin salihlere katılma taleplerindeki tecelli; Cum'a suresinde henüz gelmemiş ümmetlerin ashabın şerefine ve hidayetine ortak kılınması. | Tarih-üstü hidayet kafilesine manevi intikal |
| Hadis | Kabir ziyareti ve kunut duaları | Kabir ehline hitaptaki "ve innâ inşâallāhu bikum lâhikûn" ifadesiyle ölümün kesin kavuşma oluşu; kunuttaki "mülhık/mülhak" lafzıyla ilahi azabın inkârcılara erişmesi. | Kaçınılmaz akıbete ve zümreye yetişme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Evrensel hidayet kafilesi | Manevi intisap | Bütünleşme | Bireyin tekil varlığını, peygamberlerin ve salihlerin oluşturduğu tarih-üstü nurlu silsileye raptetmesi. | Kesin |
| İlmi | Epistemik birikim ve miras | Kümülatif süreklilik | Eklemlenme | Yeni üretilen bilginin, selefin kurduğu sağlam zemin ve usule entegre edilerek ilmi zincirin korunması. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve tebaa | Entegrasyon | Katılım | Sonradan katılan farklı unsurların veya yeni nesillerin, adalet temelinde ana siyasi gövdeye tam üye yapılması. | Güçlü |
| İktisadi | İkincil verim ve gecikmiş sermaye | Telafi edici hasılat | Tamamlama | Hasat sonrasında yetişen ürünler (lahak) gibi, gecikmiş değerlerin heba edilmeyip ekonomik dolaşıma katılması. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik yakınsama ve gecikmeli diferansiyel sistemler | Başlangıçta geride veya farklı fazda olan bir değişkenin, zaman parametresi ilerledikçe referans yörüngeye yaklaşarak onunla tam çakışması ve aynı sınır değerine ulaşması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik intibak ve kurumsal entegrasyon | Topluma veya bir kuruma sonradan dâhil olan bireylerin, mevcut normatif yapıyı benimseyerek ayrışma yaşamaksızın ana gövdeyle aynı statü ve hakları kazanması süreci. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel bir yetişme, bir araca binme veya kronolojik olarak sonradan gelme düzeyinde mekanik bir kavuşmaya indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnanç, liyakat ve ahlak bağıyla, zaman ve mekân farkını aşarak önceki salihlerin derecesine, bereketine ve nihai cennet saadetine ilahi lütufla eriştirilmek. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberlerin "beni salihlere kat" duasını basit bir ölüm temennisi sanmak; cennette zürriyetin atalarına ilhakını ise amelsiz bir kayırma zannedip ilahi adaletin lütufla olan ahengini kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fertleri yalıtılmış tekiller olarak değil, Âdem'den kıyamete uzanan tek bir salihler kafilesinin mensupları olarak gördüğünü; eksiklerin bu organik bağ ve ilahi lütufla tamamlandığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin akıbet ve tevazu dualarında, şehitlerin geride kalanlara dair müjdelerinde, risaletin kıyamete kadar gelecek toplumlara şümulünde ve cennetteki ailevi derecelerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sonradan gelenlerin öncekilerin manevi makamlarına asla yetişemeyeceği yönündeki ümitsizliği ve tarihin kopuk dönemlerden ibaret olduğu yanılgısını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hasat devşirildikten sonra dalda gecikmeli olgunlaşan meyvenin öncekilere yetişmesi ve arkadan gelen yolcunun öndeki kafileye ulaşıp aralarına katılması.
- Soyut anlam: Zaman, mesafe veya amel derecesi bakımından geride kalmış bir varlığın, önceden teşekkül etmiş hakikat ve kemal dairesine ilahi lütufla eklemlenmesi.
- Sistematik karşılık: Halef ile selef arasındaki tarihsel ve manevi mesafeyi kapatıp geç gelen unsuru ana zümreye organik olarak bağlayan entegrasyon ilkesi.
- LaTeX modeli: $$ \lim_{t \to t^*} d(x(t), S) = 0 \implies x(t^*) \in S $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x(t)$ zaman içinde geriden gelen unsuru veya ferdi, $S$ önceden oluşmuş salihler zümresini veya ana bünyeyi temsil eder. $d(x(t), S)$ fonksiyonu geride kalan ile hedef küme arasındaki zamansal, mekânsal ve manevi mesafeyi ifade eder. Süreç nihayete erdiğinde ($t \to t^*$) mesafenin sıfırlanmasıyla gerideki fert ana zümrenin bir parçası hâline gelir ($x \in S$), yani ilhak tam olarak gerçekleşir.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/3:170.md) — يَلْحَقُوا

فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Allah’ın keremiyle kendilerine verdiklerinden sevinerek arkalarından henüz kendilerine katılmayanlara; kendilerine korku olmadığını ve üzülmeyeceklerini, müjdelemek isterler.

### [Yusuf 12:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/12:101.md) — وَأَلْحِقْنِي

رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

Meal (IK): Rabbım; bana Sen mülk verdin ve sözlerin te’vilini öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratanı; Sen, dünyada da, ahirette de benim velimsin. Müslüman olarak canımı al. Ve beni salihlere kat.

### [Şuara 26:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/26:83.md) — وَأَلْحِقْنِي

رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

Meal (IK): Rabbım, bana hüküm ver. Ve beni salihlere kat.

### [Sebe 34:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/34:27.md) — أَلْحَقْتُمْ

قُلْ أَرُونِيَ الَّذِينَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَكَاءَ كَلَّا بَلْ هُوَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): De ki: O’na, haşa ortaklar olarak iliştirdiklerinizi gösterin bana. Hayır, O; Allah’tır, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tur 52:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/52:21.md) — أَلْحَقْنَا

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ

Meal (IK): İman edip de soyları da imanda kendilerine tabi olanlar; onlara, soylarını da kattık. Onların işlediklerinden hiç bir şey eksiltmedik. Herkes kazandığı ile bağlıdır.

### [Cuma 62:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/ayet/62:3.md) — يَلْحَقُوا

وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Onlardan başkalarına da. Ki henüz onlara katılmamışlardır. Ve O; Aziz’ dir, Hakim’dir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Meyve devşirdikten sonra olgunlaşan meyveler demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف اللام معهما
ح ق ل، ق ل ح، ق ح ل، ل ق ح، ل ح ق، ح ل ق مستعملات
حقل:
الحَقْلُ: الزَّرْعُ إذا تَشَعَّبَ ورَقَهُ قبلَ أنْ يَغلُظَ. وأَحْقَلَتِ الأرضُ إحقالاً. والحَقيلةُ: ماءُ الرُّطْب في الأمعاء، ورُبَّما صَيَّرَه الشاعر حَقْلاً، قال:
إذا الفُرُوضُ اضْطَمَّتِ الحَقائِلا
والحِقْلَةُ حُسافة التَّمْر، وهو ما بَقي من نُفاياته. وحَقيل: اسم جَبَلٍِ بالبادية. والحَوْقَل: الشَّيْخ إذا فَتَرَ عن الجِماع، قال:
أصْبَحْتُ قد حَوْقَلْتُ أو دَنَوتُ		وفي حَواقيلِ الرجالِ الموت
والحَوْقَلةُ: الغُرْمُولُ اللَّيِّن، وهي الدَّوْقَلَة أيضاً. والمُحاقَلُة: بَيْعُ الزَّرْع قبل بدوِّ صلاحه.
قال غيره: هو أن يدفَعَ الرض بالثُلُث والرُبُع أو أقَّلَّ أوأكثَرَ.
قحل:
القاحِلُ: اليابِسُ من الجُلود ونحوه. وشَيْخٌ قاحل. قَحَلَ يَقْحَلُ قُحُولاً، قال رُجُلٌ من أصحاب الجمل:
رُدُّوا علينا شيْخَنا ثمّ بَـجَـلْ		عُثْمانَ رُدّوه بأطراف الأَسَلْ
فأجابه رجل من أصحاب عليٍّ:
كيفَ نَرُدُّ نَعْثَلاً وقد قَحَلْ
أي ماتَ وذَهَبَ.
قلح:
القلح: صُفرةُ الأسنان. رجُلٌ أقْلَحُ وامرأةٌ قَلْحاءُ قَلِحةٌ. ويُسَمَّى الجُعَلُ أقلَحَ لأنَّه لا يُرَى أبداً إلا مُتَلَطِّخاً بعَذِرةٍ.
لقح:
اللِّقاحُ: اسم ماءِ الفَحْل. واللقَّاحُ: مصدر لقِحَتِ الناقةُ تَلْقَحُ لَقاحاً، وذلك إذا استبانَ لَقاحُها يَعني حَمْلَها، فهي لاقح، قال أبو النجم:
وقد أَجَنَّتْ عَلَقاً مَلْقُوحـاً		ضَمَّنَه الأَرحامَ والكُشُوحا
يَعني لَقِحَتْه من الفَحْل أي أخَذَتْه. وأولادُ المَلاقيحِ والمَضامينِ نُهِيَ عن بَيْعها، كانوا يَتَبايعون ما في بُطُون المهات وأصلاب الآباء، فالمَلاقيحُ هُنَّ الأُمَّهات والمَضامينُ هُمُ الآباء، الواحدُ مَلْقُوحٌ ومَضْمُون. واللِّقْحَةُ: الناقةُ الحَلْوب، فإذا جُعِلَ نَعْتاً قيلّ: ناقةٌ لَقُوح، ولا يقال: ناقةٌ لِقْحةٌ. ويقال هذه لِقْحةٌ بني فلان. واللِّقاحُ: جمع اللِّقْحة. واللُّقُحُ: جَماعةُ اللِّقُوح. وإذا نُتِجَتِ الإبِلِ فبعضُها وَضَعَ وبعضها لم يَضَع فهي عِشارٌ، فإذا وَضَعْنَ كُلُّهُنَّ فَهُنَّ لِقاح، فإذا أُرسِلَ فيهِنَّ الفَحْلُ بعد ذلك فهُنَّ الشَّوْلُ. واللَّقاحُ: ما تُلْقَحُ به النَّخلة من النَّخلة الفُحّالة. ألقَحُوا نَخْلَهم الِقاحاً ولقَّحوها تَلقيحاً في المبالغة. واستَلْقَحَتِ النخلةُ أَنَى لها أن تُلْقَح. وحيٌّ لَقاحٌ: لم يُملَكوا قطٌّ. والَّواقِح من الرياح: التي تَحمِلُ النَّدَى ثمَّ تمُجُّه في السَّحاب وفي كُلِّ شيء، فإذا اجتَمَعَ في السَّحاب صارَ مَطَراً. والمَلْقَح كاللِّقاح وهما مصدَران، قال:
يشهَدُ مِنّا مَلْقَحاً ومَنْتَحا
وحَرْبٌ لاقِح تشبيهاً لها بالأُنْثَى الحامل، قال:
إذا شمَّرَتْ بالناسِ شَهباءُ لاقِحٌ		عَوانٌ شديدٌ هَمْزُها وأظَلَّتِ
أي دَنَتْ، وهَمْزُها: عَضُّها ومَكرُوهُها.
لحق:
اللَّحَقُ: كُلُّ شيءٍ لَحِقَ شيئاً أو أَلْحقْتُه به، من النَبات ومن حَمْل النَخل، وذلك أن يُرطِب ويتمر ثم يخرُجُ في بَعضِه شيءٌ أخضَرُ قَلَّ ما يَرْطُبُ حتى يُدركَه الشتاء، ويكون نحو ذلك في الكَرْمُ يُسَمَّى لَحَقاً.
واللَّحَقُ من الناس: قَومٌ يلحقون بقَومْ بعدَ مُضيِهِّم، قال:
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها
واللَّحَقُ: الدَّعِيُّ المُوَصَّل بغير أبيه. وناقةٌ مِلْحاقٌ: لا تكاد الإِبِلُ تَفْوتُها في السَّيْر، قال رؤية:
فهي ضَروحُ الرَّكْضِ مِلحاقُ اللَّحَقْ
ولاحِقٌ اسمُ فَرَس. وقوله: "إن عذابك بالكُفّار مُلْحِقٌ بالكسر. ويقال: إنه من القرآن لم يجدوا عليها إلا شاهداً واحداً فوُضِعَتْ في القُنُوت. وهذه لغة موافقة لقوله تعالى: "سبحان الذي أسرى بعَبْده".
حلق:
الحَلْقُ: مَساغُ الطَّعام والشَراب. ومَخرَجُ النَفَس من الحُلْقُوم. ومَوضع المَذْبَح مِن الحَلْق أيضاً، ويُجْمَع على حُلْوق. وحَلَقَ فُلانٌ فُلاناً: ضَرَبَه فأصابَ حلَقْهَ. والحَلْقُ: نَباتٌ لوَرَقِه حُمُوضةٌ يُخلَط بالوَسْمَةِ للخِضاب، الواحدة بالهاء. والحَلْقَةُ من القوم وتُجمَع على حَلَق. ومنهم مَن يثقِّل فيقول حَلَقة لا يبالي. والحِلْق: الخاتَُ من فِضَّةِ بلا فَصّ ، قال المُخَبَّل في جرل أعطاه النعمان خاتَمَه:
وناوَلَ منا الحِلْقَ أبَيضَ ماجداً		رَديفَ مُلُوكٍ ما تُغِبُّ نَوافِلُهْ
أي لا يُبْطِئ ولا يَجئُ غِبّاً. والحالِقُ: الجَبَلُ المُنيفُ المُشرف، قال:
فخَرَّ من وَجْأَته مَيِّتـاً		كأنَّما دُهْدِهَ من حالِقِ
والحالِقُ من الكَرْم والشَّرْي ونحوهِما ما التَوىَ منه وتَعَلَّقَ بالقُضبان، لم يَعرفوه، والمَحالق: من تَعريش الكَرْم.
وحَلَقَ الضَّرْ ُيَحلُقُ حُلُوقاً فهو حالق: يريد: ارتفاعه إلى البَطْنِ وانضمامَه. وفي قول آخر: كَثْرة لَبَنه. وتَحَلَّقَ القَمَرُ: صارتْ حَوْلَه دَوّارة. والمُحَلَّ: موضع حَلْق الرأس بِمنىً، قال:
كَلاّ وربِّ البيتِ والمُحَلَّق.
وحَلَّقَ الطائر تحليقاً: إذا ارتَفَعَ. والحالق: المشْئُوم يَحلِقُ أهله ويقشُرهم. وفي شَتْم المرأة: حَلْقَى عَقْرَى، يريد مشئومة مؤذية.
والمُحَلِّق: اسم رجل ذكره الأعشى:
وباتَ على النارِ النَّدَى والمُحَلِّقُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **اللام** onlarla beraber

**ح ق ل**، **ق ل ح**، **ق ح ل**، **ل ق ح**، **ل ح ق**، **ح ل ق** kullanımdadırlar

**حقل**:
**الحَقْلُ**: yaprakları kalınlaşmadan önce yaprağı dallanıp budaklandığı vakit ekin. Ve yer **أَحْقَلَتْ** (ihkâl ile) **إحقالاً**. Ve **الحَقيلةُ**: bağırsaklarda taze hurmanın suyu; ve belki şair onu **حَقْلاً** yapmıştır, dedi ki:
إذا الفُرُوضُ اضْطَمَّتِ الحَقائِلا
Ve **الحِقْلَةُ**: hurmanın posasıdır; o, onun süprüntüsünden kalan şeydir. Ve **حَقيل**: çölde bir dağın adıdır. Ve **الحَوْقَل**: ihtiyar, cinsel birleşmeden gevşediği vakit; dedi ki:
أصْبَحْتُ قد حَوْقَلْتُ أو دَنَوتُ		وفي حَواقيلِ الرجالِ الموت
Ve **الحَوْقَلةُ**: yumuşak **الغُرْمُولُ**; o, **الدَّوْقَلَة** de denendir. Ve **المُحاقَلُة**: ekinin olgunluğunun belirmesinden önce satılmasıdır.
Başkası dedi: O, ekini üçte birle ve dörtte birle yahut daha az yahut daha çok vermesidir.

**قحل**:
**القاحِلُ**: derilerden ve benzerinden kuru olan. Ve kuru bir ihtiyar. **قَحَلَ يَقْحَلُ قُحُولاً**; deve vak‘ası (Cemel) ashabından bir adam dedi ki:
رُدُّوا علينا شيْخَنا ثمّ بَـجَـلْ		عُثْمانَ رُدّوه بأطراف الأَسَلْ
Buna Ali’nin ashabından bir adam cevap verdi:
كيفَ نَرُدُّ نَعْثَلاً وقد قَحَلْ
Yani: öldü ve gitti.

**قلح**:
**القلح**: dişlerin sarılığı. **أقْلَحُ** bir adam ve **قَلْحاءُ قَلِحةٌ** bir kadın. Ve **الجُعَلُ**a **أقلَحَ** denir; çünkü o, asla görülmez ki ancak bir dışkıyla bulaşmış olsun.

**لقح**:
**اللِّقاحُ**: aygırın suyunun adıdır. Ve **اللقَّاحُ**: **لقِحَتِ** devenin **تَلْقَحُ لَقاحاً** masdarıdır; bu, onun **لَقاحُها** (yani hamli) belli olduğu vakittir; o hâlde o **لاقح**tır. Ebû’n-Necm dedi ki:
وقد أَجَنَّتْ عَلَقاً مَلْقُوحـاً		ضَمَّنَه الأَرحامَ والكُشُوحا
Yani: onu aygırdan **لَقِحَتْ**; yani onu aldı. Ve **المَلاقيحِ** ve **المَضامينِ**in evlatlarının satımı yasaklandı; onlar, anaların karınlarında ve babaların sulplerinde olanı alıp satarlardı; artık **المَلاقيحُ** onlar analardır ve **المَضامينُ** onlar babalardır; tekili **مَلْقُوحٌ** ve **مَضْمُون**dur. Ve **اللِّقْحَةُ**: sütü sağılan dişi devedir; artık o, sıfat yapıldığı vakit “**ناقةٌ لَقُوح**” denir; “**ناقةٌ لِقْحةٌ**” denmez. Ve “bu, falan oğullarının **لِقْحةٌ**sıdır” denir. Ve **اللِّقاحُ**: **اللِّقْحة**nin çoğuludur. Ve **اللُّقُحُ**: **اللِّقُوح**un topluluğudur. Ve develer doğurduğu vakit, bir kısmı doğurmuş, bir kısmı doğurmamışsa onlar **عِشارٌ**dır; artık hepsi doğurdukları vakit onlar **لِقاح**tır; sonra onların içine aygır salındığı vakit onlar **الشَّوْلُ**dur. Ve **اللَّقاحُ**: hurma ağacının erkek hurma ağacından onunla aşılandığı şeydir. Hurmalarını **ألقَحُوا**; **الِقاحاً**; ve mübalağada onları **لقَّحوها تَلقيحاً**. Ve hurma ağacı **استَلْقَحَتْ**: ona aşılanmak ne zaman olur (yani aşılanma vakti geldi). Ve **حيٌّ لَقاحٌ**: asla mülk edinilmemişlerdir. Ve rüzgârlardan **الَّواقِح**: çiyi taşıyan, sonra onu bulutta ve her şeyde püskürten; artık bulutta toplandığı vakit yağmur olur. Ve **المَلْقَح** **كاللِّقاح** gibidir; ikisi de masdardır; dedi ki:
يشهَدُ مِنّا مَلْقَحاً ومَنْتَحا
Ve **حَرْبٌ لاقِح**: onu hamile dişiye benzetme olarak; dedi ki:
إذا شمَّرَتْ بالناسِ شَهباءُ لاقِحٌ		عَوانٌ شديدٌ هَمْزُها وأظَلَّتِ
Yani: yaklaştı. Ve onun **هَمْزُها**sı: onun ısırması ve onun hoş olmayanı.

**لحق**:
**اللَّحَقُ**: her şey ki bir şeye **لَحِقَ** yahut onu ona **أَلْحقْتُ**; bitkiden ve hurmanın hamlinden; bu, onun yaşarması ve hurmalaşması, sonra onun bazısında yeşil bir şey çıkmasıdır; az olur ki olgunlaşsın da kış ona yetişsin; buna benzeri asmada olur; **لَحَقاً** diye adlandırılır.
Ve insanlardan **اللَّحَقُ**: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme yetişen kavim; dedi ki:
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها
Ve **اللَّحَقُ**: babası dışında birine nisbet edilen **الدَّعِيُّ**. Ve **ناقةٌ مِلْحاقٌ**: yürüyüşte develer onu neredeyse geçemez; Ru’ye dedi ki:
فهي ضَروحُ الرَّكْضِ مِلحاقُ اللَّحَقْ
Ve **لاحِقٌ** bir atın adıdır. Ve onun sözü: “Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ**dur” (kesre ile). Ve denir ki: O, Kur’an’dandır; onun üzerine bir tek şahit dışında bir şey bulamadılar da **القُنُوت**ta konuldu. Ve bu, şu yüce sözüne uygun bir dildir: “**سبحان الذي أسرى بعَبْده**”.

**حلق**:
**الحَلْقُ**: yemeğin ve içeceğin geçit yeri. Ve **الحُلْقُوم**dan nefesin çıkış yeri. Ve boğazlamanın yeri de **الحَلْق**tandır; ve **حُلْوق** üzere çoğul yapılır. Ve falan falanı **حَلَقَ**: onu vurdu da onun **حلَقْهَ**sine isabet etti. Ve **الحَلْقُ**: yaprağında ekşilik olan bir bitkidir; boyamada **الوَسْمَةِ** ile karıştırılır; tekili **الهاء** iledir. Ve kavimden **الحَلْقَةُ**; ve **حَلَق** üzere çoğul yapılır. Ve onlardan kimisi ağırlaştırır da “**حَلَقة**” der; aldırmaz. Ve **الحِلْق**: taşsız gümüşten yüzüktür; **المُخَبَّل** Nu‘mân’ın ona yüzüğünü verdiği **جرل** hakkında dedi ki:
وناوَلَ منا الحِلْقَ أبَيضَ ماجداً		رَديفَ مُلُوكٍ ما تُغِبُّ نَوافِلُهْ
Yani: gecikmez ve ara vererek gelmez. Ve **الحالِقُ**: yüksek, hâkim, yüce dağdır; dedi ki:
فخَرَّ من وَجْأَته مَيِّتـاً		كأنَّما دُهْدِهَ من حالِقِ
Ve **الحالِقُ**: asma ve **الشَّرْي** ve benzerlerinden, ondan kıvrılıp çubuklara tutunan şeydir; onu bilmediler. Ve **المَحالق**: asmanın çardaklanmasındandır.
Ve **حَلَقَ الضَّرْ** **يَحلُقُ حُلُوقاً**; artık o **حالق**tır: kastediyor; onun karnına yükselmesi ve onun toplanmasıdır. Ve başka bir sözde: sütünün çokluğu. Ve ay **تَحَلَّقَ**: onun etrafında bir daire oldu. Ve **المُحَلَّ**: Mina’da baş tıraşının yeri; dedi ki:
كَلاّ وربِّ البيتِ والمُحَلَّق.
Ve kuş **حَلَّقَ** **تحليقاً**: yükseldiği vakit. Ve **الحالق**: uğursuzdur; ehlini tıraş eder ve onları soyar. Ve kadını sövmede: **حَلْقَى عَقْرَى**; kastediyor: uğursuz, eziyet edici.
Ve **المُحَلِّق**: A‘şâ’nın andığı bir adamın adıdır:
وباتَ على النارِ النَّدَى والمُحَلِّقُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَحِقَهُ ولَحِقَ به لَحاقاً بالفتح، أي أدركه؛ وأَلْحَقَهُ به غيره. وأَلَحَقَهُ أيضاً، بمعنى لَحِقَهُ. وفي الدعاء: "إنَّ عذابكَ بالكفار مُلْحِقٌ" أي لاحِقٌ، والفتح أيضاً صواب. ولَحِقَ لُحوقاً، أي ضَمَرَ. والمُلْحَقُ: الدعِيُّ المُلْصَقُ. واسْتَلْحَقَهُ، أي ادَّعاه. وتَلاحَقَت المطايا، أي لَحِقَ بعضُها بعضاً. واللَحَقُ بالتحريك: شيء يَلْحَقُ بالأوَّل. واللَحَقُ أيضاً من التمر: الذي يأتي بعد الأول.

##### Türkçe

**لَحِقَهُ** ve **لَحِقَ به** **لَحاقاً** (fetha ile); yani ona yetişti; ve başkası onu ona **أَلْحَقَهُ**. Ve **أَلَحَقَهُ** da, **لَحِقَهُ** anlamında.

Duada: “إنَّ عذابكَ بالكفار **مُلْحِقٌ**” yani **لاحِقٌ**; ve fetha da doğrudur.

Ve **لَحِقَ** **لُحوقاً**; yani zayıfladı (inceldi).

Ve **المُلْحَقُ**: yapıştırılmış (sonradan katılmış) iddia edilen (nesepçe) kimse.

Ve **اسْتَلْحَقَهُ**; yani onu iddia etti.

Ve **تَلاحَقَت** **المطايا**; yani onların bazısı bazısına yetişti.

Ve **اللَحَقُ** (harekeli): birincinin ardına yetişen bir şey.

Ve **اللَحَقُ** da hurmadan: birinciden sonra gelen (olan).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والقاف واللام
حقل ، حلق ، قلح ، قحل ، لحق ، لقح : مستعملات .
حقل : قال الليث : الحَقْلُ : الزرع إذا تَشعَّب قبل أن يَغْلُظ سوقه . يقال : أَحقَلَت الأرضُ وأحقلَ الزرعُ . وقال أبو عُبيد : الْحَقْلُ : القَراحُ من الأرض . قال : ومَثَل لهم : ( لا تُنبِت البقلةَ إلا الحَقْلةُ ) قال : ومنه نَهَى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن المُحَاقَلة قال : وهو بَيْعُ الزرعِ في سُنْبُله بالبُر ، مأخوذٌ من الْحقْل القَراح . وأخبرني المَخْلدي عن المُزَني عن الشافعي عن سفيان عن ابن جُرَيج ، قلت لعطاء : ما المُحَاقَلة ؟ قال : المُحاقلة : بَيْعُ الزرع بالقَمْح قال : وهكذا فسّره لي جابر . قلت : فإن كان مأخُوذاً من إحقَال الزرعِ إذا تَشَعّب كما قال الليث فهو بيع الزرع قبل صلاحه وهو غَرَرٌ ، وإن كان مأخوذاً من الحَقْل وهو القَرَاح ، وباع زرعاً في سُنْبُلِه نابتاً في قَرَاح بالبُرّ فهو بَيْع بُرَ مَجْهُول بِبُرّ معلوم ويدخله الرِّبَا : لأنه لا يؤمَن التَّفَاضل ، ويدخله الغَرَرُ لأنه مُغَيَّب في أَكْمامه . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الحقل بالحقل أن يبيع زرعاً في قَراح بزرع في قَراح ، قلت : وهذا قريب مما فَسّره أبو عُبيد . وروى عَمْرو عن أبيه أنه قال : الحقلُ : الموضعُ الجَارِسُ وهو الموضعُ البِكْر الذي لم يُزرع فيه قط زَرْع . وقال ابنُ الأعرابي : ومن أمثالهم : ( لا تُنْبِتُ البقلةَ إلا الحَقْلَةُ ) ، يضْرب مثلاً للكلمة الخَسِيسَة تخرج من الرجل الخسيس . وقال الليث : الحَقِيلة : ماء الرُّطْب في الأمعاء ، ورُبّما جعله الشاعر حقْلاً وأنشد : إذا الْغُرُوضُ اضْطَمَّت الحَقَائِلا قلت : أراد بالرُّطْب البقولَ الرَّطْبة من العُشْب الأخضر قبل هَيْج الأرضِ ويَجْزَأُ المالُ حينئذ بالرُّطْب عن الماء وذلك الماء الذي يَجْزَأُ به النَّعَم من البُقُول يقال له الحَقْل والحَقِيلَة ، وهذا يَدُل على أن الحَقْل من الزرع ما كان رَطْبا غَضّاً . وروى شمر عن ابن شُمَيل قال : المُحَاقَلَة : المُزارَعة على الثلث والرُّبع .
قال : والحقلُ : الزرعُ : وقال إذا ظهر ورقُ الزَّرع واخضرّ فهو حَقْل ، وقد أَحْقَلَ الزَّرْعُ ونحو ذلك قال الشيباني . وقال شمر : قال خالد بن جَنْبَةَ : الحقلُ : المَرعَةُ التي يزرع فيها البُرُّ وأنشد : لَمُنْدَاحٌ من الدَّهْنَا خَصِيبٌ لتَنْفَاح الجنوب بهِ نَسيم أَحَبُّ إليّ من قَرَيات حِسْمَى ومن حَقْلَيْن بينهما تُخُوم وقال شمر : الْحَقْلُ : الرَّوْضَةُ ، وقالوا : مَوْضِع الزّرْع . والحاقِلُ : الأكَّارُ . أبو عبيد عن الأصمعي : ومن أَدْوَاءِ الإبِلِ الْحَقْلَةُ . يقال حَقِلت تَحْقَل حَقْلَةً . وقال العَجّاجُ : ذاكَ وتَشْفِي حَقْلَةَ الأمْرَاضِ وقال رؤبة : في بَطْنِه أَحْقَالُه وبَشَمه وهو أن يَشرَب الماءَ مع التُّراب فَيَبْشَم . وقال أبو عمرو : الحَقلة : وَجَع في البطن يقال : جمل محقُول . قال : وهو بمنزلَة الحَقْوَة ، وهو مَغْسٌ في البطن . وقال الليث : الحِقْلَةُ : حُسافة التمر وما بقي من نُفاياتِه . قلت : لا أَعْرِف هذا الحرْف وهو مُرِيب . قال الليث : والحَوْقل : الشيخ إذا فَتَر عن الجماع . وقال أبو الهيثم : الحوقل : الرجل الذي لا يَقدر على مُجامعة النساء من الكِبر أو الضَّعف . وأنشد : أقول قَطْباً ونِعمَّا إن سَلَق لَحَوْقَلٍ ذِراعُه قد امّلق وقال : وكنت قد حَوْقلْت أو دَنَوْتُ وبعد حِيقَال الرِّجال الموْتُ وقال الليث : الحَوْقَلة : الغُرْمُول اللَّيِّن وهو الدَّوْقلة أيضاً . قلت : وهذا حرف غَلِط فيه الليث في لفظه وتفسيره ، والصواب الحوْفلة بالفاء وهي الكَمَرة الضخمة مأخوذة من الحفل وهو الاجتماع والامتلاء . قال ذلك أبو عمرو وابن الأعرابي . والحوقلة بالقاف بهذا المعنى خطأ . وقال بعضهم : المحاقلة : المزارعة بالثّلُث والرُّبع وأقل من ذلك وأكثر ، وهو مِثل المخابرة ، والمحاقِلُ : المَزَارِعُ ، والقول في المحاقَلة ما رَويناه عن عطاء عن جابر وإليه ذهب الشافعي وأبو عُبيد . وقال اللحياني : حوْقلَ الرجل إذا مشى فأعْيا وضَعُف . وقال أبو زيد : رجل حَوْقل : مُعْيٍ ، وقد حوْقل إذا أعْيا ، وأنشد : مُحَوقِلٌ وما به من بَاسِ إلا بقايا غَيْطل النُّعاسِ وفي ( النوادر ) : أحقلَ الرجلُ في الركوب إذا لَزِم ظَهْرَ الراحِلة . ويقال : إحقِلْ لي من الشراب وذلك من الحِقْلة والْحُقلة ، وهو ما دُون مِلء القَدَح .
وقال أبو عُبيد : الحِقلة : الماءُ القليل . وقال أبو زيد : الحِقلة : البقية من اللّبنِ وليست بالقليلة . قحل : قال الليث : القاحِل : اليابس من الجلود . سقاء قاحِلٌ ، وشيخٌ قاحل ، وقد قَحَلَ يقْحَل قُحُولاً . وقال أبو عُبَيْد : قَحل الرجل وقَفَل قُحُولاً وقُفولاً إذا يَبس ، وقَبَّ قُبُوباً وقَفَّ قُفُوفاً . وقال الراجز في صفة الذِّئب : صَبَّ عليها في الظلام الغَيْطلِ كلّ رَحِيب شِدْقُه مُسْتَقْبلِ يَدُقّ أوساطَ العظام القُحَّلِ لا يَذْخَرُ العَامَ لِعَامٍ مُقْبِلِ ويقال : تَقَحَّل الشيخ تقحُّلا ، وتقهَّلَ تقَهُّلاً إذا يَبس جلدهُ عليه من البؤْس والكِبَر . وشيخ إِنْقَحْلٌ من هذا . شمر : قَحَلَ يَقْحَل قْحُولا ، وتقَحَّل ، وشيخ قاحِل . وقال ابن الأعرابي : لا أقول قَحِلَ ولكن قَحَل . قلح : قال الليث : القَلَح : صُفرة تعلو الأسنان ، والنعت قَلِح وأقْلَح ، والمرأة قَلْحَاء وقَلِحَة ، وجمعُها قُلْحٌ ، والاسمُ القَلح . والقُلاَحُ وهو اللُّطاخُ الذي يَلْزَق بالثَّغْر قال : ويسمى الْجُعَل أقْلَح . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لأصحابه : ( مالي أراكم تدخلون عليّ قُلْحاً ) . قال أبو عُبَيْد : القَلَح : صفرة في الأسنَان ووسَخ يركَبُها من طول ترك السِّواك ، ومعنى الحديث أنهم حُثُّوا على السواك . وقال شَمِر : الحَبْرُ : صُفرة في الأسنان فإذا كَثُرَت وغَلُظت واسودت أو اخضرت فهو القَلَح . قال الأعشى : وفَشَا فيهم مع اللُّؤْم القَلَح وفي ( النوادر ) : تَقَلَّح فلانٌ البلاد تَقَلّحا وترقَّعها ، والترقُّع في الخِصْب ، والتقَلُّح في الجَدْب . لقح : الليث : اللِّقاحُ : اسمُ ماءِ الفحل ، واللقَّاح : مصدر قولك : لَقِحَت الناقةُ تَلْقَح لَقاحاً إذا حملت ، فإذا استبان حَمْلُها قيل استبان لَقاحُها فهي لاقِح . قال : والمَلْقَح : يكون مصدراً كاللَّقاح وأنشد : يشهَدُ منها مَلْقَحاً ومَنْتَحا وقال في قول أبي النجم : وقد أَجَنّتْ عَلَقا ملقوحا يعني لَقِحَتْهُ من الفَحْل أي أخَذَته . وروي عن ابن عباس أنه سُئل عن رجل له امرأتان أرضعت إحداهُما غلاماً ، وأرضَعَت الأخرى جارية : هل يتزوّج الغلام الجارية ؟ قال : لا ، اللِّقاحُ واحد . قلت : قد قال الليث : اللِّقاح : اسمِ لِمَاء الفحل ، فكأنّ ابن عباس أراد أن ماء الفَحْل الذي حَمَلتا منه واحد ، فاللبن الذي أرضَعَت كلُّ واحدة منهما مُرْضَعَها كان أصله ماء الفحل ، فصار المُرْضعان وَلَدَين لزوجهما : لأنه كان ألقَحَهما . قلت : ويحتمل أن يكون اللَّقاحُ في حديث ابن عباس معناه الإلقاح . يقال : ألقَحَ
الفحل الناقة إلقاحاً ولَقَاحاً فالإلقاح مصدر حقيقي ، واللَّقَاح اسم يقوم مَقام المصدر ، كقولك أعْطَى عَطاء وإعطاء وأصلح إصلاحاً وصلاحاً ، وأنبت إنباتاً ونَباتاً . قلت : وأصلُ اللَّقاح للإبل ، ثم استُعيرَ في النساء ، فيقال : لَقِحَت إذا حَمَلت . قال ذلك شَمِر وغيره من أهل العربية . وقال الليث : أولاد الملاَقِيح والمضَامِين نُهي عن ذلك في المُبَايَعة ، لأنهم كانوا يَتَبَايعون أولادَ الشَّاة في بطون الأمَّهات وأصلابِ الآباء ، قال : فالملاَقِيح في بطون الأمَّهات ، والمضامين في أصلاب الفحول . وقال أبو عُبيد : الملاَقِيح : ما في البطون وهي الأَجِنَّة ، الواحدة منها مَلْقُوحَة ، قال وأنشدني الأصمعيّ : إنَّا وجدنا طَرَدَ الهَوَامِل خيراً من التَّأَنَانِ والمسائِل وعِدَةِ العامِ وعامٍ قابِلِ ملقُوحَةً في بَطْن نابٍ حَائِلِ يقول : هي مَلْقُوحة فيما يُظْهر لي صاحبُها ، وإنما أُمها حائِل . قال : فالملقوحُ هي الأجِنَّة التي في بطونها ، وأما المضامين فما في أصلاب الفُحُول . وكانوا يبيعون الجنين في بطن الناقة ، ويبيعون ما يَضْرِب الفحلُ في عامه أو في أعوام . قلت : وروى مالك عن ابن شهاب عن سعيد بن المُسَيّب أنه قال : لا ربا في الحيوان ، وإنما نُهَي من الحيوان عن ثلاث : عن المضامين والملاقِيح ، وحَبَلِ الحَبَلة . قال سعيد : والملاقيحُ : ما في ظُهُور الجمال ، والمضامينُ : ما في بطون الإناث . وقال المُزَنيُّ : أنا أحفظ أن الشافعيّ يقول : المضامين : مافي ظُهُورِ الجِمال ، والملاقيحُ : مافي بُطُون إناثِ الإبل . قال المُزَني : وأَعْلَمْتُ بقوله عبد الملك بن هشام فأنشدني شاهداً له من شعر العرب : إنَّ المَضَامِينَ التي في الصُّلْب ماءَ الفُحُول في الظُّهُور الحُدْب لَسْنَ بمُغْنٍ عنك جُهْدَ اللَّزْبِ وأنشد في الملاقيح : مَنَّيْتَني ملاقِحا في الأبْطُن تُنتَج ما تَلْقَح بعد أَزْمُن قلت : وهذا هو الصُّواب . وأخبرني المُنذِري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : إذا كان في بطن الناقة حَمْل فهي ضامِن ومِضْمان وهن ضَوَامِنُ ومَضَامِينُ ، والذي في بطنها مَلْقُوح ومَلْقُوحَة . قلت : ومعنى المَلْقُوح المَحْمُول ، ومعنى اللاَّقح الحامِل . وقال الليث : أَلْقَحَ الفحلُ الناقَة . واللِّقْحَةُ : الناقة الحَلُوب ، فإذا جعلته نعتاً قلت : نَاقةٌ لَقُوحٌ ، ولا يقال ناقة لِقْحَة ، إلا أنك تقول : هذه لِقْحَة فُلان . قال : واللِّقَاحُ جمع اللِّقْحَة ، واللُّقُح جَمْع لَقُوح . قال : وإذا نُتِجت الإبل فَبَعْضُها قد وَضَع وبَعْضُها لم يَضَعْ فهي عِشار ، فإذا وضعت
كلها فهي لِقَاحٌ . وأخبرني المنذري عن أبي العباس عن ابن الأعرابي يقال : لَقِحَت الناقة تَلْقَح لَقَاحاً ولَقْحاً ، وناقة لاقِح وإبِل لواقِحُ ولُقَّح . واللَّقُوح : اللَّبُون ، وإنما تكون لَقُوحاً أوَّل نَتاجِها شَهْرين أو ثلاثة أشهر ، ثم يَقَع عنها اسم اللَّقُوح ، فيقال : لَبُون . قال : ويقال : ناقة لَقُوح ولِقْحة . وجمع لَقُوح لُقُح ولِقَاحٌ ولَقائحُ ، ومن قال لِقْحَة جمعها لِقَحاً . قال : وحيّ لَقاح : إذا لم يُمْلَكُوا ولم يَدِينُوا للمُلُوك . وروي عن عمر أنه أوصى عُمَّاله إذْ بعثهم فقال : وأَدِرُّوا لِقْحَة المسلمين . قال شمر : قال بعضهم : أرادَ بلِقْحة المسلمين عطاءهم . قلت : أراه أراد بلِقْحة المسلمين دِرَّةَ الفَيْء والخراج الذي منه عطاؤُهم وما فُرِض لهم ، وإدراره : جِبايَتُه وتَحَلُّبه وجمعُه مع العدل في أهل الفَيْء حتى تَحْسُن حالُهم ، ولا تنقطع مادّةُ جِبايتهِم . وقال ابن شُمَيْل : يقال : لِقْحَة ولِقَح ولَقُوح ولَقَائحُ . واللِّقاح : ذواتُ الألْبَان من النُّوق ، واحدها لَقُوح ولِقْحة . قال عديّ بن زيد : من يَكُنْ ذا لِقَحٍ راخيات فلِقاحي ما تَذُوقُ الشَّعِيرا بل حوابٍ في ظِلالِ فَسِيلٍ مُلِئَتْ أَجْوافُهُن عَصِيرا فتهادَرْن كذاك زماناً ثم مَوَّتن فكُنَّ قُبُورا قال شمر : وتقول العرب : إنّ لي لقْحَة تُخْبِرني عن لِقاح النَّاس . يقول : نفسي تُخْبِرُني فَتَصْدُقُني عن نفوس الناس : إنْ أحْبَبْتُ لهم خَيْراً أَحَبُّوا لي خيراً . وإن أحببت لهم شراً أحبوا لي شراً . وقال زيد بن كَثْوة : المعنى : أنِّي أعرف ما يصير إليه لِقَاحُ الناس بما أرى من لِقْحَتِي ، يقال : عند التأْكيد للبَصَرِ بخاصِّ أُمُور الناس أو عَوَامّها . وأخبرني المُنْذِرِيّ عن أبي الهَيْثَم أنه قال : تُنْتَجُ الإبلُ في أوَّل الرَّبيع فتكون لِقاحاً واحدتها لِقْحَة ولَقْحة ولَقُوح فجَمْع لَقُوح لقائح ولُقُح ، وجمع اللِّقْحَة لِقَاح ، فلا تزال لِقَاحا حتى يُدْبِرَ الصيفُ عنها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : ناقة لاقِح وقارح يوم تَحْمِل ، فإذا استبان حَمْلُها فهي خَلِفَة . قال : وقَرَحَت تَقْرَحَ قُرُوحاً ، ولَقِحَت تَلْقَح لَقَاحا ولَقْحا وهي أيام نتَاجِها عائذٌ . الليث : اللَّقَاح : ما يُلْقَح به النَّخْلة من الفُحَّال ، تقول : أَلْقَحَ القومُ النخلَ إلْقَاحا ، ولَقَّحُوها تَلْقِيحاً ، واستَلْقَحت النَّخْلة أي أَنَى لها أن تُلْقَح . قال : وأَلْقَحَت الرِّيحُ الشجرة ونحو ذلك في كل شيء يُحْمل . قال : واللَّواقحُ من الرِّياح : التي تَحْمل النَّدَى ثم تَمُجُّه في السَّحاب فإذا اجْتَمَع في السحابِ صار مطراً . وحربٌ لاقحُ : مُشبَّهة بالأنثى الحامِل . وقال الفرّاء : في قول الله جلّ وعزّ :
) وَأَرْسَلْنَا ? لرِّيَاحَ لَوَاقِحَ ) ( الحِجر : 22 ) ، قرأها حمزة ( وأَرْسَلْنَا الرِّيحَ لَوَاقِحَ ) لأن الريحَ في معنى جمع ، قال : ومن قرأ ( الرِّياحَ لَواقِحَ ) فهو بَيِّن ، ولكن يُقالُ : إنما الرِّيحُ مُلْقِحة تُلْقح الشجر فكيف قِيلَ لواقِح ؟ ففي ذلك معنيان أحدُهما أن تجعل الريحَ هي التي تَلْقَح بمرورِها على التُّرابِ والماءِ فيكون فيها اللِّقاحُ فيقال رِيحٌ لاقِح كما يقال : ناقة لاقِحٌ ، ويَشْهَد على ذلك أنه وصف رِيحَ العذاب بالعقِيم فجعلها عَقِيماً إذ لم تَلْقَح . قال : والوجهُ الآخر أن يكون وَصَفَها باللَّقْح وإن كانت تُلْقح كما قيل : ليل نائم والنَّوْم فيه ، وسرٌّ كاتمٌ ، وكما قيل : المَبْرُوزُ والمَخْتُومُ فجعله مَبْرُوزاً ولم يقل مُبْرِزاً ، فجاز مَفْعُول لمُفْعَل ، كما جاز فاعِل لِمَفْعُول إذ لم يزدِ البِناءُ على الفِعْل ، كما قيل ماء دافِق . وأخبرني المُنْذِرِيّ عن الحَرَّانِي عن ابن السِّكِّيت قال : لواقِحُ : حَوَامل ، واحدتها لاقِح . قال : وسَمِعْتُ أبا الهَيْثَم يقول : ريحٌ لاقِحٌ أي ذاتُ لِقاح كما يُقال : دِرْهَم وازِنٌ أي ذو وَزْنٍ ، ورجل رامِحٌ وسائِفٌ ونابِل ، ولا يقال : رَمَح ولا سافَ ولا نَبَل ، يُرادُ ذو رُمْح وذو سَيْفٍ وذو نَيْل . قلت : وقيل : معنى قوله : ( وَأَرْسَلْنَا ? لرِّيَاحَ لَوَاقِحَ ) ( الحِجر : 22 ) أي حوامِل جعل الريح لاقحاً لأنها تحمل الماء والسحاب وتقلّبه وتصرّفه ثم تَسْتَدِرّه ، فالرياح لواقح أي حوامل على هذا المعنى ، ومنه قولُ أبي وَجْزَة : حتى سَلَكْنَ الشَّوَى مِنْهُنّ في مَسَك من نَسْلِ جَوَّابَةِ الآفاق مِهْدَاج سلكْنَ يعنِي الأُتُن أدخلن شَواهُنَّ أي قوائمهن في مَسَك أي في ماء صار كالمَسَك لأيديها ، ثم جعل ذلك الماء من نَسْلِ ريح تجوب البلاد ، فجعل الماء للريح كالولد : لأنها حملته . ومما يحقق ذلك قولُ الله جلّ وعزّ : ( يُرْسِلُ ? لرِّيَاحَ بُشْرىً بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِ حَتَّى ? إِذَآ أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالاً ) ( الأعرَاف : 57 ) أي حَمَلَت ، فهذا على المعنى لا يحتاج إلى أن يكون لاقِحٌ بمعنى ذي لَقْح ، ولكنها حاملة تحمِلُ السحاب والماء . ويقال للرجل إذا تكلم فأشار بيديه : تلقَّحَتْ يداه ، يُشَبَّه بالناقة إذا شالت بذنبها تُرِي أنها لاقح لئِلاَّ يدنو منها الفَحْلُ فيقال تلقَّحت ، وأنشد : تَلَقَّحُ أيدِيهم كأَنّ زَبِيبَهُم زبيبُ الفُحُول الصِّيدِ وهي تَلَمَّحُ أي أنهم يُشيرون بأيديهم إذا خطبوا ، والزَّبيبُ : شِبْه الزَّبَدِ يظهر في صامِغَي الخطيب إذا زَبَّبَ شِدْقاه .
لحق : الليث : اللّحَق : كلّ شيء لَحِق شيئاً أو أَلْحَقْتَهُ به من النبات ومن حَمْلِ النَّخْل ، وذلك أن يُرْطِبَ ويُثْمِر ، ثم يخرُج في بعضه شيء يكون أخضر قَلَّ ما يُرْطِب حتى يُدْرِكه الشِّتَاء ويكون نحو ذلك في
الكَرْم يُسَمَّى لَحَقا ، قلت : وقد قال الطِّرِمَّاح في مثل ذلك يصف نَخْلَة أَطْلَعَت بعد يَنْع ما كان خرج منها في وقته فقال : أَلْحَقتْ مَا اسْتَلْعَبَت بالذي قد أَنَى إذْ حَانَ حِينُ الصِّرامْ أي ألحقَت طَلْعا غَرِيضاً كأنها لعِبَت به إذ أَطْلَعَته في غير حِينه : وذلك أن النَّخلة إنما تُطلِعُ في الرّبيع ، فإذا أخْرَجت في آخِرِ الصيف ما لا يكون له يَنْع فكأنها غير جَادّة فيما أَطْلَعَت . وقال الليث : اللَّحَقُ من الناس : قومٌ يَلْحَقُون بقوم بعد مُضِيِّهم ، وأنشد : يُغنيك عن بُصْرَى وعن أبوابِها وعن حِصارِ الرُّومِ واغتِرَابها ولَحَقٍ يَلْحَقُ من أعرابها تحت لواءِ المَوْتِ أو عُقَابها قلت : يجوز أن يكون اللَّحَقُ مصدراً للَحِقَ ، ويجوز أن يكون جمعاً للاحِق كما يقال : خادِم وخَدَم وعَاسّ وعَسَس . وقال الليث : اللَّحَق : الدّعِيُّ المُوَصَّل بغير أبيه ، قلت : وسَمِعْتُ بعضَهُمْ يقولُ له : المُلْحَق . وأخبرَني المُنْذِرِي عن ثَعلب عن سَلَمة عن الفرّاء قال الكِسائِيّ : يقال : زرعُوا الألحاقَ والواحد لَحَق وذلك أَنّ الوادِي يَنْضُب فيُلْقَى البَذْرُ في كل مَوضِعٍ نَضَب عنه الماءُ فيقال : اسْتَلْحَقُوا إذا زَرَعُوا . وقال أَبو العبّاس : قال ابنُ الأعرابيّ : اللَّحَقُ أن يَزْرَعَ القومُ في جوانِبِ الوادِي . يقال : قد زَرَعُوا الألْحَاقَ . وقال الليث : اللَّحَاق : مصدر لَحِق يلحَقُ لَحَاقا . قال : والمِلْحاقُ : الناقَةُ التي لا تكادُ الإبِل تَفُوقُها في السيْر . قال : رُؤْبَة : فهي ضَرُوحُ الرّكْضِ مِلْحاقُ اللَّحَق وتلاَحَقَتِ الرِّكاب وأنشد : أَقُولُ وقد تَلاحَقَتِ المَطَايا كفَاكَ القَوْل إنّ عَلَيْك عينا كفاك القول : أي ارفُق وَأَمْسِك عن القَوْل . لاحِقٌ : اسم فرس مَعْرُوف من خَيْل العَرَب . أبو عُبَيْد عن الكسائِيّ : لَحِقْتُه وأَلْحَقْتُه بمعنى واحد ، قال : ومنه ما جاء في دُعاء الوِتْرِ : ( إن عذابك بالكفار ملحق ) بمعنى لاحق ومنهم من يقول : إنَّ عَذابك بالكُفَّارِ مُلْحَق . قلت : واللَّحَق : ما يُلْحَق بالكتاب بعد الفَراغ منه فَتُلحِق به ما سقط عنه . ويُجْمَع أَلْحاقاً وإن خُفِّف فَقِيل لَحْق كان جائِزاً . ويقال : فرَسٌ لاحِق الأيْطَل وخيل لُحْق الأياطِل إذا ضُمِّرَتْ . ابن شُمَيل عن الجَعْدي : اللَّحَقُ : ما زُرِع بماء السماء وجَمْعُه الألحاقُ : وقال يَعْقُوب : اللَّحَق : الزَّرْعُ العِذْيُ . وقال : لَحَقُ الغَنَمِ : أَولادها . حلق : قال الليث : الْحَلْق : مَساغُ الطَّعامِ والشَّرَاب في المَرِيءِ . قال : ومَخْرَجُ النَّفَسِ من الحُلْقُوم ، ومَوْضِعُ الذَّبْح هو أَيْضاً من الْحَلْق وجَمْعُه حُلُوق ، وقال أبو
زَيْد : الْحَلْقُ : موضع الغَلْصَمَة والمَذْبَح . ثعلب عن ابْنِ الأعرابي قال : الْحَلق : الشُّؤْمُ . ويقال : حَلَقَ فلان فُلاَناً إذا ضَرَبَه فأَصاب حَلْقَه ، وجاء في الحدِيث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال لِصَفِيّةَ بنتِ حُيَيّ حين قِيلَ له يَوْمَ النَّفْر : إنّها نَفِست فقال : ( عقرى حلقى ما أراها إلا حابستنا ) . قال أبو عُبيد : مَعْنَاه عَقَرَها الله وحَلَقَها أي أَصَابها الله بِوَجَع في حَلْقِها كما يقال : رأَسَه إذَا أصَابَ رَأْسَه . قال : وأَصْلُه عَقْراً حَلْقاً وأَصْحابُ الحَدِيثِ يقولون : عَقْرَى حَلْقَى . وقال الأصمعي : يقال عند الأمْر يُعْجَبُ منه خَمْشَى وعَقْرَى وحَلْقَى كأَنه من العَقْرِ والحَلْق والخَمْش ، وأنشد : أَلاَ قَوْمِي أُولُو عَقْرَى وحَلُقَى لِمَا لاقَتْ سَلامانُ بن غَنْمِ ومعناه قَوْمي أولُوا نِسَاء قد عَقَرْنَ وُجُوههن فَخَدَشْنَها وَحَلَقْن شُعُورَهن مُتَسَلِّبَاتٍ على مَنْ قُتِلَ من رِجالها . وقال شَمِر : روى أبو عُبَيْد : عَقْراً حَلْقاً فقلت له : لَمْ أَسْمَع هذا إلاْ عَقْرَى حَلْقَى فقال : لكِنّي لم أسْمَع فَعْلَى على الدُّعاء . قال شمر : فقُلْت له : قال ابْنُ شُمَيْل : إن صِبْيان البَادِيَة يَلْعَبُون ويقولون : مُطَّيْرى على فُعَّيْلَى وهو أَثْقَل من حَلْقى ، قال : فَصَيَّره في كِتابه على وَجْهَيْن مُنَوَّناً وغير مُنَوَّنٍ . وفي حديثٍ آخر ( ليْسَ مِنَّا من سَلَق أو حَلَق أو خَرَق ) أي ليس من سُنَّتِنَا رَفْعُ الصوت في المَصائبِ ولا حَلْقُ الشَّعَر ولا خَرْق الثِّياب . وقال الليث : الحالقُ : المَشْؤُومُ . يقول : يَحْلِقُ أهلَه ويَقْشِرُهم قال : ويقال : للمرأة : حَلْقى عَقْرَى : مَشْؤومة مؤذِيَةٌ : قلت : والقول في تَفْسِيرهما ما ذكرناه عن أبي عُبَيد وشَمِر . ومنه قول الرَّاجِز : يومُ أَدِيمِ بَقَّةَ الشَّرِيمِ أَفْضَلُ من يومِ احْلِقي وقُومِي وقال الليث : الحَلْقُ : حَلْق الشَّعَرِ ، والمُحَلَّقُ : موضِعُ حَلْقِ الرَّأسِ بِمِنًى وأنشد : كَلاَّ وَرَبِّ البَيْتِ والمُحَلَّقِ وقال الله جلّ وعزّ : ( ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ ) ( الفَتْح : 27 ) . وقال الأصمعي : يقال : اشتريتُ كِساءً مِحْلَقاً إذا كان خَشِناً يَحْلِقُ الشَّعَر من الجَسَد . وقال الرَّاجِز يَصِف إبِلا تَرِدُ الماءَ فَتَشْرَب : يَنْفُضْن بالمشَافِر الهَدالِقِ نَفْضَكَ بِالْمَحاشِىء الْمَحالِقِ قال والمحاشىء : أكْسِيَة خَشِنة تحلِق الجسد واحِدُها مَحْشأ بالهمز ، ويقال : مِحْشاة بغير همز . ويقال : حَلَق مِعزاه إذا أخذ شعرها وجَزّ ضأنَه ، وهي مِعْزى محلوقةٌ وحَلِيق . وقال الليث : الحَلَقُ : نبات لورقه حُمُوضة يُخْلَط بالوسمة للخِضاب والواحدة حَلَقة . قال : والمحلَّق من الإبل : الموْسُوم بحلقة في فَخِذِه أو في أصل أُذُنه ويقال للإبل المُحَلَّقة حَلَق .
وقال جَنْدَل الطُّهَوِيّ : قد خرّب الأنضاد تنشَادُ الحَلَقْ من كلِّ بالٍ وجهُه بِلَى الخَلَقْ يقول : خرّبوا أنضاد بيوتِنا من أمْتِعتنا بطلب الضَّوَالّ . أبو عُبَيد عن أبي زيد : حَلِق قَضيب الحمار يحْلَق حَلَقا إذا احْمَرَّ وتقشَّر . قال : وقال ثَوْرٌ النَّمِرِيّ : يكون ذلك من داء ليس له دواء إلا أن يُخْصَى وربما سَلِم وربما مات ، وأنشد : خَصَيْتُك يا ابن حَمْزة بالقوافي كما يُخْصى من الحَلَق الحمار وقال الأصمعي : يكون ذلك من كثرة السِّفادِ . وقال شَمِر : يقال : أَتان حَلَقِيَّة إذا تداولتها الحُمُر فأصابها داءٌ في رَحِمِها . وقال الليث الْحَلقة بالتخفيف : من القوم والجميع الحَلَق ، قال ومنهم من يقول : حَلَقَة . وقال الأصمعي : حلْقة من الناس ومن حَدِيد والجميع حِلَق . مثل بَدْرَة وبِدَر وقَصْعَة وقِصَع : وقال أبو عُبيد : أَختارُ في حَلَقة الْحَدِيد فتح اللام ويَجُوزُ الجزم وأختار في حَلْقةِ القوم الجَزْم ويجوز التّثْقِيل . وأخبرني المنذري عن أبي العباس أنه قال : أختار في حَلْقَةِ الحديد وحلْقة الناس التخفيف ، ويجوز فيهما التّثْقِيل . والجمع عنده حَلَق . وقال ابن السِّكيت : هي حَلْقَة الباب وحَلْقَةُ القوم ، والجمع حَلَقٌ وحِلاقٌ . قال : وقال أبو عمرو الشيباني : ليس في الكلام حَلَقة إلا قولهم : حَلَقة للذين يحلقون المِعْزَى . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحَلَقَةُ : الضُّرُوعُ المُرْتَفِعة . وقال أبو زيد فيما رَوى ابن هانىء عنه : يقال : وفّيْتُ حَلْقَةَ الحوض تَوْفِيَة والإناء كذلك . وحَلْقَةُ الإنَاءِ : ما بقي بعد أن تجعل فيه من الشَّرَاب والطعام إلى نصفه ، فما كان فوق النصف إلى أعلاه فهو الْحَلْقة وأنشد : قام يُوَفِّى حَلْقَةَ الْحَوْضِ فَلَجْ وقال أبو مالك : حَلْقَة الْحَوْضِ : امتلاؤه . وحَلْقَتُه أيضاً : دون الامتلاء وأنشد : فَوَافٍ كَيْلُها ومُحَلِّقُ والمُحَلِّق : دون المِلْءِ . وقال الفرزدق : أخاف بأن أُدْعَى وحَوْضِي مُحَلِّق إذا كان يَوْمُ الْحَتفِ يَوْمَ حِمَامِي وقال الليث : الْحِلق : الخاتَم من فضة بلا فصّ . أبو عُبيد عن أبي زيد : الْحِلقُ : المال الكثير : يقال : جَاءَ فلان بالحِلْق . أبو العباس عن ابن الأعرابي : أُعطِي فلانٌ الحِلْقَ أي خاتم المُلك يكون في يده . وأنشد : وأُعطِي منا الْحِلقَ أبيضُ مَاجِدٌ ردِيفُ مُلُوكٍ ما تُغِبُّ نَوَافِلُه وقال الأصمعي وغيره : الحالقُ : الجَبَلُ المُنِيفُ المُشرِفُ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الحُلُقُ : الأَهْوِيةُ بين السماء والأرض ، واحِدُها حَالقٌ . والحُلَّقُ : الضُّروع المرتفعة . وقال الليث : حلَق الضَّرعُ يَحْلُق حُلُوقاً فهو حالق يريد ارتفاعه إلى البطن وانضمامَه . وفي قول آخر : كثْرَة لَبَنِه . أبو عُبيد : عن الأصمعي أنه أنشده قول الحُطَيْئَة يصف الإبل : إذا لم تكن إلاَّ الأَمَاليسُ أَصْبَحَتْ لها حُلَّق ضَرَّاتُها شَكِرَات قال : حُلَّق جَمْع حالق ، وَرَواهُ غيره : إذا لم تكن إلا الأَمَاليس رُوِّحَتْ مُحلَّقَةً ضَرَّاتُها شَكِرات قال : محلَّقة : حُفَّلا كثيرة اللبن وكذلك حُلَّق : ممْتلئة ، وضرعٌ حالق : ممتلىء . وقال النَّضر : الحالق من الإبل : الشديدة الحَفْل العظيمة الضَّرّةُ وقد حَلَقت تَحْلِق حَلْقاً . قلت . الحالق من نَعْت الضُّرُوع جاء بمَعْنَيْين مُتَضادّين : فالحالق المُرْتفع المُنْضَمّ إلى البطن لقِلَّة لَبنِه ، ومنه قَوْلُ لبيد : حتى إذا يَئِسَت وأَسْحَق حالق لم يُبْلِه إرْضَاعُها وفِطَامُها فالحالق في بيت لبيد الضّرْعُ المُرتفع الذي قَلَّ لَبَنُه ، وإسْحَاقُه دَليلٌ على هذا المعنى . والحَالق : الضَّرْعُ الممتلىء . وشاهدهُ قول الحُطَيْئَة . وقوله : شَكِرات ، يَدُل على كثرة اللبن . شَمِر عن ابن الأعرابي : ( هم كالحلقة المُفْرَغَة لا يُدْرَى أيها طرفها ) . يضرب مثلاً للقوم إذا كانوا مُجْتَمعين مُؤتلفين ، كلمتهم وأَيديهم واحِدَة ، لا يطمع عَدُوُّهم فيهم ولا ينال منهم . وقال الليث : الحالِق من الكرم والشَّرْى ونحوهما : ما الْتَوى منه وتعلق بالقُضبان . قال : والمحالق من تعريش الكَرْم . قلت : كلُّ ذلك مَأخوذٌ من استدارته كالحلْقَةِ . وحَلَّقَت عينُ البعير إذا غَارت . وحَلَّق الإناءُ من الشَّرَابِ إذا امتلأ إلاّ قليلا . ورُوي عن أَنس بن مالك أَنَّه قال : ( كان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يُصَلِّي العَصْر ، والشَّمسُ بَيْضاء محلِّقة ، فأرْجع إلى أَهْلي فأقُول : صَلُّوا ) . قال شمر : مُحَلِّقَة قال أَسِيدُ : تَحْلِيق الشَّمْسِ من أوّل النهارِ : ارْتفاعها من المَشْرِق ومن آخر النَّهَار : انحدارُها . وقال شَمِر : لا أرى التَّحْلِيق إلا الارتفاعَ في الهواء . يقال : حَلَّق النجمُ إذا ارتفع ، وحَلَّق الطائر في كَبِد السَّماء إذا ارتفع وقال ابن الزُّبِير الأَسَدِي في النجم : رُبَ مَنْهلٍ طَامٍ وردْتُ وقد خَوَى نَجْمٌ وحَلَّق في السَّماء نُجُوم خَوَى : غَابَ . وقال أبو عُبيدة : حَلَّق ماءٌ لحوض إذا قَلَّ وذهَب . وفي حَدِيث آخر : فحلَّق ببصره إلى السماء . قال شمر أي رَفَعَ البصر إلى السماء كما
يُحَلّق الطائِرُ إذا ارتفع في الهواء ، ومنه : الحَالق : الجبَلُ المُشرِفُ . قال : وحَلّق الحوضُ : ذهبَ ماؤه ، وحَلّقت عينُ البَعيرِ إذا غارَتْ . وقال الزَّفَيانُ : ودُونَ مَسْرَاهَا فَلاَةٌ خَيْفَق نائي الميَاهِ ناضِبٌ مُحَلِّق وحَلَّق الطائر إذا ارتفع في الهواء . وقال النّابغة : إذا مَا الْتَقَى الجَمْعان حَلَّق فَوْقهم عَصَائِبُ طَيْرٍ تَهْتَدِي بِعصائب وقال الليث : تَحَلَّق القمر إذا صارَتْ حوله دارَةٌ . ومُحَلِّق : اسم رَجُل . وقال الأصمعي : أصبحت ضَرَّة الناقةِ حالِقاً إذا قَاربت الملء ولم تفعل . ويقال : لا تفعل ذاك أمُّك حَالِقٌ ، أي أَثْكل الله أُمّك بك حتى تَحْلق شعرها . ويقال : لِحْيةٌ حَلِيقٌ ، ولا يقال حَلِيقَة . ثعلب عن ابن الأعرابي : حَلَّق إذا أَوجع ، وحَلِق إذا وَجِعَ . وروي في الحديث ( دبَّ إليكم داءُ الأمم البغضاءُ وهي الحَالِقَةُ ) ، قال شمر ، وقال خالد بن جَنْبَة : الحَالِقَةُ : قطيعةُ الرَّحِم والتَّظالم والقول السَّيء . ويقال : وقعت فيهم حالِقَة لا تدع شيئاً إلا أَهْلَكَتْهُ . قال : والحالِقَةُ : السّنةُ التي تَحْلِق كل شيء ، والقومُ يحلِقُ بعضهم بعضاً إذا قَتَلَ بعضهم بعضاً ، والمرأة إذا حَلَقت شعرها عند المُصِيبَة حالِقَةٌ وحَلْقى . ومثل للعرب : ( لأُمِّك الحَلْق ولعينِك العُبْرُ ) . والحالِقَةُ : المَنِيَّة ، وتسمى حَلاَقِ . أبو عُبيد : الحَلْقَة : اسمٌ يجمع السِّلاح والدُّروع وما أَشْبهها . وسِكِّين حالِقٌ وحَاذِقٌ أي حديد . وحَلَّق المكُّوك إذا بلغ ما يُجعل فيه حَلقَة ، والدُّروع تسمى حَلْقَة . وقال ابن السكيت : يقال : قد أَكْثَرَ فلان من الحَوْلَقَة إذا أَكْثر من قول : لا حَوْل ولا قُوْةَ إلا بالله .

##### Türkçe

**باب الحاء والقاف واللام**
**حقل** ، **حلق** ، **قلح** ، **قحل** ، **لحق** ، **لقح** : kullanımdadırlar.

**حقل** : Leys dedi: **الحَقْلُ**: ekin, sapı kalınlaşmadan önce dallanıp budaklandığı zaman. Denir ki: **أَحقَلَت الأرضُ** ve **أحقلَ الزرعُ**. Ebû Ubeyd dedi: **الْحَقْلُ**: yerden **القَراحُ** (saf/katışıksız toprak). Dedi: ve onlara ait bir mesel: ( **لا تُنبِت البقلةَ إلا الحَقْلةُ** ) dedi: ve ondan dolayı Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) **المُحَاقَلة**’yi yasakladı dedi: ve o, başağındaki ekini buğdayla satmaktır; **الْحقْل** **القَراح**’tan alınmıştır. Ve bana el-Maḫledî, el-Müzenî’den, eş-Şâfiî’den, Süfyân’dan, İbn Cüreyc’den haber verdi: Atâ’ya dedim: **المُحَاقَلة** nedir? Dedi: **المُحاقلة**: ekini buğdayla satmaktır dedi: ve Câbir onu bana böyle tefsir etti. Dedim: Şayet Leys’in dediği gibi, ekin dallanıp budaklandığı zaman **إحقَال الزرعِ**’dan alınmış ise, bu, ekini olgunlaşmasından önce satmaktır ve bu bir **غَرَرٌ**’dır; şayet **الحَقْل**’dan, o da **القَرَاح**’tan alınmış ise ve başağında, **قَرَاح**’ta bitmiş bir ekini buğdayla satmışsa, bu, bilinen buğdayla bilinmeyen buğday satımıdır ve ona **الرِّبَا** girer: çünkü fazlalıktan emin olunmaz; ve ona **الغَرَرُ** girer, çünkü o, kılıflarının içinde gizlenmiştir. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi ki: **الحقل بالحقل**: **قَراح**’ta bir ekini **قَراح**’ta bir ekinle satmaktır. Dedim: bu, Ebû Ubeyd’in tefsir ettiğine yakındır. Amr, babasından rivayet etti: dedi ki: **الحقلُ**: **الجَارِسُ** yer, yani içinde hiç ekin ekilmemiş bakir yer. İbnü’l-A‘râbî dedi: ve onların mesellerindendir: ( **لا تُنْبِتُ البقلةَ إلا الحَقْلَةُ** ); aşağı kimsenin ağzından çıkan aşağı söz için mesel olarak vurulur. Leys dedi: **الحَقِيلة**: bağırsaklarda taze (rutubetli) şeyin suyu; şair bazen onu **حقْلاً** yapmıştır ve şu beyti okudu:
إذا الْغُرُوضُ اضْطَمَّت الحَقَائِلا
Dedim: **الرُّطْب** ile, yerin coşmasından önce yeşil ottan taze baklaları kastetti; o vakit mal, su yerine **الرُّطْب** ile yetinir; o su ki, onunla davarlar baklalardan yetinir, ona **الحَقْل** ve **الحَقِيلَة** denir. Bu, **الحَقْل**’ın ekinden, taze ve körpe olan şey olduğuna delâlet eder. Şemmer, İbn Şümeyl’den rivayet etti, dedi: **المُحَاقَلَة**: üçte bir ve dörtte bir üzerine **المُزارَعة**.

Dedi: ve **الحقلُ**: ekindir. Dedi: ekinin yaprağı görünüp yeşerdiği zaman o **حَقْل**’dır; ve **أَحْقَلَ الزَّرْعُ** ve bunun benzeri, eş-Şeybânî dedi. Şemmer dedi: Hâlid b. Cenbe dedi: **الحقلُ**: içinde buğday ekilen otlak/mera; ve şu beyti okudu:
لَمُنْدَاحٌ من الدَّهْنَا خَصِيبٌ لتَنْفَاح الجنوب بهِ نَسيم
أَحَبُّ إليّ من قَرَيات حِسْمَى ومن حَقْلَيْن بينهما تُخُوم
Şemmer dedi: **الْحَقْلُ**: **الرَّوْضَةُ**; ve “ekin yeri” dediler. **الحاقِلُ**: çiftçi. Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: develerin hastalıklarındandır **الْحَقْلَةُ**. Denir: **حَقِلت** **تَحْقَل** **حَقْلَةً**. el-Acّâc dedi:
ذاكَ وتَشْفِي حَقْلَةَ الأمْرَاضِ
Rü’be dedi:
في بَطْنِه أَحْقَالُه وبَشَمه
ve o, toprağı su ile birlikte içmesidir; böylece tıkanır/şişer. Ebû Amr dedi: **الحَقلة**: karında ağrı; denir: **جمل محقُول**. Dedi: ve o, **الحَقْوَة** menzilesindedir; o, karında bir sancıdır. Leys dedi: **الحِقْلَةُ**: hurmanın posası ve süprüntüsünden kalan. Dedim: bu harfi tanımıyorum ve o şüphelidir. Leys dedi: ve **الحَوْقل**: cinsel birleşmeden gevşeyen ihtiyar. Ebû’l-Heysem dedi: **الحوقل**: yaşlılık veya zayıflıktan kadınlarla cinsel birleşmeye güç yetiremeyen adam. Ve şu beyti okudu:
أقول قَطْباً ونِعمَّا إن سَلَق لَحَوْقَلٍ ذِراعُه قد امّلق
Ve dedi:
وكنت قد حَوْقلْت أو دَنَوْتُ وبعد حِيقَال الرِّجال الموْتُ
Leys dedi: **الحَوْقَلة**: yumuşak **الغُرْمُول**; o, **الدَّوْقلة** de olur. Dedim: bu, Leys’in lafzında ve tefsirinde yanıldığı bir harftir; doğrusu **الحوْفلة**’dir, **الفاء** ile; o, büyük **الكَمَرة**’dir; **الحفل**’den alınmıştır, o da toplanma ve doluluktur. Bunu Ebû Amr ve İbnü’l-A‘râbî söyledi. Bu mânada **القاف** ile **الحوقلة** hatadır. Bazıları dedi: **المحاقلة**: üçte bir ve dörtte bir ve bundan az ve çok ile ziraat ortaklığıdır; o, **المخابرة** gibidir; **المحاقِلُ**: ekinlikler/tarlalar. **المحاقَلة** hakkında söz, Atâ’dan Câbir’den rivayet ettiğimizdir; eş-Şâfiî ve Ebû Ubeyd de ona gitti. el-Lihyânî dedi: adam yürüyüp yorulup zayıfladığı zaman **حوْقلَ**. Ebû Zeyd dedi: **رجل حَوْقل**: yorgun düşüren/çok yorgun; ve yorulduğu zaman **حوْقل**; ve şu beyti okudu:
مُحَوقِلٌ وما به من بَاسِ إلا بقايا غَيْطل النُّعاسِ
Ve ( **النوادر** )’de: adam binişte **أحقلَ**; binek hayvanının sırtına yapışıp kaldığı zaman. Ve denir: bana içkiden **إحقِلْ**; bu, **الحِقْلة** ve **الْحُقلة**’dendir; o, kadehin dolusundan aşağı olandır.

Ve Ebû ʿUbeyd dedi: **الحِقلة**: az su. Ve Ebû Zeyd dedi: **الحِقلة**: sütten arta kalan; az değildir.

**قحل**: Leys dedi: **القاحِل**: derilerden kuru olan. **سقاء قاحِلٌ** (kuru kırba), ve **شيخٌ قاحل** (kuru/kurumuş ihtiyar); ve **قَحَلَ** **يقْحَل** **قُحُولاً** (kurudu). Ve Ebû ʿUbeyd dedi: Adam **قَحل** etti ve **قَفَل** etti, **قُحُولاً** ve **قُفولاً** (kuruduğu zaman); ve **قَبَّ** **قُبُوباً** ve **قَفَّ** **قُفُوفاً**. Ve râciz, kurdun vasfında dedi:

صَبَّ عليها في الظلام الغَيْطلِ
كلّ رَحِيب شِدْقُه مُسْتَقْبلِ
يَدُقّ أوساطَ العظام القُحَّلِ
لا يَذْخَرُ العَامَ لِعَامٍ مُقْبِلِ

Ve denilir: İhtiyar **تَقَحَّل** **تقحُّلا** ve **تقهَّلَ** **تقَهُّلاً**; yoksulluk ve yaşlılıktan derisi üzerinde kuruduğu zaman. Ve bundan **شيخ إِنْقَحْلٌ** (pek kurumuş ihtiyar). Şemmer: **قَحَلَ** **يَقْحَل** **قْحُولا**; ve **تقَحَّل**; ve **شيخ قاحِل**. Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **قَحِلَ** demem; fakat **قَحَل**.

**قلح**: Leys dedi: **القَلَح**: dişlerin üzerine çıkan sarılık; sıfat **قَلِح** ve **أقْلَح**; kadın **قَلْحَاء** ve **قَلِحَة**; bunun çoğulu **قُلْحٌ**; isim **القَلح**. Ve **القُلاَحُ**: o, ağıza yapışan kir/lekedir; dedi ki: **الْجُعَل** (bokböceği) **أقْلَح** diye adlandırılır. Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: ashabına dedi ki: (Bana niçin sizi **قُلْحاً** girer görüyorum?). Ebû ʿUbeyd dedi: **القَلَح**: dişlerde sarılık ve misvakı uzun süre terk etmekten dolayı onların üzerine binen kir; hadisin manası: misvaka teşvik edildiler. Ve Şemmer dedi: **الحَبْرُ**: dişlerde sarılık; artık çoğalıp kalınlaşıp kararıp yahut yeşerirse o **القَلَح**tır. Aʿşâ dedi:

وفَشَا فيهم مع اللُّؤْم القَلَح

Ve (en-Nevâdir)’de: Falan, beldeleri **تَقَلَّح** etti **تَقَلّحا** ve onları **ترقَّعها**; **الترقُّع** bollukta, **التقَلُّح** kıtlıkta.

**لقح**: Leys: **اللِّقاحُ**: erkeğin suyunun adı. Ve **اللقَّاح**: “dişi deve **لَقِحَت** **تَلْقَح** **لَقاحاً**” dediğin sözün masdarıdır; (yani) gebe kaldığı zaman. Hamli belirginleşince “**استبان لَقاحُها**” denir; o da **لاقِح**tir. Dedi ki: **المَلْقَح** masdar olabilir; **اللَّقاح** gibi. Ve şu beyti şahit getirdi:

يشهَدُ منها مَلْقَحاً ومَنْتَحا

Ve Ebû’n-Necm’in sözü hakkında dedi: “**وقد أَجَنّتْ عَلَقا ملقوحا**” yani onu erkekten **لَقِحَتْ**; yani onu aldı. Ve İbn Abbâs’tan rivayet olundu: İki karısı olan bir adam hakkında soruldu; birisi bir oğlanı emzirmiş, diğeri bir kızı emzirmiş: oğlan kızla evlenir mi? Dedi: Hayır; **اللِّقاحُ** birdir. Dedim: Leys demişti ki: **اللِّقاح** erkeğin suyunun adıdır; sanki İbn Abbâs, ikisinin ondan hamile kaldığı erkeğin suyunun bir olduğunu kastetti; böylece her birinin emzirdiği süt, aslı erkeğin suyu olan şeydi; böylece iki emzirilen, kocalarının iki çocuğu oldu: çünkü onları o **ألقَحَهما** etmişti. Dedim: İbn Abbâs’ın hadisindeki **اللَّقاحُ**ın manası **الإلقاح** da olabilir. Denilir: **ألقَحَ** الفحلُ الناقةَ **إلقاحاً** ve **لَقَاحاً**; böylece **الإلقاح** hakiki masdardır; **اللَّقَاح** ise masdarın yerini tutan bir isimdir; “**أعْطَى** **عَطاء** ve **إعطاء**; ve **أصلح** **إصلاحاً** ve **صلاحاً**; ve **أنبت** **إنباتاً** ve **نَباتاً**” demen gibi. Dedim: **اللَّقاح**ın aslı develer içindir; sonra kadınlarda ödünç alındı; “**لَقِحَت**” denilir, hamile kaldığı zaman. Bunu Şemmer ve Arap dili ehlinden başkaları söyledi. Ve Leys dedi: **أولاد الملاَقِيح والمضَامِين**; bunun alışverişte yasaklandığı (rivayet edilmiştir); çünkü onlar, koyunun yavrularını annelerin karınlarında ve babaların sulplerinde alıp satarlardı. Dedi ki: **فالملاَقِيح** annelerin karınlarındadır; **والمضامين** erkeklerin sulplerindedir. Ve Ebû ʿUbeyd dedi: **الملاَقِيح**: karınlarda olan şeydir; o da ceninlerdir; bunun bir tanesi **مَلْقُوحَة**dır. Dedi ve Asmaʿî bana şu beyti okuttu:

إنَّا وجدنا طَرَدَ الهَوَامِل
خيراً من التَّأَنَانِ والمسائِل
وعِدَةِ العامِ وعامٍ قابِلِ
ملقُوحَةً في بَطْن نابٍ حَائِلِ

Diyor ki: Bana göre, sahibi onu **مَلْقُوحة** (gebe) diye gösteriyor; hâlbuki annesi **حائِل** (gebe olmayan). Dedi ki: **فالملقوح** onların karınlarındaki ceninlerdir; **وأما المضامين** ise erkeklerin sulplerinde olan şeydir. Ve onlar, devenin karnındaki cenini satarlardı; ve erkeğin bir yılında yahut yıllarında döllediği şeyi satarlardı. Dedim: Mâlik, İbn Şihâb’dan, Saʿîd b. el-Müseyyeb’den rivayet etti: “Hayvanda ribâ yoktur; hayvandan ancak üç şeyden dolayı nehiy olundu: **المضامين** ve **الملاقِيح**ten, ve **حَبَلِ الحَبَلة**den.” Saʿîd dedi: **والملاقيحُ**: develerin sırtlarında olan şey; **والمضامينُ**: dişilerin karınlarında olan şey. Ve Müzenî dedi: Şâfiʿî’nin şöyle dediğini ezberimde tutuyorum: **المضامين**: develerin sırtlarında olan şey; **والملاقيحُ**: dişi develerin karınlarında olan şey. Müzenî dedi: Bu sözünü Abdülmelik b. Hişâm’a bildirdim; bana Arap şiirinden onun için bir şahit okudu:

إنَّ المَضَامِينَ التي في الصُّلْب
ماءَ الفُحُول في الظُّهُور الحُدْب
لَسْنَ بمُغْنٍ عنك جُهْدَ اللَّزْبِ

Ve **الملاقيح** hakkında okudu:

مَنَّيْتَني ملاقِحا في الأبْطُن
تُنتَج ما تَلْقَح بعد أَزْمُن

Dedim: Bu, doğru olanın ta kendisidir. Ve Münzirî bana haber verdi; Saʿleb’den; İbnü’l-Aʿrâbî’den: Dişi devenin karnında haml olursa o **ضامِن** ve **مِضْمان**dır; çoğulları **ضَوَامِنُ** ve **مَضَامِينُ**dur; karnındaki ise **مَلْقُوح** ve **مَلْقُوحَة**dır. Dedim: **المَلْقُوح**un manası taşınan (mahmûl); **اللاَّقح**ın manası taşıyan (hâmil). Ve Leys dedi: **أَلْقَحَ** erkek, dişi deveyi. Ve **اللِّقْحَةُ**: süt veren dişi deve; onu sıfat yaptığında “**نَاقةٌ لَقُوحٌ**” dersin; “**ناقة لِقْحَة**” denilmez; ancak “Bu, falanın **لِقْحَة**sidir” dersin. Dedi ki: **واللِّقَاحُ** **اللِّقْحَة**nin çoğuludur; **واللُّقُح** **لَقُوح**un çoğuludur. Dedi ki: Develer doğurduğu zaman, bir kısmı doğurmuş, bir kısmı doğurmamış ise onlar **عِشار**dır; doğurduğu zaman…

Hepsi böyledir; o hâlde **لِقَاحٌ**dur. Bana el-Münzirî, Ebû’l-‘Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: denir ki: **لَقِحَت** deve, **تَلْقَح**; **لَقَاحاً** ve **لَقْحاً** (olarak). Ve **ناقة لاقِح**; ve **إبِل لواقِحُ** ve **لُقَّح**. Ve **اللَّقُوح**: **اللَّبُون**dur; ancak **لَقُوحاً** olur: doğumunun ilk iki ayı yahut üç ay; sonra ondan **اللَّقُوح** adı düşer; böylece denir: **لَبُون**. Dedi: ve denir: **ناقة لَقُوح** ve **لِقْحة**. Ve **لَقُوح**un çoğulu **لُقُح** ve **لِقَاحٌ** ve **لَقائحُ**tur; **لِقْحَة** diyen kimse onun çoğulunu **لِقَحاً** yapar. Dedi: ve **وحيّ لَقاح**: eğer mülk edinilmemişlerse ve krallara boyun eğmemişlerse. Ömer’den rivayet olundu: işçilerine, onları gönderdiği vakit, vasiyet etti; dedi ki: “Ve Müslümanların **لِقْحَة**sini bolca akıtın.” Şemmer dedi: bazısı dedi ki: Müslümanların **لِقْحَة**si ile onların atâsını kastetti. Dedim: ben, Müslümanların **لِقْحَة**si ile fey’in ve haracın sütünü kastettiğini görüyorum; onların atâsı ve kendileri için farz kılınan ondan(dır). Ve onu bolca akıtmak: onu toplamak, sağmak ve adaletle bir araya getirmektir; fey ehli içinde, ta ki hâlleri güzelleşsin ve onların tahsilinin maddesi kesilmesin. İbn Şümeyl dedi: denir: **لِقْحَة** ve **لِقَح** ve **لَقُوح** ve **لَقَائحُ**. Ve **اللِّقاح**: develerden süt sahipleri; onun teki **لَقُوح** ve **لِقْحة**dır. ‘Adiyy b. Zeyd dedi:
من يَكُنْ ذا **لِقَحٍ** راخيات فلِقاحي ما تَذُوقُ الشَّعِيرا
بل حوابٍ في ظِلالِ فَسِيلٍ مُلِئَتْ أَجْوافُهُن عَصِيرا
فتهادَرْن كذاك زماناً ثم مَوَّتن فكُنَّ قُبُورا

Şemmer dedi: Araplar der ki: “Şüphesiz benim, bana insanların **لِقاح**ı hakkında haber veren bir **لقْحَة**m vardır.” Der ki: nefsim bana insanların nefisleri hakkında haber verir de beni doğrular: eğer onlar için hayır seversem, onlar da benim için hayır severler; ve eğer onlar için şer seversem, onlar da benim için şer severler. Zeyd b. Kesve dedi: mânâ: insanların **لِقَاح**ının neye varacağını, **لِقْحَتِي**mden gördüğümle bilirim; denir: görmenin, insanların özel işlerine yahut umumîlerine dair, pekiştirilmesi sırasında. Bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi ki: develer ilkbaharın başında doğurur; böylece **لِقاحاً** olurlar; onun teki **لِقْحَة** ve **لَقْحة** ve **لَقُوح**tur; **لَقُوح**un çoğulu **لقائح** ve **لُقُح**tur; **اللِّقْحَة**nin çoğulu **لِقَاح**tır; yaz onlardan dönünceye kadar **لِقَاحا** olmaya devam eder. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ناقة لاقِح** ve **قارح**: hamile kaldığı gün; hamileliği belirginleşince o **خَلِفَة**dir. Dedi: ve **قَرَحَت** **تَقْرَحَ** **قُرُوحاً**; ve **لَقِحَت** **تَلْقَح** **لَقَاحا** ve **لَقْحا**; ve o, doğum günlerinde **عائذٌ**dur. el-Leys: **اللَّقَاح**: hurma ağacını erkek hurmadan onunla aşılanan şeydir; dersin: kavim hurmayı **أَلْقَحَ** etti, **إلْقَاحا**; ve onu **لَقَّحُوها** ettiler, **تَلْقِيحاً**; ve hurma ağacı **استَلْقَحت**: yani onun aşılanmasının vakti geldi. Dedi: ve rüzgâr ağacı **أَلْقَحَت** etti ve benzeri; taşınan her şeyde. Dedi: rüzgârlardan **اللَّواقحُ**: çiyi taşıyan, sonra onu buluta tüküren; bulutta toplanınca yağmur olur. Ve **حربٌ لاقحُ**: dişi hamileye benzetilmiş. Ferrâ dedi: Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında:
) وَأَرْسَلْنَا ? لرِّيَاحَ لَوَاقِحَ ) ( **الحِجر** : 22 )
Hamza onu “) **وأَرْسَلْنَا الرِّيحَ لَوَاقِحَ** )” diye okudu; çünkü **الرِّيحَ** cem‘ mânâsındadır. Dedi: “) **الرِّياحَ لَواقِحَ** )” diye okuyan kimse ise açıktır; fakat denir ki: rüzgâr ancak **مُلْقِحة**dir, ağacı aşılar; öyleyse nasıl **لواقِح** denildi? Bunun iki mânâsı vardır: birincisi, rüzgârı, toprağın ve suyun üzerinden geçmesiyle aşılayan yapan; böylece onda **اللِّقاحُ** olur; böylece **رِيحٌ لاقِح** denir, nasıl ki **ناقة لاقِحٌ** denir. Buna şahit: azap rüzgârını **العقِيم** ile vasfetmesi; onu **عَقِيماً** kıldı, çünkü aşılamadı. Dedi: ikinci vecih: onu **اللَّقْح** ile vasfetmesidir; her ne kadar o aşılıyor olsa da; nasıl ki “**ليل نائم**” denildi ve uyku ondadır; ve “**سرٌّ كاتمٌ**”; ve nasıl ki “**المَبْرُوزُ**” ve “**المَخْتُومُ**” denildi; onu **مَبْرُوزاً** kıldı da **مُبْرِزاً** demedi; böylece **مَفْعُول**un **مُفْعَل** için gelmesi caiz oldu; nasıl ki **فاعِل**in **لِمَفْعُول** için gelmesi caiz oldu; zira bina fiilin üzerine ziyade etmedi; nasıl ki “**ماء دافِق**” denildi. Bana el-Münzirî, el-Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; dedi: **لواقِحُ**: hamileler; onun teki **لاقِح**tir. Dedi: Ebû’l-Heysem’i şöyle derken işittim: **ريحٌ لاقِحٌ**: yani **ذاتُ لِقاح**; nasıl ki “**دِرْهَم وازِنٌ**” denir: yani **ذو وَزْنٍ**; ve “**رجل رامِحٌ**” ve “**سائِفٌ**” ve “**نابِل**”; ve “**رَمَح**” denmez, ne “**سافَ**” ne “**نَبَل**”; murad: **ذو رُمْح** ve **ذو سَيْفٍ** ve **ذو نَيْل**. Dedim: ve denildi ki: onun sözü “) **وَأَرْسَلْنَا ? لرِّيَاحَ لَوَاقِحَ** ) ( **الحِجر** : 22 )” mânâsı: hamileler; rüzgârı **لاقحاً** kıldı, çünkü suyu ve bulutu taşır, onu çevirir ve evirip çevirir; sonra onu döndürüp getirir; böylece rüzgârlar **لواقح**: yani hamileler, bu mânâ üzeredir. Bundan: Ebû Vecze’nin sözü:
حتى سَلَكْنَ الشَّوَى مِنْهُنّ في مَسَك
من نَسْلِ جَوَّابَةِ الآفاق مِهْدَاج

**سلكْنَ**: yani **الأُتُن**; **شَواهُنَّ** yani ayaklarını **مَسَك** içine, yani elleri için misk gibi olmuş su içine soktular; sonra o suyu, ülkeleri yaran bir rüzgârın **نَسْل**inden kıldı; böylece suyu rüzgâr için çocuk gibi kıldı: çünkü onu taşıdı. Bunu tahkik eden şeylerden: Allah’ın (azze ve celle) sözü: ) **يُرْسِلُ ? لرِّيَاحَ بُشْرىً بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِ حَتَّى ? إِذَآ أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالاً** ) ( **الأعرَاف** : 57 ) yani taşıdı; bu, mânâ üzeredir; **لاقِحٌ**un **ذي لَقْح** mânâsında olmasına ihtiyaç yoktur; fakat o, bulutu ve suyu taşıyan hamiledir. Ve erkeğe, konuştuğu zaman elleriyle işaret ederse, denir: “**تلقَّحَتْ يداه**”; deveye benzetilir: kuyruğuyla kaldırdığı zaman, **لاقح** olduğunu gösterir; ta ki erkek deve ona yaklaşmasın; böylece “**تلقَّحت**” denir. Ve şu beyit okundu:
تَلَقَّحُ أيدِيهم كأَنّ زَبِيبَهُم
زبيبُ الفُحُول الصِّيدِ وهي تَلَمَّحُ

Yani: hutbe verdiklerinde elleriyle işaret ederler. Ve **الزَّبيبُ**: **الزَّبَد**e benzer; hatibin iki çene kenarında, **زَبَّبَ شِدْقاه** ettiği vakit, görünür.

**لحق**: el-Leys: **اللّحَق**: her şey; bir şeye **لَحِق** oldu yahut onu ona **أَلْحَقْتَهُ**; bitkiden ve hurmanın yükünden. Bu, onun olgunlaşıp meyve vermesidir; sonra onun bazısında bir şey çıkar; yeşil olur; nadiren olgunlaşır; ta ki kış ona yetişsin; ve bunun benzeri … içinde olur.

**الكَرْم** **يُسَمَّى** **لَحَقا** ، dedim: ve gerçekten **الطِّرِمَّاح** bunun benzeri hakkında, vaktinde ondan çıkmış olanın olgunlaşmasından sonra tomurcuk veren bir hurma ağacını vasfederken söylemiştir; şöyle dedi:

**أَلْحَقتْ مَا اسْتَلْعَبَت بالذي قد أَنَى إذْ حَانَ حِينُ الصِّرامْ**

Yani: onu, sanki onunla oynadığı taze bir **طَلْعا** (hurma salkımı tomurcuğu) ekledi; onu vaktinin dışında tomurcuk verdiğinde sanki onunla oynamış gibidir. Bu da şudur: hurma ağacı ancak ilkbaharda tomurcuk verir; yazın sonunda olgunlaşması olmayan bir şeyi çıkardığında, tomurcuk verdiği şeyde sanki ciddi değildir. Ve **الليث** dedi: insanlardan **اللَّحَقُ**: bir kavimdir; bir kavme, onların geçip gitmesinden sonra yetişirler. Ve şu beyti delil getirdi:

يُغنيك عن بُصْرَى وعن أبوابِها
وعن حِصارِ الرُّومِ واغتِرَابها
ولَحَقٍ يَلْحَقُ من أعرابها
تحت لواءِ المَوْتِ أو عُقَابها

Dedim: **اللَّحَقُ**’ın, **لَحِقَ**’ın mastarı olması caizdir; ve **لاحِق**’ın çoğulu olması da caizdir; nitekim: **خادِم** ve **خَدَم**; **عَاسّ** ve **عَسَس** denir. Ve **الليث** dedi: **اللَّحَق**: babası dışında birine nisbet edilerek birleştirilen **الدّعِيُّ** (evlâtlık/nesebi iddia edilen). Dedim: bazılarının ona **المُلْحَق** dediğini işittim. **المُنْذِرِي** bana, **ثَعلب**’dan, o da **سَلَمة**’den, o da **الفرّاء**’dan haber verdi; **الكِسائِيّ** dedi: “**الألحاقَ** ektikleri söylenir; tekili **لَحَق**tır.” Bu, vadi suyunun çekilip tükenmesi sebebiyledir; suyun çekildiği her yere tohum atılır; bu yüzden “**اسْتَلْحَقُوا**” denir, yani ektikleri zaman. Ve **أَبو العبّاس** dedi: **ابنُ الأعرابيّ** dedi: **اللَّحَقُ**: kavmin vadinin kenarlarında ekin ekmesidir. “**الألْحَاقَ** ektikleri” denir. Ve **الليث** dedi: **اللَّحَاق**: **لَحِقَ يلحَقُ لَحَاقا**’nın mastarıdır. Dedi: **المِلْحاقُ**: yürüyüşte develerin neredeyse yetişemediği dişi devedir. Dedi: **رُؤْبَة**:

فهي ضَرُوحُ الرّكْضِ مِلْحاقُ اللَّحَق

Ve **تلاَحَقَتِ الرِّكاب**. Ve şu beyti delil getirdi:

أَقُولُ وقد تَلاحَقَتِ المَطَايا
كفَاكَ القَوْل إنّ عَلَيْك عينا

**كفاك القول**: yani yumuşak davran ve söz söylemekten el çek. **لاحِقٌ**: Arap atlarından bilinen bir atın adıdır. **أبو عُبَيْد**’den, **الكسائِيّ**’den: **لَحِقْتُه** ve **أَلْحَقْتُه** bir mânâdadır, dedi. Dedi: bundan, **الوِتْر** duasında gelen şudur: “( **إن عذابك بالكفار ملحق** )” yani **لاحق** mânâsında; onlardan kimi de “**إنَّ عَذابك بالكُفَّارِ مُلْحَق**” der. Dedim: **اللَّحَق**: kitaptan bitirdikten sonra kitaba eklenen şeydir; böylece ondan düşmüş olanı ona eklersin. **أَلْحاقاً** diye çoğul yapılır; hafifletilip **لَحْق** denilse caiz olurdu. Ve “**فرَسٌ لاحِق الأيْطَل**” ve “**خيل لُحْق الأياطِل**” denir; zayıflatılıp inceltildikleri zaman. **ابن شُمَيل**’den, **الجَعْدي**’den: **اللَّحَقُ**: gök suyuyla ekilmiş şeydir; çoğulu **الألحاقُ**tur. Ve **يَعْقُوب** dedi: **اللَّحَق**: sulamasız (yağmurla) ekin olan **الزَّرْعُ العِذْيُ**. Ve dedi: **لَحَقُ الغَنَمِ**: onların yavruları.

**حلق**: **الليث** dedi: **الْحَلْق**: yemek ve içeceğin, yemek borusunda geçtiği yer. Dedi: nefesin çıkışı **الحُلْقُوم**’dandır; boğazlama yeri de yine **الْحَلْق**tandır; çoğulu **حُلُوق**tur. Ve **أبو زَيْد** dedi: **الْحَلْق**: **الغَلْصَمَة** ve **المَذْبَح** yeridir. **ثعلب**’dan, **ابْنِ الأعرابي**’den: dedi ki: **الْحَلق**: uğursuzluktur. Ve “**حَلَقَ** falan, falanı” denir; onu vurup **حَلْق**’una isabet ettirdiği zaman. Ve hadiste, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayetle: **صَفِيّةَ بنتِ حُيَيّ**’e, **يَوْمَ النَّفْر** günü ona “o lohusa oldu” denildiğinde şöyle dedi: “( **عقرى حلقى ما أراها إلا حابستنا** )”. **أبو عُبيد** dedi: mânâsı: Allah onu **عَقَرَ** etsin ve onu **حَلَقَ** etsin; yani Allah ona **حَلْق**’ında bir ağrı ile isabet ettirsin; nitekim “**رأَسَه**” denir, başına isabet ettirdiği zaman. Dedi: aslı “**عَقْراً حَلْقاً**”dır; hadis ehli ise “**عَقْرَى حَلْقَى**” der. Ve **الأصمعي** dedi: hayret edilen iş sırasında “**خَمْشَى**” ve “**عَقْرَى**” ve “**حَلْقَى**” denir; sanki **العَقْر** ve **الحَلْق** ve **الخَمْش**’tendir. Ve şu beyti delil getirdi:

أَلاَ قَوْمِي أُولُو عَقْرَى وحَلُقَى
لِمَا لاقَتْ سَلامانُ بن غَنْمِ

Mânâsı: kavmim, yüzlerini yaralayıp çizmiş ve saçlarını tıraş etmiş kadınlara sahip kimselerdir; erkeklerinden öldürülen kimse için yas tutanlar olarak. Ve **شَمِر** dedi: **أبو عُبَيْد** “**عَقْراً حَلْقاً**” rivayet etti; ben ona dedim ki: ben bunu ancak “**عَقْرَى حَلْقَى**” olarak işittim. O dedi ki: fakat ben duada **فَعْلَى** kalıbını işitmedim. **شمر** dedi: ben ona dedim ki: **ابْنُ شُمَيْل** dedi: bedevî çocukları oynarlar ve “**مُطَّيْرى**” derler; **فُعَّيْلَى** kalıbı üzerinedir; o, **حَلْقى**’dan daha ağırdır. Dedi: böylece onu kitabında iki vecih üzere yaptı: tenvinli ve tenvinsiz. Ve başka bir hadiste: “( **ليْسَ مِنَّا من سَلَق أو حَلَق أو خَرَق** )” yani musibetlerde sesi yükseltmek, saçı tıraş etmek ve elbiseyi yırtmak bizim sünnetimizden değildir. Ve **الليث** dedi: **الحالقُ**: uğursuzdur; der ki: ehline **يَحْلِقُ** eder ve onları **يَقْشِرُ** eder. Dedi: kadına “**حَلْقى عَقْرَى**” denir: uğursuz, eziyet edici. Dedim: ikisinin tefsirindeki söz, **أبو عُبَيد** ve **شَمِر**’den zikrettiğimizdir. Ondan, **الرَّاجِز**’in sözü:

يومُ أَدِيمِ بَقَّةَ الشَّرِيمِ
أَفْضَلُ من يومِ احْلِقي وقُومِي

Ve **الليث** dedi: **الحَلْق**: saç tıraşıdır; **المُحَلَّقُ**: **بِمِنًى** baş tıraşı yeridir. Ve şu beyti delil getirdi:

كَلاَّ وَرَبِّ البَيْتِ والمُحَلَّقِ

Ve Allah, aziz ve celil, dedi: “( **ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ** ) ( **الفَتْح : 27** )”. Ve **الأصمعي** dedi: “**كِساءً مِحْلَقاً** satın aldım” denir; sert olup bedenden kılı tıraş eden (kırpan) ise. Ve **الرَّاجِز**, suya varıp içen develeri vasfederek söyledi:

يَنْفُضْن بالمشَافِر الهَدالِقِ
نَفْضَكَ بِالْمَحاشِىء الْمَحالِقِ

Dedi: **المحاشىء**: bedeni tıraş eden sert örtülerdir; tekili hemzeli olarak **مَحْشأ**’dır; hemzesiz olarak **مِحْشاة** da denir. Ve “**حَلَق مِعزاه**” denir; onun kılını aldığı zaman; ve koyununu kırptı. O, tıraşlı keçidir: **مِعْزى محلوقةٌ** ve **حَلِيق**. Ve **الليث** dedi: **الحَلَق**: yaprağında ekşilik olan bir bitkidir; boyamada **الوسمة** ile karıştırılır; tekili **حَلَقة**dır. Dedi: develerden **المحلَّق**: uyluğunda yahut kulağının dibinde bir halka ile dağlanmış olandır; ve halka ile dağlanmış develere **حَلَق** denir.

Ve **جَنْدَل الطُّهَوِيّ** dedi: “Gerçekten **الأنضاد**’ı harap etti; **الحَلَق** aranır: her eskimişin yüzü, yıpranmış elbise eskiliğiyle.” Der ki: Kaybolanları aramak için eşyalarımızla evlerimizin **أنضاد**’ını harap ettiler. **أبو عُبَيد**’den, **أبي زيد**’den: Eşeğin kamışı **حَلِق** olur; kızarıp kabuk bağladığında **حَلَقا** olarak **يحْلَق**. Dedi: Ve **ثَوْرٌ النَّمِرِيّ** dedi: Bu, devası olmayan bir hastalıktandır; ancak hadım edilmekle devası olur; bazen kurtulur, bazen ölür. Ve şu beyit okundu: “Seni, ey **حَمْزة**’nin oğlu, kafiyelerle hadım ettim; nasıl ki **الحَلَق**’tan eşek hadım edilir.” **الأصمعي** dedi: Bu, çokça çiftleşmeden olur. **شَمِر** dedi: “**أَتان** **حَلَقِيَّة**” denir; eşekler onu dolaştırıp (üzerine) binince, rahminde bir hastalık isabet eder. **الليث** dedi: **الْحَلقة** (hafifletmeyle): kavimdendir; çoğulu **الحَلَق**. Dedi: Onlardan kimi de **حَلَقَة** der. **الأصمعي** dedi: İnsanlardan **حلْقة** ve demirden (de) **حلْقة**; çoğulu **حِلَق**. **بَدْرَة** ve **بِدَر**; **قَصْعَة** ve **قِصَع** gibi. **أبو عُبيد** dedi: Demirin **حَلَقة**’sında **اللام**’ın fethasını seçerim; cezmetmek de caizdir. Kavmin **حَلْقة**’sında cezmi seçerim; ağırlaştırma da caizdir. **المنذري** bana **أبي العباس**’tan haber verdi: O dedi ki: Demirin **حَلْقَة**’sında ve insanların **حلْقة**’sında hafifletmeyi seçerim; ikisinde de ağırlaştırma caizdir. Çoğul onun yanında **حَلَق**tır. **ابن السِّكيت** dedi: O, kapının **حَلْقَة**’sıdır ve kavmin **حَلْقَة**’sıdır; çoğul **حَلَقٌ** ve **حِلاقٌ**. Dedi: **أبو عمرو الشيباني** dedi: Sözde **حَلَقة** yoktur; ancak onların “**حَلَقة**” sözü vardır; keçiyi tıraş edenler içindir. **ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **الحَلَقَةُ**: yüksek memelerdir. **أبو زيد** dedi; **ابن هانىء**’nin ondan rivayet ettiğinde: “Havuzun **حَلْقَة**’sını **تَوْفِيَة** ile tamamladım” denir; kap da böyledir. **الإنَاءِ**’nin **حَلْقَة**’sı: içine içecek ve yiyecek koyduktan sonra yarısına kadar kalan şeydir; yarının üstünden en üstüne kadar olan ise **الْحَلْقة**’dır. Ve şu beyit okundu: “Havuzun **حَلْقَة**’sını tamamlıyor olarak kalktı; **فَلَجْ**.” **أبو مالك** dedi: Havuzun **حَلْقَة**’sı: onun dolmasıdır. Onun **حَلْقَتُه**’si de: dolmanın altıdır. Ve şu beyit okundu: “Onun ölçeği tamdır ve **مُحَلِّقُ**.” **المُحَلِّق**: doluluğun altıdır. **الفرزدق** dedi: “Korkarım ki çağrılırım da havuzum **مُحَلِّق** iken; ölüm günü, benim **حِمَام** günüm olduğunda.” **الليث** dedi: **الْحِلق**: taşsız gümüş yüzüktür. **أبو عُبَيد**’den, **أبي زيد**’den: **الْحِلقُ**: çok maldır; “Falan **الحِلْق** ile geldi” denir. **أبو العباس**’tan, **ابن الأعرابي**’den: “Falan’a **الحِلْق** verildi” yani elinde bulunan mülk yüzüğü. Ve şu beyit okundu: “Ve bizden **الْحِلق** verildi: beyaz, soylu; kralların ardılı; bağışları kesilmez.” **الأصمعي** ve başkası dedi: **الحالقُ**: yüksek, gözetleyen yüce dağdır.

**أبو العباس**’tan, **ابن الأعرابي**’den: **الحُلُقُ**: gökle yer arasındaki boşluklardır; onun teki **حَالقٌ**tır. **الحُلَّقُ**: yüksek memelerdir. **الليث** dedi: Meme **حلَق** eder; **حُلُوقاً** olarak **يَحْلُق**; o halde o **حالق**tır; karnına yükselmesini ve toplanmasını ister. Başka bir sözde: sütünün çokluğu. **أبو عُبَيد**: **الأصمعي**’den, onun **الحُطَيْئَة**’nin develeri vasfederken sözünü okuttuğunu (rivayet etti): “Eğer yalnız **الأَمَاليسُ** olursa sabahlar; onların memeleri **حُلَّق**tır; sağmal develeri **شَكِرَات**tır.” Dedi: **حُلَّق**; **حالق**’ın çoğuludur. Başkası onu şöyle rivayet etti: “Eğer yalnız **الأَمَاليس** olursa akşamlatılır; **مُحلَّقَةً**; sağmal develeri **شَكِرات**tır.” Dedi: **محلَّقة**: çok sütlü, dolu; ve aynı şekilde **حُلَّق**: dolu; ve **ضرعٌ حالق**: dolu. **النَّضر** dedi: Develerden **الحالق**: çok dolu, büyük memeli olandır; ve **حَلَقت**; **حَلْقاً** olarak **تَحْلِق**. Dedim: **الحالق**; memelerin sıfatından, birbirine zıt iki mânâ ile geldi: **الحالق**; sütü azlığından dolayı karnına yükselmiş, toplanmış olandır; ondan **لبيد**’in sözü: “Ta ki ümitsiz oldu ve **أَسْحَق**; **حالق**; onu emzirmesi ve sütten kesmesi eskitemedi.” **لبيد**’in beytinde **الحالق**: sütü az olan yükselmiş memedir; onun **إسْحَاق**’ı bu mânâya delildir. Ve **الحَالق**: dolu memedir. Şahidi **الحُطَيْئَة**’nin sözüdür. Ve onun “**شَكِرات**” sözü, sütün çokluğuna delâlet eder. **شَمِر**’den, **ابن الأعرابي**’den: “(Onlar, boşaltılmış **الحلقة** gibidir; hangisi ucu bilinmez.)” Bir kavme misal vurulur; toplu, uyuşmuş olduklarında; sözleri ve elleri bir olur; düşmanları onlarda tamah etmez ve onlardan bir şey elde etmez. **الليث** dedi: Üzüm asması ve **الشَّرْى** ve benzerlerinde **الحالِق**: ondan kıvrılan ve çubuklara tutunan şeydir. Dedi: Ve **المحالق**: asmanın çardaklamasındandır. Dedim: Bütün bunlar, **حلْقَة** gibi yuvarlak oluşundan alınmıştır. Ve devenin gözü, çöktüğünde **حَلَّقَت**. Ve kap, içecekten, az bir şey hariç dolduğunda **حَلَّق**. **أَنس بن مالك**’ten rivayet olundu: O dedi ki: “(Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ikindiyi kılardı; güneş beyaz, **محلِّقة** iken; sonra ehlimin yanına dönerdim de ‘kılın’ derdim.)” **شمر** dedi: **مُحَلِّقَة**; **أَسِيدُ** dedi: Güneşin **تَحْلِيق**’i günün başında: doğudan yükselmesidir; günün sonunda: alçalmasıdır. **شَمِر** dedi: Ben **التَّحْلِيق**’i, havada yükselmekten başka görmüyorum. “Yıldız **حَلَّق** etti” denir; yükseldiğinde. Ve kuş, göğün ortasında yükseldiğinde **حَلَّق** eder. **ابن الزُّبِير الأَسَدِي** yıldız hakkında dedi: “Nice dolu su başına vardım; hâlbuki bir yıldız kaybolmuştu; ve gökte yıldızlar **حَلَّق** etti.” **خَوَى**: kayboldu. **أبو عُبيدة** dedi: Havuz için su azalıp gittiğinde “Su **حَلَّق** etti” (denir). Başka bir hadiste: “Sonra bakışıyla göğe **حلَّق** etti.” **شمر** dedi: Yani göğe bakışı kaldırdı, nasıl ki…

Kuş havada yükseldiği zaman **يُحَلّق**; bundan: **الحَالق**: yüksekten bakan dağdır. Dedi: **وحَلّق الحوضُ**: suyu gitti. Ve devenin gözü çukurlaştığı zaman **وحَلّقت عينُ البَعيرِ**. Ve **الزَّفَيانُ** dedi:

Ve onun yürüyüş yolunun berisinde bir çöl (vardır); suyu uzak, suyu tükenmiş, **مُحَلِّق**.

Ve kuş havada yükseldiği zaman **وحَلَّق الطائر**. Ve **النّابغة** dedi:

İki topluluk karşılaştığı zaman, onların üstünde yükselir; sürü sürü kuşlar, sürü sürü (kuşlara) uyarak yol bulur.

Ve **الليث** dedi: Etrafında bir halka olduğu zaman ay **تَحَلَّق**. Ve **مُحَلِّق**: bir adam adıdır. Ve **الأصمعي** dedi: Deve dişisinin memesi doluluğa yaklaştığı hâlde (süt) yapmadığı zaman **حالِقاً** (olarak) sabahladı. Ve denir: **لا تفعل ذاك أمُّك حَالِقٌ**; yani: Allah, onunla anneni evlatsız bıraksın da saçını kazısın. Ve denir: **لِحْيةٌ حَلِيقٌ**; **حَلِيقَة** denmez. **ثعلب**’in **ابن الأعرابي**’den (rivayeti): **حَلَّق** acıttığı zaman; **حَلِق** acıdığı zaman. Hadiste rivayet edildi: “(Ümmetlerin hastalığı size sızdı: buğz; o da **الحَالِقَةُ**’dır.)” **شمر** dedi; ve **خالد بن جَنْبَة** dedi: **الحَالِقَةُ**: akrabalık bağını koparma, zulümleşme ve kötü sözdür. Ve denir: Onların içine bir **حالِقَة** düştü; hiçbir şeyi bırakmaz, ancak onu helâk eder. Dedi: **الحالِقَةُ**: her şeyi kazıyıp yok eden yıl; ve kavim, birbirlerini öldürdükleri zaman birbirlerini **يحلِقُ**; ve kadın, musibet anında saçını kazıdığı zaman **حالِقَةٌ** ve **حَلْقى** (dır). Araplara ait bir mesel: “(Annen için **الحَلْق** ve gözün için **العُبْرُ**.)” Ve **الحالِقَةُ**: ölüm; **حَلاَقِ** diye adlandırılır. **أبو عُبيد**: **الحَلْقَة**: silahı, zırhları ve benzerlerini toplayan bir addır. Ve **سِكِّين حالِقٌ** ve **حَاذِقٌ**; yani keskin. Ve **حَلَّق المكُّوك**: içine **حَلقَة** konulan (ölçü) miktarına ulaştığı zaman. Ve zırhlara **حَلْقَة** denir. Ve **ابن السكيت** dedi: Denir ki: Falan, **الحَوْلَقَة**’yi çoğalttı; “**لا حَوْل ولا قُوْةَ إلا بالله**” sözünü çoğalttığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والحاء وما يثلثهما)
(لحد)  اللام والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على ميلٍ عن استقامةٍ. يقال: ألْحَدَ الرّجلُ، إذ مال عن طريقةِ الحقِّ([1]) والإيمان. وسمِّي اللَّحدُ لأنّه مائلٌ في أحد جانِبَيِ الجَدَث. يقال: لحَدْت الميِّتَ وألحدت. والمُلْتَحَد: الملجأ، سمِّي بذلك لأنَّ اللاجئ يميل إليه.
(لحز)  اللام والحاء والزاء كلمةٌ تدلُّ على ضِيقٍ في الشَّيء. من ذلك المَلاَحِز، وهي المَضايق* ويقال: تلاحَزَ القومُ في القول، إذا تعاوصوا([2]). واللَّحِز: الرَّجل الضيِّق الخُلُق. قال:
ترى اللّحِزَ الشّحيحَ إذا أُمِرَّت *** عليه لمالِهِ فيها مُهِينا([3])(لحس)  اللام والحاء والسين كلمةٌ تدلُّ على أخذِ شيءٍ باللسان. يقال: لَحِسَ الشّيءَ بلسانه لحْساً. ويقولون: ألْحَسَتِ الأرض: أنبتت. وهذا إنما يكون في أوَّل النّبات الذي لا يمكِن السّائمةَ جَزُّه، فكأنها تلْحسُه. ويقولون: رجل مِلْحَسٌ: يأخذ كلَّ ما قَدَر عليه من حِرصه. وفي كلامهم: "ألدُّ ألْيَسُ مِلْحَس([4])". ويقولون: "أسرع مِن لَحْس الكلب أنْفَه". ويقولون: "تركْتُ فلاناً بمَلاحِسِ البقرِ أولادَها([5])".
(لحص)  اللام والحاء والصاد كلمةٌ تدلُّ على ضيقٍ في شيء. يقال: لَحِصَ يَلْحَصُ لَحَصاً. قال:
قد كنتُ خَرَّاجاً وَلُوجاً صَيْرَفا *** لم تلتحصني حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([6])أي لم أنْشَبْ فيها. ولَحَاصِ فَعَالِ منه. ويقال: التحَصَت الإبرةُ، إذا انسَدَّ سَمُّها.
(لحظ)  اللام والحاء والظاء كلمتان متباينتان.
فاللَّحْظ: لحظُ العَين، ولِحَاظُها: مُؤْخِرُها عند الصُّدْغ.
والكلمة الأخرى اللِّحَاظ: ما يَنْسَحِي مع الرِّيش إذا سُحِي مع الجَنَاح.
(لحف)  اللام والحاء والفاء أصلٌ يدلُّ على اشتمالٍ وملازَمة. يقال: التَحَف باللِّحاف يلتحِف. ولاحَفَه: لازَمَه. وألْحَفَ السّائل: أَلَحَّ.
(لحق)   اللام والحاء والقاف أصلٌ يدلُّ على إدراكِ شيءٍ وبُلوغه إلى غيره. يقال: لَحِقَ فلانٌ فلاناً فهو لاحق. وألْحَقَ بمعناه. وفي الدعاء: "إن عَذَابك بالكُفَّار مُلْحِقٌ([7])"، قالوا: معناه لاحق. وربما قالوا: لَحِقْتُه: اتَّبَعْتُه، وألحقتُه: وصلت إليه. والمُلْحَق: الدعيُّ المُلصَق. واللَّحَق في التَّمرِ: [داءٌ يُصِيبهُ([8])].
(لحك)  اللام والحاء والكاف أصلٌ يدل على مُلاءَمة([9])ومُداخَلة. يقال: لُوحِكَ فَقَار النّاقة، فهو مُلاحَكٌ، إذا دَخَل([10]) بعضُه في بعض. ويقال ذلك في البُنْيان أيضاً.
(لحم)  اللام والحاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخُلٍ، كاللَّحمِ الذي هو متداخِلٌ بعضُه في بعض. من ذلك اللَّحْم. وسمِّيت الحربُ مَلْحَمةً لمعنيين: أحدهما تَلاحُمُ الناس: تداخُلُهم بعضهم في بعض. والآخر أنَّ القتلى كاللَّحْمِ الملْقَى.
واللَّحيم: القتيل. قال الهُذَليّ([11]):
فقالوا تركنا القومَ قد حَصِرُوا به *** فلا ريب أنْ قد كان ثَمَّ لَحِيمُ
ولَحْمة البازِي([12]): ما أُطعم إذا صاد، وهو لُحْمته. ولُحمة الثَّوب بالضم ولَحمتهُ أيضاً. ورجلٌ لَحِيم: كثير اللَّحم؛ ولاحِمٌ، إذا كان عنده لحم، كما يقال تامِر. وألْحَمْتُك عِرضَ فُلانٍ، إذا مكَّنتَه منه بشَتْمِه، كأنَّك جعلتَ له لُحمةً يأكلها. ويقال: لاحَمْتُ بين الشيئين ولاءمت بمعنىً. ورجلٌ لَحِمٌ: مشتهِي اللَّحم؛ ومُلحِمٌ، إذا كان مُطعِمَ اللَّحم. والشَّجَّة المُتَلاحِمَة: التي بلغَت اللَّحم. ويقال للزَّرْعِ إذا خُلِق فيه القَمح. مُلْحِم. ويقال لَحَمْتُ اللَّحمَ عن العظم: قشرتُه. وحَبْلٌ مُلاحَمٌ: شديدُ الفَتل.
(لحن)  اللام والحاء والنون لـه بناءان يدلُّ أحدهما على إمالةِ شيءٍ من جهته، ويدلُّ الآخَر على الفطنة والذَّكاء.
فأمَّا اللَّحْن بسكون الحاء فإمالة الكلامِ عن جهته الصحيحة في العربية. يقال لَحَن لحْنَا. وهذا عندنا من الكلام المولَّد، لأنَّ اللَّحن مُحْدَث لم يكن في العرب العاربة الذين تكلَّموا بطباعهم السَّليمة.
ومن هذا الباب قولهم: هو طيِّب اللحن، وهو يقرأ بالألحان؛ وذلك أنَّه إذا قرأ كذلك أزال الشَّيء عن جهته الصحيحة بالزِّيادة والنُّقصان في ترنُّمه. ومنه أيضاً: اللَّحْن: فَحْوى الكلام ومعناه. قال الله تعالى: ﴿ولَتَعْرِفَنَّهُمْ في لَحْنِ القَوْلِ﴾ [محمد 30]. وهذا هو الكلام المُوَرَّى به المُزَالُ عن جهة الاستقامة والظُّهور.
والأصل الآخر اللَّحَن، وهي الفِطنة، يقال لَحِنَ يَلْحَنُ لَحْناً، وهو لحن ولاحن. وفي الحديث: "لَعَلَّ بعضَكم أن يكون ألْحَنَ بحُجّته من بعض".
(لحي)  اللام والحاء والحرف المعتل أصلان صحيحان، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخر قَِشْر شيء.
فالأولى اللَّحْي: العظم الذي تَنبت عليه اللِّحية من الإنسان وغيره، والنِّسبة إليه لَحَوِىّ. واللِّحية: الشعر، وجمعها لِحَىً([13])، وجمع اللَّحْي ألْحٍ([14]).
والأصل الآخر اللِّحاء، وهو قِشْر الشجرة، يقال لَحَيت العصا، إذا قشرتَ لحاءَها، ولَحَوتُها. فأمَّا في اللَّوْم فلحيت. وهو قياسُ ذاك، كأنَّه يريد قشره. والملاحمة كالمشاتمة. قال أوس في لَحَيْت العصا:
لَحَيْنَهم لَحْيَ العصا فطردنَهم ***	إلى سَنَةٍ قِرْدانُها لم تَحَلَّم([15])(لحج)  اللام والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تضايق ونُشوب. يقال لَحِجَ بالمكان، إذا نَشِبَ فيه ولزِمه. والمَلاَحِج المَضَايق. ومنه لَحْوَجْتُ الخبرَ عليه، إذا خلَطتَه ولَحَّجْته مثل لَحْوجته، وذلك أن يُظهِرَ لـه غير ما في نفسه. ومن الباب المُلْتَحَج: الملجأ. قال الهذليّ([16]):
[حُبَّ الضَّريكِ تلادَ المالِ زرَّمَه *** فقرٌ ولم يتَّخِذْ في الناس مُلْتَحَجا([17])] --------------ـــ
([1]) في الأصل: "الحد".
([2]) في الأصل: "تغاوصوا"، صوابه في المجمل والقاموس. وفي اللسان: "إذا تعارضوا الكلام بينهم".
([3]) لعمرو بن كلثوم، في معلقته المشهورة.
([4]) هو في حديث أبي الأسود: "عليكم فلاناً فإنه أهيس أليس ألد ملحس".
([5]) في اللسان: "هو مثل قولهم بمباحث البقر، أي بالمكان القفر بحيث لا يدري أين هو".
([6]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي، كما سبق في حواشي (بيص، حيص).
([7]) من القنوت، وكذا الرواية في المجمل واللسان. ويروى: "إن عذابك الجد". وانظر مجالس ثعلب 470 والمغني لابن قدامة (2: 153).
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "ملامة".
([10]) في المجمل: "دوخل".
([11]) هو ساعدة بن جؤية الهذلي، كما سبق في حواشي (ريب).
([12]) بضم اللام وفتحها.
([13]) يقال بكسر اللام وضمها.
([14]) ويقال أيضاً في جمع اللحى: لحى ولحى بكسر اللام وضمها مع كسر الحاء وتشديد الياء.
([15]) ديوان أوس 27 واللسان (حلم، لحى) وسبق في (حلم).
([16]) في المجمل: "في قول الهذلي". والهذلي هذا هو ساعدة بن جؤية. ديوان الهذليين (1: 208).
([17]) ديوان الهذليين. وفي اللسان (لحج) بدون نسبة.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** ve **الحاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**لحد**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الدال**; doğruluktan bir meyli gösteren bir asıldır. Denir: adam **ألْحَدَ**; yani hak yolundan ve imandan meylettiği zaman. Ve **اللَّحدُ** diye adlandırıldı; çünkü **الجَدَث**’in iki yanından birinde eğiktir. Denir: ölüyü **لحَدْت** ve **ألحدت**. Ve **المُلْتَحَد**: sığınak; bununla adlandırıldı, çünkü sığınan ona meyleder.

(**لحز**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الزاء**; şeyde bir darlığa delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **المَلاَحِز**; o, dar geçitlerdir. Ve denir: kavim sözde **تلاحَزَ**; yani birbirleriyle çekiştiler([2]). Ve **اللَّحِز**: huyu dar olan adam. Dedi:
Görürsün **اللّحِزَ** cimriyi, eğer geçirildiğinde *** onun üzerine, malı için onda aşağılanmış([3])

(**لحس**)  **اللام** ve **الحاء** ve **السين**; dille bir şeyi almaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: şeyi diliyle **لَحِسَ**; **لحْساً**. Ve derler: yer **ألْحَسَت**; yani bitirdi. Bu ancak, otlayan hayvanın biçemediği ilk bitişte olur; sanki onu yalıyor. Ve derler: adam **مِلْحَسٌ**: hırsından gücü yettiği her şeyi alır. Ve sözlerinde: "**ألدُّ ألْيَسُ مِلْحَس([4])**". Ve derler: "Köpeğin burnunu **لَحْس** etmesinden daha hızlı." Ve derler: "Falancayı, sığırın yavrularını yaladığı yerlerde bıraktım([5])."

(**لحص**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الصاد**; bir şeyde darlığa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **لَحِصَ يَلْحَصُ لَحَصاً**. Dedi:
Gerçekten ben çok çıkıp giren, sarraf idim *** **حَيْصَ بَيْصَ**’ın **لَحَاصِ**’ı beni sıkıştırmadı([6])
Yani: onda tutunup kalmadım. Ve **لَحَاصِ** ondan **فَعَالِ** veznidir. Ve denir: iğne **التحَصَت**; yani deliği tıkandı.

(**لحظ**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الظاء**; birbirinden ayrı iki kelimedir.
Şu hâlde **اللَّحْظ**: gözün bakışı; ve onun **لِحَاظُها**: şakak yanında arka tarafıdır.
Diğer kelime **اللِّحَاظ**: kanatla birlikte sıyrıldığında tüy ile birlikte sıyrılan şey.

(**لحف**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الفاء**; kuşanma ve yapışıp kalmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **التَحَف** **باللِّحاف**; **يلتحِف**. Ve onu **لاحَفَه**: ona yapışıp kaldı. Ve dilenci **ألْحَفَ**: ısrar etti.

(**لحق**)   **اللام** ve **الحاء** ve **القاف**; bir şeyi idrak etmeye ve ona başkasına ulaşmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: falan falana **لَحِقَ**; o da **لاحق**tır. Ve **ألْحَقَ** onun mânâsındadır. Ve duada: "Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ([7])**"; dediler: mânâsı **لاحق**tır. Ve bazen derler: onu **لَحِقْتُه**: onu izledim; ve onu **ألحقتُه**: ona ulaştım. Ve **المُلْحَق**: yapıştırılmış uydurma (nesep iddiası). Ve hurmada **اللَّحَق**: [ona isabet eden bir hastalık([8])].

(**لحك**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الكاف**; uygunluk([9]) ve iç içe geçmeye delâlet eden bir asıldır. Denir: devenin omurları **لُوحِكَ**; o da **مُلاحَكٌ**tur; yani bir kısmı bir kısmına girdiği zaman([10]). Bu, bina hakkında da söylenir.

(**لحم**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الميم**; birbiri içine girmeye delâlet eden sahih bir asıldır; bir kısmı bir kısmına girmiş olan et gibi. Bundan: **اللَّحْم**. Ve savaş iki mânâ için **مَلْحَمةً** diye adlandırıldı: birincisi insanların **تَلاحُمُ**’u; yani birbirlerinin içine girmeleri. İkincisi de öldürülenlerin atılmış et gibi olmasıdır.
Ve **اللَّحيم**: öldürülmüş. Hüzeli([11]) dedi:
Dediler: kavmi onunla kuşatılmış bıraktık *** artık şüphe yok ki orada bir **لَحِيمُ** olmuştu
Ve **لَحْمة البازِي([12])**: avladığında yedirilen şeydir; o, onun lokmasıdır. Ve elbisenin **لُحمة**’si (lâmın dammesiyle) ve onun **لَحمتهُ**’si de. Ve adam **لَحِيم**: eti çok; ve **لاحِمٌ**: yanında et varsa; nasıl ki **تامِر** denir. Ve falanın ırzını sana **ألْحَمْتُك**; yani onu sövmekle seni ona imkânlı kıldım; sanki ona yiyeceği bir lokma yaptın. Ve denir: iki şey arasında **لاحَمْتُ** ve **لاءمت**; bir mânâ ile. Ve adam **لَحِمٌ**: eti iştahlı; ve **مُلحِمٌ**: et yediren olursa. Ve **الشَّجَّة المُتَلاحِمَة**: ete ulaşan (yarma). Ve ekine, onda buğday yaratıldığı zaman, **مُلْحِم** denir. Ve denir: eti kemikten **لَحَمْتُ**: onu soydum. Ve **حَبْلٌ مُلاحَمٌ**: bükümü şiddetli.

(**لحن**)  **اللام** ve **الحاء** ve **النون**; onun iki yapısı vardır: birisi bir şeyi kendi yönünden eğmeye delâlet eder; diğeri de anlayış ve zekâya delâlet eder.
Şu hâlde **اللَّحْن** (hâ’nın sükûnu ile): sözün Arapçada doğru yönünden eğilmesidir. Denir: **لَحَن**; **لحْنَا**. Bu, bizim katımızda sonradan türemiş sözden sayılır; çünkü **اللَّحن** sonradan ortaya çıkmıştır; tabiatları sağlam olan fasih Araplarda yoktu.
Bu babdandır onların sözü: o, **طيِّب اللحن**’dır; ve o, **بالألحان** okur; çünkü o, böyle okuduğunda terennümündeki artırma ve eksiltme ile şeyi doğru yönünden uzaklaştırır. Yine ondan: **اللَّحْن**: sözün özü ve mânâsı. Allah Teâlâ dedi: ﴿Ve elbette onları sözün **لَحْنِ**’inde tanırsın﴾ [Muhammed 30]. Bu, onunla üstü örtülen sözdür; doğruluk ve açıklık yönünden uzaklaştırılmıştır.
Diğer asıl **اللَّحَن**’dır; o, anlayıştır. Denir: **لَحِنَ يَلْحَنُ لَحْناً**; o, **لحن** ve **لاحن**dır. Hadiste: "Belki bazınız, hüccetinde bazınızdan daha **ألْحَنَ** olur."

(**لحي**)  **اللام** ve **الحاء** ve illetli harf; iki sahih asıldır: birisi organlardan bir organdır; diğeri bir şeyin kabuğudur.
Birincisi **اللَّحْي**: insandan ve başkasından sakalın bittiği kemiktir; ona nisbet **لَحَوِىّ**. Ve **اللِّحية**: kıldır; onun çoğulu **لِحَىً([13])**; ve **اللَّحْي**’in çoğulu **ألْحٍ([14])**.
Diğer asıl **اللِّحاء**’dır; o, ağacın kabuğudur. Denir: değneği **لَحَيت**; yani onun kabuğunu soydun; ve onu **لَحَوتُها**. Ama kınamada **لحيت**. Bu, onun kıyasıdır; sanki onun kabuğunu soymayı ister. Ve **الملاحمة** sövüşme gibidir. Evs, **لَحَيْت العصا** hakkında dedi:
Onları, değneğin kabuğunu soyar gibi **لَحَيْنَهم**; sonra onları sürdüler *** **سَنَةٍ**’ye; onun keneleri ihtiyarlamamıştı([15])

(**لحج**)  **اللام** ve **الحاء** ve **الجيم**; sıkışma ve tutunmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: mekâna **لَحِجَ**; yani onda tutundu ve ona yapıştı. Ve **المَلاَحِج** dar geçitlerdir. Ve ondan: haberi ona **لَحْوَجْتُ**; yani onu karıştırdım; ve onu **لَحَّجْته** de, **لَحْوجته** gibi; bu da, içindekinin aksini ona göstermesidir. Ve babdandır **المُلْتَحَج**: sığınak. Hüzeli([16]) dedi:
[**حُبَّ الضَّريكِ** kadim malı kökünden kesti *** fakirlik; ve insanlar içinde bir **مُلْتَحَجا([17])** edinmedi] --------------ـــ
([1]) Asılda: "**الحد**".
([2]) Asılda: "**تغاوصوا**"; doğrusu **المجمل** ve **القاموس**’tadır. **اللسان**’da: "Aralarında sözde birbirlerine karşı geldikleri zaman".
([3]) Amr b. Külsûm’undur; meşhur muallakasında.
([4]) Ebü’l-Esved hadîsinde böyledir: "Üzerinize falanı (alınız); çünkü o, **أهيس أليس ألد ملحس**’tır."
([5]) **اللسان**’da: "Bu, onların ‘sığırın araştırma yerlerinde’ sözleri gibidir; yani ıssız yerde; nerede olduğu bilinmez."
([6]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir; daha önce (بيص، حيص) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([7]) Kunut’tandır; rivayet **المجمل** ve **اللسان**’da da böyledir. Şöyle de rivayet edilir: "إن عذابك الجد". Bk. **مجالس ثعلب** 470 ve İbn Kudâme’nin **المغني**’si (2: 153).
([8]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([9]) Asılda: "**ملامة**".
([10]) **المجمل**’de: "**دوخل**".
([11]) O, Sâide b. Cüeyye el-Hüzelî’dir; daha önce (ريب) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([12]) Lâmın dammesiyle ve fethasıyla.
([13]) Lâmın kesresiyle ve dammesiyle söylenir.
([14]) **اللحى**’nın cem‘inde de söylenir: **لحى** ve **لحى**; lâmın kesresiyle ve dammesiyle; hâ’nın kesresiyle ve yâ’nın şeddelenmesiyle.
([15]) Evs divanı 27 ve **اللسان** (حلم، لحى); ve (حلم)’de geçti.
([16]) **المجمل**’de: "Hüzelî’nin sözünde". Bu Hüzelî, Sâide b. Cüeyye’dir. **ديوان الهذليين** (1: 208).
([17]) **ديوان الهذليين**. **اللسان** (لحج)’de nisbesiz.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- لحقته ولحقت به: أدركته. قال تعالى: ﴿بالدين لم يلحقوا بهم من خلفهم﴾ [آل عمران/170]، ﴿وآخرين منهم لما يلحقوا بهم﴾ [الجمعة/3] ويقال: ألحقت كذا. قال بعضهم: يقال ألحقه بمعنى لحقه (وهذا قول ابن فارس. ذكره في مجمل اللغة 3/804)، وعلى هذا قوله: (إن عذابك بالكفار ملحق) (وهذا من دعاء القنوت. انظر: النهاية 4/238؛ وراجع صفحة 244.
قال ابن الأثير: الرواية بكسر الحاء، أي: من نزل به عذابك ألحقه بالكفار. ويروى بفتح الحاء) وقيل: هو من: ألحقت به كذا، فنسب الفعل إلى العذاب تعظيما له، وكني عن الدعي بالملحق.

##### Türkçe

- **لحقته** ve **لحقت به**: Ona yetiştim. Yüce Allah dedi ki: ﴿**بالدين لم يلحقوا بهم من خلفهم**﴾ [Âl-i İmrân/170], ﴿**وآخرين منهم لما يلحقوا بهم**﴾ [el-Cum‘a/3]. Ve denilir: **ألحقت كذا**. Bazıları dedi ki: **ألحقه** “**لحقه**” mânâsında denilir (bu, İbn Fâris’in sözüdür. Onu **مجمل اللغة** 3/804’te zikretti); buna göre onun sözü: (**إن عذابك بالكفار ملحق**) (bu, kunût duasındandır. Bkz.: **النهاية** 4/238; ve 244. sayfaya müracaat et.
İbnü’l-Esîr dedi ki: rivayet, **الحاء**’nın kesresi iledir; yani: azabın kendisine inen kimseyi, onu kâfirlere ilhak et. Ve **الحاء**’nın fethasıyla da rivayet olunur) ve denildi ki: o, “**ألحقت به كذا**”dandır; fiil, onu tazim için azaba nisbet edildi ve dua eden kimse hakkında **بالملحق** ile kinaye yapıldı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ح ق
لحقه ولحق به لحقاً ولحاقاً وهما سابق ولاحق وهو من اللحق‏:‏ من اللاحقين وألحقته به‏.‏
وقيل في قول القانت‏:‏ ‏"‏ إنّ عذابك بالكفّار ملحق ‏"‏ هو بمعنى لاحق والوجه أن يراد ملحق بهم الفسّاق فحذف المفعول‏.‏
وتلاحق القوم‏.‏
وتلاحقت الرّكاب‏:‏ تتابعوا‏.‏
وأثمر الشجر اللحق والألحاق واللاحقة واللواحق وهو الثمر بعد الثمر الأول وهذه الثمار من اللحق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو ملحق‏:‏ ملصق دعيّ واستلحقه‏:‏ ادّعاه‏.‏
وتلاحقت الأخبار‏.‏
تتابعت‏.‏
وتلاحقت أحوال القوم‏.‏
ولحق الفرس‏:‏ ضمر‏.‏
ولحق بطنه وفرس لاحق‏.‏
وأنشد سيبويه‏:‏ لاحق بطنٍ بقزى سمين

##### Türkçe

ل ح ق
**لحقه** ve **لحق به**; **لحقاً** ve **لحاقاً** (bunların ikisi de **سابق** ve **لاحق**tır) ve o, **اللحق**tandır: **من اللاحقين**; ve onu ona **ألحقته**.
Ve **القانت**in sözü hakkında denildi: "Şüphesiz senin azabın kâfirlerle **ملحق**tır"; o, **لاحق** mânâsınadır; vech ise, **ملحق** ile onlara fâsıkların kastedilmesidir; böylece mef‘ûl hazfedildi.
Ve **تلاحق القوم**.
Ve **تلاحقت الرّكاب**: peş peşe geldiler.
Ve ağaç **اللحق**ı, **الألحاق**ı, **اللاحقة**yı ve **اللواحق**ı meyve verdi; o, birinci meyveden sonra olan meyvedir; ve bu meyveler **اللحق**tandır.
Ve mecazdan: o, **ملحق**tır: yapıştırılmış, uydurma; ve onu **استلحقه**: onu iddia etti.
Ve **تلاحقت الأخبار**.
Peş peşe geldi.
Ve **تلاحقت أحوال القوم**.
Ve **لحق الفرس**: zayıfladı.
Ve **لحق بطنه** ve **فرس لاحق**.
Ve Sîbeveyh inşad etti: **لاحق بطنٍ بقزى سمين**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّحْقُ واللُّحُوق والإلْحاقُ: الإدراك. لَحِقَ الشيءَ وأَلْحَقَهُ وكذلك لَحِقَ به وأَلْحَقَ لَحاقاً، بالفتح، أي أدركه؛ قال ابن بري: شاهده لأبي دواد:
فأَلْحَقَهُ، وهو سَاطٍ بها،
كما تُلْحِقُ القوسُ سَهْمَ الغَرَبْ
واللَّحاقُ: مصدر لَحِقَ يَلْحَقُ لَحاقاً. وفي القنوت: إن عذابك بالكافرين مُلْحِقٌ بمعنى لاحِق، ومنهم من يقول إن عذابك بالكافرين مُلْحَقٌ؛ قال الجوهري: والفتح أَيضاً صواب؛ قال ابن الأَثير: الرواية بكسر الحاء، أَي من نزل به عذابُك أَلْحَقَهُ بالكفار، وقيل: هو بمعنى لاحق لغة في لَحِقَ. يقال: لَحِقْتُه وأَلْحَقْته بمعنىً كتَبعتْه وأَتْبَعْته، ويروي بفتح الحاء على المفعول أي إن عذابك مُلْحَقٌ بالكفار ويصابون به، وفي دعاء زيارة القبور: وإنا إن شاء الله بكم لاحِقُونَ؛ قيل: معناه إذا شاء الله، وقيل: إن شرطية والمعنى لاحقُونَ بكم في الموافاة على الإيمان، وقيل: هو على التَّبَرّي والتفويض كقوله تعالى: لتدْخُلُنَّ المسجد الحرام إن شاء الله آمنين، وقيل: هو على التأَدب كقوله تعالى: ولا تقولَنَّ لشي إني فاعل ذلك غداً إلا أَن يشاء الله. وأَلْحَقَ فلانٌ فلاناً وألْحَقَهُ به، كلاهما: جعله مُلْحَقَهُ. وتَلاحَقَ القوم: أَدرك بعضهم بعضاً. وتلاحَقَت الرِّكاب والمَطايا أَي لَحِقَ بعضُها بعضاً؛ وأَنشد:
أقولُ، وقد تَلاحَقَت المَطايا:
كَفاك القَوْل إن عَلَيكَ عَيْنا
كفاك القول أَي ارْفُقْ وأَمسك عن القول. ولَحِقْتُه وأَلْحَقْتُه بمعنى واحد.
الأَزهري: واللَّحَقُ ما يُلْحَقُ بالكتاب بعد الفراغ منه فتُلْحِق به ما سقط عنه ويجمع أَلْحاقاً، وإن خْقّف فقيل لَحْق كان جائزاً. الجوهري: اللّحَقُ، بالتحريك، شيء يُلْحَقُ بالأول. وقوس لُحُقٌ ومِلْحاق: سريعة السهم لا تريد شيئاً إلا لَحِقتْه. وناقة مِلْحَاق: تَلْحَقُ الإبل فلا تكاد الإبل تفوتها في السير؛ قال رؤبة:
فهي ضَروُحُ الرَّكْض مِلْحاق اللَّحق
واللَّحَقُ: كل شيء لَحِقَ شيئاً أَو لُحِقَ به من الحيوان والنبات وحمل النخل، وقيل: اللَّحَقُ في النَّخل أَن تُرْطب وتُتَمّر ثم يخرج في بطنه شيء يكون أَخضر قلما يُرْطب حتى يدركه الشتاء فيُسْقطه المطر، وقد يكون نحو ذلك في الكَرْم يسمى لَحَقَاً؛ وقد قال الطرماح في مثل ذلك يصف نخلة أَثْلَعت بعد يَنْع ما كان خرج منها في وقته فقال:
أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي
قد أَنى، إذْ حانَ حينُ الصِّرام
أَي أَلحقت طَلْعاً غَريضاً كأَنها لعبت به إذ أَطلعته في غير حينه، وذلك أن النخلة إنما تُطْلِعُ في الربيع فإذا أَخرجت في آخر الصيف ما لا يكون له يَنْعٌ فكأَنها غير جادّة فيما أَطْلَعَتْ. واللَّحَق أَيضاً من الثمر: الذي يأْتي بعد الأَول، وكل ثمرة تجيء بعد ثمرة، فهي لَحَقٌ، والجمع أَلْحاق؛ حكاه أَبو حنيفة. وقد أَلْحَقَ الشجر؛ واللَّحَقُ أَيضاً من الناس كذلك: قوم يَلْحَقُون بقوم بعد مضيهم؛ قال:
يُغْنِيكَ عن بُصْرى وعن أَبوابها،
وعن حِصارِ الرّومِ واغْتِرابها
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها،
تحت لِواء الموت أَو عُقَابِها
قال الأَزهري: يجوز أَن يكون اللَّحَقُ مصدراً لِلَحِقَ، ويجوز أَن يكون جمعاً للاحِقٍ كما يقال خادم وخَدَم وعاش وعسَسَ. ولَحَقُ الغنم: أَولادها التي كادت تَلْحَقُ بها. واللَّحَقُ: الشيء الزائد؛ قال ابن عيينة:كأَنَّهُ بين أَسْطُرٍ لَحَقُ
والجمع كالجمع: واللَّحقُ: الزرع العِذْي وهو ما سقته السماء، وجمعه الأَلحاقُ. الكسائي: يقال زرعوا الأَلْحاقَ، والواحد لَحَقٌ، وذلك أَن الوادي يَنْضُب فيُلْقي البَذْر في كل موضع نضَبَ عنه الماء فيقال: اسْتَلْحَقُوا إذا زرعوا. وقال ابن الأَعرابي: اللَّحَقُ أَن يزرع القوم في جانب الوادي؛ يقال: قد زرعوا الأَلْحاقَ.
ولَحِق لُحُوقاً أَي ضَمُر. الأَزهري: فرس لاحقُ الأَيْطَلِ من خيل لُحْق الأَياطل إذا ضُمّرت؛ وفي قصيد كعب:
تَخْدي على يَسَراتٍ، وهي لاحقةٌ،
ذوابلٌ وقْعُهُنَّ الأَرْضَ تَحليلُ
اللاحِقةُ: الضامرة.والمُلْحَقُ: الدَّعِيّ المُلْصَق. واسْتَلْحَقَه أَي ادعاه. الأَزهري عن الليث: اللَّحَقُ الدعيّ المُوصَل بغير أَبيه؛ قال الأَزهري: سمعت بعضهم يقول له المُلْحَق. وفي حديث عمرو بن شعيب: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قضى أَن كل مُسْتَلْحَق اسْتُلْحِقَ بعد أَبيه الذي يُدْعى له فقد لَحِق بمن اسْتَلْحَقه؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي هذه أحكام وقعت في أَول زمان الشريعة، وذلك أَنه كان لأَهل الجاهلية إماء بغايا، وكان سادتهن يُلِمُّونَ بهن، فإذا جاءت إحداهن بولد ربما ادّعاه السيد والزاني، فأَلحقه النبي، صلى الله عليه وسلم، بالسيد لأن الأَمة فراش كالحرَّة، فإن مات السيد ولم يَسْتَلْحِقُهُ ثم اسْتَلْحَقَهُ ورثته بعده لَحِق بأَبيه، وفي ميراثه خلاف. ولاحِقٌ: اسم فرس معروف من خيل العرب؛ قال النابغة:
فيهم بنات الأَعْوَجِيّ ولاحِقٍ،
وُرْقاً مَراكِلُها من المِضْمارِ
وفي الصحاح: ولاحِق اسم فرس كان لمعاوية بن أَبي سفيان.

##### Türkçe

**اللَّحْقُ** ve **اللُّحُوق** ve **الإلْحاقُ**: idrâk (yetişme, erişme). **لَحِقَ** şeyi ve **أَلْحَقَهُ**; yine bunun gibi **لَحِقَ** ona ve **أَلْحَقَ** **لَحاقاً** (fetha ile), yani ona yetişti; İbn Berrî dedi ki: Ebû Duvâd’a ait şâhidi:

فأَلْحَقَهُ، وهو سَاطٍ بها،
كما تُلْحِقُ القوسُ سَهْمَ الغَرَبْ

Ve **اللَّحاقُ**: **لَحِقَ يَلْحَقُ لَحاقاً**’ın masdarıdır. Ve kunûtta: “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ**” (yani **لاحِق** mânâsında); onlardan kimi de “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **مُلْحَقٌ**” der; Cevherî dedi ki: fetha da yine doğrudur; İbnü’l-Esîr dedi ki: rivayet hâ’nın kesriyledir; yani senin azabın kendisine inen kimseyi kâfirlere **أَلْحَقَهُ** (onlara kattı); ve denildi ki: **لَحِقَ**’te bir lugat olarak **لاحق** mânâsındadır. Denir: **لَحِقْتُه** ve **أَلْحَقْته** bir mânâdadır; tıpkı **تَبِعْتُه** ve **أَتْبَعْته** gibi. Ve hâ’nın fethasıyla mef‘ûl üzere rivayet edilir; yani “Senin azabın kâfirlere **مُلْحَقٌ**” (kâfirlere ilhâk edilmiştir) ve onunla musîbetlendirilirler. Ve kabirleri ziyaret duasında: “Ve biz, inşâallah, sizinle **لاحِقُونَ**’uz”; denildi ki: mânâsı “Allah dilerse”dir; ve denildi ki: **إن** şartiyedir ve mânâ “îmân üzere vefatta size **لاحِقُونَ** (yetişenler)”dir; ve denildi ki: o, beri olma ve tefvîz üzeredir; tıpkı Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “**إن شاء الله** emniyet içinde Mescid-i Harâm’a mutlaka gireceksiniz”; ve denildi ki: o, edeplenme üzeredir; tıpkı Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “Yarın şu şeyi yapacağım deme; ancak ‘Allah dilerse’ (de).” Ve falan, falanı **أَلْحَقَ** ve onu ona **أَلْحَقَهُ**; ikisi de: onu onun **مُلْحَقَهُ** (kendisine ilhâk edileni) kıldı. Ve **تَلاحَقَ** kavim: bazısı bazısına yetişti. Ve **تلاحَقَت** binekler ve develer; yani bazısı bazısına **لَحِقَ** (yetişti); ve inşâd etti:

أقولُ، وقد تَلاحَقَت المَطايا:
كَفاك القَوْل إن عَلَيكَ عَيْنا

**كفاك القول**: yani yumuşak davran, ve sözden el çek. Ve **لَحِقْتُه** ve **أَلْحَقْتُه** bir mânâdadır.

Ezherî: **اللَّحَقُ**, kitaptan bitirdikten sonra kitaba ilhâk edilen şeydir; böylece ona, ondan düşmüş olanı ilhâk edersin; ve **أَلْحاقاً** diye cem‘ olunur; eğer hafifletilse de **لَحْق** denilse câiz olurdu. Cevherî: **اللّحَقُ** (harekeli), evvele ilhâk edilen bir şeydir. Ve **قوس لُحُقٌ** ve **مِلْحاق**: okun süratlisidir; bir şeyi istemez ki ona **لَحِقتْه** (yetişmiş olmasın). Ve **ناقة مِلْحَاق**: develere **تَلْحَقُ** (yetişir); yürüyüşte develer neredeyse onu geçemez; Ru’be dedi ki:

فهي ضَروُحُ الرَّكْض مِلْحاق اللَّحق

Ve **اللَّحَقُ**: hayvan, bitki ve hurma yükünden bir şeye **لَحِقَ** olan yahut ona **لُحِقَ** edilen her şeydir. Ve denildi ki: hurmada **اللَّحَقُ**, rutubetlenip hurmalaştıktan sonra karnında yeşil bir şeyin çıkmasıdır; nadiren rutubetlenir, ta ki kış ona yetişir de yağmur onu düşürür; ve bunun benzeri asmada da olabilir; ona **لَحَقَاً** denir. Tırimmâh, bunun benzeri hakkında, vaktinde ondan çıkmış olanın olgunlaşmasından sonra (yen‘den sonra) **أَثْلَعت** (yeniden tomurcuk verdi) bir hurma ağacını vasfederek dedi ki:

أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي
قد أَنى، إذْ حانَ حينُ الصِّرام

Yani: sanki onunla oynadı da onu vaktinin dışında çıkardı; çünkü hurma ağacı ancak ilkbaharda tomurcuk verir; yazın sonunda olgunlaşması olmayan bir şeyi çıkarırsa, sanki çıkardığında ciddi değildir. Ve **اللَّحَق** meyveden de: evvelden sonra gelen şeydir; ve her meyve bir meyveden sonra gelirse o **لَحَقٌ**’tır; cem‘i **أَلْحاق**tır; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ve ağaç **أَلْحَقَ** etti (sonradan ürün verdi). Ve **اللَّحَق** insanlardan da böyledir: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme **يَلْحَقُون** (yetişen) bir kavim; dedi ki:

يُغْنِيكَ عن بُصْرى وعن أَبوابها،
وعن حِصارِ الرّومِ واغْتِرابها
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها،
تحت لِواء الموت أَو عُقَابِها

Ezherî dedi ki: **اللَّحَقُ**, **لَحِقَ**’ın masdarı olabilir; ve **لاحِقٍ**’ın cem‘i de olabilir; tıpkı “**خادم** ve **خَدَم**” ve “**عاسّ** ve **عَسَسَ**” denildiği gibi. Ve **لَحَقُ الغنم**: ona yetişmek üzere olan yavrularıdır. Ve **اللَّحَقُ**: ziyade (fazlalık) olan şeydir; İbn Uyeyne dedi ki:

كأَنَّهُ بين أَسْطُرٍ لَحَقُ

Ve cem‘i, cem‘ gibi: ve **اللَّحقُ**: **الزرع العِذْي**’dir; o, göğün (yağmurun) suladığı şeydir; cem‘i **الأَلحاقُ**tır. Kisâî: “**زرعوا الأَلْحاقَ**” denir; tekili **لَحَقٌ**’tır; bu, vâdî kuruyup suyun çekildiği her yere tohumu atmalarındandır; “**اسْتَلْحَقُوا**” denir, ekin ektiklerinde. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **اللَّحَقُ**, kavmin vâdînin kenarında ekin ekmesidir; “**قد زرعوا الأَلْحاقَ**” denir.

Ve **لَحِق** **لُحُوقاً**: yani zayıfladı (inceldi). Ezherî: **فرس لاحقُ الأَيْطَلِ**; **خيل لُحْق الأَياطل**’dendir, zayıflatıldıklarında; Ka‘b’ın kasîdesinde:

تَخْدي على يَسَراتٍ، وهي لاحقةٌ،
ذوابلٌ وقْعُهُنَّ الأَرْضَ تَحليلُ

**اللاحِقةُ**: zayıf (ince) olan. Ve **المُلْحَقُ**: yapıştırılmış (nisbet edilmiş) **الدَّعِيّ**. Ve **اسْتَلْحَقَه**: yani onu iddia etti (kendine nisbet etti). Ezherî, Leys’ten: **اللَّحَقُ**, babasından başkasına ulaştırılmış **الدعيّ**’dir; Ezherî dedi ki: bazılarının ona **المُلْحَق** dediğini işittim. Ve Amr b. Şuayb hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, hükmetti ki: babasından sonra, kendisine nisbet edilen babasından sonra **اسْتُلْحِقَ** edilen her **مُسْتَلْحَق**, onu **اسْتَلْحَقه** edene **لَحِقَ** (ona katıldı); İbnü’l-Esîr dedi ki: Hattâbî dedi: bunlar şeriatın ilk zamanında vuku bulan hükümlerdir; çünkü câhiliye ehlinin fâhişe câriyeleri vardı; efendileri onlara uğrarlardı; onlardan biri çocuk getirdiğinde, bazen efendi ve zinâ eden onu iddia ederdi; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu efendiye ilhâk etti; çünkü câriye, hür kadın gibi bir döşektir; eğer efendi ölür de onu **يَسْتَلْحِقُهُ** etmez, sonra vârisleri ondan sonra onu **اسْتَلْحَقَهُ** ederse, babasına **لَحِقَ**; mirasında ihtilâf vardır. Ve **لاحِقٌ**: Arap atlarından mâruf bir atın adıdır; Nâbiga dedi ki:

فيهم بنات الأَعْوَجِيّ ولاحِقٍ،
وُرْقاً مَراكِلُها من المِضْمارِ

Ve **الصحاح**’ta: **لاحِق** adı, Muâviye b. Ebî Süfyân’ın bir atının adı idi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ح ق * * لَحِقَه * بالكسر و * لَحِقَ * به * لَحَاقا * بالفتح أي أدركه و * ألْحَقَه * به غيره وأَلْحَقَه أيضا بمعنى لَحِقه وفي الدعاء ﴿إن عذابك بالكفار * مُلْحِقٌ *﴾ بكسر الحاء أي * لاَحِقٌ * والفتح صواب و * تَلاَحَقَت * المطايا لحِق بعضها بعضا و * لاحِقٌ * اسم فرس كان لمعاوية بن أبي سفيان

##### Türkçe

* ل ح ق * **لَحِقَه** kesre ile ve **لَحِقَ** ona; **لَحَاقا** fetha ile; yani ona yetişti. Ve başkası onu ona **ألْحَقَه**; ve onu ayrıca **أَلْحَقَه** “**لَحِقه**” mânâsında (yaptı). Ve duada: ﴿Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ**﴾; **الحاء**’ın kesresiyle, yani **لاَحِقٌ**; ve fetha doğrudur. Ve **تَلاَحَقَت** binek develer: bazısı bazısına yetişti. Ve **لاحِقٌ**: Muâviye b. Ebî Süfyân’ın olan bir atın adıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لحق به كسمع، ولحقه لحقا ولحاقا بفتحهما: أدركه. ومنه الحديث: أسرعكن لحاقا بي أطولكن يدا، وكذلك اللحوق بالضم كألحقه إلحاقا وهذا لازم متعد. يقال: ألحقه به غيره، وألحقه: أدركه. قال ابن بري: شاهد اللازم قول أبي دواد:
  فألحقه وهـو سـاط بـهـا                      كما تلحق القوس سهم الغرب

  وفي دعاء القنوت: إن عذابك بالكفار ملحق بكسر الحاء أي: لاحق، والفتح أحسن، أو هو الصواب كما قاله الجوهري والصاغاني. وقال ابن دريد: ملحق وملحق جميعا. وقال الليث: بالكسر أحب إلينا، قال: ويقال: إنها من القرآن لم يجدوا عليها إلا شاهدا واحدا فوضعت في القنوت. قال: وهذه اللغة موافقة لقول الله تعالى: )سبحان الذي أسرى بعبده(. وقال ابن الأثير: الرواية بكسر الحاء، أي: من نزل به عذابك ألحقه بالكفار، وقيل: هو بمعنى لاحق، لغة في لحق، يقال: لحقته وألحقته بمعنى، كتبعته وأتبعته، ويروى بفتح الحاء على المفعول أي: إن عذابك ملحق بالكفار ويصابون به. ولحق، كسمع لحوقا بالضم، أي: ضمر، نقله الجوهري. زاد الزمخشري: ولصق بطنه وهو مجاز. وقال الأزهري: فرس لاحق الأيطل، من خيل لحق الأياطل: إذا ضمرت. وفي قصيدة كعب رضي الله عنه:
  تخدي على يسرات وهي لاحقة                      ذوابل وقعهن الأرض تحلـيل وأنشد الصاغاني لرؤبة:
  لواحق الأقراب فيها كالمقق ولاحق: اسم أفراس كانت لمعاوية بن أبي سفيان رضي الله عنه كما في الصحاح. ولاحق الأكبر لغني بن أعصر. ولاحق: فرس للحازوق الخارجي. قالت أخته ترثيه:
  ومن يغنم العام الوشيل ولاحقـا                      وقتل حزاق لم يزل عالي الذكر ولاحق: فرس لعيينة بن الحارث بن شهاب. وقال أبو الندى: لاحق الأصغر لبني أسد. قال النابغة الذبياني:
  فيهم بنات العسجدي ولاحق                      ورقا مراكلها من المضمار وقال ابن الكلبي - في أنساب الخيل - ما نصه: ولاحق الأصغر: من بنات اللاحق الأكبر، ولها يقول الكميت:
  نجائب من آل الوجيه ولاحق                      تذكرنا أحقادنا حين تصهل وأبو لاحق: كنية البازي، نقله الصاغاني. وقال أبو حاتم: اللويحق: طائر أغبر يصيد الوبر واليعاقيب. وقال الليث: الملحاق: الناقة لا تكاد الإبل تفوقها في السير. قال رؤبة:
  فهي ضروح الركض ملحاق اللحق

  والملحق: الدعي الملصق كما في الصحاح، وهو مجاز. ومنه باب الإلحاق في كتب التصريف. واللحاق ككتاب: غلاف القوس كما في العباب، ولم يضبطه بالكسر، فاحتمل أن يكون بالفتح أيضا. والألحاق: مواضع من الوادي ينضب عنها الماء، فيلقى فيها البذر يقال: قد زرعوا الألحاق الواحد لحق، محركة قاله الكسائي. وقال ابن الأعرابي: اللحق: أن يزرع القوم في جانب الوادي. ويقال: استلحق الرجل، أي: زرعها، أي: الألحاق. واستلحق فلان فلانا: ادعاه. وفي حديث عمرو بن شعيب: أن النبي صلى الله عليه وسلم قضى أن كل مستلحق استلحق بعد أبيه الذي يدعى له فقد لحق بمن استلحقه، قال ابن الأثير: قال الخطابي: هذه أحكام وقعت في أول زمان الشريعة؛ وذلك أنه كان لأهل الجاهلية إماء بغايا، وكان سادتهن يلمون بهن، فإذا جاءت إحداهن بولد ربما ادعاه السيد والزاني، فألحقه النبي صلى الله عليه وسلم بالسيد؛ لأن الأمة فراش كالحرة، فإن مات السيد ولم يستلحقه، ثم استلحقه ورثته بعده، لحق بأبيه، وفي ميراثه خلاف. واللحق محركة: شيء يلحق بالأول كما في الصحاح. واللحق من التمر: الذي يلحق. وفي الصحاح: يأتي بعد الأول، زاد أبو حنيفة: وكل ثمرة تجيء بعد ثمرة فهي لحق، والجمع ألحاق. وقال الليث: اللحق: كل شيء لحق شيئا أو لحق به من الحيوان والنبات وحمل النخل. وقيل: اللحق في النخل أن يرطب ويتمر، ثم يخرج في بطنه شيء يكون أخضر، قلما يرطب حتى يدركه الشتاء فيسقطه المطر، وقد يكون نحو ذلك في الكرم يسمى لحقا. وقد قال الطرماح في مثل ذلك يصف نخلة أطلعت بعد ينع ما كان خرج منها في وقته، فقال:
  ألحقت ما استلعبت بـالـذي                      قد أنى إذ حان حين الصرام أي ألحقت طلعا غريضا كأنها لعبت به إذ أطلعته في غير حينه، وذلك أن النخلة إنما تطلع في الربيع، فإذا أخرجت في آخر الصيف ما لا يكون له ينع، فكأنها غير جادة فيما أطلعت. وتلاحقت الركاب والمطايا أي: لحق بعضها بعضا، قال الشاعر:
  أقول وقد تلاحقت المطايا                      كفاك القول إن عليك عينا أي: ارفق وأمسك عن القول. ومما يستدرك عليه: اللحوق، بالضم: اللزوم واللصوق. وألحق فلان فلانا وألحقه: كلاهما جعله ملحقه. وتلاحق القوم: أدرك بعضهم بعضا. واللحق، محركة: ما يلحق بالكتاب بعد الفراغ منه، فيلحق به ما سقط عنه، ويجمع ألحاقا، وإن خفف فقيل: لحق كان جائزا، نقله الأزهري. قلت: وقولهم: لحاق لذلك بالكسر غلط، ويسمون ما لحق به ملحقه. واللحق أيضا: الشيء الزائد. قال ابن عيينة:
  كأنه بين أسطر لحق واللحق من الناس: قوم يلحقون بقوم بعد مضيهم، قال الراجز:
  ولحق يلحق من أعرابها

  قال الأزهري: يجوز أن يكون مصدرا للحق، ويجوز أن يكون جمعا للاحق، كما يقال: خادم وخدم، وعاس وعسس. ولحق الغنم: أولادها التي كادت تلحق بها. واللحق: الزرع العذي، وهو ما سقته السماء، والجمع ألحاق. وقوس لحق - بضمتين - وملحاق: سريعة السهم، لا تريد شيئا إلا لحقته. وألحق الشجر: طلع له اللحق، عن أبي حنيفة. واللحق: رأس الجبل. والدعي الملصق بغير أبيه عن الليث، وهو الملحق أيضا عن الأزهري. وألحقتهم: إذا تقدمتهم، قال ابن دريد: وليس بثبت. وقولهم: التحق به، أي: لحق مولدة. قال الصاغاني: لم أجده فيما دون من كتب اللغة، فليجتنب ذلك، وكذلك الملاحق، واللحاق، ككتاب. وقولهم: اللحوقي - بالضم - لشبه القارورة. وتلاحقت الأخبار: تتابعت، وكذا أحوال القوم، وهو مجاز. واللاحقة: الثمر بعد الثمر الأول، والجمع لواحق. وأبو مجلز، لاحق بن حميد السدوسي: تابعي.

##### Türkçe

لحق ona, **سمع** gibi; ve onu **لحقا** ve **لحاقا** (ikisini de fetha ile): ona yetişti. Ondan hadis: “Bana en çabuk **لحاقا** edecek olanınız, eli en uzun olanınızdır.” Ve yine **اللحوق** damme ile, “onu **إلحاقا** etti” gibi; bu, lâzım (geçişsiz) ve müteaddî (geçişli)dir. Denir ki: “Başkasını ona **ألحقه** etti”; ve “onu **ألحقه** etti”: ona yetişti. İbn Berrî dedi: Lâzımın şahidi Ebû Duvâd’ın sözü:
  “Onu ona yetiştirdi, o onunla düz (yüzey) hâlindeyken,
  tıpkı yayın, garb okunu yetiştirmesi gibi.”

Ve kunût duasında: “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **ملحق**” (hâ’nın kesriyle), yani: **لاحق**; fetha daha güzeldir; yahut Cevherî ve Sâgânî’nin dediği gibi o doğrudur. İbn Düreyd dedi: **ملحق** ve **ملحق** ikisi de. Leys dedi: Kesir bize daha sevimlidir. Dedi: “Denir ki: O, Kur’an’dandır; onun üzerine tek bir şahit dışında bir şey bulamadılar da kunûta konuldu.” Dedi: “Bu dil, Allah’ın sözüne muvafıktır: ‘**سبحان الذي أسرى بعبده**’.” İbnü’l-Esîr dedi: Rivayet hâ’nın kesriyledir; yani: “Senin azabın kime inerse, onu kâfirlere **ألحقه** et.” Ve denildi ki: O, **لاحق** mânâsındadır; **لحق**’ta bir dildir; denir ki: “Onu **لحقته** ettim ve onu **ألحقته** ettim” mânâca (aynıdır); “Onu **تبعته** ettim ve onu **أتبعته** ettim” gibi. Hâ’nın fethasıyla mef‘ûl üzere de rivayet olunur; yani: “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **ملحق**tır ve onunla vurulurlar.” Ve **لحق** ( **سمع** gibi) **لحوقا** damme ile; yani: zayıfladı/inceledi; Cevherî onu nakletti. Zemahşerî artırdı: “Karnı yapıştı”; bu mecazdır. Ezherî dedi: **لاحق الأيطل** bir at; **لحق الأياطل** atlarından: zayıfladıkları zaman. Ka‘b’ın (Allah ondan razı olsun) kasidesinde:
  “Sol yanlar üzerinde hızlı yürür; o **لاحقة**dır;
  ayaklarının yere vuruşu çözülme (gibi) ve (yere) yayılmadır.”
Sâgânî, Ru’be’den rivayet etti:
  “İçinde **لواحق الأقراب** (vardır), sanki **المقق** gibidir.”
Ve **لاحق**: Muâviye b. Ebî Süfyân’ın (Allah ondan razı olsun) sahip olduğu atların adıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **لاحق الأكبر**: Ganî b. A‘sar’ındır. Ve **لاحق**: Hâricî Hâzûk’un bir atıdır. Kız kardeşi onu mersiyeleyerek dedi:
  “Kim **العام الوشيل**’i ve **لاحقا**’yı ganimet alırsa,
  Huzâk’ın öldürülmesi, zikri yüce olmaktan geri kalmadı.”
Ve **لاحق**: Uyeyne b. el-Hâris b. Şihâb’ın bir atıdır. Ebû’n-Nedâ dedi: **لاحق الأصغر** Benî Esed’indir. Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
  “Onların içinde **بنات العسجدي** ve **لاحق** vardır;
  idman yerinden, koşu yürüyüşleri gümüş (gibi) beyazdır.”
İbnü’l-Kelbî — atların nesebleri hakkında — lafzen şunu dedi: “**لاحق الأصغر**: **اللاحق الأكبر**’in kızlarındandır.” Kümeyt ona dair der ki:
  “**آل الوجيه**’den ve **لاحق**’tan seçkin develer;
  kişnedikleri vakit bize kinlerimizi hatırlatırlar.”
Ve **أبو لاحق**: doğanın künyesidir; Sâgânî onu nakletti. Ebû Hâtim dedi: **اللويحق**: boz bir kuştur; **الوبر** ve **اليعاقيب** avlar. Leys dedi: **الملحاق**: deve; develer yürüyüşte onu neredeyse geçemez. Ru’be dedi:
  “O, koşunun çokça dövücüsü; **ملحاق اللحق**tır.”

Ve **الملحق**: **الصحاح**’ta olduğu gibi, yapıştırılmış (nisbet edilmiş) **الدعي**; bu mecazdır. Ondan, sarf kitaplarında **الإلحاق** bâbı. Ve **اللحاق** ( **كتاب** gibi): **العباب**’da olduğu üzere, yayın kılıfı; onu kesirle ضبط etmedi; fetha ile de olma ihtimali bulundu. Ve **الألحاق**: vadinin, suyun çekildiği yerleridir; oralara tohum atılır. Denir ki: “**الألحاق**’ı ektiler”; tekili **لحق**; harekeli (muharrak); Kisâî söyledi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **اللحق**: bir kavmin vadinin yanında ekin ekmesidir. Ve denir ki: “Adam **استلحق** etti”; yani: onu ekti; yani: **الألحاق**’ı. Ve “Falan, falanı **استلحق** etti”: onu iddia etti (kendine nisbet etti). Amr b. Şuayb hadîsinde: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hükmetti ki: “Her **مستلحق** ki, kendisine nisbet edilen babasından sonra **استلحق** edilirse, onu **استلحق** edene **لحق** etmiştir.” İbnü’l-Esîr dedi: Hattâbî dedi: “Bunlar, şeriatin ilk zamanında vuku bulan hükümlerdir; çünkü câhiliye ehlinin fahişe câriyeleri vardı; efendileri onlara uğrarlardı; onlardan biri çocukla gelince, bazen efendi ve zinâ eden onu iddia ederdi; Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) onu efendiye **ألحقه** etti; çünkü câriye, hür kadın gibi yataktır. Eğer efendi ölür de onu **استلحق** etmezse, sonra vârisleri ondan sonra onu **استلحق** ederse, babasına **لحق** eder; mirasında ihtilaf vardır.” Ve **اللحق** (muharrak): **الصحاح**’ta olduğu gibi, ilkinin ardından eklenen bir şey. Ve hurmadan **اللحق**: yetişen (sonradan gelen)dir. **الصحاح**’ta: “İlkinden sonra gelir.” Ebû Hanîfe artırdı: “Her meyve ki bir meyveden sonra gelir, o **لحق**tır”; çoğulu **ألحاق**. Leys dedi: **اللحق**: bir şeye **لحق** eden yahut ona **لحق** eden her şey; hayvandan, bitkiden ve hurma salkımından. Ve denildi ki: Hurma ağacında **اللحق**: olgunlaşıp hurmalaşması, sonra karnında yeşil olan bir şey çıkmasıdır; nadiren olgunlaşır; kış ona yetişir de yağmur onu düşürür. Üzüm bağında da bunun benzeri olur; **لحقا** diye adlandırılır. Tırmâh bunun benzerinde, vaktinde çıkmış olan olgunlaşmadan sonra (yeniden) tomurcuk veren bir hurma ağacını vasfederek dedi:
  “**ألحقت** (o), **استلعبت** ettiği şeyi,
  artık olgunlaşmış olana, hasat vakti gelince, ekledi.”
Yani: taze bir tomurcuğu **ألحقت** etti; sanki onunla oynadı; onu vaktinin dışında çıkardığı için. Bu, hurma ağacının ancak ilkbaharda tomurcuk vermesidir; eğer yazın sonunda olgunlaşması olmayan bir şeyi çıkarırsa, sanki çıkardığında ciddi değildir. Ve **تلاحقت** binekler ve yük hayvanları; yani: bazısı bazısına **لحق** etti. Şair dedi:
  “Derim — ve binekler **تلاحقت** etmişken —:
  Söz sana yeter; şüphesiz üzerinde bir göz vardır.”
Yani: yumuşak davran ve sözden el çek. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اللحوق** damme ile: bağlanma ve yapışma. Ve “Falan, falanı **ألحق** etti” ve “onu **ألحقه** etti”: ikisi de, onu onun **ملحقه**’si kıldı. Ve **تلاحق** etti kavim: bazısı bazısına yetişti. Ve **اللحق** (muharrak): kitaptan bitirdikten sonra ona eklenen şey; ondan düşeni ona eklenir; **ألحاقا** diye cem‘ olunur. Eğer hafifletilirse de **لحق** denilirse câiz olur; Ezherî nakletti. Dedim: Onların “bunun için **لحاق**” demeleri kesirle yanlıştır; ve ona eklenen şeye **ملحقه** derler. Ve **اللحق** ayrıca: fazla şey. İbn Uyeyne dedi:
  “Sanki satırlar arasında **لحق** gibidir.”
Ve insanlardan **اللحق**: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme yetişen kavim. Recez söyleyen dedi:
  “Ve onun bedevîlerinden bir **لحق** yetişir.”

Ezherî dedi: **لحق**’ın masdarı olması câizdir; ve **لاحق**’ın cem‘i olması da câizdir; “**خادم** ve **خدم**; **عاس** ve **عسس**” denildiği gibi. Ve koyunların **لحق**’ı: onlara yetişmek üzere olan yavruları. Ve **اللحق**: yağmurun suladığı ekindir; o, göklerin suladığıdır; çoğulu **ألحاق**. Ve **لحق** yay — iki damme ile — ve **ملحاق**: oku hızlıdır; bir şey istemez ki onu **لحقته** etmesin. Ve “Ağaç **ألحق** etti”: ona **اللحق** çıktı; Ebû Hanîfe’den. Ve **اللحق**: dağın başı. Ve Leys’ten: babası olmayan birine yapıştırılmış **الدعي**; ve o, Ezherî’den, **الملحق** da. Ve “Onları **ألحقتهم** ettim”: onları geçtiğim zaman; İbn Düreyd dedi: sabit değildir. Ve onların “Ona **التحق** etti” sözleri; yani: **لحق** (müvelled). Sâgânî dedi: Dil kitaplarından yazılanlarda onu bulmadım; ondan sakınılsın; aynı şekilde **الملاحق** ve **اللحاق** ( **كتاب** gibi). Ve onların “**اللحوقي**” (damme ile) sözleri: şişeye benzerliğinden dolayı. Ve **تلاحقت** haberler: peş peşe geldi; kavmin hâlleri de böyledir; bu mecazdır. Ve **اللاحقة**: ilk meyveden sonra meyve; çoğulu **لواحق**. Ve Ebû Miclez, **لاحق بن حميد السدوسي**: tâbiîdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

١
1 لَحِقَهُ ذ and لَحِقَ بِهِ and ↓ أَلْحَقَهُ He reached him; overtook him; or came up with him. (S, Msb, K.) ― -b2- لَحِقَهُ It (grief, &c.) overtook him; or ensued to him. ― -b3- Also, and لَحِقَ بِهِ He overtook him; came up with him. ― -b4- لَحِقَ بِهِ He became, or made himself, on a par, or as though on a par, with him. See an ex. voce تَوَحَّشَ. ― -b5- It became adjoined, or annexed, to it. ― -b6- ↓ لُوحكَ It was firmly, or strongly, compacted or coherent or knit together: and its several parts were inserted one into another. (TA.) ― -b7- لَحِقَهُ الثَّمَنُ, inf. n. لُحُوقٌ, [i. q. أَدْرَكَهُ, i. e. The payment of] the price was, or became, obligatory on him. (Msb.) ― -b8- لَحِقَتْ قُوَّتُهُ وَسِنُّهُ: see the last sentence of art. عون. ― -b9- لَحِقَهُ has for its inf. n. لُحُوقٌ as well as لَحَاقٌ. (TA.)

3 لَاْحَقَ see 1.

أَلْحَقَهُ بِهِ
4 أَلْحَقَهُ بِهِ ذ He made him to reach, overtake, or come up with, him; (S, Msb, * K; *) or to follow him. (Msb.) He made it (a punishment) to [overtake him, or] befall him. (Msb.) He removed him to it; namely, a place; lit., caused him to reach it: see an ex. voce خَافِقٌ. ― -b2- He affiliated him to him; announced him to be his son, because of a mutual likeness. (Msb.) ― -b3- أَلْحَقَهُ بِهِ He classed him, as an adjunct, with him; put him on a par with him; or made him to be as though on a par with him; See two exs. voce لَاطَ, in art. ليط. ― -b4- See 1.

تَلَا حَقَتِ المَطَايَا
6 تَلَا حَقَتِ المَطَايَا ذ The saddle-camels overtook one another. (S, K.) تَلَا حَقُوا The last of them overtook, or came up with, the first of them. (S, TA in art. درك.)

لُحُوقٌ
لُحُوقٌ ذ i. q. لُزُومٌ and لُصُوقٌ. (TA)

لَاحِقُ الآطَالِ
لَاحِقُ الآطَالِ ذ Lean, or lank, in the sides. (Ham. p. 496.) لَاحِقُ البَطْنِ Lank in the belly. (TA in art. رهف.)

اِلْحَاقٌ
اِلْحَاقٌ ذ The rendering a word quasi-coِrdinate to another word of which the radical letters are more in number than those of the former word. A letter which is added to a word for the purpose above mentioned. See أَلِفُ الاِلْحَاقِ and أَلِفُ التَّكْثِيرِ in art. ا. ― -b2- حَرْفُ اِلْحَاقٍ A letter of adjunction, or quasi-coِrdination.

مُلْحَقٌ
مُلْحَقٌ ذ , pl. مُلْحَقَاتٌ, A word rendered quasiradically coِrdinate to another word of which the radical letters are more in number than those of the former word. ― -b2- مُلْحَقٌ بِالرُّبَاعِىِّ A quasiquadriliteral-radical word. ― -b3- See اِلْحَاقٌ.

بِرَوْذَوْنٌ مُتَلَاحِكٌ
بِرَوْذَوْنٌ مُتَلَاحِكٌ ذ i. q. مُتَعَاوِنٌ. (TA in art. عون.)

##### Türkçe

١
1 **لَحِقَهُ** ذ ve **لَحِقَ بِهِ** ve ↓ **أَلْحَقَهُ** Ona ulaştı; ona yetişti; yahut onunla buluştu. (S, Msb, K.) ― -b2- **لَحِقَهُ** Ona (keder vb.) yetişti; yahut ona ardından geldi. ― -b3- Keza, ve **لَحِقَ بِهِ** Ona yetişti; onunla buluştu. ― -b4- **لَحِقَ بِهِ** Onunla denk, yahut sanki denk, oldu; yahut kendini onunla denk, yahut sanki denk, kıldı. Bir örnek için **تَوَحَّشَ** maddesine bak. ― -b5- Ona bitişik, yahut ona ilhak edilmiş, oldu. ― -b6- ↓ **لُوحكَ** Sıkı, yahut kuvvetli, bir surette sıkıştırılmış yahut birbirine tutunmuş yahut örülmüş oldu: ve onun çeşitli parçaları birbirinin içine sokuldu. (TA.) ― -b7- **لَحِقَهُ الثَّمَنُ**, mastarı **لُحُوقٌ**, [**أَدْرَكَهُ** ile aynı, yani: bedelin ödenmesi] ona vacip oldu; yahut ona vacip hale geldi. (Msb.) ― -b8- **لَحِقَتْ قُوَّتُهُ وَسِنُّهُ**: **عون** maddesinin son cümlesine bak. ― -b9- **لَحِقَهُ**’nun mastarı **لُحُوقٌ** olduğu gibi **لَحَاقٌ**dur da. (TA.)

3 **لَاْحَقَ**: 1’e bak.

**أَلْحَقَهُ بِهِ**
4 **أَلْحَقَهُ بِهِ** ذ Onu, ona ulaştırdı, ona yetiştirdi, yahut onunla buluşturdu; (S, Msb, * K; *) yahut onu ona tâbi kıldı. (Msb.) Onu (bir cezayı) [ona yetiştirdi; yahut] onun başına getirdi. (Msb.) Onu ona nakletti; yani bir yere; lafzen, onu ona ulaştırdı: **خَافِقٌ** maddesinde bir örneğe bak. ― -b2- Onu ona nisbet etti; aralarındaki karşılıklı benzerlik sebebiyle onun oğlu olduğunu ilan etti. (Msb.) ― -b3- **أَلْحَقَهُ بِهِ** Onu, bir ek olarak, onunla aynı sınıfa kattı; onu onunla denk kıldı; yahut onu sanki onunla denk olacak hale getirdi; **ليط** maddesinde, **لَاطَ** lafzı altında iki örneğe bak. ― -b4- 1’e bak.

**تَلَا حَقَتِ المَطَايَا**
6 **تَلَا حَقَتِ المَطَايَا** ذ Semer develeri birbirine yetişti. (S, K.) **تَلَا حَقُوا** Onların sonuncusu onların birincisine yetişti; yahut onunla buluştu. (S, TA, **درك** maddesinde.)

**لُحُوقٌ**
**لُحُوقٌ** ذ **لُزُومٌ** ve **لُصُوقٌ** ile aynı. (TA)

**لَاحِقُ الآطَالِ**
**لَاحِقُ الآطَالِ** ذ Yanlarda zayıf, yahut ince yapılı. (Ham. p. 496.) **لَاحِقُ البَطْنِ** Karında ince yapılı. (TA, **رهف** maddesinde.)

**اِلْحَاقٌ**
**اِلْحَاقٌ** ذ Kök harfleri, birincinin kök harflerinden daha çok olan başka bir kelimeye, bir kelimeyi sanki eş-köklü kılma. Yukarıda zikredilen maksat için bir kelimeye eklenen bir harf. **ا** maddesinde **أَلِفُ الاِلْحَاقِ** ve **أَلِفُ التَّكْثِيرِ**’e bak. ― -b2- **حَرْفُ اِلْحَاقٍ** İlhak harfi; yahut sanki eş-köklü kılma harfi.

**مُلْحَقٌ**
**مُلْحَقٌ** ذ, çoğulu **مُلْحَقَاتٌ**, Kök harfleri, birincinin kök harflerinden daha çok olan başka bir kelimeye sanki kökçe eş kılınmış bir kelime. ― -b2- **مُلْحَقٌ بِالرُّبَاعِىِّ** Sanki dört harfli köklü bir kelime. ― -b3- **اِلْحَاقٌ**’a bak.

**بِرَوْذَوْنٌ مُتَلَاحِكٌ**
**بِرَوْذَوْنٌ مُتَلَاحِكٌ** ذ **مُتَعَاوِنٌ** ile aynı. (TA, **عون** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَحِقَ
لَحِقَ A ( n. ac. لَحْق 1 ,  لَحَاْق 22 )
a.  [ acc. or Bi ], Reached, overtook; caught.

b.  [ Ila ], Clung to.

c.  ( n. ac. لُحُوْق 27 ), Was slender.

لَحَّقَ
لَحَّقَ II
a.  [ 'Ala ] [ coll. ], Gave, doled out.

لَاْحَقَ
لَاْحَقَ III ,
a.  Followed, went after.

أَلْحَقَ
أَلْحَقَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  [ acc. &  Bi ], Joined, added, annexed, affiliated to.

تَلَاْحَقَ
تَلَاْحَقَ VI ,
a.  Came up with each other; came one after another.

اِلْتَحَقَ
اِلْتَحَقَ VIII
a.  [ Bi ],  see I (a) .

b.  Was joined, affiliated to &c.

اِسْتَلْحَقَ
اِسْتَلْحَقَ X ,
a.  Claimed; appropriated; annexed; adopted.

لَحَق
لَحَق 4 , ( pl. أَلْحَاْق 38 ),
a.  see 21 (a) .

b.  Alluvial soil, alluvium.

لَاْحِق
لَاْحِق 21 ,
a.  Reaching; joining &c.

b.  Following.

c.  Slim.

لِحَاْق
لِحَاْق 23 ,
a.  Case of a bow.

أَلْحَقَ
N. Ag. أَلْحَقَ IV ,
a.  see 21 (a) , ( b ).

أَلْحَقَ
N. P. أَلْحَقَ IV ,
a.  Joined on, added, annexed, affiliated.

b.  Additional, supplementary, extra.

c.  Appendix, addendum; supplement; postscript; marginal note.

أَلْحَقَ
N. Ac. أَلْحَقَ IV ,
a.  Annexion, adjunction, affiliation.

أَبُو لَاحِق
أَبُو لَاحِق
a.  Hawk.

##### Türkçe

لَحِقَ
**لَحِقَ** A (mastar: **لَحْق** 1, **لَحَاْق** 22)
a. [mef‘ûl ile veya **بِ** ile], ulaştı, yetişti; yakaladı.

b. [**إِلَى** ile], yapıştı.

c. (mastar: **لُحُوْق** 27), ince yapılı oldu.

لَحَّقَ
**لَحَّقَ** II
a. [**عَلَى** ile] [topluca], verdi, paylaştırdı.

لَاْحَقَ
**لَاْحَقَ** III,
a. tâkip etti, peşinden gitti.

أَلْحَقَ
**أَلْحَقَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

b. [mef‘ûl ile ve **بِ** ile], birleştirdi, ekledi, ilhak etti, nisbet etti.

تَلَاْحَقَ
**تَلَاْحَقَ** VI,
a. birbirlerine yetiştiler; birbiri ardınca geldiler.

اِلْتَحَقَ
**اِلْتَحَقَ** VIII
a. [**بِ** ile], I (a)’ya bak.

b. birleştirildi, nisbet edildi vb.

اِسْتَلْحَقَ
**اِسْتَلْحَقَ** X,
a. iddia etti; sahiplendi; ilhak etti; evlât edindi.

لَحَق
**لَحَق** 4, (çoğulu: **أَلْحَاْق** 38),
a. 21 (a)’ya bak.

b. alüvyonlu toprak, alüvyon.

لَاْحِق
**لَاْحِق** 21,
a. ulaşan; birleştiren vb.

b. tâkip eden.

c. ince yapılı.

لِحَاْق
**لِحَاْق** 23,
a. yay kılıfı.

أَلْحَقَ
İsm-i fâil: **أَلْحَقَ** IV,
a. 21 (a), (b)’ye bak.

أَلْحَقَ
İsm-i mef‘ûl: **أَلْحَقَ** IV,
a. eklenmiş, ilâve edilmiş, ilhak edilmiş, nisbet edilmiş.

b. ilâve, tamamlayıcı, fazla.

c. ek, zeyl; ilâve; postscript; kenar notu.

أَلْحَقَ
Mastar: **أَلْحَقَ** IV,
a. ilhak, ekleme, nisbet etme.

أَبُو لَاحِق
**أَبُو لَاحِق**
a. doğan.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لحق
لَحِقَ - يَلْحَقُ - أَلْحَقَ - يُلْحِقُ
لَحِقَ - يَلْحَقُ + كائن + بكائن: يتحرك باتجاه كائن آخر، فيتبعه حتى يصل إليه فيدركه ويلزمه بحركته وسيره
أَلْحَقَ - يُلْحِقُ: على وزن " أفعَلَ " من " لَحِقَ - يَلْحَقُ ": جعله " يَلْحَقُ ": جعله يتحرك باتجاه كائن آخر، فيتبعه حتى يصل إليه فيدركه ثم يلزمه بحركته وسيره
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللحاق بمتحرك أو فار أو هارب، وحصره وإدراكه"، وهي:
دَرَكَ - يَدْرَكُ، غَزَا - يَغْزُوْ، لَحِقَ - يَلْحَقُ، طَلَبَ - يَطْلُبُ، ذَنَبَ - يَذْنِبُ (ذَنَبَ - يَذْنُبُ)، ذَأََبَ - يَذْأَُبُ
لحق - يلحق
 	﴿وآخرين منهم لما يلحقوا بهم وهو العزيز الحكيم(3)﴾ الجمعة ﴿فرحين بما آتاهم الله من فضله ويستبشرون بالذين لم يلحقوا بهم من خلفهم ألا خوف عليهم ولا هم يحزنون(170)﴾ آل عمران
ألحق - يُلحِق
 ﴿رب قد آتيتني من الملك وعلمتني من تأويل الأحاديث فاطر السماوات والأرض أنت ولي في الدنيا والآخرة توفني مسلماوألحقني بالصالحين(101)﴾ يوسف ﴿رب هب لي حكما وألحقني بالصالحين(83)﴾ الشعراء
 	﴿والذين آمنوا واتبعتهم ذريتهم بإيمان ألحقنا بهم ذريتهم وما ألتناهم من عملهم من شيء كل امرئ بما كسب رهين(21)﴾ الطور
 	﴿قل أروني الذين ألحقتم به شركاء كلا بل هو الله العزيز الحكيم(27)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [لحق] ل ح ق: لَحِقَه بالكسر و لَحِقَ به لَحَاقا بالفتح أي أدركه و ألْحَقَه به غيره وأَلْحَقَه أيضا بمعنى لَحِقه وفي الدعاء ﴿إن عذابك بالكفار مُلْحِقٌ﴾ بكسر الحاء أي لاَحِقٌ والفتح صواب و تَلاَحَقَت المطايا لحِق بعضها بعضا و لاحِقٌ اسم فرس كان لمعاوية بن أبي سفيان
الراغب
لحق
- لحقته ولحقت به: أدركته. قال تعالى: }بالدين لم يلحقوا بهم من خلفهم﴿[آل عمران/170]،﴾وآخرين منهم لما يلحقوا بهم{ [الجمعة/3] ويقال: ألحقت كذا. قال بعضهم: يقال ألحقه بمعنى لحقه (وهذا قول ابن فارس. ذكره في مجمل اللغة 3/804)، وعلى هذا قوله: (إن عذابك بالكفار ملحق) (وهذا من دعاء القنوت. انظر: النهاية 4/238؛راجع صفحة 244.
قال ابن الأثير: الرواية بكسر الحاء، أي: من نزل به عذابك ألحقه بالكفار. ويروى بفتح الحاء) وقيل: هو من: ألحقت به كذا، فنسب الفعل إلى العذاب تعظيما له، وكني عن الدعي بالملحق.
ملخص اللسان:
1.    واللُّحُوق والإلْحاقُ: الإدراك. لَحِقَ الشيءَ وأَلْحَقَهُ،لَحِقَ يَلْحَقُ لَحاقاً.وأَلْحَقَ لَحاقاً، بالفتح، أي أدركه
2.    لَحِقْتُه وأَلْحَقْته بمعنىً كتَبعتْه وأَتْبَعْته،
3.     واللَّحَقُ ما يُلْحَقُ بالكتاب بعد الفراغ منه فتُلْحِق به ما سقط عنه ويجمع أَلْحاقاً
4.     واللَّحَق أَيضاً من الثمر: الذي يأْتي بعد الأَول، وكل ثمرة تجيء بعد ثمرة، فهي لَحَقٌ، والجمع  أَلْحاق؛ حكاه أَبو حنيفة.
5.     وقد أَلْحَقَ الشجر؛ واللَّحَقُ أَيضاً من الناس كذلك: قوم يَلْحَقُون بقوم بعد مضيهم
6.     والمُلْحَقُ: الدَّعِيّ المُلْصَق. واسْتَلْحَقَه أَي ادعاه.
لسان العرب
● - لحق: اللَّحْقُ واللُّحُوق والإلْحاقُ: الإدراك. لَحِقَ الشيءَ    وأَلْحَقَهُ وكذلك لَحِقَ به وأَلْحَقَ لَحاقاً، بالفتح، أي أدركه؛ قال ابن بري:    شاهده لأبي دواد:    فأَلْحَقَهُ، وهو سَاطٍ بها،    كما تُلْحِقُ القوسُ سَهْمَ الغَرَبْ    واللَّحاقُ: مصدر لَحِقَ يَلْحَقُ لَحاقاً. وفي القنوت: إن عذابك    بالكافرين مُلْحِقٌ بمعنى لاحِق، ومنهم من يقول إن عذابك بالكافرين مُلْحَقٌ؛    قال الجوهري: والفتح أَيضاً صواب؛ قال ابن الأَثير: الرواية بكسر الحاء،    أَي من نزل به عذابُك أَلْحَقَهُ بالكفار، وقيل: هو بمعنى لاحق لغة في    لَحِقَ. يقال: لَحِقْتُه وأَلْحَقْته بمعنىً كتَبعتْه وأَتْبَعْته، ويروي    بفتح الحاء على المفعول أي إن عذابك مُلْحَقٌ بالكفار ويصابون به، وفي دعاء    زيارة القبور: وإنا إن شاء الله بكم لاحِقُونَ؛ قيل: معناه إذا شاء    الله، وقيل: إن شرطية والمعنى لاحقُونَ بكم في الموافاة على الإيمان، وقيل:    هو على التَّبَرّي والتفويض كقوله تعالى: لتدْخُلُنَّ المسجد الحرام إن    شاء الله آمنين، وقيل: هو على التأَدب كقوله تعالى: ولا تقولَنَّ لشي إني    فاعل ذلك غداً إلا أَن يشاء الله. وأَلْحَقَ فلانٌ فلاناً وألْحَقَهُ به،    كلاهما: جعله مُلْحَقَهُ. وتَلاحَقَ القوم: أَدرك بعضهم بعضاً. وتلاحَقَت    الرِّكاب والمَطايا أَي لَحِقَ بعضُها بعضاً؛ وأَنشد:    أقولُ، وقد تَلاحَقَت المَطايا:    كَفاك القَوْل إن عَلَيكَ عَيْنا    كفاك القول أَي ارْفُقْ وأَمسك عن القول. ولَحِقْتُه وأَلْحَقْتُه بمعنى    واحد.    الأَزهري: واللَّحَقُ ما يُلْحَقُ بالكتاب بعد الفراغ منه فتُلْحِق به    ما سقط عنه ويجمع أَلْحاقاً، وإن خْقّف فقيل لَحْق كان جائزاً. الجوهري:    اللّحَقُ، بالتحريك، شيء يُلْحَقُ بالأول. وقوس لُحُقٌ ومِلْحاق: سريعة    السهم لا تريد شيئاً إلا لَحِقتْه. وناقة مِلْحَاق: تَلْحَقُ الإبل فلا    تكاد الإبل تفوتها في السير؛ قال رؤبة:    فهي ضَروُحُ الرَّكْض مِلْحاق اللَّحق    واللَّحَقُ: كل شيء لَحِقَ شيئاً أَو لُحِقَ به من الحيوان والنبات وحمل    النخل، وقيل: اللَّحَقُ في النَّخل أَن تُرْطب وتُتَمّر ثم يخرج في بطنه    شيء يكون أَخضر قلما يُرْطب حتى يدركه الشتاء فيُسْقطه المطر، وقد يكون    نحو ذلك في الكَرْم يسمى لَحَقَاً؛ وقد قال الطرماح في مثل ذلك يصف نخلة    أَثْلَعت بعد يَنْع ما كان خرج منها في وقته فقال:    أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي    قد أَنى، إذْ حانَ حينُ الصِّرام    أَي أَلحقت طَلْعاً غَريضاً كأَنها لعبت به إذ أَطلعته في غير حينه،    وذلك أن النخلة إنما تُطْلِعُ في الربيع فإذا أَخرجت في آخر الصيف ما لا    يكون له يَنْعٌ فكأَنها غير جادّة فيما أَطْلَعَتْ. واللَّحَق أَيضاً من    الثمر: الذي يأْتي بعد الأَول، وكل ثمرة تجيء بعد ثمرة، فهي لَحَقٌ، والجمع    أَلْحاق؛ حكاه أَبو حنيفة. وقد أَلْحَقَ الشجر؛ واللَّحَقُ أَيضاً من    الناس كذلك: قوم يَلْحَقُون بقوم بعد مضيهم؛ قال:    يُغْنِيكَ عن بُصْرى وعن أَبوابها،    وعن حِصارِ الرّومِ واغْتِرابها    ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها،    تحت لِواء الموت أَو عُقَابِها    قال الأَزهري: يجوز أَن يكون اللَّحَقُ مصدراً لِلَحِقَ، ويجوز أَن يكون    جمعاً للاحِقٍ كما يقال خادم وخَدَم وعاش وعسَسَ. ولَحَقُ الغنم:    أَولادها التي كادت تَلْحَقُ بها. واللَّحَقُ: الشيء الزائد؛ قال ابن    عيينة:كأَنَّهُ بين أَسْطُرٍ لَحَقُ    والجمع كالجمع: واللَّحقُ: الزرع العِذْي وهو ما سقته السماء، وجمعه    الأَلحاقُ. الكسائي: يقال زرعوا الأَلْحاقَ، والواحد لَحَقٌ، وذلك أَن    الوادي يَنْضُب فيُلْقي البَذْر في كل موضع نضَبَ عنه الماء فيقال:    اسْتَلْحَقُوا إذا زرعوا. وقال ابن الأَعرابي: اللَّحَقُ أَن يزرع القوم في جانب    الوادي؛ يقال: قد زرعوا الأَلْحاقَ.    ولَحِق لُحُوقاً أَي ضَمُر. الأَزهري: فرس لاحقُ الأَيْطَلِ من خيل    لُحْق الأَياطل إذا ضُمّرت؛ وفي قصيد كعب:    تَخْدي على يَسَراتٍ، وهي لاحقةٌ،    ذوابلٌ وقْعُهُنَّ الأَرْضَ تَحليلُ    اللاحِقةُ: الضامرة.والمُلْحَقُ: الدَّعِيّ المُلْصَق. واسْتَلْحَقَه    أَي ادعاه. الأَزهري عن الليث: اللَّحَقُ الدعيّ المُوصَل بغير أَبيه؛ قال    الأَزهري: سمعت بعضهم يقول له المُلْحَق. وفي حديث عمرو بن شعيب: أن    النبي، صلى الله عليه وسلم، قضى أَن كل مُسْتَلْحَق اسْتُلْحِقَ بعد أَبيه    الذي يُدْعى له فقد لَحِق بمن اسْتَلْحَقه؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي    هذه أحكام وقعت في أَول زمان الشريعة، وذلك أَنه كان لأَهل الجاهلية إماء    بغايا، وكان سادتهن يُلِمُّونَ بهن، فإذا جاءت إحداهن بولد ربما ادّعاه    السيد والزاني، فأَلحقه النبي، صلى الله عليه وسلم، بالسيد لأن الأَمة    فراش كالحرَّة، فإن مات السيد ولم يَسْتَلْحِقُهُ ثم اسْتَلْحَقَهُ ورثته    بعده لَحِق بأَبيه، وفي ميراثه خلاف. ولاحِقٌ: اسم فرس معروف من خيل    العرب؛ قال النابغة:    فيهم بنات الأَعْوَجِيّ ولاحِقٍ،    وُرْقاً مَراكِلُها من المِضْمارِ    وفي الصحاح: ولاحِق اسم فرس كان لمعاوية بن أَبي سفيان.
مقاييس اللغة:
(لحق) اللام والحاء والقاف أصلٌ يدلُّ على إدراكِ شيءٍ وبُلوغه إلى غيره. يقال: لَحِقَ فلانٌ فلاناً فهو لاحق. وألْحَقَ بمعناه. وفي الدعاء: "إن عَذَابك بالكُفَّار مُلْحِقٌ([7])"، قالوا: معناه لاحق. وربما قالوا: لَحِقْتُه: اتَّبَعْتُه، وألحقتُه: وصلت إليه. والمُلْحَق: الدعيُّ المُلصَق. واللَّحَق في التَّمرِ: [داءٌ يُصِيبهُ([8])].
القاموس المحيط:
لَحِقَ به، كسَمِعَ، ولَحِقَهُ لَحْقاً ولَحاقاً، بفتحِهِما أدرَكَهُ، كأَلْحَقَهُ، وهذا لازِمٌ مُتَعَدٍّ. و " إنَّ عَذَابَكَ بالكُفَّارِ مُلْحِقٌ " ، أي لاحِقٌ، والفتحُ أحْسَنُ، أو الصَّوابُ. ولَحِقَ، كَسمِعَ، لُحوقاً ضَمُرَ.
ولاحِقٌ: أفْراسٌ لمُعاوِيَةَ ابن أبي سُفْيانَ، ولغَنِيِّ بنِ أعْصُرَ، وللحازوقِ الخارِجِيِّ، ولعُيَيْنَةَ بنِ الحَارِثِ. ولاحِقٌ الأَصْغَرُ: لِبنِي أسَدٍ. وأبو لاحِقٍ: البازي. واللُّوَيْحِقُ: طائِرٌ يصيدُ اليَعَاقيبَ.
والمِلْحاقُ: الناقَةُ لا تَكادُ الإِبِلُ تَفوقُها. والمُلْحَقُ: الدَّعِيُّ المُلْصَقُ. وككتابٍ: غِلافُ القَوْسِ.
والأَلْحاقُ: مَواضِعُ من الوادي يَنْضُبُ عنها الماءُ، فَيُلْقَى فيها البَذْرُ، الواحِدُ: لَحَقٌ، مُحرَّكةً.
واسْتَلْحَقَ: زَرَعَها، و فلاناً: ادَّعاهُ. واللَّحَقُ مُحرَّكةً: شيءٌ يُلْحَقُ بالأوّلِ، و من التَّمْرِ: الذي يُلْحَقُ بعدَ الأوّلِ. وتَلاَحَقَتِ المَطايا: لَحِقَ بعضُها بعضاً.
تاج العروس:
ل ح ق
لحِق به كسَمِع ولَحِقه لَحْقاً ولَحاقاً بفَتْحِهما : أدرَكَه . ومنه الحَديث : أسرعُكُنّ لَحاقاً بي أطْوَلُكنّ يَداً وكذلك اللُّحوق بالضمِّ كألْحَقَه إلحاقاً وهذا لازِمٌ متَعدٍّ . يُقال : ألحقَه به غيرُه وألحَقَه : أدْرَكَه . قال ابنُ برّي : شاهِدُ اللازِم قولُ أبي دُواد :
فألحَقَه وهْوَ سَاطٍ بها ... كما تُلْحِقُ القَوسُ سَهْمَ الغَرَبْ
وفي دُعاءِ القُنوتِ : إنّ عذابَكَ بالكُفّار مُلْحِق بكَسْر الحاءِ أي : لاحِقٌ والفَتْح أحسَنُ أو هو الصّواب كما قاله الجوهريّ والصاغانيّ . وقال ابنُ دُرَيْد : مُلحَق ومُلحِق جَميعاً . وقال اللّيثُ : بالكَسْر أحبُّ إلينا قال : ويُقال : إنّها من القُرآن لم يَجدُوا عليها إلا شاهِداً واحداً فوضِعَتْ في القُنوت . قال : وهذه اللّغَة موافقةٌ لقولِ الله تعالى : ( سُبحان الذي أسْرى بعَبْدِه ) . وقال ابنُ الأثير : الرِوايةُ بكسْرِ الحاءِ أي : مَنْ نَزَل به عذابُك ألحَقَه بالكُفّار وقيل : هو بمعنَى لاحِق لغةٌ في لَحِقٍ يُقال : لحِقْته وألحَقْته بمعنى كتَبِعْتُه وأتْبَعْته ويُروى بفَتْح الحاءِ على المَفْعول أي : إنّ عذابَك مُلْحَقٌ بالكُفّارِ ويُصابون به . ولَحِقَ كسَمِع لُحوقاً بالضّمِّ أي : ضَمُر نقله الجوهريّ . زاد الزمخشريُّ : ولَصِق بطنُه وهو مَجازٌ . وقال الأزهريّ : فرسٌ لاحِقُ الأيْطَلِ من خيْلٍ لُحْقِ الأياطِل : إذا ضُمِّرَتْ . وفي قَصيدة كعْبٍ رضي الله عنه :
تَخدِي على يَسَراتٍ وهي لاحِقَةٌ ... ذوابِلٌ وقعُهُنّ الأرضَ تحليلُ وأنشد الصاغانيّ لرؤبَة :
" لواحِقُ الأقْرابِ فيها كالمَقَقْ ولاحِق : اسم أفْراس كانت لمُعاوِية بنِ أبي سُفْيان رضي الله عنه كما في الصّحاح . ولاحِق الأكْبر لغَنيّ بنِ أعْصُر . ولاحِق : فرَس للحازُوقِ الخارِجيّ . قالت أختُه تَرثيه :
ومن يَغْنمِ العامَ الوشيلَ ولاحِقاً ... وقَتْل حِزاق لم يَزل عاليَ الذِّكْرِ ولاحِق : فرس لعُيَيْنة بنِ الحارِث بنِ شهاب . وقال أبو النّدى : لاحِقٌ الأصغَرُ لبَني أسَد . قال النابغة الذُبْيانيّ :
فيهم بناتُ العَسْجَديِّ ولاحِقٍ ... وُرْقاً مراكِلُها من المِضْمارِ وقال ابنُ الكَلْبي - في أنساب الخيل - ما نصّه : ولاحِق الأصْغَرُ : من بَناتِ اللاّحق الأكْبرِ ولها يَقول الكُمَيْت :
نجائِبُ من آلِ الوَجيه ولاحقٍ ... تُذكِّرنا أحقادَنا حين تصْهَلُ وأبو لاحِق : كُنْية البازي نقله الصاغانيّ . وقال أبو حاتم : اللُّوَيْحِقُ : طائِر أغْبَر يَصيدُ الوَبْر واليَعاقِيبَ . وقال اللّيثُ : المِلْحاقُ : النّاقَة لا تكادُ الإبِلُ تَفوقُها في السّيْر . قال رؤبَة :
" فهي ضَروحُ الرّكْضِ مِلْحاقُ اللَّحَق
والمُلْحَقُ : الدَّعِيُّ المُلصَقُ كما في الصّحاح وهو مجاز . ومنه باب الإلْحاق في كُتُب التّصْريف . واللِّحاق ككِتاب : غِلافُ القَوْس كما في العُباب ولم يضْبطُه بالكسْر فاحْتَمل أن يكونَ بالفَتْح أيضاً . والألْحاقُ : مَواضِعُ من الوادِي ينضُبُ عنها الماءُ فيُلْقَى فيها البَذْر يُقال : قد زَرَعوا الألحاقَ الواحِدُ لَحَقٌ مُحرّكة قاله الكِسائيُّ . وقال ابنُ الأعرابيّ : اللَّحَقُ : أن يزْرعَ القومُ في جانبِ الوادي . ويُقال : استَلْحَق الرجلُ أي : زَرَعها أي : الألْحاق . واستَلْحَقَ فُلانٌ فُلاناً : ادّعاه . وفي حديث عَمْرو بنِ شُعَيْب : أنّ النبيّ صلّى الله عليه وسلم قَضَى أنّ كُلَّ مُسْتَلْحَق استُلحِق بعدَ أبيه الذي يُدْعى له فقد لحِق بمَنْ استَلْحَقَه قال ابنُ الأثير : قال الخَطّابيّ : هذه أحكامٌ وقَعت في أوّل زَمانِ الشّريعةِ ؛ وذلك أنّه كان لأهْلِ الجاهليّةِ إماءٌ بغايا وكان سادَتُهنّ يُلِمّون بهِنّ فإذا جاءَت إحداهُنّ بولَد رُبّما ادّعاه السّيّد والزاني فألْحَقَه النبيُّ صلّى الله عليه وسلم بالسَّيِّد ؛ لأنّ الأمةَ فِراشٌ كالحُرّة فإن مات السّيِّدُ ولم يسْتَلْحِقْه ثم استَلْحَقَه ورثَتُه بعده لحِقَ بأبيه وفي مِيراثِه خِلافٌ . واللَّحَقُ مُحرّكةً : شيءٌ يُلحَق بالأوّل كما في الصحاح . واللَّحَق من التّمْر : الذي يُلْحَقُ . وفي الصِّحاح : يأتي بعْدَ الأوّل زادَ أبو حَنيفَةَ : وكُلُّ ثَمَرة تجيءُ بعدَ ثَمَرةٍ فهي لَحَقٌ والجمْع ألْحاقٌ . وقال الليْثُ : اللَّحَقُ : كُلّ شيءٍ لحِقَ شيئاً أو لُحِّقَ به من الحَيَوان والنّبات وحَمْلِ النخلِ . وقيل : اللَّحَق في النّخْل أن يُرطِبَ ويُتَمِّرَ ثم يَخْرُج في بطْنِه شيءٌ يكون أخْضَر قلّما يُرطِب حتى يُدرِكَه الشّتاءُ فيُسقِطَه المَطَرُ وقد يكون نحْو ذلك في الكَرْم يُسمّى لَحَقاً . وقد قال الطِّرِمّاحُ في مثل ذلك يصِفُ نخْلةً أطْلَعَتْ بعدَ ينْعِ ما كان خرجَ منها في وقْتِه فقال :
ألحَقَتْ ما استَلْعَبَت بالّذي ... قد أنَى إذْ حانَ حينُ الصِّرامْ أيْ ألحَقت طَلْعاً غَريضاً كأنّها لعِبت به إذْ أطْلَعَتْه في غيرِ حِينِه وذلك أنّ النّخلَة إنّما تُطلِعُ في الرّبيع فإذا أخرَجَت في آخرِ الصّيف ما لا يكون له يَنْع فكأنّها غيرُ جادَّةٍ فيما أطْلَعَت . وتَلاحَقَت الرِّكابُ والمَطايا أي : لحِقَ بعضُها بعْضاً قال الشاعر :
أقولُ وقد تلاحَقَتِ المَطايا ... كَفاكَ القَوْلُ إنّ عليكَ عيْنا أي : ارفُق وأمْسِكْ عن القوْلِ . ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : اللُّحُوق بالضّمِّ : اللّزوم واللّصوق . وألحقَ فُلانٌ فلاناً وألحقَه : كلاهما جعله مُلحقَه . وتَلاحقَ القومُ : أدركَ بعضُهم بعضاً . واللَّحَق مُحرّكة : ما يُلْحَقُ بالكِتاب بعد الفَراغِ منه فيُلْحَق به ما سَقَط عنه ويُجمعُ ألْحاقاً وإن خُفِّفَ فقيل : لَحْقٌ كان جائِزاً نقله الأزهريّ . قلت : وقولُهم : لِحاقٌ لذلك بالكسرِ غلَط ويُسَمُّون ما لحق به مُلْحَقه . واللَّحَقُ أيضاً : الشيءُ الزائِدُ . قال ابنُ عُيَيْنة :
" كأنّه بيْنَ أسْطُرٍ لَحَقُ واللّحَق من النّاسِ : قوْم يَلْحَقون بقَومٍ بعدَ مُضيِّهم قال الراجِزُ :
" ولَحَقٍ يَلْحَق من أعْرابِها
قال الأزهريّ : يجوزُ أن يكون مصدراً لِلَحِقَ ويجوزُ أن يكون جَمْعاً للاحِق كما يُقال : خادِمٌ وخَدَمٌ وعاسٌّ وعَسَسٌ . ولَحَقُ الغَنَمِ : أولادُها التي كادَت تلْحَق بها . واللَّحَق : الزّرعُ العِذْي وهو ما سَقَتْه السّماءُ والجمعُ ألْحاقٌ . وقوسٌ لُحُقٌ - بضمّتَيْن - ومِلْحاق : سَريعة السّهمِ لا تُريدُ شيئاً إلا لَحِقَته . وألحَقَ الشّجَرُ : طلَع له اللَّحَق عن أبي حَنيفة . واللَّحَق : رأسُ الجَبَل . والدّعيُّ المُلصقَ بغيرِ أبيه عن اللّيث وهو المُلْحَق أيضاً عن الأزهريّ . وألْحَقْتُهم : إذا تقدّمْتهُم قال ابنُ دُريْد : وليس بثَبت . وقولُهم : التحقَ به أي : لحِق مُولَّدة . قال الصّاغاني : لم أجِدْه فيما دُوِّن من كُتُب اللّغة فليُجْتَنَب ذلك وكذلك المَلاحق واللِّحاق ككِتاب . وقولُهم : اللُّحوقِيّ - بالضّم - لشَبْه القارُورة . وتَلاحَقَت الأخْبارُ : تتابَعَت وكذا أحوالُ القَوْم وهو مَجازٌ . واللاحِقَةُ : الثّمَرُ بعدَ الثّمر الأول والجمع لَواحِق . وأبو مِجْلَز لاحِقُ بنُ حُمَيد السّدوسيّ : تابِعيّ

##### Türkçe

لحق
**لَحِقَ** - يَلْحَقُ - **أَلْحَقَ** - يُلْحِقُ
**لَحِقَ** - يَلْحَقُ + bir varlık + bir varlığa: başka bir varlığa doğru hareket eder; ona tâbi olur, ona ulaşıncaya kadar; böylece ona yetişir ve onu, kendi hareketi ve yürüyüşüyle gerekli kılar
**أَلْحَقَ** - يُلْحِقُ: “**أفعَلَ**” vezninde, “**لَحِقَ** - يَلْحَقُ”tan: onu “يَلْحَقُ” kıldı: onu başka bir varlığa doğru hareket ettirdi; ona tâbi olur, ona ulaşıncaya kadar; böylece ona yetişir, sonra onu, kendi hareketi ve yürüyüşüyle gerekli kılar

Ve lafız, “hareket eden veya kaçan ya da firar eden bir şeye yetişme, onu kuşatma ve ona erişme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَرَكَ** - يَدْرَكُ، **غَزَا** - يَغْزُوْ، **لَحِقَ** - يَلْحَقُ، **طَلَبَ** - يَطْلُبُ، **ذَنَبَ** - يَذْنِبُ (**ذَنَبَ** - يَذْنُبُ)، **ذَأََبَ** - يَذْأَُبُ

لحق - يلحق
 	﴿Ve onlardan başkaları da; henüz onlara yetişmemişlerdir; O, azîzdir, hakîmdir (3)﴾ Cuma ﴿Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle sevinçli olarak; arkalarından kendilerine henüz yetişmemiş olanlarla müjdelenirler: onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (170)﴾ Âl-i İmrân

ألحق - يُلحِق
 ﴿Rabbim, bana mülkten verdin ve bana sözlerin te’vilinden öğrettin; göklerin ve yerin yaratıcısı; Sen dünyada ve âhirette benim velîmsin; beni Müslüman olarak vefat ettir ve beni sâlihlere kat (101)﴾ Yûsuf ﴿Rabbim, bana bir hüküm bağışla ve beni sâlihlere kat (83)﴾ Şuarâ
 	﴿İman edenler ve zürriyetleri de iman ile onlara tâbi olanlar: zürriyetlerini onlara kattık; amellerinden onlara hiçbir şey eksiltmedik; her kişi kazandığıyla rehindir (21)﴾ Tûr
 	﴿De ki: Bana gösterin; O’na ortaklar olarak kattığınız kimseleri; hayır; bilakis O, Allah’tır; azîzdir, hakîmdir (27)﴾ Sebe’

Muhtâr es-Sıhâh
● [لحق] ل ح ق: **لَحِقَه** kesre ile ve **لَحِقَ به** **لَحَاقا** fetha ile; yani ona yetişti; ve başkası onu ona kattı: **ألْحَقَه به**; ve onu da, **لَحِقه** manasında: **أَلْحَقَه**. Ve duada: ﴿Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ**﴾ hâ’nın kesresiyle; yani **لاَحِقٌ**; ve fetha doğrudur. Ve **تَلاَحَقَت** binekler: bazısı bazısına yetişti. Ve **لاحِقٌ**, Muâviye b. Ebî Süfyân’ın bir atının adıdır.

er-Râgıb
لحق
- **لحقته** ve **لحقت به**: ona yetiştim. Yüce Allah dedi ki: }arkalarından kendilerine henüz onlara yetişmemiş olanlarla﴿[Âl-i İmrân/170],﴾onlardan başkaları da; henüz onlara yetişmemişlerdir{ [Cuma/3]. Ve denir: **ألحقت** şöyle şöyle. Bazıları dedi ki: **ألحقه** “**لحقه**” manasında denir (bu, İbn Fâris’in sözüdür; onu **مجمل اللغة** 3/804’te zikretti); ve buna göre onun sözü: (Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **ملحق**) (bu, kunût duasındandır; bkz.: **النهاية** 4/238; 244. sayfaya müracaat et.
İbnü’l-Esîr dedi ki: rivayet hâ’nın kesresiyle; yani: Senin azabın kime inerse onu kâfirlere kattı. Ve hâ’nın fethasıyla da rivayet edilir). Ve denildi: o, “**ألحقت به كذا**”dandır; fiil, onu yüceltmek için azaba nispet edildi; ve **الدعي** hakkında **بالملحق** ile kinaye yapıldı.

Lisân’ın özeti:
1.    **اللُّحُوق** ve **الإلْحاقُ**: erişme. **لَحِقَ** şeyi ve **أَلْحَقَهُ**; **لَحِقَ** يَلْحَقُ **لَحاقاً**. Ve **أَلْحَقَ** **لَحاقاً**, fetha ile; yani ona yetişti.
2.    **لَحِقْتُه** ve **أَلْحَقْته** bir manada; tıpkı **تَبعتْه** ve **أَتْبَعْته** gibi.
3.     **اللَّحَقُ**: kitaptan bitirdikten sonra kitaba eklenen şeydir; böylece ondan düşeni ona eklersin; ve **أَلْحاقاً** olarak cem’ olunur.
4.     **اللَّحَق** ayrıca meyvedendir: birinciden sonra gelen; ve her meyve bir meyveden sonra gelirse o **لَحَقٌ**tur; cem’i **أَلْحاق**tır; Ebû Hanîfe bunu nakletti.
5.     Ve ağaç **أَلْحَقَ** etti; ve **اللَّحَقُ** ayrıca insanlardandır, aynı şekilde: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme yetişen kavim.
6.     **المُلْحَقُ**: yapıştırılmış **الدَّعِيّ**. Ve **اسْتَلْحَقَه**: yani onu iddia etti.

Lisânü’l-ʿArab
● - لحق: **اللَّحْقُ** ve **اللُّحُوق** ve **الإلْحاقُ**: erişme. **لَحِقَ** şeyi ve **أَلْحَقَهُ**; aynı şekilde **لَحِقَ** ona ve **أَلْحَقَ** **لَحاقاً**, fetha ile; yani ona yetişti; İbn Berrî dedi ki: bunun şahidi Ebû Duvâd’ındır:
    “Böylece onu kattı; o, onunla birlikte akıp giderken;
    tıpkı yayın, **الغَرَبْ** okunu katması gibi.”
Ve **اللَّحاقُ**: **لَحِقَ** يَلْحَقُ **لَحاقاً**’ın masdarıdır. Ve kunûtta: “Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ**” **لاحِق** manasındadır; ve onlardan bazıları “Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **مُلْحَقٌ**” der; Cevherî dedi ki: fetha da doğrudur; İbnü’l-Esîr dedi ki: rivayet hâ’nın kesresiyle; yani Senin azabın kime inerse onu kâfirlere **أَلْحَقَهُ**; ve denildi: o, **لاحق** manasındadır; **لَحِقَ** için bir lehçedir. Denir: **لَحِقْتُه** ve **أَلْحَقْته** bir manada; tıpkı **تَبعتْه** ve **أَتْبَعْته** gibi. Ve hâ’nın fethasıyla, mef’ûl üzere rivayet edilir; yani Senin azabın kâfirlere **مُلْحَقٌ**tur ve onunla vurulurlar. Ve kabirleri ziyaret duasında: “Ve biz, inşallah, sizinle **لاحِقُونَ**uz”; denildi: manası “Allah dilerse”dir; ve denildi: **إن** şartiyedir ve mana: iman üzere buluşmada size yetişenleriz; ve denildi: o, teberrî ve tefvîz üzeredir; tıpkı Yüce Allah’ın sözü gibi: “Mescid-i Harâm’a mutlaka gireceksiniz, inşallah, emniyet içinde”; ve denildi: o, edeplenme üzeredir; tıpkı Yüce Allah’ın sözü gibi: “Yarın şu şeyi yapacağım deme; ancak Allah dilerse.” Ve **أَلْحَقَ** falan, falanı ve **ألْحَقَهُ** ona: ikisi de; onu onun **مُلْحَقَهُ**si kıldı. Ve **تَلاحَقَ** kavim: bazısı bazısına yetişti. Ve **تلاحَقَت** binekler ve **المَطايا**: yani bazısı bazısına yetişti; ve şu beyit okundu:
    “Derim ki, binekler **تَلاحَقَت** olmuşken:
    Söz sana yeter; şüphesiz üzerinde bir göz vardır.”
“Söz sana yeter” yani: yumuşak davran ve sözden el çek. Ve **لَحِقْتُه** ve **أَلْحَقْتُه** bir manadadır.
Ezherî: **اللَّحَقُ**, kitaptan bitirdikten sonra kitaba eklenen şeydir; böylece ondan düşeni ona eklersin; ve **أَلْحاقاً** olarak cem’ olunur; ve eğer hafifletilirse, **لَحْق** denilirse caiz olurdu. Cevherî: **اللّحَقُ**, harekeli olarak, birinciye eklenen bir şeydir. Ve **قوس لُحُقٌ** ve **مِلْحاق**: okun süratlisidir; bir şey istemez ki ona **لَحِقتْه**. Ve **ناقة مِلْحَاق**: devedir; develere yetişir; yürüyüşte develer neredeyse onu geçemez; Ru’be dedi ki:
    “O, koşunun delip geçenidir; **مِلْحاقُ اللَّحق**.”
Ve **اللَّحَقُ**: bir şeye yetişen yahut ona yetiştirilmiş her şey; hayvan ve bitkiden ve hurma yükünden. Ve denildi: **اللَّحَقُ** hurmada, olgunlaşıp hurmalaştıktan sonra karnında yeşil bir şeyin çıkmasıdır; nadiren olgunlaşır; kış ona yetişir de yağmur onu düşürür; ve buna benzer şey üzümde de olur; ona **لَحَقاً** denir. Ve Tırimmâh, böyle bir şeyde, vaktinde çıkanın olgunlaşmasından sonra tomurcuk veren bir hurma ağacını vasfederek dedi ki:
    “**أَلْحَقَتْ** oynayıp çıkardığını,
    artık olgunlaşmış olana; kesim vakti gelince.”
Yani: sanki onunla oynamış gibi, vaktinde olmayan bir zamanda çıkardığı için, taze bir tomurcuğu kattı; çünkü hurma ağacı ancak ilkbaharda tomurcuk verir; yazın sonunda olgunlaşması olmayan bir şey çıkarırsa, sanki çıkardığında ciddi değildir. Ve **اللَّحَق** ayrıca meyvedendir: birinciden sonra gelen; ve her meyve bir meyveden sonra gelirse o **لَحَقٌ**tur; cem’i **أَلْحاق**tır; Ebû Hanîfe bunu nakletti. Ve ağaç **أَلْحَقَ** etti; ve **اللَّحَقُ** ayrıca insanlardandır, aynı şekilde: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme yetişen kavim; şöyle dedi:
    “Seni Busra’dan ve kapılarından,
    Rum’un kuşatmasından ve gurbetinden,
    ve onun Araplarından yetişen bir **لَحَقٍ**tan,
    ölüm sancağı altında yahut kartalı altında, müstağni kılar.”
Ezherî dedi ki: **اللَّحَقُ**, **لِلَحِقَ** için masdar olabilir; ve **لاحِقٍ**ın cem’i de olabilir; tıpkı “خادم” ve “خَدَم”, “عاسّ” ve “عسَسَ” denildiği gibi. Ve **لَحَقُ الغنم**: ona yetişmek üzere olan yavrularıdır. Ve **اللَّحَقُ**: fazla olan şeydir; İbn Uyeyne dedi ki:
    “Sanki satırlar arasında bir **لَحَقُ**.”
Ve cem’i, cem’ gibidir. Ve **اللَّحقُ**: yağmurun suladığı ekin; o, **الزرع العِذْي**dir; cem’i **الأَلحاقُ**tır. Kisâî: “**زرعوا الأَلْحاقَ**” denir; tekili **لَحَقٌ**tur; bu, vadinin suyu çekilip her suyun çekildiği yere tohumu atması sebebiyledir; denir: “**اسْتَلْحَقُوا**” ekim yaptıklarında. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **اللَّحَقُ**, kavmin vadinin kenarında ekim yapmasıdır; denir: “**قد زرعوا الأَلْحاقَ**.”
Ve **لَحِق** **لُحُوقاً**: yani zayıfladı. Ezherî: **فرس لاحقُ الأَيْطَلِ**; **خيل لُحْق الأَياطل**dendir; zayıflatıldıklarında. Ve Ka‘b’ın kasidesinde:
    “Sol yanlar üzerinde hızlı gider; o **لاحِقَةٌ**dır;
    ince; onların yere vuruşu çözülmedir.”
**اللاحِقةُ**: zayıf olan. Ve **المُلْحَقُ**: yapıştırılmış **الدَّعِيّ**. Ve **اسْتَلْحَقَه**: yani onu iddia etti. Ezherî, Leys’ten: **اللَّحَقُ**, babası olmayan birine bağlanan **الدعيّ**dir; Ezherî dedi ki: bazılarını, ona **المُلْحَق** dediklerini işittim. Ve Amr b. Şuayb hadîsinde: Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, şu hükmü verdiği: babasından sonra, kendisine nispet edilen babadan sonra **اسْتُلْحِقَ** edilen her **مُسْتَلْحَق**; onu **اسْتَلْحَقَه** edene **لَحِق** etmiştir. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hattâbî dedi ki: bunlar, şeriatin ilk zamanında vuku bulan hükümlerdir; çünkü cahiliye ehlinin fahişe cariyeleri vardı; efendileri onlara uğrarlardı; onlardan biri çocuk getirince, bazen efendi ve zina eden onu iddia ederdi; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu efendiye kattı; çünkü cariye, hür kadın gibi yataktır; eğer efendi ölür de onu **يَسْتَلْحِقُهُ** etmezse, sonra varisleri ondan sonra onu **اسْتَلْحَقَهُ** ederse, babasına **لَحِق** eder; mirasında ihtilaf vardır. Ve **لاحِقٌ**: Arap atlarından bilinen bir atın adıdır; Nâbiga dedi ki:
    “Onların içinde **الأَعْوَجِيّ**in ve **لاحِقٍ**in kızları vardır;
    idman yerinden, boz; yürüyüşleri ağır.”
Ve **الصحاح**’ta: **لاحِق** Muâviye b. Ebî Süfyân’ın bir atının adıdır.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**لحق**) **اللام** ve **الحاء** ve **القاف** bir asıldır; bir şeye erişmeye ve ona ulaşarak başkasına varmaya delalet eder. Denir: falan, falana **لَحِقَ**; o, **لاحق**tır. Ve **ألْحَقَ** onun manasındadır. Ve duada: “Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ**([7])”; dediler: manası **لاحق**tır. Ve bazen dediler: **لَحِقْتُه**: ona tâbi oldum; ve **ألحقتُه**: ona ulaştım. Ve **المُلْحَق**: yapıştırılmış **الدعيّ**. Ve hurmada **اللَّحَق**: [ona isabet eden bir hastalık([8])].

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**لَحِقَ** ona, **كسَمِعَ**; ve onu **لَحِقَهُ** **لَحْقاً** ve **لَحاقاً**, ikisinin fethasıyla: ona yetişti; tıpkı **أَلْحَقَهُ** gibi; ve bu, lâzım ve müteaddîdir. Ve “Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ**”; yani **لاحِقٌ**; ve fetha daha güzeldir yahut doğrudur. Ve **لَحِقَ**, **كَسمِعَ**, **لُحوقاً**: zayıfladı.
Ve **لاحِقٌ**: Muâviye b. Ebî Süfyân’ın, ve Ganî b. A‘sur’un, ve Hâricî Hâzûk’un, ve Uyeyne b. el-Hâris’in atlarıdır. Ve **لاحِقٌ الأَصْغَرُ**: Benî Esed’indir. Ve **أبو لاحِقٍ**: doğandır. Ve **اللُّوَيْحِقُ**: **اليَعَاقيبَ** avlayan bir kuştur.
Ve **المِلْحاقُ**: deve; develer onu neredeyse geçemez. Ve **المُلْحَقُ**: yapıştırılmış **الدَّعِيُّ**. Ve **ككتابٍ**: yayın kılıfı.
Ve **الأَلْحاقُ**: vadiden suyun çekildiği yerlerdir; oralara tohum atılır; tekili: harekeli olarak **لَحَقٌ**.
Ve **اسْتَلْحَقَ**: onları ekti; ve falanı: onu iddia etti. Ve harekeli olarak **اللَّحَقُ**: birinciye eklenen bir şeydir; ve hurmadandır: birinciden sonra eklenen. Ve **تَلاَحَقَتِ المَطايا**: bazısı bazısına yetişti.

Tâcü’l-ʿArûs:
ل ح ق
**لحِق** ona **كسَمِع**; ve onu **لَحِقه** **لَحْقاً** ve **لَحاقاً** ikisinin fethasıyla: ona yetişti. Ve ondan hadîs: “Sizden bana en çabuk **لَحاقاً** olanınız, eli en uzun olanınızdır.” Ve aynı şekilde **اللُّحوق** damme ile; tıpkı **ألْحَقَه** **إلحاقاً** gibi; ve bu, lâzım ve müteaddîdir. Denilir: başkası onu ona kattı: **ألحقَه به**; ve **ألحَقَه**: ona yetişti. İbn Berrî dedi ki: lâzımın şahidi Ebû Duvâd’ın sözü:
“Böylece onu kattı; o, onunla birlikte akıp giderken…
tıpkı yayın, **الغَرَبْ** okunu katması gibi.”
Ve kunût duasında: “Şüphesiz Senin azabın kâfirlere **مُلْحِق**” hâ’nın kesresiyle; yani: **لاحِقٌ**; ve fetha daha güzeldir yahut Cevherî ve Sâgânî’nin dediği gibi doğrudur. İbn Düreyd dedi ki: **مُلحَق** ve **مُلحِق** ikisi de. Leys dedi ki: kesre bize daha sevimlidir; dedi ki: ve denilir: o, Kur’an’dandır; onun üzerine yalnız bir şahit buldular da kunûta konuldu. Dedi ki: ve bu dil, Yüce Allah’ın sözüne uygundur: “Kulu ile gece yürüttü.” İbnü’l-Esîr dedi ki: rivayet hâ’nın kesresiyle; yani: Senin azabın kime inerse onu kâfirlere kattı; ve denildi: o, **لاحِق** manasındadır; **لَحِق** için bir lehçedir. Denilir: **لحِقْته** ve **ألحَقْته** bir manada; tıpkı **كتَبِعْتُه** ve **أتْبَعْته** gibi. Ve hâ’nın fethasıyla, mef’ûl üzere rivayet edilir; yani: Senin azabın kâfirlere **مُلْحَقٌ**tur ve onunla vurulurlar. Ve **لَحِقَ** **كسَمِع** **لُحوقاً** damme ile: yani zayıfladı; Cevherî bunu nakletti. Zemahşerî ekledi: ve karnı yapıştı; bu mecazdır. Ezherî dedi ki: **فرسٌ لاحِقُ الأيْطَلِ**; **خيْلٍ لُحْقِ الأياطِل**dendir: zayıflatıldıklarında. Ve Ka‘b’ın kasidesinde, Allah ondan razı olsun:
“Sol yanlar üzerinde hızlı gider; o **لاحِقَةٌ**dır…
ince; onların yere vuruşu çözülmedir.”
Sâgânî, Ru’be’den şu beyiti okuttu:
“**لواحِقُ الأقْرابِ** onda, **كالمَقَقْ**.”
Ve **لاحِق**: **الصحاح**’ta olduğu üzere, Muâviye b. Ebî Süfyân’ın, Allah ondan razı olsun, atlarının adıdır. Ve **لاحِق الأكْبر** Ganî b. A‘sur’undur. Ve **لاحِق**: Hâricî Hâzûk’un atıdır. Kız kardeşi onu mersiyeleyerek dedi ki:
“Kim bu yılı **الوشيلَ** ve **لاحِقاً** ile ganimet alır…
ve Hızâk’ın öldürülmesi; yüksek zikri hiç eksilmedi.”
Ve **لاحِق**: Uyeyne b. el-Hâris b. Şihâb’ın atıdır. Ebû’n-Nedâ dedi ki: **لاحِقٌ الأصغَرُ** Benî Esed’indir. Nâbiga ez-Zübyânî dedi ki:
“Onların içinde **العَسْجَديِّ**in ve **لاحِقٍ**in kızları vardır…
idman yerinden, boz; yürüyüşleri ağır.”
İbnü’l-Kelbî, atların neseblerinde, metniyle dedi ki: **ولاَحِق الأصْغَرُ**: **اللاّحق الأكْبرِ**in kızlarındandır; ve onun hakkında Kümeyt der ki:
“**آلِ الوَجيه** ve **لاحقٍ** ailesinden seçkin develer…
kişnediklerinde bize kinlerimizi hatırlatır.”
Ve **أبو لاحِق**: doğanın künyesidir; Sâgânî bunu nakletti. Ebû Hâtim dedi ki: **اللُّوَيْحِقُ**: boz bir kuştur; **الوَبْر** ve **اليَعاقِيبَ** avlar. Leys dedi ki: **المِلْحاقُ**: deve; yürüyüşte develer onu neredeyse geçemez. Ru’be dedi ki:
“o, koşunun delip geçenidir; **مِلْحاقُ اللَّحَق**.”
Ve **المُلْحَقُ**: yapıştırılmış **الدَّعِيُّ**; **الصحاح**’ta olduğu üzere; ve bu mecazdır. Ve ondan, sarf kitaplarında **باب الإلْحاق**. Ve **اللِّحاق** **ككِتاب**: yayın kılıfıdır; **العُباب**’ta olduğu üzere; onu kesre ile ضبط etmedi; bu, fetha ile de olabileceğini ihtimal ettirdi. Ve **الألْحاقُ**: vadiden suyun çekildiği yerlerdir; oralara tohum atılır; denir: “**قد زَرَعوا الألحاقَ**”; tekili harekeli **لَحَقٌ**tur; Kisâî bunu söyledi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **اللَّحَقُ**: kavmin vadinin kenarında ekim yapmasıdır. Ve denilir: adam **استَلْحَق** etti; yani onları ekti; yani **الألْحاق**ı. Ve falan, falanı **استَلْحَقَ**: onu iddia etti. Ve Amr b. Şuayb hadîsinde: Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, şu hükmü verdiği: babasından sonra, kendisine nispet edilen babadan sonra **استُلحِق** edilen her **مُسْتَلْحَق**; onu **استَلْحَقَه** edene **لحِق** etmiştir. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hattâbî dedi ki: bunlar, şeriatin ilk zamanında vuku bulan hükümlerdir; çünkü cahiliye ehlinin fahişe cariyeleri vardı; efendileri onlara uğrarlardı; onlardan biri çocuk getirince, bazen efendi ve zina eden onu iddia ederdi; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu efendiye kattı; çünkü cariye, hür kadın gibi yataktır; eğer efendi ölür de onu **يسْتَلْحِقْه** etmezse, sonra varisleri ondan sonra onu **استَلْحَقَه** ederse, babasına **لحِق** eder; mirasında ihtilaf vardır. Ve harekeli olarak **اللَّحَقُ**: birinciye eklenen şeydir; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Ve hurmadan **اللَّحَق**: eklenen şeydir. Ve **الصحاح**’ta: birinciden sonra gelir; Ebû Hanîfe ekledi: ve her meyve bir meyveden sonra gelirse o **لَحَقٌ**tur; cem’i **ألْحاقٌ**tır. Leys dedi ki: **اللَّحَقُ**: hayvan, bitki ve hurma yükünden, bir şeye yetişen yahut ona yetiştirilmiş her şeydir. Ve denildi: **اللَّحَق** hurmada, olgunlaşıp hurmalaştıktan sonra karnında yeşil bir şeyin çıkmasıdır; nadiren olgunlaşır; kış ona yetişir de yağmur onu düşürür; ve buna benzer şey üzümde de olur; ona **لَحَقاً** denir. Tırimmâh, böyle bir şeyde, vaktinde çıkanın olgunlaşmasından sonra tomurcuk veren bir hurma ağacını vasfederek dedi ki:
“**ألحَقَتْ** oynayıp çıkardığını,
artık olgunlaşmış olana; kesim vakti gelince.”
Yani: sanki onunla oynamış gibi, vaktinde olmayan bir zamanda çıkardığı için, taze bir tomurcuğu kattı; çünkü hurma ağacı ancak ilkbaharda tomurcuk verir; yazın sonunda olgunlaşması olmayan bir şey çıkarırsa, sanki çıkardığında ciddi değildir. Ve **تَلاحَقَت** **الرِّكابُ** ve **المَطايا**: yani bazısı bazısına yetişti; şair dedi ki:
“Derim ki, **المَطايا** **تلاحَقَت** olmuşken…
Söz sana yeter; şüphesiz üzerinde bir göz vardır.”
Yani: yumuşak davran ve sözden el çek. Ve kendisi üzerine istidrâk edilenlerdendir: damme ile **اللُّحُوق**: bağlanma ve yapışma. Ve falan, falanı **ألحقَ** etti ve onu **ألحقَه**: ikisi de onu onun **مُلحقَه**si kıldı. Ve **تَلاحقَ** kavim: bazısı bazısına yetişti. Ve harekeli **اللَّحَق**: kitaptan bitirdikten sonra kitaba eklenen şeydir; böylece ondan düşeni ona eklersin; ve **ألْحاقاً** olarak cem’ olunur; ve eğer hafifletilirse, **لَحْقٌ** denilirse caiz olur; Ezherî bunu nakletti. Ben derim ki: onların “bunun için **لِحاقٌ**” demeleri, kesre ile, hatadır; ve ona eklenen şeye onun **مُلْحَقه**si derler. Ve **اللَّحَقُ** ayrıca: fazla olan şeydir. İbn Uyeyne dedi ki:
“sanki satırlar arasında bir **لَحَقُ**.”
Ve insanlardan **اللّحَق**: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme yetişen kavimdir; recez söyleyen dedi ki:
“ve onun Araplarından yetişen bir **لَحَقٍ**.”
Ezherî dedi ki: **اللَّحَقُ**, **لِلَحِقَ** için masdar olabilir; ve **لاحِق**ın cem’i de olabilir; tıpkı “خادِمٌ وخَدَمٌ” ve “عاسٌّ وعَسَسٌ” denildiği gibi. Ve **لَحَقُ الغَنَمِ**: ona yetişmek üzere olan yavrularıdır. Ve **اللَّحَق**: yağmurun suladığı ekindir; o, **الزرعُ العِذْي**dir; cem’i **ألْحاقٌ**tır. Ve **قوسٌ لُحُقٌ** - iki damme ile - ve **مِلْحاق**: okun süratlisidir; bir şey istemez ki ona **لَحِقَته**. Ve ağaç **ألحَقَ** etti: Ebû Hanîfe’den; ona **اللَّحَق** tomurcuk verdi. Ve **اللَّحَق**: dağın başıdır. Ve babası olmayan birine yapıştırılmış **الدّعيّ**: Leys’ten; ve o, Ezherî’den ayrıca **المُلْحَق**tır. Ve “**وألْحَقْتُهم**”: onları geçtiğim zaman; İbn Düreyd dedi ki: sabit değildir. Ve onların “**التحقَ به**” sözleri: yani **لحِق**; müvelleddir. Sâgânî dedi ki: onu, dil kitaplarından tedvin edilmiş olanlarda bulmadım; bundan kaçınılsın; aynı şekilde **المَلاحق** ve **اللِّحاق** **ككِتاب**. Ve onların “**اللُّحوقِيّ**” - damme ile - şişeye benzerlik için. Ve **تَلاحَقَت** haberler: peş peşe geldi; ve kavmin halleri de; ve bu mecazdır. Ve **اللاحِقَةُ**: ilk meyveden sonra meyvedir; cem’i **لَواحِق**tir. Ve Ebû Miclaz **لاحِقُ** b. Humeyd es-Sedûsî: tâbiîdir.
