# لحق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لحق

اللَّحْقُ واللُّحُوق والإلْحاقُ: الإدراك. لَحِقَ الشيءَ وأَلْحَقَهُ وكذلك لَحِقَ به وأَلْحَقَ لَحاقاً، بالفتح، أي أدركه؛ قال ابن بري: شاهده لأبي دواد:
فأَلْحَقَهُ، وهو سَاطٍ بها،
كما تُلْحِقُ القوسُ سَهْمَ الغَرَبْ
واللَّحاقُ: مصدر لَحِقَ يَلْحَقُ لَحاقاً. وفي القنوت: إن عذابك بالكافرين مُلْحِقٌ بمعنى لاحِق، ومنهم من يقول إن عذابك بالكافرين مُلْحَقٌ؛ قال الجوهري: والفتح أَيضاً صواب؛ قال ابن الأَثير: الرواية بكسر الحاء، أَي من نزل به عذابُك أَلْحَقَهُ بالكفار، وقيل: هو بمعنى لاحق لغة في لَحِقَ. يقال: لَحِقْتُه وأَلْحَقْته بمعنىً كتَبعتْه وأَتْبَعْته، ويروي بفتح الحاء على المفعول أي إن عذابك مُلْحَقٌ بالكفار ويصابون به، وفي دعاء زيارة القبور: وإنا إن شاء الله بكم لاحِقُونَ؛ قيل: معناه إذا شاء الله، وقيل: إن شرطية والمعنى لاحقُونَ بكم في الموافاة على الإيمان، وقيل: هو على التَّبَرّي والتفويض كقوله تعالى: لتدْخُلُنَّ المسجد الحرام إن شاء الله آمنين، وقيل: هو على التأَدب كقوله تعالى: ولا تقولَنَّ لشي إني فاعل ذلك غداً إلا أَن يشاء الله. وأَلْحَقَ فلانٌ فلاناً وألْحَقَهُ به، كلاهما: جعله مُلْحَقَهُ. وتَلاحَقَ القوم: أَدرك بعضهم بعضاً. وتلاحَقَت الرِّكاب والمَطايا أَي لَحِقَ بعضُها بعضاً؛ وأَنشد:
أقولُ، وقد تَلاحَقَت المَطايا:
كَفاك القَوْل إن عَلَيكَ عَيْنا
كفاك القول أَي ارْفُقْ وأَمسك عن القول. ولَحِقْتُه وأَلْحَقْتُه بمعنى واحد.
الأَزهري: واللَّحَقُ ما يُلْحَقُ بالكتاب بعد الفراغ منه فتُلْحِق به ما سقط عنه ويجمع أَلْحاقاً، وإن خْقّف فقيل لَحْق كان جائزاً. الجوهري: اللّحَقُ، بالتحريك، شيء يُلْحَقُ بالأول. وقوس لُحُقٌ ومِلْحاق: سريعة السهم لا تريد شيئاً إلا لَحِقتْه. وناقة مِلْحَاق: تَلْحَقُ الإبل فلا تكاد الإبل تفوتها في السير؛ قال رؤبة:
فهي ضَروُحُ الرَّكْض مِلْحاق اللَّحق
واللَّحَقُ: كل شيء لَحِقَ شيئاً أَو لُحِقَ به من الحيوان والنبات وحمل النخل، وقيل: اللَّحَقُ في النَّخل أَن تُرْطب وتُتَمّر ثم يخرج في بطنه شيء يكون أَخضر قلما يُرْطب حتى يدركه الشتاء فيُسْقطه المطر، وقد يكون نحو ذلك في الكَرْم يسمى لَحَقَاً؛ وقد قال الطرماح في مثل ذلك يصف نخلة أَثْلَعت بعد يَنْع ما كان خرج منها في وقته فقال:
أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي
قد أَنى، إذْ حانَ حينُ الصِّرام
أَي أَلحقت طَلْعاً غَريضاً كأَنها لعبت به إذ أَطلعته في غير حينه، وذلك أن النخلة إنما تُطْلِعُ في الربيع فإذا أَخرجت في آخر الصيف ما لا يكون له يَنْعٌ فكأَنها غير جادّة فيما أَطْلَعَتْ. واللَّحَق أَيضاً من الثمر: الذي يأْتي بعد الأَول، وكل ثمرة تجيء بعد ثمرة، فهي لَحَقٌ، والجمع أَلْحاق؛ حكاه أَبو حنيفة. وقد أَلْحَقَ الشجر؛ واللَّحَقُ أَيضاً من الناس كذلك: قوم يَلْحَقُون بقوم بعد مضيهم؛ قال:
يُغْنِيكَ عن بُصْرى وعن أَبوابها،
وعن حِصارِ الرّومِ واغْتِرابها
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها،
تحت لِواء الموت أَو عُقَابِها
قال الأَزهري: يجوز أَن يكون اللَّحَقُ مصدراً لِلَحِقَ، ويجوز أَن يكون جمعاً للاحِقٍ كما يقال خادم وخَدَم وعاش وعسَسَ. ولَحَقُ الغنم: أَولادها التي كادت تَلْحَقُ بها. واللَّحَقُ: الشيء الزائد؛ قال ابن عيينة:كأَنَّهُ بين أَسْطُرٍ لَحَقُ
والجمع كالجمع: واللَّحقُ: الزرع العِذْي وهو ما سقته السماء، وجمعه الأَلحاقُ. الكسائي: يقال زرعوا الأَلْحاقَ، والواحد لَحَقٌ، وذلك أَن الوادي يَنْضُب فيُلْقي البَذْر في كل موضع نضَبَ عنه الماء فيقال: اسْتَلْحَقُوا إذا زرعوا. وقال ابن الأَعرابي: اللَّحَقُ أَن يزرع القوم في جانب الوادي؛ يقال: قد زرعوا الأَلْحاقَ.
ولَحِق لُحُوقاً أَي ضَمُر. الأَزهري: فرس لاحقُ الأَيْطَلِ من خيل لُحْق الأَياطل إذا ضُمّرت؛ وفي قصيد كعب:
تَخْدي على يَسَراتٍ، وهي لاحقةٌ،
ذوابلٌ وقْعُهُنَّ الأَرْضَ تَحليلُ
اللاحِقةُ: الضامرة.والمُلْحَقُ: الدَّعِيّ المُلْصَق. واسْتَلْحَقَه أَي ادعاه. الأَزهري عن الليث: اللَّحَقُ الدعيّ المُوصَل بغير أَبيه؛ قال الأَزهري: سمعت بعضهم يقول له المُلْحَق. وفي حديث عمرو بن شعيب: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قضى أَن كل مُسْتَلْحَق اسْتُلْحِقَ بعد أَبيه الذي يُدْعى له فقد لَحِق بمن اسْتَلْحَقه؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي هذه أحكام وقعت في أَول زمان الشريعة، وذلك أَنه كان لأَهل الجاهلية إماء بغايا، وكان سادتهن يُلِمُّونَ بهن، فإذا جاءت إحداهن بولد ربما ادّعاه السيد والزاني، فأَلحقه النبي، صلى الله عليه وسلم، بالسيد لأن الأَمة فراش كالحرَّة، فإن مات السيد ولم يَسْتَلْحِقُهُ ثم اسْتَلْحَقَهُ ورثته بعده لَحِق بأَبيه، وفي ميراثه خلاف. ولاحِقٌ: اسم فرس معروف من خيل العرب؛ قال النابغة:
فيهم بنات الأَعْوَجِيّ ولاحِقٍ،
وُرْقاً مَراكِلُها من المِضْمارِ
وفي الصحاح: ولاحِق اسم فرس كان لمعاوية بن أَبي سفيان.

### Türkçe

**اللَّحْقُ** ve **اللُّحُوق** ve **الإلْحاقُ**: idrâk (yetişme, erişme). **لَحِقَ** şeyi ve **أَلْحَقَهُ**; yine bunun gibi **لَحِقَ** ona ve **أَلْحَقَ** **لَحاقاً** (fetha ile), yani ona yetişti; İbn Berrî dedi ki: Ebû Duvâd’a ait şâhidi:

فأَلْحَقَهُ، وهو سَاطٍ بها،
كما تُلْحِقُ القوسُ سَهْمَ الغَرَبْ

Ve **اللَّحاقُ**: **لَحِقَ يَلْحَقُ لَحاقاً**’ın masdarıdır. Ve kunûtta: “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **مُلْحِقٌ**” (yani **لاحِق** mânâsında); onlardan kimi de “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **مُلْحَقٌ**” der; Cevherî dedi ki: fetha da yine doğrudur; İbnü’l-Esîr dedi ki: rivayet hâ’nın kesriyledir; yani senin azabın kendisine inen kimseyi kâfirlere **أَلْحَقَهُ** (onlara kattı); ve denildi ki: **لَحِقَ**’te bir lugat olarak **لاحق** mânâsındadır. Denir: **لَحِقْتُه** ve **أَلْحَقْته** bir mânâdadır; tıpkı **تَبِعْتُه** ve **أَتْبَعْته** gibi. Ve hâ’nın fethasıyla mef‘ûl üzere rivayet edilir; yani “Senin azabın kâfirlere **مُلْحَقٌ**” (kâfirlere ilhâk edilmiştir) ve onunla musîbetlendirilirler. Ve kabirleri ziyaret duasında: “Ve biz, inşâallah, sizinle **لاحِقُونَ**’uz”; denildi ki: mânâsı “Allah dilerse”dir; ve denildi ki: **إن** şartiyedir ve mânâ “îmân üzere vefatta size **لاحِقُونَ** (yetişenler)”dir; ve denildi ki: o, beri olma ve tefvîz üzeredir; tıpkı Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “**إن شاء الله** emniyet içinde Mescid-i Harâm’a mutlaka gireceksiniz”; ve denildi ki: o, edeplenme üzeredir; tıpkı Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “Yarın şu şeyi yapacağım deme; ancak ‘Allah dilerse’ (de).” Ve falan, falanı **أَلْحَقَ** ve onu ona **أَلْحَقَهُ**; ikisi de: onu onun **مُلْحَقَهُ** (kendisine ilhâk edileni) kıldı. Ve **تَلاحَقَ** kavim: bazısı bazısına yetişti. Ve **تلاحَقَت** binekler ve develer; yani bazısı bazısına **لَحِقَ** (yetişti); ve inşâd etti:

أقولُ، وقد تَلاحَقَت المَطايا:
كَفاك القَوْل إن عَلَيكَ عَيْنا

**كفاك القول**: yani yumuşak davran, ve sözden el çek. Ve **لَحِقْتُه** ve **أَلْحَقْتُه** bir mânâdadır.

Ezherî: **اللَّحَقُ**, kitaptan bitirdikten sonra kitaba ilhâk edilen şeydir; böylece ona, ondan düşmüş olanı ilhâk edersin; ve **أَلْحاقاً** diye cem‘ olunur; eğer hafifletilse de **لَحْق** denilse câiz olurdu. Cevherî: **اللّحَقُ** (harekeli), evvele ilhâk edilen bir şeydir. Ve **قوس لُحُقٌ** ve **مِلْحاق**: okun süratlisidir; bir şeyi istemez ki ona **لَحِقتْه** (yetişmiş olmasın). Ve **ناقة مِلْحَاق**: develere **تَلْحَقُ** (yetişir); yürüyüşte develer neredeyse onu geçemez; Ru’be dedi ki:

فهي ضَروُحُ الرَّكْض مِلْحاق اللَّحق

Ve **اللَّحَقُ**: hayvan, bitki ve hurma yükünden bir şeye **لَحِقَ** olan yahut ona **لُحِقَ** edilen her şeydir. Ve denildi ki: hurmada **اللَّحَقُ**, rutubetlenip hurmalaştıktan sonra karnında yeşil bir şeyin çıkmasıdır; nadiren rutubetlenir, ta ki kış ona yetişir de yağmur onu düşürür; ve bunun benzeri asmada da olabilir; ona **لَحَقَاً** denir. Tırimmâh, bunun benzeri hakkında, vaktinde ondan çıkmış olanın olgunlaşmasından sonra (yen‘den sonra) **أَثْلَعت** (yeniden tomurcuk verdi) bir hurma ağacını vasfederek dedi ki:

أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي
قد أَنى، إذْ حانَ حينُ الصِّرام

Yani: sanki onunla oynadı da onu vaktinin dışında çıkardı; çünkü hurma ağacı ancak ilkbaharda tomurcuk verir; yazın sonunda olgunlaşması olmayan bir şeyi çıkarırsa, sanki çıkardığında ciddi değildir. Ve **اللَّحَق** meyveden de: evvelden sonra gelen şeydir; ve her meyve bir meyveden sonra gelirse o **لَحَقٌ**’tır; cem‘i **أَلْحاق**tır; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ve ağaç **أَلْحَقَ** etti (sonradan ürün verdi). Ve **اللَّحَق** insanlardan da böyledir: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme **يَلْحَقُون** (yetişen) bir kavim; dedi ki:

يُغْنِيكَ عن بُصْرى وعن أَبوابها،
وعن حِصارِ الرّومِ واغْتِرابها
ولَحَقٍ يَلْحَق من أَعرابها،
تحت لِواء الموت أَو عُقَابِها

Ezherî dedi ki: **اللَّحَقُ**, **لَحِقَ**’ın masdarı olabilir; ve **لاحِقٍ**’ın cem‘i de olabilir; tıpkı “**خادم** ve **خَدَم**” ve “**عاسّ** ve **عَسَسَ**” denildiği gibi. Ve **لَحَقُ الغنم**: ona yetişmek üzere olan yavrularıdır. Ve **اللَّحَقُ**: ziyade (fazlalık) olan şeydir; İbn Uyeyne dedi ki:

كأَنَّهُ بين أَسْطُرٍ لَحَقُ

Ve cem‘i, cem‘ gibi: ve **اللَّحقُ**: **الزرع العِذْي**’dir; o, göğün (yağmurun) suladığı şeydir; cem‘i **الأَلحاقُ**tır. Kisâî: “**زرعوا الأَلْحاقَ**” denir; tekili **لَحَقٌ**’tır; bu, vâdî kuruyup suyun çekildiği her yere tohumu atmalarındandır; “**اسْتَلْحَقُوا**” denir, ekin ektiklerinde. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **اللَّحَقُ**, kavmin vâdînin kenarında ekin ekmesidir; “**قد زرعوا الأَلْحاقَ**” denir.

Ve **لَحِق** **لُحُوقاً**: yani zayıfladı (inceldi). Ezherî: **فرس لاحقُ الأَيْطَلِ**; **خيل لُحْق الأَياطل**’dendir, zayıflatıldıklarında; Ka‘b’ın kasîdesinde:

تَخْدي على يَسَراتٍ، وهي لاحقةٌ،
ذوابلٌ وقْعُهُنَّ الأَرْضَ تَحليلُ

**اللاحِقةُ**: zayıf (ince) olan. Ve **المُلْحَقُ**: yapıştırılmış (nisbet edilmiş) **الدَّعِيّ**. Ve **اسْتَلْحَقَه**: yani onu iddia etti (kendine nisbet etti). Ezherî, Leys’ten: **اللَّحَقُ**, babasından başkasına ulaştırılmış **الدعيّ**’dir; Ezherî dedi ki: bazılarının ona **المُلْحَق** dediğini işittim. Ve Amr b. Şuayb hadîsinde: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, hükmetti ki: babasından sonra, kendisine nisbet edilen babasından sonra **اسْتُلْحِقَ** edilen her **مُسْتَلْحَق**, onu **اسْتَلْحَقه** edene **لَحِقَ** (ona katıldı); İbnü’l-Esîr dedi ki: Hattâbî dedi: bunlar şeriatın ilk zamanında vuku bulan hükümlerdir; çünkü câhiliye ehlinin fâhişe câriyeleri vardı; efendileri onlara uğrarlardı; onlardan biri çocuk getirdiğinde, bazen efendi ve zinâ eden onu iddia ederdi; Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu efendiye ilhâk etti; çünkü câriye, hür kadın gibi bir döşektir; eğer efendi ölür de onu **يَسْتَلْحِقُهُ** etmez, sonra vârisleri ondan sonra onu **اسْتَلْحَقَهُ** ederse, babasına **لَحِقَ**; mirasında ihtilâf vardır. Ve **لاحِقٌ**: Arap atlarından mâruf bir atın adıdır; Nâbiga dedi ki:

فيهم بنات الأَعْوَجِيّ ولاحِقٍ،
وُرْقاً مَراكِلُها من المِضْمارِ

Ve **الصحاح**’ta: **لاحِق** adı, Muâviye b. Ebî Süfyân’ın bir atının adı idi.
