# لحق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AD%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لحق

لحق به كسمع، ولحقه لحقا ولحاقا بفتحهما: أدركه. ومنه الحديث: أسرعكن لحاقا بي أطولكن يدا، وكذلك اللحوق بالضم كألحقه إلحاقا وهذا لازم متعد. يقال: ألحقه به غيره، وألحقه: أدركه. قال ابن بري: شاهد اللازم قول أبي دواد:
  فألحقه وهـو سـاط بـهـا                      كما تلحق القوس سهم الغرب

  وفي دعاء القنوت: إن عذابك بالكفار ملحق بكسر الحاء أي: لاحق، والفتح أحسن، أو هو الصواب كما قاله الجوهري والصاغاني. وقال ابن دريد: ملحق وملحق جميعا. وقال الليث: بالكسر أحب إلينا، قال: ويقال: إنها من القرآن لم يجدوا عليها إلا شاهدا واحدا فوضعت في القنوت. قال: وهذه اللغة موافقة لقول الله تعالى: )سبحان الذي أسرى بعبده(. وقال ابن الأثير: الرواية بكسر الحاء، أي: من نزل به عذابك ألحقه بالكفار، وقيل: هو بمعنى لاحق، لغة في لحق، يقال: لحقته وألحقته بمعنى، كتبعته وأتبعته، ويروى بفتح الحاء على المفعول أي: إن عذابك ملحق بالكفار ويصابون به. ولحق، كسمع لحوقا بالضم، أي: ضمر، نقله الجوهري. زاد الزمخشري: ولصق بطنه وهو مجاز. وقال الأزهري: فرس لاحق الأيطل، من خيل لحق الأياطل: إذا ضمرت. وفي قصيدة كعب رضي الله عنه:
  تخدي على يسرات وهي لاحقة                      ذوابل وقعهن الأرض تحلـيل وأنشد الصاغاني لرؤبة:
  لواحق الأقراب فيها كالمقق ولاحق: اسم أفراس كانت لمعاوية بن أبي سفيان رضي الله عنه كما في الصحاح. ولاحق الأكبر لغني بن أعصر. ولاحق: فرس للحازوق الخارجي. قالت أخته ترثيه:
  ومن يغنم العام الوشيل ولاحقـا                      وقتل حزاق لم يزل عالي الذكر ولاحق: فرس لعيينة بن الحارث بن شهاب. وقال أبو الندى: لاحق الأصغر لبني أسد. قال النابغة الذبياني:
  فيهم بنات العسجدي ولاحق                      ورقا مراكلها من المضمار وقال ابن الكلبي - في أنساب الخيل - ما نصه: ولاحق الأصغر: من بنات اللاحق الأكبر، ولها يقول الكميت:
  نجائب من آل الوجيه ولاحق                      تذكرنا أحقادنا حين تصهل وأبو لاحق: كنية البازي، نقله الصاغاني. وقال أبو حاتم: اللويحق: طائر أغبر يصيد الوبر واليعاقيب. وقال الليث: الملحاق: الناقة لا تكاد الإبل تفوقها في السير. قال رؤبة:
  فهي ضروح الركض ملحاق اللحق

  والملحق: الدعي الملصق كما في الصحاح، وهو مجاز. ومنه باب الإلحاق في كتب التصريف. واللحاق ككتاب: غلاف القوس كما في العباب، ولم يضبطه بالكسر، فاحتمل أن يكون بالفتح أيضا. والألحاق: مواضع من الوادي ينضب عنها الماء، فيلقى فيها البذر يقال: قد زرعوا الألحاق الواحد لحق، محركة قاله الكسائي. وقال ابن الأعرابي: اللحق: أن يزرع القوم في جانب الوادي. ويقال: استلحق الرجل، أي: زرعها، أي: الألحاق. واستلحق فلان فلانا: ادعاه. وفي حديث عمرو بن شعيب: أن النبي صلى الله عليه وسلم قضى أن كل مستلحق استلحق بعد أبيه الذي يدعى له فقد لحق بمن استلحقه، قال ابن الأثير: قال الخطابي: هذه أحكام وقعت في أول زمان الشريعة؛ وذلك أنه كان لأهل الجاهلية إماء بغايا، وكان سادتهن يلمون بهن، فإذا جاءت إحداهن بولد ربما ادعاه السيد والزاني، فألحقه النبي صلى الله عليه وسلم بالسيد؛ لأن الأمة فراش كالحرة، فإن مات السيد ولم يستلحقه، ثم استلحقه ورثته بعده، لحق بأبيه، وفي ميراثه خلاف. واللحق محركة: شيء يلحق بالأول كما في الصحاح. واللحق من التمر: الذي يلحق. وفي الصحاح: يأتي بعد الأول، زاد أبو حنيفة: وكل ثمرة تجيء بعد ثمرة فهي لحق، والجمع ألحاق. وقال الليث: اللحق: كل شيء لحق شيئا أو لحق به من الحيوان والنبات وحمل النخل. وقيل: اللحق في النخل أن يرطب ويتمر، ثم يخرج في بطنه شيء يكون أخضر، قلما يرطب حتى يدركه الشتاء فيسقطه المطر، وقد يكون نحو ذلك في الكرم يسمى لحقا. وقد قال الطرماح في مثل ذلك يصف نخلة أطلعت بعد ينع ما كان خرج منها في وقته، فقال:
  ألحقت ما استلعبت بـالـذي                      قد أنى إذ حان حين الصرام أي ألحقت طلعا غريضا كأنها لعبت به إذ أطلعته في غير حينه، وذلك أن النخلة إنما تطلع في الربيع، فإذا أخرجت في آخر الصيف ما لا يكون له ينع، فكأنها غير جادة فيما أطلعت. وتلاحقت الركاب والمطايا أي: لحق بعضها بعضا، قال الشاعر:
  أقول وقد تلاحقت المطايا                      كفاك القول إن عليك عينا أي: ارفق وأمسك عن القول. ومما يستدرك عليه: اللحوق، بالضم: اللزوم واللصوق. وألحق فلان فلانا وألحقه: كلاهما جعله ملحقه. وتلاحق القوم: أدرك بعضهم بعضا. واللحق، محركة: ما يلحق بالكتاب بعد الفراغ منه، فيلحق به ما سقط عنه، ويجمع ألحاقا، وإن خفف فقيل: لحق كان جائزا، نقله الأزهري. قلت: وقولهم: لحاق لذلك بالكسر غلط، ويسمون ما لحق به ملحقه. واللحق أيضا: الشيء الزائد. قال ابن عيينة:
  كأنه بين أسطر لحق واللحق من الناس: قوم يلحقون بقوم بعد مضيهم، قال الراجز:
  ولحق يلحق من أعرابها

  قال الأزهري: يجوز أن يكون مصدرا للحق، ويجوز أن يكون جمعا للاحق، كما يقال: خادم وخدم، وعاس وعسس. ولحق الغنم: أولادها التي كادت تلحق بها. واللحق: الزرع العذي، وهو ما سقته السماء، والجمع ألحاق. وقوس لحق - بضمتين - وملحاق: سريعة السهم، لا تريد شيئا إلا لحقته. وألحق الشجر: طلع له اللحق، عن أبي حنيفة. واللحق: رأس الجبل. والدعي الملصق بغير أبيه عن الليث، وهو الملحق أيضا عن الأزهري. وألحقتهم: إذا تقدمتهم، قال ابن دريد: وليس بثبت. وقولهم: التحق به، أي: لحق مولدة. قال الصاغاني: لم أجده فيما دون من كتب اللغة، فليجتنب ذلك، وكذلك الملاحق، واللحاق، ككتاب. وقولهم: اللحوقي - بالضم - لشبه القارورة. وتلاحقت الأخبار: تتابعت، وكذا أحوال القوم، وهو مجاز. واللاحقة: الثمر بعد الثمر الأول، والجمع لواحق. وأبو مجلز، لاحق بن حميد السدوسي: تابعي.

### Türkçe

لحق ona, **سمع** gibi; ve onu **لحقا** ve **لحاقا** (ikisini de fetha ile): ona yetişti. Ondan hadis: “Bana en çabuk **لحاقا** edecek olanınız, eli en uzun olanınızdır.” Ve yine **اللحوق** damme ile, “onu **إلحاقا** etti” gibi; bu, lâzım (geçişsiz) ve müteaddî (geçişli)dir. Denir ki: “Başkasını ona **ألحقه** etti”; ve “onu **ألحقه** etti”: ona yetişti. İbn Berrî dedi: Lâzımın şahidi Ebû Duvâd’ın sözü:
  “Onu ona yetiştirdi, o onunla düz (yüzey) hâlindeyken,
  tıpkı yayın, garb okunu yetiştirmesi gibi.”

Ve kunût duasında: “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **ملحق**” (hâ’nın kesriyle), yani: **لاحق**; fetha daha güzeldir; yahut Cevherî ve Sâgânî’nin dediği gibi o doğrudur. İbn Düreyd dedi: **ملحق** ve **ملحق** ikisi de. Leys dedi: Kesir bize daha sevimlidir. Dedi: “Denir ki: O, Kur’an’dandır; onun üzerine tek bir şahit dışında bir şey bulamadılar da kunûta konuldu.” Dedi: “Bu dil, Allah’ın sözüne muvafıktır: ‘**سبحان الذي أسرى بعبده**’.” İbnü’l-Esîr dedi: Rivayet hâ’nın kesriyledir; yani: “Senin azabın kime inerse, onu kâfirlere **ألحقه** et.” Ve denildi ki: O, **لاحق** mânâsındadır; **لحق**’ta bir dildir; denir ki: “Onu **لحقته** ettim ve onu **ألحقته** ettim” mânâca (aynıdır); “Onu **تبعته** ettim ve onu **أتبعته** ettim” gibi. Hâ’nın fethasıyla mef‘ûl üzere de rivayet olunur; yani: “Şüphesiz senin azabın kâfirlere **ملحق**tır ve onunla vurulurlar.” Ve **لحق** ( **سمع** gibi) **لحوقا** damme ile; yani: zayıfladı/inceledi; Cevherî onu nakletti. Zemahşerî artırdı: “Karnı yapıştı”; bu mecazdır. Ezherî dedi: **لاحق الأيطل** bir at; **لحق الأياطل** atlarından: zayıfladıkları zaman. Ka‘b’ın (Allah ondan razı olsun) kasidesinde:
  “Sol yanlar üzerinde hızlı yürür; o **لاحقة**dır;
  ayaklarının yere vuruşu çözülme (gibi) ve (yere) yayılmadır.”
Sâgânî, Ru’be’den rivayet etti:
  “İçinde **لواحق الأقراب** (vardır), sanki **المقق** gibidir.”
Ve **لاحق**: Muâviye b. Ebî Süfyân’ın (Allah ondan razı olsun) sahip olduğu atların adıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **لاحق الأكبر**: Ganî b. A‘sar’ındır. Ve **لاحق**: Hâricî Hâzûk’un bir atıdır. Kız kardeşi onu mersiyeleyerek dedi:
  “Kim **العام الوشيل**’i ve **لاحقا**’yı ganimet alırsa,
  Huzâk’ın öldürülmesi, zikri yüce olmaktan geri kalmadı.”
Ve **لاحق**: Uyeyne b. el-Hâris b. Şihâb’ın bir atıdır. Ebû’n-Nedâ dedi: **لاحق الأصغر** Benî Esed’indir. Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
  “Onların içinde **بنات العسجدي** ve **لاحق** vardır;
  idman yerinden, koşu yürüyüşleri gümüş (gibi) beyazdır.”
İbnü’l-Kelbî — atların nesebleri hakkında — lafzen şunu dedi: “**لاحق الأصغر**: **اللاحق الأكبر**’in kızlarındandır.” Kümeyt ona dair der ki:
  “**آل الوجيه**’den ve **لاحق**’tan seçkin develer;
  kişnedikleri vakit bize kinlerimizi hatırlatırlar.”
Ve **أبو لاحق**: doğanın künyesidir; Sâgânî onu nakletti. Ebû Hâtim dedi: **اللويحق**: boz bir kuştur; **الوبر** ve **اليعاقيب** avlar. Leys dedi: **الملحاق**: deve; develer yürüyüşte onu neredeyse geçemez. Ru’be dedi:
  “O, koşunun çokça dövücüsü; **ملحاق اللحق**tır.”

Ve **الملحق**: **الصحاح**’ta olduğu gibi, yapıştırılmış (nisbet edilmiş) **الدعي**; bu mecazdır. Ondan, sarf kitaplarında **الإلحاق** bâbı. Ve **اللحاق** ( **كتاب** gibi): **العباب**’da olduğu üzere, yayın kılıfı; onu kesirle ضبط etmedi; fetha ile de olma ihtimali bulundu. Ve **الألحاق**: vadinin, suyun çekildiği yerleridir; oralara tohum atılır. Denir ki: “**الألحاق**’ı ektiler”; tekili **لحق**; harekeli (muharrak); Kisâî söyledi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **اللحق**: bir kavmin vadinin yanında ekin ekmesidir. Ve denir ki: “Adam **استلحق** etti”; yani: onu ekti; yani: **الألحاق**’ı. Ve “Falan, falanı **استلحق** etti”: onu iddia etti (kendine nisbet etti). Amr b. Şuayb hadîsinde: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hükmetti ki: “Her **مستلحق** ki, kendisine nisbet edilen babasından sonra **استلحق** edilirse, onu **استلحق** edene **لحق** etmiştir.” İbnü’l-Esîr dedi: Hattâbî dedi: “Bunlar, şeriatin ilk zamanında vuku bulan hükümlerdir; çünkü câhiliye ehlinin fahişe câriyeleri vardı; efendileri onlara uğrarlardı; onlardan biri çocukla gelince, bazen efendi ve zinâ eden onu iddia ederdi; Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) onu efendiye **ألحقه** etti; çünkü câriye, hür kadın gibi yataktır. Eğer efendi ölür de onu **استلحق** etmezse, sonra vârisleri ondan sonra onu **استلحق** ederse, babasına **لحق** eder; mirasında ihtilaf vardır.” Ve **اللحق** (muharrak): **الصحاح**’ta olduğu gibi, ilkinin ardından eklenen bir şey. Ve hurmadan **اللحق**: yetişen (sonradan gelen)dir. **الصحاح**’ta: “İlkinden sonra gelir.” Ebû Hanîfe artırdı: “Her meyve ki bir meyveden sonra gelir, o **لحق**tır”; çoğulu **ألحاق**. Leys dedi: **اللحق**: bir şeye **لحق** eden yahut ona **لحق** eden her şey; hayvandan, bitkiden ve hurma salkımından. Ve denildi ki: Hurma ağacında **اللحق**: olgunlaşıp hurmalaşması, sonra karnında yeşil olan bir şey çıkmasıdır; nadiren olgunlaşır; kış ona yetişir de yağmur onu düşürür. Üzüm bağında da bunun benzeri olur; **لحقا** diye adlandırılır. Tırmâh bunun benzerinde, vaktinde çıkmış olan olgunlaşmadan sonra (yeniden) tomurcuk veren bir hurma ağacını vasfederek dedi:
  “**ألحقت** (o), **استلعبت** ettiği şeyi,
  artık olgunlaşmış olana, hasat vakti gelince, ekledi.”
Yani: taze bir tomurcuğu **ألحقت** etti; sanki onunla oynadı; onu vaktinin dışında çıkardığı için. Bu, hurma ağacının ancak ilkbaharda tomurcuk vermesidir; eğer yazın sonunda olgunlaşması olmayan bir şeyi çıkarırsa, sanki çıkardığında ciddi değildir. Ve **تلاحقت** binekler ve yük hayvanları; yani: bazısı bazısına **لحق** etti. Şair dedi:
  “Derim — ve binekler **تلاحقت** etmişken —:
  Söz sana yeter; şüphesiz üzerinde bir göz vardır.”
Yani: yumuşak davran ve sözden el çek. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اللحوق** damme ile: bağlanma ve yapışma. Ve “Falan, falanı **ألحق** etti” ve “onu **ألحقه** etti”: ikisi de, onu onun **ملحقه**’si kıldı. Ve **تلاحق** etti kavim: bazısı bazısına yetişti. Ve **اللحق** (muharrak): kitaptan bitirdikten sonra ona eklenen şey; ondan düşeni ona eklenir; **ألحاقا** diye cem‘ olunur. Eğer hafifletilirse de **لحق** denilirse câiz olur; Ezherî nakletti. Dedim: Onların “bunun için **لحاق**” demeleri kesirle yanlıştır; ve ona eklenen şeye **ملحقه** derler. Ve **اللحق** ayrıca: fazla şey. İbn Uyeyne dedi:
  “Sanki satırlar arasında **لحق** gibidir.”
Ve insanlardan **اللحق**: bir kavmin geçip gitmesinden sonra bir kavme yetişen kavim. Recez söyleyen dedi:
  “Ve onun bedevîlerinden bir **لحق** yetişir.”

Ezherî dedi: **لحق**’ın masdarı olması câizdir; ve **لاحق**’ın cem‘i olması da câizdir; “**خادم** ve **خدم**; **عاس** ve **عسس**” denildiği gibi. Ve koyunların **لحق**’ı: onlara yetişmek üzere olan yavruları. Ve **اللحق**: yağmurun suladığı ekindir; o, göklerin suladığıdır; çoğulu **ألحاق**. Ve **لحق** yay — iki damme ile — ve **ملحاق**: oku hızlıdır; bir şey istemez ki onu **لحقته** etmesin. Ve “Ağaç **ألحق** etti”: ona **اللحق** çıktı; Ebû Hanîfe’den. Ve **اللحق**: dağın başı. Ve Leys’ten: babası olmayan birine yapıştırılmış **الدعي**; ve o, Ezherî’den, **الملحق** da. Ve “Onları **ألحقتهم** ettim”: onları geçtiğim zaman; İbn Düreyd dedi: sabit değildir. Ve onların “Ona **التحق** etti” sözleri; yani: **لحق** (müvelled). Sâgânî dedi: Dil kitaplarından yazılanlarda onu bulmadım; ondan sakınılsın; aynı şekilde **الملاحق** ve **اللحاق** ( **كتاب** gibi). Ve onların “**اللحوقي**” (damme ile) sözleri: şişeye benzerliğinden dolayı. Ve **تلاحقت** haberler: peş peşe geldi; kavmin hâlleri de böyledir; bu mecazdır. Ve **اللاحقة**: ilk meyveden sonra meyve; çoğulu **لواحق**. Ve Ebû Miclez, **لاحق بن حميد السدوسي**: tâbiîdir.
