# لخخ (ل-خ-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AE%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - خ - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء واللام
خ ل، ل خ مستعملان خل: الاخْتِلالُ من الخَلِّ الذي يُتَّخَذُ من عصير العنب والتمر.
والخَلُّ: طريقُ نافذٌ بين رمال متراكمة سُمي به، لأنه يَتَخَلَّلُ، أي: ينفذ.
والخَلُّ في العنق: عرق متصل بالرأس. قال منظور:
ثم إلى هاد شديد الخلِّ
وعنق كالجذع متمهل
أي طول.
والخَلُّ: الثوب البالي إذا رأيت فيه طُرُقا. وخَلَلْتُ الثوب ونحوه أَخُلُّه بخِلال، أي، شككته بخِلال، والخِلال: اسم خشبةٍ أو حديدةٍ يُخَلُّ بها، والخَلُّ: خُلولُ الجسم، أي: تغيره وهزاله. ورجل خَلٌّ، وجمعه: خُلونُ، أي: مَهزولون، قال:
واستهزأتْ بي ابنة السعديّ حين رأت		شَيْبي وما خلَّ من جسمي وتَحْنيبـي
والخَلَلُ مُنْفَرجُ ما بين كل شيئين. وخَلَلُ السَّحاب: ثقبه، وهي مخارج مصب القطر، والجمع: الخِلاُل، قال الله جل ذكره: "فترى الوَدْقَ يَخْرُجُ من خلاله" .
وخِلال الدّار: ما حَوالَيْ جدارِها، وما بين بُيُوتها، ومنه قوله جل وعز : "فجاسوا خلال الديار" .
وتقول: رأيتُه خَلَلَ الدناس، وخَلَلُ كل شيء: ما بدا لك من بين كل الناس شيء من نقبه أي من جوبه.
والخَلَلَ في الحرب وفي الأمر كالوهن. والخَلَلُ: الرقةُ في الناس.
والخِلَلُ: ما يبقَى من الطعام بين الأسنان، جماعته كالواحد.
وأَخَلَّ بهم فلانٌ، إذا غاب عنهم. وأخل الوالي بالثغور إذا قلل الجند بها.
ونزلت به خَلَّةٌ، أي: حاجة وخصاصة.
واخْتُلَّ إلى فلانٌ، أي احتيج غليه، من الخَلَّة، وهي الحاجة.
وأَخَلَّ بك فلان، إذا أدخلَ عليك الضَّرورة.
والخليلُ: الفقير الذي أصابته ضارورة في ماله، وغير ذلك، قال زهير:
وإن أتاه خليلٌ يومَ مـسـألةٍ		يقولُ: لاغائبٌ مالي ولا حَرِم
والخليلُ في هذا البيت: الذي أصابتهُ ضارورة فهو مفعولٌ رد إلى فَعيل.
واخْتُلِلْتُ: افْتَقَرْتُ. واخْتَلَلْتُ إلى رؤيتك. أي: اشْتَقْتُ.
والخُلَّةُ من النَّبات: ما ليس بحمض. قال:
كانوا مُخِلِّينَ فلاقوا حمضا
أي: كانوا في خُلَّةٍ فصاروا في حمض، يعني: الجيش. والخُلّة: العَرْفَجُ، وكل شجر يبقى في الشتاء وهو مثل العلقى.
وخَلَلْتُه بالرُّمْحِ واختللته : طعنته به.
والخَلَّةُ: الخَصْلَةُ، والجميع: الخِلالُ، والخَلاّتُ.
والخُلَّة: المرأة يَخالُّها الرجل. والخُلَّة.
والخُلاّن: جماعةُ الخليل. وخالَلْته مُخالَّةً وخِلالاً والخُلَّةُ: الاسم.
وفلانُ خِلِّي، وفلانة: خُلَّتي. بمنزلة: حِبَّي وحِبَّتي. والخِلُّ: الرَّجلُ الخليل.
والخَلاَلُ: البلحُ، بلغة أهل البصرة، وهو الأخضر من البُسْر قبل أن يُشْقِحَ. الواحدةُ: خَلالةْ. الواحدة: خَلالةْ.
والخِلَّةُ: جَفْنُ السِّيف المُغَشَّي بالأدمِ، والجميع: الخِلَلُ.
والمُخَلْخَلُ: موضعُ الخَلْخال.
ولسانُ الرجل وسيفه خَليلاهُ في كلام العرب، قال عمرو بن معدي كرب:
خليليَ لم أخنـه ولـم يخـنـي		على الصمصامة السيف السلام
والخَلْخالُ من الحلي: ما تَتَخَلْخَلُ به الجارية.
لخ: اللَّخْلَخَةُ من الطيب: ضَرْبٌ مِنْه. واللَّخلخانيّة: العُجْمة، يقال رجلٌ لَخْلَخانيٌّ، والمرأة بالهاء، أي لا يُفصحان، قال الأخطل يصف وده:
أذود اللَّخْلَخانيّاتِ عـنـه		وأَمْنَحُهُ المُصَرِّحةَ العِرابا
يعني: أنّه ببذلُه للعربيّات، ويمنعه من اللخَّلخانيّات. والمصرحة: الصريحة الأنساب.

##### Türkçe

باب **الخاء** واللام
**خ ل**، **ل خ** kullanımdadır. **خل**: **الخَلِّ**’den olan **الاخْتِلالُ**; ki o, üzüm ve hurma suyundan yapılan şeydir.
Ve **الخَلُّ**: yığılmış kumlar arasında nüfuz edici bir yoldur; onunla adlandırıldı; çünkü **يَتَخَلَّلُ**, yani nüfuz eder.
Ve boyunda **الخَلُّ**: başa bitişik bir damardır. Manzûr dedi ki:
ثم إلى هاد شديد **الخلِّ**
وعنق كالجذع متمهل
yani: uzunluk.
Ve **الخَلُّ**: onda yollar gördüğün vakit eski elbisedir. Ve elbiseyi ve benzerini **خَلَلْتُ**; onu **بخِلال** **أَخُلُّه**; yani onu **بخِلال** ile deldim. Ve **الخِلال**: onunla **يُخَلُّ** olunan bir tahta veya demir parçasının adıdır. Ve **الخَلُّ**: cismin **خُلولُ**’üdür; yani onun değişmesi ve zayıflamasıdır. Ve **خَلٌّ** adam; cem‘i: **خُلونُ**; yani: zayıflar. Dedi ki:
واستهزأتْ بي ابنة السعديّ حين رأت		شَيْبي وما خلَّ من جسمي وتَحْنيبـي
Ve **الخَلَلُ**: her iki şey arasındaki açılmış olandır. Ve **خَلَلُ السَّحاب**: onun deliğidir; o, damlanın döküldüğü yerin çıkışlarıdır; cem‘i: **الخِلاُل**. Allah, celâl zikriyle, dedi: "فترى الوَدْقَ يَخْرُجُ من خلاله" .
Ve **خِلال الدّار**: onun duvarının çevresi ve evlerinin arasıdır. Ondandır O’nun, cel ve azz, sözü: "فجاسوا خلال الديار" .
Ve dersin: Onu **خَلَلَ الدناس** gördüm. Ve her şeyin **خَلَلُ**’ü: her insan arasından sana görünen şey; onun **نقبه**’sinden, yani onun **جوبه**’sinden.
Ve savaşta ve işte **الخَلَلَ**, gevşeklik gibidir. Ve **الخَلَلُ**: insanlarda inceliktir.
Ve **الخِلَلُ**: dişler arasında yemekten kalan şeydir; topluluğu tek gibi (kullanılır).
Ve falan kimse onlara **أَخَلَّ** etti; onlardan kaybolduğu vakit. Ve vali sınırlara **أخل** etti; orada askeri azalttığı vakit.
Ve ona bir **خَلَّةٌ** indi; yani: ihtiyaç ve yoksulluk.
Ve falana **اخْتُلَّ** olundu; yani ona ihtiyaç duyuldu; **الخَلَّة**’den; o da ihtiyaçtır.
Ve falan kimse sana karşı **أَخَلَّ** etti; sana zorunluluğu soktuğu vakit.
Ve **الخليلُ**: malında ve başka şeyde kendisine bir zorunluluk isabet etmiş fakirdir. Züheyr dedi ki:
وإن أتاه **خليلٌ** يومَ مـسـألةٍ		يقولُ: لاغائبٌ مالي ولا حَرِم
Ve bu beyitte **الخليلُ**: kendisine zorunluluk isabet etmiş olandır; o, mef‘ûldür; **فعيل**’e geri döndürülmüştür.
Ve **اخْتُلِلْتُ**: fakirleştim. Ve seni görmeye **اخْتَلَلْتُ**; yani: özledim.
Ve bitkiden **الخُلَّةُ**: ekşi olmayan şeydir. Dedi ki:
كانوا مُخِلِّينَ فلاقوا حمضا
yani: bir **خُلَّةٍ** içinde idiler de bir **حمض** içinde oldular; yani: ordu. Ve **الخُلّة**: **العَرْفَجُ**’dur; ve kışın kalan her ağaçtır; o, **العلقى** gibidir.
Ve onu mızrakla **خَلَلْتُه** ve onu **اختللته**: onunla onu mızrakladım.
Ve **الخَلَّةُ**: huydur; hepsi: **الخِلالُ** ve **الخَلاّتُ**.
Ve **الخُلَّة**: erkeğin kendisiyle **يَخالُّ** olduğu kadındır. Ve **الخُلَّة**.
Ve **الخُلاّن**: **الخليل**’in topluluğudur. Ve onunla **مُخالَّةً** ve **خِلالاً** **خالَلْته**; ve **الخُلَّةُ**: addır.
Ve falan benim **خِلِّي**’mdir; ve falanca: benim **خُلَّتي**’mdir. Şu makamda: **حِبَّي** ve **حِبَّتي**. Ve **الخِلُّ**: **الخليل** adamdır.
Ve **الخَلاَلُ**: hurmadır; Basra ehlinin diliyle; o, **البُسْر**’den, **يُشْقِحَ** olmadan önceki yeşildir. Tekili: **خَلالةْ**. Tekili: **خَلالةْ**.
Ve **الخِلَّةُ**: deriyle kaplanmış kılıcın kınıdır; hepsi: **الخِلَلُ**.
Ve **المُخَلْخَلُ**: **الخَلْخال**’ın yeridir.
Ve Arapların sözünde adamın dili ve kılıcı onun iki **خَليلاهُ**’ıdır. Amr b. Ma‘dî Kerib dedi ki:
خليليَ لم أخنـه ولـم يخـنـي		على الصمصامة السيف السلام
Ve süsten **الخَلْخالُ**: cariyenin onunla **تَتَخَلْخَلُ** ettiği şeydir.

**لخ**: güzel kokudan **اللَّخْلَخَةُ**: ondan bir türdür. Ve **اللَّخلخانيّة**: acemliktir. **لَخْلَخانيٌّ** adam denir; kadın da **بالهاء** ile; yani ikisi de fasih konuşmazlar. Ahtal, onun sevgisini vasfederek dedi ki:
أذود **اللَّخْلَخانيّاتِ** عـنـه		وأَمْنَحُهُ **المُصَرِّحةَ** العِرابا
yani: ona Arap kadınlarını vermesiyle; ve onu **اللخَّلخانيّات**’tan men eder. Ve **المصرحة**: nesepçe saf olandır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَخَّتْ عينه، أي كثُر دمعها. والْتَخَّ عليهم أمرهم: اختلط. والْتَخَّ العُشْبُ: التفَّ. وسكرانُ مُلْتَخٌّ، أي مختلط عقله.

##### Türkçe

**لَخَّتْ** gözü; yani onun yaşı çoğaldı. Ve iş(leri) onlara **الْتَخَّ**: karıştı. Ve ot **الْتَخَّ**: dolandı. Ve sarhoş **مُلْتَخٌّ**dur; yani aklı karışık.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَخِخَتْ عينه ولَحِحَتْ إِذا التزقت من الرمص.
ولَخَّتْ عينه تَلِخُّ لخّاً ولَخيخاً: كثرت دموعها وغلظت أَجفانها؛ أَنشد ابن دريد:
لا خيرَ في الشيخ إِذا ما اجلَخَّا،
وسال غَرب عينه فَلَخَّا
أَي رَمِصَ. واللَّخَّة: الانف؛ قال:
حتى إِذا قالتْ له: إِيه إِيهْ
وجَعَلَتْ لَخَّتُها تُغَنّيه
تغنيه: أَراد تُغَنِّنُه من الغنة.
وواد لاخٌّ وملْتَخٌّ: كثير الشجر مؤْتَشب. قال الأَزهري: وروينا عن ابن عباس قصة إسماعيل وأُمِّه هاجر وإِسكان إِبراهيم إِياه في الحرم، قال: والوادي يومئذ لاحٌّ، قال شمر في كتابه إِنما هو لاخٌ، خفيف، أَي معوجُّ الفم ذهب به إِلى الإِلخاءِ
(* قوله «إلى الالخاء إلخ» في شرح القاموس:
ذهب في أخذه من الالخى، هكذا عندنا بالنسخة بالالف المقصورة، والذي في الامهات من الالخاء إلخ اهـ والظاهر أنه بالالف المقصورة على أفعل بدليل اللخواء ولقوله وهو المعوج إلخ). واللخواء، وهو المعوجُّ الفم؛ قال الأَزهري: والرواية لاخٌّ، بالتشديد.
روي عن ابن الأَعرابي أَنه قال: جوف لاخ أَي عميق؛ قال: والجوف الوادي، ومعنى قوله: الوادي لاخّ أَي متضايق متلاخّ لكثرة شجره وقلة عمارته؛ قال ابن الأَثير: أَثبته ابن معين بالخاءِ المعجمة وقال: من قال غير هذا فقد صحَّف فإِنه يروى بالحاءِ المهملة. وسكران مُلْتخٌّ ومُلْطخٌّ أَي مختلط لا يفهم شيئاً لاختلاط عقله؛ ومنه يقال التَخَّ عليهم أَمرُهم أَي اختلط. فأَما قولهم مُلْطخٌّ فغير مأْخوذ به لأَنه ليس بعربي؛ قال الجوهري: سكران مُلْتَخٍّ والعامة تقول ملطَخٌّ، ولا يقال سكران مُتَلَطِّخٌ، قال الأَصمعي: هو مأْخوذ من واد لاخّ إِذا كان ملتفّاً بالشجر. والتَخَّ العُشب: التَفَّ.
واللَّخْلَخانيَّةُ: العجمة في المنطق؛ رجل لَخْلَخانيٌّ وامرأَة لخلخانية إِذا كانا لا يفصحان. وفي الحديث: فأَتانا رجل فيه لَخْلَخانيَّة؛ قال أَبو عبيدة: اللخلخانية العُجمة؛ قال البعيث:
سيترُكُها، إِن سلَّم الله جارَها،
بنو اللَّخْلَخانيَّات، وهْي رُتُوع
وفي حديث معاوية قال: أَيّ الناس أَفصح؟ فقال رجل: قوم ارتفعوا عن لَخْلَخانيَّة العراق، قال: وهي اللكنة في الكلام والعجمة؛ وقيل: هو منسوب إِلى لَخْلَخان وهي قبيلة؛ وقيل: موضع؛ ومنه الحديث: كنا بموضع كذا وكذا فأَتى رجل فيه لَخْلَخانيَّة.
واللَّخْلَخَة: ضرب من الطيب؛ وقد لخلخه.

##### Türkçe

**لَخِخَتْ** gözü ve **ولَحِحَتْ**: çapaktan yapıştığı zaman.

Ve **ولَخَّتْ** gözü **تَلِخُّ** **لخّاً** ve **ولَخيخاً**: gözyaşları çoğaldı ve gözkapakları kalınlaştı;

İbn Düreyd inşad etti:
لا خيرَ في الشيخ إِذا ما اجلَخَّا،
وسال غَرب عينه فَلَخَّا

Yani: çapaklandı. Ve **اللَّخَّة**: burun; dedi:
حتى إِذا قالتْ له: إِيه إِيهْ
وجَعَلَتْ لَخَّتُها تُغَنّيه

**تغنيه**: **تُغَنِّنُه**’yi kastetti, **الغنة**’den (genizlilikten).

Ve **وواد لاخٌّ** ve **وملْتَخٌّ**: ağaçça çok, odunlaşmış (ağaçlarla örtülü). Ezherî dedi: İbn Abbas’tan İsmail’in ve annesi Hacer’in kıssasını ve İbrahim’in onu Harem’de iskân etmesini rivayet ettik, dedi ki:
Ve vadi o gün **لاحٌّ** idi. Şemmer kitabında dedi: O ancak **لاخٌ**’dur, hafif; yani ağzı eğri; onu **الإِلخاءِ**’ye götürdü.

(* Sözü “إلى الالخاء إلخ” Kâmûs şerhinde:
Onu **الالخى**’dan almasına götürdü; bizde nüshada elif maksûra ile böyledir; ana kaynaklarda ise **الالخاء** إلخ vardır, dedi. Görünen odur ki elif maksûra iledir, “أفعل” vezninde; **اللخواء** deliliyle ve onun “o, ağzı eğri olandır” sözüyle إلخ). Ve **اللخواء**: o, ağzı eğri olandır; Ezherî dedi: rivayet **لاخٌّ**’dur, şeddeli.

İbnü’l-A‘râbî’den rivayet olundu ki dedi: **جوف لاخ** yani derin; dedi: ve **الجوف** vadi demektir; sözünün manası: vadi **لاخّ** yani daralmış, ağaçlarının çokluğu ve imarının azlığı sebebiyle birbirine girmiş; İbnü’l-Esîr dedi: İbn Ma‘în onu **الخاءِ المعجمة** ile tespit etti ve dedi: bundan başkasını söyleyen tashif etmiştir; çünkü o **الحاءِ المهملة** ile rivayet olunur. Ve **وسكران مُلْتخٌّ** ve **ومُلْطخٌّ**: yani karışık; aklının karışıklığından dolayı hiçbir şey anlamaz; bundan dolayı denir: **التَخَّ عليهم أَمرُهم** yani işleri karıştı.

Ama onların **مُلْطخٌّ** sözü, onunla alınmış değildir; çünkü Arapça değildir. Cevherî dedi: **سكران مُلْتَخٍّ**; avam **ملطَخٌّ** der; ve **سكران مُتَلَطِّخٌ** denmez. Asma‘î dedi: o, ağaçla sarmaş dolaş olduğu zaman **واد لاخّ**’dan alınmıştır.

Ve **والتَخَّ العُشب**: dolandı.

Ve **اللَّخْلَخانيَّةُ**: konuşmada acemlik; **رجل لَخْلَخانيٌّ** ve **امرأَة لخلخانية**: ikisi fasih konuşmadıkları zaman. Hadiste: “Bize içinde **لَخْلَخانيَّة** bulunan bir adam geldi”; Ebû Ubeyde dedi: **اللخلخانية** acemliktir; Bu‘ays dedi:
سيترُكُها، إِن سلَّم الله جارَها،
بنو اللَّخْلَخانيَّات، وهْي رُتُوع

Muâviye hadîsinde dedi: “İnsanların hangisi daha fasih?” dedi; bir adam dedi: “Irak’ın **لَخْلَخانيَّة**’sinden yükselmiş (uzaklaşmış) bir kavim”; dedi: o, sözde pelteklik ve acemliktir; ve denildi: o, **لَخْلَخان**’a nispetlidir; o bir kabiledir; ve denildi: bir yerdir; ve ondan hadis: “Şu şu yerde idik; içinde **لَخْلَخانيَّة** bulunan bir adam geldi.”

Ve **اللَّخْلَخَة**: güzel kokudan bir tür; ve onu **لخلخه**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لخ في كلامه: جاء به ملتبسا مستعجما، وفيه لخة. ولخخت عينه، كفرح. إذا التزقت من الرمص، كلححت. ولخت عينه تلخ لخا ولخيخا: كثر دمعها وغلظت أجفانها، أنشد ابن دريد:
  لاخير في الشيخ إذا ما أجلخا                      وسال غرب عينه فلـخـا أي رمص ولخ فلانا: لطمه. ولخ في الجبل: اتبعه. ولخ الخبر: تخبره واستقصاه. ولخ في الحفر: مال. ولخ بالطيب: طلى به. ويقال فلان سكران ملتخ، أي طافح مختلط لا يفهم شيئا، لاختلاط عقله، ولا تقل ملطخ، لأنه ليس بعربي، ونسبه الجوهري إلى العامة. ويقال: التخ عليهم الأمر، أي اختلط، ومنه أخذ: سكران ملتخ والتخ العشب: التف. وفي حديث معاوية قال: أي الناس أفصح? فقال رجل: قوم ارتفعوا عن لخلخانية العراق. اللخلخانية: العجمة في المنطق، قال أبو عبيدة: وهو العجز عن إرداف الكلام بعضه ببعض، من قولهم لخ في كلامه، إذا جاء به ملتبسا. ورجل لخلخاني: غير فصيح وكذلك امرأة لخلخانية، إذا كانت لا تفصح. وبه جزم الزمخشري وغيره. قال البعيث:
  سيتركها إن سلم الله جارها                      بنو اللخلخانيات وهي رتوع

  وفي فقه اللغة للثعالبي أن ذلك يعرض في لغة أعراب الشحر وعمان، كقولهم في ما شاء الله: مشا الله، وناس ينسبونها للعراق. ويقال امرأة لخة، إذا كانت قذرة منتنة. ويقال واد لاخ، بتشديد الخاء وملتخ. قال ابن الأثير: أثبته ابن معين بالمعجمة وقال: من قال غير هذا فقد صحضف فإنه يروى بالمهملة أي ملتف المضايق كثير الشجر مؤتشب. وروي عن ابن الأعرابي أنه قال: جوف لاخ، أي عميق، والجوف: الوادي، ومعنى قوله والوادي لاخ، أي متضايق متلاخ لكثرة شجره وقلة عمارته. وقال الأصمعي: واد في كتابه: إنما هو لاخ، بتخفيف المعجمة ذهب في أخذه من الألخي، هكذا عندنا في النسخة بالألف المقصورة، والذي في الأمهات من الإلخاء، واللخواء للمعوج الفم، وبالثلاثة المذكورة من الأوجه روي حديث ابن عباس رضي الله عنهما في قصة إسماعيل وأمه هاجر وإسكان إبراهيم إياه في الحرم، عليهم السلام قال: والوادي يومئذ لاخ، قال الأزهري: والرواية لاخ، بالتشديد. وأصل لخوخ، كصبور: معيوب، دخلت اللخة فيه. ولخلخان: قبيلة، قيل: إليهم نسبت اللخلخانية، أو اسم ع، أي موضع. واللخلخة: طيب م ، أي معروف. وقد لخلخه، إذا تطيب به. ومما يستدرك عليه: اللخة: الأنف. قال:
  حتى إذا قالت له إيه إيه                      وجعلت لختها تغنـيه أرادت: تغنننه، من الغنة. وعن الأصمعي: نظر اللخلخانية، وهو نظر الأعاجم.

##### Türkçe

**لخ** onun sözünde: onu karışık, anlaşılmaz olarak getirdi; onda bir **لخة** vardır. Ve onun gözünü **لخخت** ( **فرح** gibi). Kirpik çapaklarından yapıştığı zaman; **كلححت**. Ve onun gözü **ولخت**; **تلخ** **لخا** ve **لخيخا**: yaşı çoğaldı ve göz kapakları kalınlaştı; İbn Düreyd inşad etti:
  Yaşlıda hayır yoktur, ne zaman ki **أجلخا**                      ve gözünün dışı aktı da **فلـخـا** yani çapak. Ve falanı **ولخ**: ona tokat attı. Ve dağda **ولخ**: onu izledi. Ve haberi **ولخ**: onu haber aldı ve onu sonuna kadar araştırdı. Ve kazmada **ولخ**: meyletti. Ve güzel koku ile **ولخ**: onunla sürdü. Ve denir: falan sarhoş **ملتخ**; yani taşkın, karışık, hiçbir şey anlamaz; aklının karışıklığından dolayı. Ve **ملطخ** deme; çünkü o Arapça değildir; Cevherî onu avama nispet etti. Ve denir: iş onlara **التخ** etti; yani karıştı; bundan alınmıştır: sarhoş **ملتخ**. Ve ot **التخ** etti: dolandı. Muâviye hadîsinde: “İnsanların hangisi daha fasih?” dedi. Bir adam dedi ki: “Irak’ın **لخلخانية**sinden yukarı çıkan bir kavim.” **اللخلخانية**: konuşmada acemliktir. Ebû Ubeyde dedi ki: O, sözün bir kısmını bir kısmına eklemeye güç yetirememektir; onların “sözünde **لخ** etti” sözünden; onu karışık getirdiği zaman. Ve **لخلخاني** bir adam: fasih olmayan; aynı şekilde **لخلخانية** bir kadın; fasih konuşmadığı zaman. Zemahşerî ve başkaları bununla kesin hüküm verdi. El-Baîs dedi ki:
  Allah komşusunu esenlikte bırakırsa onu terk edecektir                      **بنو اللخلخانيات** ve onlar otlayanlardır

  Ve Seâlibî’nin “Fıkhu’l-luğa”sında: bunun Şihr ve Umân bedevilerinin dilinde arız olduğu; onların “**ما شاء الله**” hakkında “**مشا الله**” demeleri gibi; ve insanlar onu Irak’a nispet ederler. Ve denir: **لخة** bir kadın; kirli, pis kokulu olduğu zaman. Ve denir: **لاخ** bir vadi; **الخاء**’ın şeddelenmesiyle; ve **ملتخ**. İbnü’l-Esîr dedi ki: İbn Maîn onu **المعجمة** ile sabit kıldı ve dedi ki: “Bundan başkasını söyleyen, gerçekten **صحضف** etmiştir”; çünkü o **المهملة** ile rivayet olunur; yani dar geçitleri dolanmış, ağaçça çok, çalılıklı. İbnü’l-A‘râbî’den rivayet olundu ki dedi: **لاخ** bir **جوف**; yani derin. Ve **الجوف**: vadidir. Ve onun “ve vadi **لاخ**” sözünün manası: ağaçlarının çokluğu ve imarının azlığından dolayı daralmış, birbirine girmiş dardır. Asmaî dedi ki: kitabında bir vadi: ancak o **لاخ**tır; **المعجمة**’nın tahfîfiyle; onu **الألخي**’den almasına gitti. Bizde nüshada böyle, **الألف المقصورة** ile; “ana kaynaklar”da olan ise **الإلخاء**’dandır. Ve **اللخواء**: ağzı eğri olana. Ve zikredilen üç vecih ile İbn Abbâs (Allah ikisinden de razı olsun) hadîsi, İsmâil ve annesi Hâcer kıssasında ve İbrâhim’in onu Harem’de iskân etmesinde (onlara selâm olsun) rivayet olundu; dedi ki: “Ve vadi o gün **لاخ** idi.” Ezherî dedi ki: rivayet **لاخ**tır; şedde ile. Aslı **لخوخ**tur; **صبور** gibi: ayıplı; **اللخة** ona girmiştir. Ve **لخلخان**: bir kabile; denildi ki: **اللخلخانية** onlara nispet edilmiştir; yahut bir **ع** ismidir; yani bir yer. Ve **اللخلخة**: **م** güzel koku; yani bilinen. Ve onu **لخلخه** etti; onunla koku sürdüğü zaman. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اللخة**: burun. Dedi ki:
  Nihayet ona “ey ey” dediği zaman                      ve **لختها**sını onu **تغنـيه** kılıyordu
  Muradı: **تغنننه**; **الغنة**’den. Asmaî’den: **اللخلخانية** bakışı; o, acemlerin bakışıdır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَخَّ
لَخَّ U (
a.  n. ac لَخّ 1 ) [ Fī ], Spoke unintelligibly.

b.  ( n. ac. لَخّ 1 ,  لَخِيْخ 25 ), Shed tears; became closed ( eye ).

اِلْتَخَخَ
اِلْتَخَخَ VIII ,
a.  Was entangled.

لَخَّة
لَخَّة 1t ,
a.  Obscureness; barbarousness ( in speech ) - ( b, ), Dirty, sluttish; slut.

لَاْخِخ
لَاْخِخ 21 ,
a.  Tangled; deep ( valley ).

اِلْتَخَخَ
N. P. اِلْتَخَخَ VIII ,
a.  Muddled ( drunkard ).

b.  see 21 .

##### Türkçe

**لَخَّ**
**لَخَّ** I (
a. (n. ac. **لَخّ** 1) [Fī], anlaşılmaz biçimde konuştu.

b. (n. ac. **لَخّ** 1, **لَخِيْخ** 25), gözyaşı döktü; (göz) kapandı.

**اِلْتَخَخَ**
**اِلْتَخَخَ** VIII,
a. dolaşmış oldu.

**لَخَّة**
**لَخَّة** 1t,
a. kapalılık; (konuşmada) barbarlık - (b,), kirli, pasaklı; pasaklı kadın.

**لَاْخِخ**
**لَاْخِخ** 21,
a. dolaşık; derin (vadi).

**اِلْتَخَخَ**
N. P. **اِلْتَخَخَ** VIII,
a. bulanık (ayyaş).

b. 21’e bak.
