# لخص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AE%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: لخص

باب الخاء والصاد واللام معهما
خ ص ل، خ ل ص، ل خ ص، ص ل خ مستعملات
خصل:
الخُصْلَة: لفيفةٌ من شعرٍ، وجمعها: خُصَلٌ: خصلٌ، ومنه قول لبيد:
وتأبيتُ علـيه ثـانـياً		يتقيني بتليلٍ ذي خُصِلْ
والخَصْلُ: الرمي في النضال. إذا وقع السهم بلزق القرطاس فهي: خَصْلة، والمُقَرْطِسُ: الذي يصيب القِرطاسَ. فإذا تناضلوا على سبقٍ حسبوا خَصْلَتَيْن بمُقَرْطَسَةٍ، ويقال: رمى فأخصل، ومن قال: الخصل: الإصابة فقد أخطأ.
والخِصالُ: حالات الأمور، الواحدة: خَصْلَة، تقول: في فلانٍ خَصْلَة حسنة. وخَصْلَةٌ قبيحةٌ وخَصَلات كريمات.
وَالخَصيلةُ: كل لحمةٍ على حيزها في الفخذين والعضدين، ويقال: في الساقين والساعدين أيضا، قال،
عاري القرا مضطرب الخصائل
أخبر أنه واسع الجلد، ويكون أقوى على الجري.
خلص: خَلصَ الشيء خُلوصاً، إذا كان قد نشب، ثم نجا وسلم.
وخَلَصْتُ إليه: وصلت إليه. والخَلاصُ يكون مصدراً كالخلوص، للناجي، ويكون مصدراً للشيء الخالص، وتقول: هو خالصتي وخُلْصاني، وهؤلاء خُلْصاني وخلصاني، أي: أخلائي، قال:
منا النبي الذي قد عاش مؤتمنا		ومات صافيةً لله خُلْصـانـا
وهذا الشيء خالصةٌ لك، أي: خالصٌ لك خاصة، وفلانٌ لي صافيةٌ وخالصة.
والإخلاصُ: التوحيد لله خالصاً، ولذلك قبل السورة "قل هو الله أحد": سورة الإخلاص.
وأخْلصتُ لله ديني: أمحضته ، وخَلَص له ديني. "وإنه من عبادي المُخْلَصين"، والمُخْلَصون: المختارون.
والمُخْلِصون: الموحدون.
وخلَّصتُه: نحيته من كل شيء ينشب تخليصاً، وتخلَّصته كما يُتَخَلَّصُ الغزل إذا التبس.
والخِلاصُ: زبد اللبن يُسْتَخْلَصُ منه، أي، يستخرج.
وبعير مُخْلِصٌ: سمين المخ، قال:
زجرت فيها عيهلاً رسوما
مُخْصِلةَ الأنقاء أو زعوما
والخِلاصُ: رب يتخذ من التمر والسمن يطبخ فإذا أرادوا يُخَلِّصُوه ألقوا فيه نحو التمر والسويق ليخلّص السمن من اللبن، فالذي يلقى فيه هو: الخِلاصُ. والخُلاصةُ: ما بقي من الخِلاص وغيره.
والخَلْصاءُ: ماء بالبادية. وذو الخَلَصَةِ: موضع بالبادية كان به صنم.
لخص: اللَّخَصُ: أن يكون الجفن الأعلى لحيما، والنعت: اللَّخِصُ. وضرعٌ لَخِصٌ: كثير اللحم.
ولَخَصْتُ البعير، إذا شققت جلدة عينه فنظرت لترى فيه شحما أم لا، ولا يكون إلا في المنحور.
ولَخَّصْتُ الشيء إذا استقصيت في بيانه، يقال: لَخِّصْ لي خبرك، أي: بينه شيئاً بعد شيء.
صلخ: الأصْلَخُ: الأصم.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الصاد** ve **اللام**’ın onlarla birlikte olanı

**خ ص ل**، **خ ل ص**، **ل خ ص**، **ص ل خ** kullanılmışlardır.

**خصل**:
**الخُصْلَة**: saçtan bir dürüm; çoğulu: **خُصَل**: **خصل**. Ondandır Lebîd’in sözü:
وتأبيتُ علـيه ثـانـياً		يتقيني بتليلٍ ذي **خُصِلْ**
Ve **الخَصْلُ**: ok atışında atış. Ok kâğıda yapışık olarak düştüğünde o: **خَصْلة**’dir; **المُقَرْطِسُ**: kâğıdı vuran kimsedir. Bir ödül üzerine karşılıklı ok atıştıklarında, bir **مُقَرْطَسَة** ile iki **خَصْلة** sayarlardı. “Attı da **أخصل** etti” denir. “**الخصل**: isabet etmektir” diyen hata etmiştir.
Ve **الخِصالُ**: işlerin hâlleri; teki: **خَصْلَة**. “Falan kimsede iyi bir **خَصْلَة** vardır” dersin. Ve kötü bir **خَصْلَة** ve kerim **خَصَلات**.
Ve **الخَصيلةُ**: uyluklarda ve pazılarda kendi yerinde olan her et parçası; ayrıca baldırlar ve önkollar hakkında da söylenir. Dedi ki:
عاري القرا مضطرب الخصائل
Onun geniş derili olduğunu haber verdi; ve koşmaya daha güçlü olur.

**خلص**: **خَلصَ** şey **خُلوصاً**, eğer takılıp kalmış idi de sonra kurtulup selâmete erdiğinde.
Ve **خَلَصْتُ إليه**: ona ulaştım. Ve **الخَلاصُ**, kurtulan için, **الخلوص** gibi bir mastar olur; ve hâlis şey için bir mastar olur. “O benim **خالصتي**’mdir ve **خُلْصاني**’mdir; ve bunlar benim **خُلْصاني**’mdir ve **خلصاني**’mdir” dersin; yani: dostlarım. Dedi ki:
منا النبي الذي قد عاش مؤتمنا		ومات صافيةً لله **خُلْصـانـا**
Ve bu şey senin için bir **خالصة**’dır; yani: yalnızca sana hâlis olandır. Ve falan kimse benim için bir **صافية** ve bir **خالصة**’dır.
Ve **الإخلاصُ**: Allah için hâlis olarak tevhid; bu sebeple “**قل هو الله أحد**” sûresinin öncesinde: **سورة الإخلاص**.
Ve “Allah için dinimi **أخْلصتُ**”: onu arıttım. Ve dinim onun için **خَلَص** oldu. “**وإنه من عبادي المُخْلَصين**”; ve **المُخْلَصون**: seçilmişlerdir.
Ve **المُخْلِصون**: tevhid edenlerdir.
Ve onu **خلَّصتُه**: her takılıp kalan şeyden **تخليصاً** ile uzaklaştırdım; ve iplik karıştığında ipliğin kurtarıldığı gibi onu **تخلَّصته**.
Ve **الخِلاصُ**: sütten çıkarılan kaymak; yani, ondan çıkarılır.
Ve **مُخْلِصٌ** deve: iliği semiz olan. Dedi ki:
زجرت فيها عيهلاً رسوما
مُخْصِلةَ الأنقاء أو زعوما
Ve **الخِلاصُ**: hurma ve sadeyağdan yapılan, pişirilen bir tür; onu **يُخَلِّصُوه** (ayırsınlar) istediklerinde içine hurma ve kavut gibi bir şey atarlar ki sadeyağı sütten ayırsın; içine atılan şey işte: **الخِلاصُ**’tır. Ve **الخُلاصةُ**: **الخِلاص** ve başkasından kalan şeydir.
Ve **الخَلْصاءُ**: çölde bir sudur. Ve **ذو الخَلَصَةِ**: çölde bir yer; orada bir put vardı.

**لخص**: **اللَّخَصُ**: üst göz kapağının etli olmasıdır; sıfat: **اللَّخِصُ**. Ve **لَخِصٌ** meme: eti çok olan.
Ve **لَخَصْتُ** deveyi: gözünün derisini yardığımda, içinde yağ var mı yok mu diye bakmak için; ve bu ancak boğazlanmışta olur.
Ve **لَخَّصْتُ** şeyi: onun beyanında sonuna kadar araştırdığımda. “Bana haberini **لَخِّصْ** et” denir; yani: onu şey şey açıkla.

**صلخ**: **الأصْلَخُ**: sağır.
