# لخص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AE%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لخص

اللخصة، محركة: لحمة باطن المقلة  ، عن ابن دريد، وقيل: شحمة العين من أعلى وأسفل. وقال بعضهم: لحم الجفن كله لخص.  ج لخاص  ، بالكسر. وقال أبو عبيد: اللخصتان: الشحمتان اللتان في وقبى العين. قلت: وكذلك اللخصتان من الفرس. وقال غيره: بل هي أي اللخصة من الفرس: الشحمة التي في جوف الهزمة، التي فوق عينيه.  ولخصت عينه كفرح  ، لخصا:  ورح ما حولها، فهي لخصاء، والرجل ألخص  . ويقال: عين لخصاء، إذا كثر شحمها.  واللخص، محركة، أيضا  : غلظ الأجفان وكثرة لحمها خلقة. وقال ثعلب: هو سقوط باطن الحجاج على جفن العين. وقال الليث: هو  كون الجفن الأعلى لحيما  ، والفعل من كل ذلك: لخص لخصا، فهو ألخص، قاله ثعلب. وقال الليث، والزمخشري: والنعت اللخص، أي ككتف.  وضرع لخص، ككتف: كثير اللحم  ، لا يكاد  يخرج لبنه  إلا  بشدة  ، نقله الجوهري، فهو بين اللخص.  ولخص البعير، كمنع  ، يلخصه لخصا:  نظر إلى  شحم  عينه منحورا، وذلك أنك تشق جلدة العين فتنظر  هل فيها شحم أم لا  ، ولا يكون إلا منحورا، ولا يقال اللخص إلا في المنحور، وذلك المكان لخصة العين، قاله الليث.  وقد ألخص البعير  ، إذا  فعل به ذلك فظهر نقيه  . قال ابن السكيت:  قال أعرابي  لقومه  في حجرة  ، أي سنة أصابتهم: انظروا  ما ألخص  ، وفي اللسان: ما لخص  من إبلي فانحروه، وما لم يلخص فاركبوه  . أي ما كان له شحم في عينيه. ويقال: آخر ما يبقى من النقي في السلامى والعين، وأول ما يبدو في اللسان والكرش.  والتلخيص: التبيين، والشرح  ، نقله الجوهري: يقال: لخصت الشيء، بالخاء، ولحصته أيضا، بالحاء، إذا استقصيت في بيانه وشرحه، وتحبيره، ويقال: لخص لي خبرك، أي بينه لي شيئا بعد شيء، قيل: التلخيص:  التخليص  . ومنه حديث علي، رضي الله تعالى عنه،  أنه قعد لتلخيص ما التبس على غيره  . ومما يستدرك عليه: التلخيص: التقريب، والاختصار. يقال: لخصت القول، أي اقتصرت فيه، واختصرت منه ما يحتاج إليه، وهو ملخص، والشيء ملخص، ويقال: هذا ملخص ما قالوه، أي حاصله وما يؤول إليه.

### Türkçe

**اللخصة**، harekeli: göz küresinin iç tarafının eti; İbn Düreyd’den. Ve denildi: gözün üstten ve alttan olan yağı. Bazıları dedi: göz kapağının bütün eti **لخص**’tur. Çoğulu **لخاص**’tır, kesre ile. Ebû Ubeyd dedi: **اللخصتان**: göz çukurunda bulunan iki yağ parçası. Dedim: atın da **اللخصتان**’ı böyledir. Başkası dedi: bilakis o, yani attan olan **اللخصة**: **الهزمة**’nin iç boşluğunda, iki gözünün üstünde bulunan yağ parçasıdır.

Ve “gözü **لخصت** oldu”, **فرح** gibi; **لخصا**: çevresindeki şişti; o hâlde o **لخصاء**’dır; adam da **ألخص**’tur. Ve denilir: **عين لخصاء**; yağı çok olunca.

Ve **اللخص** (harekeli) ayrıca: yaratılıştan göz kapaklarının kalınlığı ve etinin çokluğu. Sa‘leb dedi: o, göz çukurunun iç tarafının göz kapağı üzerine düşmesidir. Leys dedi: o, üst göz kapağının etli olmasıdır; bütün bunların fiili: **لخص** **لخصا**; o hâlde o **ألخص**’tur; bunu Sa‘leb söyledi. Leys ve Zemahşerî dedi: ve sıfat **اللخص**’tur; yani **كتف** gibi.

Ve **ضرع لخص**، **كتف** gibi: eti çok; sütü neredeyse ancak şiddetle çıkar; Cevherî nakletti; o hâlde o, **اللخص** bakımından açıktır.

Ve deve **لخص** etti, **منع** gibi; onu **لخصا** **يلخصه**: boğazlanmış olarak gözünün yağını kontrol etti; bu, gözün derisini yarıp içinde yağ var mı yok mu diye bakmandır; ve ancak boğazlanmışta olur; ve **اللخص** ancak boğazlanmış hakkında söylenir; o yer, gözün **لخصة**’sidir; Leys söyledi.

Ve deve **ألخص** oldu; ona bu yapıldığında iliği ortaya çıkarsa. İbnü’s-Sikkît dedi: bir bedevî, bir **حجرة**’da (yani onlara isabet eden bir yıl) kavmine dedi: “Bakın, hangisi **ألخص** oldu.” Ve **اللسان**’da: “Develerimden hangisi **لخص** olduysa onu boğazlayın; hangisi **لم يلخص** olduysa ona binin.” Yani gözlerinde yağı olan. Ve denilir: ilikten en son kalan, **السلامى**’da ve gözde; ilk görünen ise dilde ve işkembede.

Ve **التلخيص**: açıklığa kavuşturma ve şerh; Cevherî nakletti: denilir: “Şeyi **لخصت** ettim”, **الخاء** ile; ve “onu **لحصته** ettim” de, **الحاء** ile; beyanında ve şerhinde, ve yazıya geçirip güzelleştirmesinde sonuna kadar gidince. Ve denilir: “Bana haberini **لخص** et”; yani onu bana şey şey beyan et. Denildi: **التلخيص**: **التخليص**.

Bundan: Ali’nin hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “Başkalarına karışık geleni **لتلخيص** etmek için oturdu.”

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **التلخيص**: yaklaştırma ve kısaltma. Denilir: “Sözü **لخصت** ettim”; yani onda iktisar ettim ve ondan ihtiyaç duyulanı kısalttım; o, **ملخص**’tur; ve şey **ملخص**’tur. Ve denilir: “Bu, onların söylediklerinin **ملخص**’udur”; yani onun hâsılı ve varacağı şey.
