# لخط (ل-خ-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AE%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - خ - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ط ل
خطل ، خلط ، لطخ ، لخط ، طلخ : مستعملات .
طلخ : قال اللَّيث : اطْلَخَّ دمعُ عينه _ أي :
تفرق وأنشد :
لاَ خَيْرَ في الشَّيخ إذا ما اجْلَخَّا
وَسَالَ غَرْبُ عَينِهِ فاطلخَّا
وقال أبو الهيثم : اطْلَخَّ دَمعُ عينِه _ إذا
سال .
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه كانَ في جِنَازَةٍ
فقَالَ : ) ( أَيُّكُمْ يَأْتِي المَدِينَةَ فَلاَ يَدَعْ فيها
وَثَناً إلا كسَرَهُ ولا صُورَةً إلاّ طلَّخها ،
ولا قَبْراً إلا سَوَّاهُ ) ( .
قال شمرُ : أَحْسب قوله : ) ( طَلَّخَهَا ) ( _ أي :
لَطَّخها بالطِّين حتى يَطْمسها ، وكأنَّه
مَقْلوبٌ .
قال شمِرٌ : ويكون ) ( طَلَّخْتُهُ ) ( _ أي : سوَّدْتُهُ ،
ومنه الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة ، والميم زائدةٌ .
وامرأةٌ طَلْخَاءُ _ إذا كانت حَمْقَاءَ .
ومنه قول الشاعر :
فلَمْ أَرَ مِثْلِي زَوْجَ طَلْخَاءَ خِرْمِلٍ
أَقَلَّ عِتَاباً في السَّدادِ وَأَشْكَعَا
قال : ويُرْوَى : زوجَ طَلخَاءَ لُطْخَةٍ
وَيقال : أَغْنُوا عَنَّا لُطَخَتَكُمْ .
لطخ : وقال الليث : الطَّلْخُ : اللَّطْخُ بالْقَذَرِ
وإفسادُ الكِتاب ونحوِه ، واللّطْخُ أَعَمُّ .
قال : ورجلٌ لَطِخ _ أي : قَذِرُ الأكل ،
ولَطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح .
أبو زيد : رجلٌ لُطَخَةٌ . . من رجالٍ لُطَخَاتٍ
وطَيْخَة من رجالٍ طَيْخَاتٍ . وهما الأحمق
الذي لا خير فيه .
ويقال : تَلَطَّخَ فلانٌ بأمرٍ قبيحٍ _ أي : تدنَّس
به .
قال شمر : وقال ابنُ شُمَيل : اللُّطَخَةُ :
الرجُلُ الفاسِدُ .
لخط : وأمَّا ) ( لَخَط ) ( : فإن الليث أهمله .
قال أبو الهيثم : قال ابن بُزُرْج _ في
) ( نوادره ) ( : قال خَيْشَنَة : يقالُ : قد الْتَخَطَ
الرجل من ذلك الأمر _ يريدُ : اخْتَلَطَ .
قال : وما اخْتلَط . . . إنما هو الْتَخَطَ .
خطل : قال الليث : الْخَطَلُ خِفَّةٌ وسرعة .
يقال للأحْمَق العَجِل : خطِلٌ ، وللمقاتل
السَّريع الطّعْن : خَطِلٌ ، وأنشد :
أَحْوَسُ فِي الظّلمَاء بالرُّمْح الْخَطِلْ
ويقال للجَوَادِ من الرجال _ : خَطِلُ اليدين
خَضِلٌ بالمعروف _ أي : عَجِلٌ عند
الإعطاء .
قال : والخَطِلُ : ما غَلُظَ من الثياب وخَشُن
وجَفَا ، وأنشد :
أَعَدَّ أَخْطَالاً له ونَرْمَقاً
يَعْني الصَّيَّادَ .
أبو عبيد : الْهُرَاء : المنطق الفاسد ويقال :
الكثير . . والْخَطَلُ مثله .
وقال ابن الأعرابي _ في قول رؤبة _ :
وَدَغْيَةٍ منْ خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ
الخَطِلُ : المضطرب .
وقال الليث : الْخَطْلاءُ _ من الشاءِ _ :
العريضة الأُذُنينِ جدّاً .
أُذُناهُ خَطْلاَوَانِ . . كأنهما نَعْلان .
ويقال للمرأة الجافية الخُلُقِ : خَطْلاءُ .
ونسوةٌ خُطْلٌ ، وثوب خَطِل : يَنْجَرُّ على
الأرض مِنْ طُوله . . ورجل أخْطلُ اللسان
_ إذا كان مضطربَ اللسانِ مُفَوَّهاً .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ خَطِلَ الرجل
في كلامه ، وأَخْطَلَ في كلامه : بمعنًى
واحدٍ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابي _ : هي الْهِرُّ
والخَيْطلُ ، والْخَازَبَازِ .
وقال الليث : الخيطلُ : السِّنَّوْر .
خلط : قال الليث : خَلطْتُ الشّيءَ بالشّيْء
خلْطاً فاخْتلَطَ ، والخِلْط كل نوع من
الأَخْلاَط كأخلاَط الدَّواء ونحوِه .
قال : والْخَلِيطُ _ من السِّمَنِ _ : الذي فيه
شَحْمٌ ولَحْمٌ .
والْخَلِيطُ : تبْنٌ وقَتٌ مُخْتلِطَان . وخَليطُ
الرَّجُل : مُخَالِطُه .
والخليطُ : القومُ الذين أَمْرُهم واحِدٌ
_ وأنشد :
بَانَ الْخَلِيطُ بِسُحْرَةٍ فتبدَّدُوا
والْخُلَّيْطَى : تخليطُ الأمر _ إنه لفي خُلَّيْطَى
مِن أَمْره .
قلتُ : وقد تُخَفَّفُ اللام فيقال : خُلَيْطَى .
ويقال للقوم _ إذا خَلَطُوا مالَهُم بعضَه
ببعضٍ _ : خُلَيْطَى .
وأنشدني بعضُهم :
وَكُنَّا خُلَيْطَى في الْجِمَال فَأَصْبَحتْ
جِمَالي تُوَالي وُلَّهاً مِنْ جِمَالِكَ
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه قال :
) ( لاَ خِلاَطَ وَلاَ شِنَاقَ في الصَّدَقَةِ ) ( .
وفي حديث آخر : ) ( وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْن
فإنَّهُمَا يَتَرَاجعانِ بَيْنهُمَا بِالسَّوِيَّةِ ) ( .
وكان أبو عُبَيْدٍ فَسَّرَ هذا الحديثَ في كتا ب
) ( غَرِيب الحديث ) ( فثَبجَّه ولم يحصِّل تفسيراً
يُبْنَى عليه ، ثم ألَّفَ كتابَ ) ( الأمْوَال ) ( وقرأهُ
عَلَيَّ أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ رِوَايَةً عن عَليِّ بنِ
عبد العزيز _ عن أبي عبيد وفَسَّرَه فيه عَلَى
نحو ما فَسَّرَه الشَّافِعِيُّ .
أخبرنا عبدُ الملك _ عن الرَّبيعِ . . عن
الشَّافِعي _ أنه قال :
الذي لا أَشُكُّ فيه أن ) ( الْخَلِيطَيْن ) ( :
الشَّرِيكَانِ لَمْ يقتَسِمَا المَاشِيةَ ، وتراجُعُهُما
_ بالسَّوِيَّةِ : _ أن يكونا خَلِيطَيْن في الإبل
يَجِبُ فيها الْغَنَمُ ، فَتُوجَدُ الإبل في يد
أحدهما فَتُؤْخَذُ منه صدقتُهُمَا فيرجعُ على
شريكه بالسَّوِيَّة .
قال الشافعيُّ : وقد يكونُ الْخَلِيطانِ :
الرجلَيْنِ يَتَخَالَطانِ بِمَاشِيَتهِما ، وإن عَرَفَ
كلُّ واحد منهما ماشِيَتَهُ .
قال : ولا يكونان ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتى يُرِيحَا
ويَسْرَحَا ويَسْقِيَا معاً . وتَكُونَ فحولُهُما
) ( مُخْتَلِطَةً ) ( ، فإذا كانا هكذا صَدَّقَا صَدَقَةَ
الواحد ، بكلِّ حال .
قال : وإن تفرَّقَا في مُرَاحٍ أو سَقْي أو
فَحُولٍ ، فليسا ) ( خَلِيطَينِ ) ( ، ويُصَدَّقَانِ صَدَقَةَ
الاثنين .
قال ولا يكونان : ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتَّى يَحُولَ
عليهما الْحَوْلُ ، من يوم ) ( اخْتَلَطَا ) ( فإذا
حال عليهما حَوْلٌ من يومِ ) ( اخْتَلَطَا ) ( زُكِّيَا
زكاةَ الواحِدِ .
قُلْتُ _ وشَرْحُ ذلك أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : أوجب
على مَنْ مَلَكَ أربعين شاةً فحال عليها
الْحَوْلُ _ من يوم ملَكهَا _ شاةً .
وكذلك : إذا مَلَكَ أَكْثَرَ منها إلى تمام مائة
وعشرينَ _ ففيها شاةٌ واحدةٌ ، فإذا زادتْ
شاةٌ واحدة على مائة وعشرين ففيها
شَاتَانِ .
ولو أنَّ ثَلاَثَةَ نَفَرٍ مَلَكُوا مائةً وعشرين
شاةً . لكُلِّ واحدٍ منهم أربعُونَ شاةً ، ولم
يكونوا ) ( خُلَطَاءَ ) سنةً كاملةً فعلى كلِّ واحدٍ
منهم شاةٌ _ فإن صاروا ) ( خُلَطَاءَ ) ( وجَمَعُوها
على راعٍ واحدٍ سنةً كاملةً وجَبَتْ عليهم
جميعا شاةٌ واحدةٌ لأنهم يُصَدِّقُون صَدَقَة
الواحد إذا اخْتَلطُوا .
وكذلك إذا كانوا ثلاثة بينهم أربعُون شاةً
_ وهم ) ( خُلَطَاءُ ) ( _ فإنَّ عليهم شاةً ، كأنهُ
مَلَكَهَا رجلٌ واحد .
فهذا تفسير ) ( الْخُلَطَاءِ ) ( في المواشي من
الإبل والغَنَم ، والبقر .
وأما تفسيرُ ) ( الْخَلِيطَيْنِ ) ( الذي جاء في باب
) ( الأشْرِبَةِ ) ( وما جاء فيهما من النَّهي عن
شُرْبِهِمَا ، فهو شَرَابٌ يُتَّخَذُ من التمْرِ
والبُسْرِ ، أو مِنَ العنبِ والزبيب ، أو من
التمْر والعنبِ .
وقَوْلُ الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ
لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا
الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .
فالْخُلَطَاءُ _ ههنا _ : الشُّرَكاءُ ، الذين
لا يتميَّز مِلْكُ كلِّ واحدٍ مِنْ مِلْكِ أَصْحابه
إلا بالقسمة .
وقد يكون ) ( الْخُلَطَاءُ ) ( _ أيضاً _ أن يَخْلِطوا
العَيْنَ الُتمَيِّزِ بالعَيْنِ المُتَمَيِّزِ _ كما فسَّر
الشَّافِعيُّ _ ويكونُونَ مجتمعين كالْحِلَّةِ
تشْتَمِل على عَشْرة أَبيات . . لِصَاحبِ كلِّ
بيتٍ ماشيةٌ على حِدَةٍ فَيجْمعونَ مواشِيَهُم
كلَّها على راعٍ واحدٍ ، يرعاها معاً ،
ويُورِدُها الماءَ معاً وكلُّ واحدٍ منهم يعرفُ
مَالَه بسمتِهِ ونِجَارهِ .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _
قال : الْخِلاَطُ أن يأتيَ الرجلُ إلى مُرَاح
آخَرَ فيأخذَ منه جَمَلاً فَيُنْزِيَهُ على ناقَتِهِ سرّاً
من صاحبِه .
قال : والْخِلاَطُ _ أَيضاً : أَنْ لاَ يُحسنَ
الجملُ الْقُعُوَّ على طَرُوقتهِ فَيأخذَ الراعي
قضيبَه ويهْدِيهُ لِلْمَأْتَى حتى يُولِجَهُ .
والْخَلِيطُ : الصاحب . . والْخَلِيط : الجارُ .
ويكون واحداً وجمْعاً ، ومنه قول جَرِيرٍ :
بانَ الخليطُ ولو طُووِعْتُ ما بَانَا
فهذا واحدٌ .
وقال زُهَيْرٌ في الْجَمْعِ :
بانَ الخَليطُ وَلَمْ يَأْوُوا لِمَنْ تَرَكُوا
فهؤلاء جمْعٌ .
ويقال : ) ( خُولِط ) ( الرجل . . فهو ) ( مخَالَطٌ ) ( ،
و ) ( اخْتَلَطَ ) ( عقله . . فهو ) ( مُخْتَلِطٌ ) ( _ إذا تغيَّر
عقلُهُ .
وقال الليث : الْخِلاَطُ : مُخَالَطَةُ الذئْبِ
الغنمَ ، وأنشد :
يَضْمَنُ أَهْلُ الشَّاءِ في الْخِلاَطِ
قال : والخِلاَطُ : مَخَالَطَةُ الداء الجوْفَ .
قلت : والْخِلاَطُ : مخالطة الرجلِ أَهْلَه _ إذا
جامعها ، وكذلك مُخَالَطَةُ الجملِ الناقَةَ _ إذا
خَالَطَ ثَيْلُه حَيَاءَها .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ قال : إذا قَعَا
الفَحْلُ عَلَى الناقة فلم يسترشد لحيائها
حتى يُدْخِلَهُ الراعي ، أو غيرهُ . قيل : قد
أَخْلَطَهُ إِخْلاَطاً ، وأَلْطَفَه إلطافاً ، فهو
يُخْلِطُه ويُلْطِفُهُ ، فإن فعَلَ الجملُ ذلك من
تلقاء نفسه قيل : قد اسْتَخْلَط واستلْطَفَ .
وقال الليث : رجلٌ خَلِطٌ : مُخْتَلِطٌ بالناس
متحبِّبٌ ، وامرأةٌ خَلِطةٌ كذلك .
وقال الأصمعي : الْخِلْطُ من السهام : الذي
يَنْبتُ عُودُه على عِوَجٍ ؛ فلا يزالُ يَعْوَجُّ
_ وإن قُوِّم .
وقال ابن شُميل : جَملٌ مُخْتَلِطٌ ، وناقة
مُخْتَلِطَةٌ _ إذا سَمنا ، حتى اخْتَلَطَ الشَّحْمُ
باللَّحْم .
أبو العباس _ عن ابن الأعرابي قال _ :
الْخُلُطُ : الْمَوَالِي ، والْخُلُطُ : الشركاء ،
والْخُلط : جِيرَان الصَّفاء .
وقال أبو زيد : يقال : ) ( اختَلَطَ اللَّيْلُ
بالتُّرَابِ ) ( _ إذا اخْتَلَطَ عَلَى القوم أمْرُهم
) ( واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ ) ( .

##### Türkçe

خ ط ل
**خطل** , **خلط** , **لطخ** , **لخط** , **طلخ** : kullanılagelenlerdir.

**طلخ** : **اللَّيث** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı; yani: dağıldı. Ve inşad etti:
“İhtiyarlıkta **اجْلَخَّ** olunca şeyhte hayır yoktur,
Gözünün kenarı aktı da **اطلخَّا** oldu.”
**أبو الهيثم** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı; aktığı zaman.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o bir cenazede idi, şöyle dedi: “Hanginiz Medine’ye gelir de orada bir put bırakmaz, mutlaka onu kırar; bir suret bırakmaz, mutlaka onu **طلَّخها** eder; bir kabir bırakmaz, mutlaka onu düzler.”

**شمر** dedi: Sanırım onun sözü: “**طَلَّخَهَا**” yani: onu çamurla **لَطَّخها** etti, ta ki onu silsin; ve sanki o, ters çevrilmiş (maklûb) gibidir.
**شمِر** dedi: Ve “**طَلَّخْتُهُ**” olur; yani: onu kararttım. Ondan: **الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة**; ve **الميم** ziyadedir.
Ve bir kadın **طَلْخَاءُ**: ahmak olduğu zaman.
Ondan şairin sözü:
“Benim gibisini görmedim: **طَلْخَاءَ** **خِرْمِلٍ**’in kocası,
Doğrulukta daha az azarlayan ve daha **أَشْكَعَا**.”
Dedi: Ve şöyle rivayet olunur: **طَلخَاءَ** **لُطْخَةٍ**’in kocası.
Ve denir: Bizden **لُطَخَتَكُمْ**’i uzak tutun.

**لطخ** : **الليث** dedi: **الطَّلْخُ**: pislikle **اللَّطْخُ** ve kitabı ve benzerini bozmak; **اللّطْخُ** daha geneldir.
Dedi: Ve bir adam **لَطِخ**; yani: yemeği pis.
Ve falancayı çirkin bir işle **لَطَخْتُ**.

**أبو زيد**: Bir adam **لُطَخَةٌ**… **لُطَخَاتٍ** adamlardan.
Ve **طَيْخَة**: **طَيْخَاتٍ** adamlardan.
Ve ikisi de: içinde hayır olmayan ahmaktır.
Ve denir: Falanca çirkin bir işle **تَلَطَّخَ**; yani: onunla kirlendi.
**شمر** dedi: **ابنُ شُمَيل** dedi: **اللُّطَخَةُ**: bozuk adamdır.

**لخط** : Ama “**لَخَط**”a gelince: **الليث** onu ihmal etti.
**أبو الهيثم** dedi: **ابن بُزُرْج** “**نوادره**”inde dedi: **خَيْشَنَة** dedi: Denir: Adam o işten **الْتَخَطَ** etti; **اخْتَلَطَ**’ı kasteder.
Dedi: Ve **اخْتلَط** değil… ancak o **الْتَخَطَ** etti.

**خطل** : **الليث** dedi: **الْخَطَلُ** hafiflik ve sürattir.
Aceleci ahmağa denir: **خطِلٌ**; ve hızlı saplayan savaşçıya: **خَطِلٌ**. Ve inşad etti:
“Karanlıkta mızrakla **الْخَطِلْ** olan **أَحْوَسُ**.”
Ve erkeklerden cömert olana denir: **خَطِلُ اليدين**; **خَضِلٌ** iyilikle; yani: vermede acelecidir.
Dedi: Ve **الخَطِلُ**: elbiselerden kalınlaşan, sertleşen ve kabalaşandır. Ve inşad etti:
“Ona **أَخْطَالاً** ve **نَرْمَقاً** hazırladı.”
Avcıyı kastediyor.

**أبو عبيد**: **الْهُرَاء** bozuk sözdür; ve denir: çok… ve **الْخَطَلُ** onun gibidir.
**ابن الأعرابي** dedi — **رؤبة**’nin sözü hakkında:
“Ve **وَدَغْيَةٍ**’den, **خَطِلٍ** **مُغْدَوْدِنِ**.”
**الخَطِلُ**: çalkantılı olandır.
**الليث** dedi: **الْخَطْلاءُ** — koyundan —: kulakları çok geniş olandır.
Onun iki kulağı **خَطْلاَوَانِ**… sanki ikisi iki nal gibidir.
Ve huysuz tabiatlı kadına denir: **خَطْلاءُ**.
Ve kadınlar: **خُطْلٌ**.
Ve bir elbise **خَطِل**: uzunluğundan yere sürünür.
Ve bir adam **أخْطلُ اللسان**: dili çalkantılı, çok konuşan olduğu zaman.
**أبو عبيد** — **أبي عمرو**’dan —: Adam sözünde **خَطِلَ** etti ve sözünde **أَخْطَلَ** etti: tek bir anlamdadır.
**ثعلبٌ** — **ابن الأعرابي**’den —: O, **الْهِرُّ** ve **الخَيْطلُ** ve **الْخَازَبَازِ**’dir.
**الليث** dedi: **الخيطلُ**: kedi.

**خلط** : **الليث** dedi: Bir şeyi bir şeyle **خَلطْتُ**; **خلْطاً**; derken **فاخْتلَطَ**. Ve **الخِلْط**: karışımlardan her tür; ilaç karışımları ve benzeri gibi.
Dedi: Ve **الْخَلِيطُ** — yağdan —: içinde yağ ve et olan.
Ve **الْخَلِيطُ**: karışık iki şey: saman ve **قَتٌ**.
Ve adamın **خَليطُ**’u: onunla karışıp görüşen.
Ve **الخليطُ**: işi bir olan kavim. — Ve inşad etti:
“**الْخَلِيطُ** seher vakti ayrıldı da dağıldılar.”
Ve **الْخُلَّيْطَى**: işin karıştırılması; o, işinde bir **خُلَّيْطَى** içindedir.
Dedim: Ve **اللام** hafifletilebilir; denir: **خُلَيْطَى**.
Ve kavme denir — mallarını birbirine karıştırdıkları zaman —: **خُلَيْطَى**.
Ve bazısı bana inşad etti:
“Develerde biz **خُلَيْطَى** idik; derken sabahladı da
Benim develerim, senin develerinden bir **وُلَّهاً** ile peş peşe gider oldu.”

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: “Sadakada **خِلاَطَ** yoktur ve **شِنَاقَ** yoktur.”
Ve başka bir hadiste: “İki **خَلِيطَيْن**’den olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücu ederler.”

**أبو عُبَيْدٍ** bu hadisi **غَرِيب الحديث** kitabında tefsir etmişti; fakat onu karıştırdı ve üzerine bina edilecek bir tefsir elde etmedi. Sonra **الأمْوَال** kitabını telif etti; onu bana **أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ** rivayet olarak **عَليِّ بنِ عبد العزيز**’den, **أبي عبيد**’den okudu; ve onu orada, **الشَّافِعِيُّ**’nin tefsir ettiği tarz üzere tefsir etti.

Bize **عبدُ الملك** haber verdi — **الرَّبيعِ**’den… **الشَّافِعي**’den — ki o dedi:
Şüphesiz olmadığım şey: “**الْخَلِيطَيْن**” iki ortaktır; davarı paylaşmamışlardır. Ve ikisinin rücuu — eşitlikle —: develerde iki **خَلِيطَيْن** olmalarıdır; onda koyun gerekir; develer ikisinden birinin elinde bulunur da onların sadakası ondan alınır; sonra o, ortağına eşitlikle döner.
**الشافعيُّ** dedi: Ve **الْخَلِيطانِ** olabilir: iki adam; davarlarıyla birbirine karışırlar; her biri davarını bilse bile.
Dedi: Ve ikisi “**خَلِيطَيْنِ**” olmazlar; ta ki birlikte ağıla döndürsünler, birlikte otlatsınlar ve birlikte sulasınlar. Ve onların erkekleri “**مُخْتَلِطَةً**” olur. Böyle oldukları zaman, her hâlükârda bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.
Dedi: Ve eğer ağılda yahut sulamada yahut erkeklerde ayrılırlarsa, “**خَلِيطَينِ**” değillerdir; ve iki kişinin sadakasıyla sadaka verilirler.
Dedi: Ve ikisi “**خَلِيطَيْنِ**” olmazlar; ta ki üzerlerinden, “**اخْتَلَطَا**” ettikleri günden itibaren yıl geçsin. Üzerlerinden, “**اخْتَلَطَا**” ettikleri günden bir yıl geçince, bir kişinin zekâtıyla zekât verirler.

Dedim: Bunun şerhi şudur ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), kırk koyuna sahip olana ve üzerinden yıl geçene — onu mülk edindiği günden itibaren — bir koyun vacip kıldı.
Ve aynı şekilde: ondan daha fazlasına, yüz yirmiye tamam oluncaya kadar; onda bir koyun vardır. Yüz yirminin üzerine bir koyun daha artarsa onda iki koyun vardır.
Ve eğer üç kişi yüz yirmi koyuna sahip olsalar; her birinin kırk koyunu olsa; ve tam bir yıl “**خُلَطَاءَ**” olmasalar, her birinin üzerine bir koyun vardır. Eğer “**خُلَطَاءَ**” olurlarsa ve onları bir çoban üzerine tam bir yıl toplarlarsa, hepsinin üzerine bir koyun vacip olur; çünkü karıştıkları zaman bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.
Ve aynı şekilde, eğer üç kişi arasında kırk koyun olsa — ve onlar “**خُلَطَاءُ**” olsalar — onların üzerine bir koyun vardır; sanki onu bir adam mülk etmiş gibidir.
İşte bu, deve, koyun ve sığırdan davarlarda “**الْخُلَطَاءِ**”nın tefsiridir.

Ama içkiler babında gelen “**الْخَلِيطَيْنِ**”in tefsiri ve ikisinin içilmesinden nehiy olarak gelen şey: hurmadan ve **البُسْرِ**’den; yahut üzümden ve kuru üzümden; yahut hurmadan ve üzümden yapılan bir içkidir.

Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .
Burada “**الْخُلَطَاءُ**”: ortaklardır; her birinin mülkü, taksim dışında, arkadaşlarının mülkünden ayrışmaz.
Ve “**الْخُلَطَاءُ**” da olabilir: ayırt edilen ayn’ı ayırt edilen ayn ile karıştırmaları — **الشَّافِعِيُّ**’nin tefsir ettiği gibi — ve bir **الْحِلَّةِ** gibi toplanmış olurlar; on evden oluşur… her ev sahibinin ayrı ayrı davarı vardır; sonra davarlarının hepsini bir çoban üzerine toplarlar; onları birlikte güder; onları birlikte suya götürür; ve her biri malını nişanıyla ve damgasıyla bilir.

**أبو العباس** rivayet etti — **ابن الأعرابي**’den — dedi: **الْخِلاَطُ**: adamın başka bir ağıla gelmesi, oradan bir deve alması ve onu sahibinden gizlice dişi devesine aşırmasıdır.
Dedi: Ve **الْخِلاَطُ** ayrıca: devenin kendi dişisine **الْقُعُوَّ**’u iyi yapmaması; çobanın değneğini alıp onu gelecek yere yöneltmesi, ta ki onu içeri sokuncaya kadar.
Ve **الْخَلِيطُ**: arkadaş… ve **الْخَلِيط**: komşu.
Tekil ve çoğul olur. Ondan **جَرِيرٍ**’in sözü:
“**الخليطُ** ayrıldı; eğer boyun eğdirilseydim ayrılmazdım.”
Bu tekildir.
Ve **زُهَيْرٌ** çoğulda dedi:
“**الخَليطُ** ayrıldı; bıraktıkları kimseye sığınmadılar.”
Bunlar çoğuldur.

Ve denir: adam **خُولِط** edildi… o da **مخَالَطٌ**’tır.
Ve aklı **اخْتَلَطَ** etti… o da **مُخْتَلِطٌ**’tır; aklı değiştiği zaman.

**الليث** dedi: **الْخِلاَطُ**: kurdun koyunla karışmasıdır. Ve inşad etti:
“Koyun ehli, **الْخِلاَطِ**ta (zararı) üstlenir.”
Dedi: Ve **الخِلاَطُ**: hastalığın içe karışmasıdır.
Dedim: Ve **الْخِلاَطُ**: adamın ehliyle karışmasıdır; onu cima ettiği zaman. Ve aynı şekilde devenin dişi deveyle **مُخَالَطَةُ**’sı; **ثَيْلُه** onun **حَيَاءَها**’sına karıştığı zaman.

**أبو عبيد** — **أبي زيد**’den — dedi: Erkek deve dişi devenin üzerine çöktüğünde, onun **حيائها**’sına yol bulmayıp çoban yahut başkası onu içeri sokuncaya kadar; denir: onu **أَخْلَطَهُ** **إِخْلاَطاً** etti ve onu **أَلْطَفَه** **إلطافاً** etti; o da onu **يُخْلِطُه** ve **يُلْطِفُهُ**. Eğer deve bunu kendiliğinden yaparsa denir: **اسْتَخْلَط** etti ve **استلْطَفَ** etti.

**الليث** dedi: Bir adam **خَلِطٌ**: insanlarla karışan, sevdiren; bir kadın **خَلِطةٌ** da böyledir.
**الأصمعي** dedi: Okların **الْخِلْطُ**’u: sapı eğrilik üzere biten olandır; artık eğrilir durur — doğrultulsa bile.
**ابن شُميل** dedi: Bir deve **مُخْتَلِطٌ** ve bir dişi deve **مُخْتَلِطَةٌ**: semirdiği zaman; ta ki yağ etle **اخْتَلَطَ** edinceye kadar.

**أبو العباس** — **ابن الأعرابي**’den — dedi: **الْخُلُطُ**: mevlâlardır; ve **الْخُلُطُ**: ortaklardır; ve **الْخُلط**: safiyet komşularıdır.
**أبو زيد** dedi: Denir: “**اختَلَطَ اللَّيْلُ بالتُّرَابِ**”; kavmin işi onlara karıştığı zaman.
“**واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ**”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال ابن بزرج في نوادره: قال خَيْشَنةُ: قد التَخَط الرَّجلُ من ذلك الأَمر، يُريد اخْتَلَط، قال: وما اخْتَلَط إِنما التَخَط.

##### Türkçe

İbn Büzerc, Nevadir’inde dedi: **خَيْشَنةُ** dedi: Adam o işten **التَخَط** etti; **اخْتَلَط**’ı kastediyor. Dedi: Ve **اخْتَلَط** etmedi; ancak **التَخَط** etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الالتخاط، أهمله الجوهري، وقال ابن بزرج في نوادره: هو الاختلاط، ونقل عن خيشنة أنه قال: قد التخط الرجل من ذلك الأمر، يريد اختلط.

##### Türkçe

**الالتخاط**: el-Cevherî onu ihmal etti; İbn Büzerc, Nevâdir’inde dedi ki: o, **الاختلاط**’tır. Hîşene’den nakledildiğine göre o şöyle dedi: “Adam o işten dolayı **التخط** etti”; **اختلط** (yani karıştı) demek ister.
