# لخن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AE%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: لخن

خ ل ن
نخل ، لخن
استعمل من وجوهه : نخل ، لخن .
لخن : قال الليث : يقال : لَخِنَ السِّقاءُ يَلْخَنُ
لُخَناً _ إذا أُدِيم فيه صبُّ اللّبَن ، فلمْ
يُغْسَلْ ، وصار فيه تَحْبِيبٌ أبيضُ _ قِطَعٌ
صِغَارٌ مثلُ السِّمسم وأَكْبَرُ منه _ متغيِّرُ
الرِّيح والطَّعْمِ .
قلتُ : ورأيتُ الأعرابَ _ إذا لَخِنَ السِّقَاءُ
أَخذُوا وَرَقَ الأرْطَى فدقُّوه وجعلوه في
السِّقاء ، وصبُّوا فيه الماءَ ووَضعوه يَوْماً ،
ثم دَفَقُوا ذلك الماءَ ، وقد طيَّبَ السِّقَاءَ
فإذا حُقِنَ فيه الحَليبُ طَابَ وذَهب لَخَنهُ .
وقال الليث : يقال : لَخِنَتِ الجَوْزَةُ تَلْخَنُ
لَخَناً _ إذا فَسَدَتْ ، ولَخِنَ الأدِيمُ لَخناً _ إذا
فسد في دِباغِه ، ولم يَصْلحْ .
وقال رُؤْبةُ :
والسَّبُّ تَخْرِيقُ الأدِيمِ الألْخَنِ
قال : ورجلٌ أَلْخَنُ ، وامرأةٌ لَخْنَاءُ _ إذا لم
يُخْتَنَا .
عمرو عن أبيه قال : اللَّخْنُ : الْقَبِيحُ من
الكلام .
واللَّخْنُ : البياضُ الذي على جُرْدَانِ
الحِمَارِ ، وهو الحَلَقُ .
واللَّخْنُ . البياضُ الذي في قُلْفَةِ الصَّبيِّ _
قبل أَنْ يُخْتَنَ .
قال : واللّخنُ : وَكْبُ السِّقاءِ وحَشَنُهُ
ووَسَبُه _ كلُّهُ واحدٌ .
نخل : قال الليث : النَّخلةُ : شجَرَةُ التَّمر ،
والجماعةُ نخلٌ ونَخِيلٌ . . وثلاثُ نَخَلاتٍ .
ونُخَيْلَةُ : موضعٌ بالباديةِ ، وبطْنُ نَخْلَةَ :
موضِعٌ آخَرُ ، وكلاهما بالحجاز .
قال : والنَّخْلُ : تَنْخِيلُ الثَّلْجِ والوَدْقِ .
تقول : انتَخَلتْ لَيلتُنَا الثَّلْجَ ، أو مطراً غيرَ
جَوْدٍ .
والنَّخْلُ : تَنْخِيلُكَ الدَّقيقَ بالْمُنْخَلِ _ لِتَعْزِلَ
نُخَالَتَهُ عن لُبَابِه .
وإذا نَخَلْتَ الأدوِيَةَ لتَسْتَصْفِي أَجْوَدَها
قلتَ : نَخَلْتُ وانْتَخَلْتُ .
فالنَّخْلُ : التصفيةُ . . والانْتِخَالُ : الاختيارُ
لنفْسِك أَفْضَلُه . وكذلك التَّنَخُّلُ .
وأنشد :
تَنَخَّلْتُهَا مَدْحاً لِقَوْمٍ وَلَمْ أَكُنْ
لغيرِهمُو فيما مَضَى أَتَنَخَّلُ
والْمُتَنَخِّلُ : أَحَدُ شعراءِ هُذَيْلٍ ، وهو مِن
المُجِيدِين ، سمِّيَ : ) ( مُتَنَخِّلاً ) ( لتنقِيحِه
شِعْرَه .
قلتُ : وفي بلادِ العرَب وَادِيان يُعرَفان
بالنَّخْلَتَيْنِ .
أحدهما باليمامة ، ويَأْخذ إلى قَرْنِ
الطائفِ .
والآخَرُ يأخذُ إلى ذَاتِ عِرْقٍ .
ومن أمثال العرب في الغائب _ الذي
لا يُرْجَى إيَابه _ ) ( حتى يَؤُوبَ المنَخَّلُّ ) ( .
وقال الأصمعيُّ : المُنَخَّلُ : رجُلٌ أُرْسِلَ في
حاجةٍ فلم يَرجعْ ، فصار مثلاً لكلِّ من
لا يُرْجَى إيَابُه .
والْمُنْخُلُ : الذي يُنْخَلُ به الدَّقيقُ .

### Türkçe

خ ل ن
**نخل** , **لخن**
Onun vecihlerinden kullanılmıştır: **نخل** , **لخن** .

**لخن** : Leys dedi: Denilir: **لَخِنَ السِّقاءُ يَلْخَنُ لُخَناً** _ içine süt dökmeye devam edilirse, sonra yıkanmazsa, içinde beyaz tanelenme olur _ küçük parçalar, susam gibi ve ondan daha büyük _ kokusu ve tadı değişmiş.

Ben dedim: Bedevîleri gördüm _ **لَخِنَ السِّقَاءُ** olunca, **الأرْطَى** yaprağını aldılar, onu dövdüler ve kırbaya koydular; içine su döktüler ve onu bir gün koydular; sonra o suyu döktüler; kırbayı hoş kokutmuştu; sonra içine süt konulunca hoş oldu ve onun **لَخَن**’i gitti.

Leys dedi: Denilir: **لَخِنَتِ الجَوْزَةُ تَلْخَنُ لَخَناً** _ bozulunca; ve **لَخِنَ الأدِيمُ لَخْناً** _ tabaklanmasında bozulunca ve düzelmeyince.

Rü’be dedi:
والسَّبُّ تَخْرِيقُ الأدِيمِ الألْخَنِ

Dedi: Ve erkek **أَلْخَنُ**, kadın **لَخْنَاءُ** _ sünnet edilmemiş olunca.

Amr, babasından: dedi: **اللَّخْنُ**: sözden çirkin olan.

Ve **اللَّخْنُ**: eşeğin **جُرْدَان**’ı üzerindeki beyazlık; o, **الحَلَقُ**’tır.

Ve **اللَّخْنُ**: çocuğun **قُلْفَة**’sindeki beyazlık _ sünnet edilmeden önce.

Dedi: ve **اللّخنُ**: kırbanın **وَكْب**’u, **حَشَن**’i ve **وَسَب**’i _ hepsi birdir.

**نخل** : Leys dedi: **النَّخلةُ**: hurma ağacı; çoğulu **نخلٌ** ve **نَخِيلٌ** . . ve üç **نَخَلاتٍ**.

Ve **نُخَيْلَةُ**: çölde bir yer; ve **بطْنُ نَخْلَةَ**: başka bir yer; ikisi de Hicaz’dadır.

Dedi: ve **النَّخْلُ**: karın ve **الوَدْق**’un elenmesi. Dersin: **انتَخَلتْ لَيلتُنَا الثَّلْجَ**; yahut iyi olmayan bir yağmur.

Ve **النَّخْلُ**: **الْمُنْخَلِ** ile unu elemen _ kepeğini özünden ayırman için.

Ve ilaçları eleyip en iyisini arıtmak istersen, dersin: **نَخَلْتُ** ve **انْتَخَلْتُ**.

O hâlde **النَّخْلُ**: arıtma . . ve **الانْتِخَالُ**: kendin için onun en üstününü seçme. Aynı şekilde **التَّنَخُّلُ**.

Ve şu şiir okundu:
تَنَخَّلْتُهَا مَدْحاً لِقَوْمٍ وَلَمْ أَكُنْ
لغيرِهمُو فيما مَضَى أَتَنَخَّلُ

Ve **الْمُتَنَخِّلُ**: Hüzeyl şairlerinden biridir; iyi olanlardandır; şiirini ayıkladığı için **مُتَنَخِّلاً** diye adlandırıldı.

Ben dedim: Arap beldelerinde **بالنَّخْلَتَيْنِ** diye bilinen iki vadi vardır.

Bunlardan biri Yemâme’dedir ve Tâif’in **قَرْن**’üne doğru gider.

Diğeri **ذَاتِ عِرْقٍ**’a doğru gider.

Arapların, dönmesi umulmayan gaip hakkında darb-ı mesellerinden: **حتى يَؤُوبَ المنَخَّلُّ**.

Asmaî dedi: **المُنَخَّلُ**: bir ihtiyaç için gönderilmiş bir adamdır, dönmemiştir; böylece dönmesi umulmayan herkes için mesel oldu.

Ve **الْمُنْخُلُ**: unun onunla elendiği şey.
