# لدد (ل-د-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Azılı

- Harfler: ل - د - د
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَلَدُّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%91.md) | أَفْعَلُ | Daha azılı | 1 | 1 | [2:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/ayet/2:204.md) |
| [لُدًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8F%D8%AF%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فُعْلًا | Azılı | 1 | 1 | [19:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/ayet/19:97.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hasim (hı,sad) : Çantanın kenarına bağlanan iki kulpdan…
2. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
3. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dil demektir
4. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
5. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
6. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
7. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Petekteki baldır
8. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
9. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
10. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Uyanık yılan demektir
11. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
12. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
13. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
14. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لدد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%85.md), [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md), [شكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Boynun iki yanı, başı bir yana büküp boyun eğmeme ve ilacın ağzın bir yanından zorla akıtılması |
| Çekirdek Özet 2 | Hakka karşı boyun bükmeyen, diyalektik manevralarla yan çizen ve çekişmede sınır tanımayan hasım |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate teslimiyeti engelleyen, kanıt karşısında yön değiştirip direnen uzlaşmaz zihniyet |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca kaba bir öfke veya şiddete indirgeyip kökteki boyun eğmezlik ve retorik çarpıtma boyutunu yitirmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لد | Yan, taraf, nezdinde bulunma ve bir yöne eğilme; [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md) ve [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) köklerinde olduğu gibi bir mekan veya durumun hemen yanı başında olmayı ifade eder. | د | İkinci د harfinin eklenip katlanmasıyla yana yönelme hali sertleşmiş; boyun çevirme, bir tarafa kilitlenip hakka karşı boyun bükmeme ve inatçı bir dirence dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Harekete yön veren, sevk eden ve boyun eğmeye çağıran dış otoriteyi veya ilahi kılavuzluğu temsil eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Geçişi engelleyen, bir tarafa kapanan veya açılmaya direnen eşik hareketidir. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Kapı imgesinin yinelenmesiyle geçit vermeme, direnç ve kilitlenme hali pekişir. |
| لدد | Yönlendirici güce karşı geçit vermeyen kapı gibi durma; boyun eğdirici delile karşı iki taraflı direnç oluşturup hakikate geçişi kapatma hareketidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boynun iki yanı (el-ledîdân); vadinin iki yamacı; ilacın hastanın ağzının bir yanından zorla akıtılması (el-ledûd); şaşkınlık veya inatla sağa sola bakınarak boyun bükmeme hali (et-teleddüd). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Düreyd'in aktardığı beyitte vadinin iki yamacını ifade etmek üzere yer alır: يَرْعَوْنَ مُنْخَرَقَ اللَّدِيدِ كَأَنَّهُمْ / فِي العِزِّ أُسْرَةُ صَاحِبٍ وَشِهَابِ |
| Erken Arapça kullanım | Hudeybiye günü sahabenin bekleşip tereddütle bakınmasını anlatan أَمَرْتُ النَّاسَ فَإِذَا هُمْ يَتَلَدَّدُونَ hadisi ile İbn Ahmer'in ilacın ağızdan zorla içirilmesini tasvir ettiği شَرِبْتُ الشُّكَاعَى وَالْتَدَدْتُ أَلِدَّةً beytinde geçer. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāġa.

### Sami etimolojik katman

Arapça لدد kökü, Sami dillerinde yönelme, yan taraf tutma, boyun bükmeme ve çekişme semantik alanı içinde değerlendirilir. Kökün biliteral çekirdeği olan l-d unsuru, İbranice ve Süryanicede mekan bildiren veya bir şeyin yanına/yakınına işaret eden yapılarla paralellik gösterir. İbranicede l-w-z kökü sapma, eğrilme ve haktan dönme anlamını taşırken, l-d-d biçimi doğrudan Arapçada olduğu gibi boyun anatomisi üzerinden hasımlık üretme yönünde özelleşmiştir. Kökün erken somut çekirdeği olan boynun iki yanı ve ağzın kenarı anlamı, bir yöne kilitlenip diğer tarafı bütünüyle reddetme ve dış etkiye karşı katılaşma metaforuna kaynaklık etmiştir.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boynun iki yanı (ledîd) ve vadinin iki kenarından hareketle haktan yana çizme, boyun eğmeme ve davada haddi aşma. | Fiziksel boyun hareketinin soyutlanarak diyalektik inada ve uzlaşmaz hasımlığa dönüşmesidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki yan, yakınlık ve sapma bildiren çekirdeklerle kavramsal paralellik. | İki yanlı duruş ve merkezden sapma fikri Sami dillerinde korunmuş, Arapçada hasımlık ıstılahına evrilmiştir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لدد | Anlamlı | Boyun eğmeme, şiddetli düşmanlık | Haktan yüz çevirip hasımlıkta sınır tanımama; hedef köktür. | Kur'an'da geçer |
| دلد | Anlamlı | Sarkmak, sallanmak, titremek | Bir şeyin gevşeyip iki yana salınması, seğirtmesi ve kirpi gibi hayvanların hareketi. | Kur'an'da geçmez |
| ددل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لدد | Merkez | Hasımlıkta boyun eğmeme ve sapma | Hakkı bildiği halde boyun bükmeyip diyalektik inatla yan çizen şiddetli husumet. | Çekişmede hakikate karşı direnç odağıdır. |
| [خصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%85.md) | Komşu | Davalaşma ve çekişme | İki tarafın iddialarını karşılıklı çarpıştırması; haklı veya haksız olabilir. | لدد gibi mutlaka batılda diretme ve boyun sertliği içermez. |
| [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) | Komşu | Zora koşma ve meşakkat | Muhatabı güç durumda bırakmak için bilinçli olarak güçlük çıkarma. | لدد kökündeki retorik sapma ve hasımlık inadından çok sıkıntı verme yönü öne çıkar. |
| [شكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B3.md) | Komşu | Huysuzluk ve geçimsizlik | Karakterdeki sertlik, uyumsuzluk ve terslik hali. | لدد gibi hasımlık davasından ziyade mizacın intizamsızlığıdır. |
| [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Barış, teslimiyet, selamet | Hakikate boyun eğme, pürüzsüz uyum sağlama ve çekişmeyi terk etme. | لدد kökünün tam karşıtı olarak direncin kırılmasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لدد | Şiddetli husumet, boyun eğmez inat | Hakka teslimiyeti reddedip batılda direnen uzlaşmaz tavır. | Kesin |
| Latince | pertinacia, refractarius | Dik kafalılık, boyun eğmez direnç | Direnç ve kırılmaz inat boyutunu karşılar; retorik hasımlık yönü zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | contentious, intractable, obstinate adversary | Kavgacı, uzlaşmaz, inatçı hasım | Çekişmecilik ve teslim olmama yönünü verir; kökün anatomik boyun bükmeme nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | halsstarrig, unnachgiebig, streitsüchtig | Dik kafalı, eğilmez, kavgacı | Halsstarrig kelimesi boyun sertliği metaforunu çok iyi korur. | Güçlü |
| Fransızca | intraitable, opiniâtre, querelleur | Uzlaşmaz, inatçı, kavgacı | Hasımlıktaki esneklik yoksunluğunu karşılar; diyalektik saptırma payı eksik kalır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Wehr, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَلَدُّ الخِصَامِ | Söz cambazlığıyla hakkı saptıran azılı hasım | Diliyle hayranlık uyandıran fakat kalbinde derin bir direnç ve yıkıcılık taşıyan münafık karakteri (Bakara [2:204](https://lisan.digital/tr/ayet/2:204.md)). |
| قَوْمًا لُدًّا | Hakikate boyun eğmeyen, batılda kilitlenmiş inatçı topluluk | İlahi uyarının muhatabı olan, cedel ve safsatayla vahye direnen inkârcı kitle (Meryem [19:97](https://lisan.digital/tr/ayet/19:97.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cedel ve safsata ahlakı | Hakikati aramak yerine hasmı mağlup etmeyi amaçlayan diyalektik direncin zemmi. | Delile teslim olmayıp laf cambazlığıyla hakkı perdeleme tutumu. |
| Fıkıh | Hasımlıkta haddi aşma | Yargılama sürecinde hakkı olmadığını bildiği halde davayı uzatıp karşı tarafı yıpratma. | Yargı mekanizmasını kötüye kullanan haksız hasımlık hali. |
| Tefsir | Nifak ve inkâr psikolojisi | Bakara [2:204](https://lisan.digital/tr/ayet/2:204.md) ve Meryem [19:97](https://lisan.digital/tr/ayet/19:97.md) bağlamında tatlı dille örtülen yıkıcı hasımlığın tahlili. | Zahirdeki fesahat ile batındaki uzlaşmaz düşmanlık arasındaki zıtlık. |
| Hadis | Ahlaki buğuz illetleri | Allah'ın en nefret ettiği kişinin çekişmede haddi aşan azılı hasım olduğunu bildiren rivayet. | Kibir ve inattan beslenen kavgacılığın yerilmesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikate teslimiyet | Bâtılda taassup | Kulu ilahi iradeye teslim olmaktan alıkoyar | Delil açıklandığı halde boyun bükmeyip yan çizen inatçı inkâr mekanizmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Bilimsel müzakere | Safsata ve cedel | Doğru bilginin üretilmesini engeller | Hakikati bulmak için değil, üstün gelmek için kavramları eğip bükme tavrıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal diyalog | Yıkıcı kutuplaşma | Kamusal uzlaşı zeminini yok eder | Diyalog kapılarını kapatarak hizipleri uzlaşmaz çatışma hattına kilitler. | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve borç hukuku | Haksız direnç | Piyasada güven ve adalet akışını tıkar | Haksız olduğunu bildiği halde borcunu inkâr edip yargı yolunu istismar etmektir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Histerezis ve doğrusal olmayan sert direnç | Sistemin uygulanan dış kuvvete esnek biçimde uyum sağlamak yerine, yönünü sabitleyip kuvvet kalksa dahi eski eğrilik halini korumasıdır. | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Bilişsel kapalılık ve uzlaşmaz çatışma | Bireyin veya grubun çürütücü kanıtlara rağmen inancını revize etmeyip hasmane tutumunu mutlaklaştırmasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca alelade bir öfke, basit bir münakaşa veya fiziksel kavga düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; hakikati çok iyi idrak ettiği halde boyun eğmeyi kibrine yediremeyen, retorik kıvraklıkla hakkı saptıran ve sistemli direnç gösteren zihniyet modelidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara [2:204](https://lisan.digital/tr/ayet/2:204.md)'te tasvir edilen etkileyici, ikna edici ve konuşması hayranlık uyandıran münafık profilinin gözden kaçması; düşmanlığın sadece kaba kuvvete mahsus sanılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin karşısına çıkan direncin sadece bilgisizlikten değil, bilinçli bir boyun eğmeme ve diyalektik çarpıtma iradesinden kaynaklandığını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların dil ve eylem tutarsızlığını sergileyen ayetlerde ve peygamber tebliğine karşı örgütlü inat gösteren inkârcı kitlelerin anlatıldığı pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak düşmanlığının sadece açıkça meydan okuyan kabalıkla değil, bilakis en çok tatlı sözler ve hukuki/retorik kılıflar arkasına saklanan eğri bir hasımlıkla yürütüldüğünü ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Boynun yan kısımları, başı dik tutup bir tarafa bükerek boyun eğmeme ve ilacı ağzın bir yanından zorla verme.
- Soyut anlam: Hakikatin delili karşısında teslimiyeti reddetme, retorik manevralarla yan çizme ve hasımlıkta sınır tanımayan inat.
- Sistematik karşılık: Bilgi ve delil akışına karşı bilişsel sistemin esnekliğini yitirerek uzlaşmaz çatışma durumuna kilitlenmesi.
- LaTeX modeli: $$R = \lim_{S \to 0} \frac{D}{S}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ hasımlık direncini ve inat düzeyini, $D$ hasımlıkta öne sürülen diyalektik iddia ve çekişme miktarını, $S$ ise hakikate teslimiyet ve boyun eğme eğilimini temsil eder. Teslimiyet sıfıra yaklaştıkça hasımlık direnci sonsuza ıraksar; hakikate karşı mutlak bir kapanma ve boyun eğmezlik durumu ortaya çıkar.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/ayet/2:204.md) — أَلَدُّ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

Meal (IK): İnsanlardan öylesi vardır ki; dünya hayatına dair sözü senin hoşuna gider. Ve Allah’ı kalbinde olana şahid tutar. Halbuki o, düşmanların en yamanıdır.

### [Meryem 19:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/ayet/19:97.md) — لُدًّا

فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا

Meal (IK): İşte Biz; bunu muttakilere müjdeleyesin ve inatçı bir kavmi uyarasın diye senin dilinde indirerek kolaylaştırdık.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال واللام
د ل، ل د مستعملان
دل:
الدَّلُّ دلالُ المرأة إذا تَدَلَلَتْ على زوْجها تُريه جَراءةً عليه في تَغَنُّجٍ وتَشَكُّلٍ كأنَّها تُخالِفُه وليس بها خِلاف.
والرجلُ يُدِلُّ على أقرانه في الحرب يأخُذُهم من فَوق.
والبازي يُدِلُّ على صيده.
والدالَّةُ: مما يُدِلُّ الرجلُ على من له عنده مَنزِلةٌ أو قَرابةٌ قَريبةٌ: شِبْهُ جَراءةٍ منه.
والدَّلالة: مصدر الدليل بالفتح والكسر.
والدِّليلاءُ، يُمَدُّ ويُقصَر، ومعناه ما دلَّكُم عليه.
والدُّلْدُلُ: شيءٌ أعظم من القُنْفُذ، ذو شَوْكٍ طِوال.
والتَّدَلْدُل كالتَّهَدُّل.
والدُّلدُل اسمُ بَغْلةِ رسول الله صلّى اللهُ عليه وآلِه وسَلَّم
لد:
اللَّدُّ: فِعلُكَ باللَّدودِ حين تَلُدُّ به، وهو الدَّواء يُوجَر في أحَدِ شِقَّي الفَم، وتقول: لدَدْته أَلُدُّه لَدّاً، والجمعَ أَلِدَّة.
وأُخِذَ اللَّدود من لَديدَي الوادي، وهما جانِباه، والوَجُور في وَسَط الفَم.
واللَّدِيدانِ: صَفْقا العُنُق من دون الأُذُنَيْنِ، وجانبا كلِّ شيءٍ لَديداه، قال رؤبة:
على لَدِيدَيْ مُصْمَئِلٍّ صَلْخادْ
والتَلَدُّد في التَلَفُّتِ، أن يعطِفُ بعُنُقِه مرّةً كذا ومرّةً كذا.
واللَّدَد مصدر الأَلَدِّ أي السَّيِّءُ الخُلُق الشديدُ الخُصومة، العَسِرُ الانقِياد.
ورجلٌ ألَنْدَ ُويَلَنْدَد: كثير الخُصوماتِ شَرِسُ المُعامَلةِ، قال:
عقيلة شَيخٍ كالوَبيل ألَنْدَدِ
وهُذَيْل تقول: لَدَّه عن كذا أي حَبَسَه

##### Türkçe

باب **الدال** ve **اللام**
**د ل**، **ل د** kullanımdadırlar
**دل**:
**الدَّلُّ**: kadının, kocasına karşı **تَدَلَلَتْ** ettiği vakitki **دلالُ**’ıdır; ona karşı bir **تَغَنُّجٍ** ve **تَشَكُّلٍ** içinde, sanki ona muhalefet ediyormuş gibi bir cüret gösterir; hâlbuki onda muhalefet yoktur.
Ve erkek, savaşta akranlarına karşı **يُدِلُّ** eder; onları üstten alır.
Ve **البازي** avına karşı **يُدِلُّ** eder.
Ve **الدالَّةُ**: kişinin, yanında bir mevkii yahut yakın bir akrabalığı bulunan kimseye karşı **يُدِلُّ** ettiği şeydendir: ondan bir çeşit cüret.
Ve **الدَّلالة**: **الدليل**’in (fetha ve kesra ile) mastarıdır.
Ve **الدِّليلاءُ**; uzatılır ve kısaltılır; manası: size delâlet ettiği şeydir.
Ve **الدُّلْدُلُ**: **القُنْفُذ**’dan daha büyük bir şey; uzun dikenli.
Ve **التَّدَلْدُل** **التَّهَدُّل** gibidir.
Ve **الدُّلدُل**: Resûlullah’ın (Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun) katırının adıdır.
**لد**:
**اللَّدُّ**: **اللَّدود** ile, onunla **تَلُدُّ** ettiğin zamanki fiilindir; o, ağzın iki yarığından birine içirilen ilaçtır; ve dersin ki: onu **لدَدْته**; **أَلُدُّه** **لَدّاً**; çoğulu **أَلِدَّة**’dir.
Ve **اللَّدود**, vadinin iki yanı olan **لَديدَي**’den alınmıştır; **الوَجُور** ise ağzın ortasındadır.
Ve **اللَّدِيدانِ**: iki kulaktan aşağı boynun iki yanıdır; her şeyin iki yanı onun **لَديداه**’ıdır. Rü’be dedi ki:
على **لَدِيدَيْ** مُصْمَئِلٍّ صَلْخادْ
Ve **التَلَدُّد** **التَلَفُّتِ** içindedir: boynuyla bir defa şöyle, bir defa böyle çevirmesidir.
Ve **اللَّدَد**: **الأَلَدِّ**’in mastarıdır; yani kötü huylu, şiddetli husumet sahibi, boyun eğmesi zor olan.
Ve bir adam **ألَنْدَد**’dir ve **يَلَنْدَد**: çok husumetli, muamelede serttir. Dedi ki:
عقيلة شَيخٍ كالوَبيل **ألَنْدَدِ**
Ve Hüzeyl der ki: onu şundan **لَدَّه**; yani onu hapsetti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأصمعيّ: اللديدانِ: جانبا الوادي. قال: ومنه أخِذ اللَدودُ، وهو ما يُصبُّ من الأدوية في أحد شِقَّي الفم. قال ابن السكيت: يقال في المثل: "جرى منه مجرى اللَدودِ". وجمعه أَلِدَّةٌ. وقد لُدَّ الرجل فهو ملدودٌ، وألْدَدْتُهُ أنا، والْتَدَّ هو. قال ابن أحمر:
شرِبت الشكاعى والتَدَدْتُ ألِدَّةًوأقْبَلْتُ أفْواهَ العُروقِ المَكاوِيا
واللديدُ مثل اللدودِ. واللديدانِ: صفحتا العنق، وجمعه أَلِدَّةٌ. ومنه اشتقاقُ قولهم: فلانٌ يتلَدَّدُ، أي يلتفت يميناً وشمالاً. ورجلٌ أَلَدُّ بيِّن اللَدَدِ، وهو الشديد الخصومة؛ وقومٌ لُدٌّ. واللَدُّ بالفتح: الجُوالق. وقال الراجز:
كأنَّ لدَّيْهِ على صَفْح جَبَلْ
ولَدَّهُ يَلُدُّهُ: خَصَمَهُ، فهو لادٌّ ولَدودٌ. قال الراجز:
ألَدُّ أقْرانَ الخُصوم اللَدِّ
يقال: ما زلت ألادُّ عنك، أي أدفع. ورجلٌ يَلَنْدَدٌ وأَلَنْدَدٌ، أي خَصِمٌ، مثل الأَلَدِ. وتصغير ألَنْدَدٍ أُلَيْدٌ، لأنَّ أصله أَلَدُّ. وقولهم: ما لي منه مُحْتَدٌّ ولا مُلْتَدٌّ، أي بُدٌّ.

##### Türkçe

الأصمعيّ: **اللديدانِ**: vadinin iki yanı. Dedi ki: Ondan **اللَدودُ** alınmıştır; o, ilaçlardan ağzın iki yarığından birine dökülen şeydir. İbn السكيت dedi ki: Meselde şöyle denir: "جرى منه مجرى **اللَدودِ**". Onun çoğulu **أَلِدَّةٌ**’dir. Ve adam **لُدَّ** edildi; o hâlde o **ملدودٌ**’dur; ben onu **ألْدَدْتُهُ**; o ise **الْتَدَّ**. İbn أحمر dedi ki:
شرِبت الشكاعى والتَدَدْتُ **ألِدَّةً**وأقْبَلْتُ أفْواهَ العُروقِ المَكاوِيا
Ve **اللديدُ** **اللدودِ** gibidir. Ve **اللديدانِ**: boynun iki yanı; onun çoğulu **أَلِدَّةٌ**’dir. Ondan onların şu sözünün اشتقاق’ı: “Falanca **يتلَدَّدُ**”, yani sağa ve sola döner. Ve bir adam **أَلَدُّ**; **اللَدَدِ**’i apaçık olan; o, şiddetli husumet sahibidir; ve bir kavim **لُدٌّ**. Ve **اللَدُّ** (fetha ile): çuval. Ve الراجز dedi ki:
كأنَّ **لدَّيْهِ** على صَفْح جَبَلْ
Ve **لَدَّهُ يَلُدُّهُ**: onunla çekişti; o hâlde o **لادٌّ** ve **لَدودٌ**’dur. الراجز dedi ki:
**ألَدُّ** أقْرانَ الخُصوم **اللَدِّ**
Denir ki: “Senden yana **ألادُّ** etmeyi sürdürdüm”, yani defederim. Ve bir adam **يَلَنْدَدٌ** ve **أَلَنْدَدٌ**; yani hasım, **الأَلَدِ** gibi. **أَلَنْدَدٍ**’in küçültmesi **أُلَيْدٌ**’dir; çünkü aslı **أَلَدُّ**’dur. Ve onların sözü: “Bende ondan **مُحْتَدٌّ** da yok **مُلْتَدٌّ** da”, yani kaçınılmazlık yok.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الألد: الخصيم الشديد التأبي، وجمعه: لد. قال تعالى: ﴿وهو ألد الخصام﴾ [البقرة/204]، وقال: ﴿وتنذر به قوما لدا﴾ [مريم/97]. وأصل الألد: الشديد اللدد، أي: صفحة العنق، وذلك إذا لم يمكن صرفه عما يريده، وفلان يتلدد، أي: يتلفت، واللدود ما سقي الإنسان من دواء في أحد شقي فمه، وقد التددت ذلك.

##### Türkçe

- **الألد**: şiddetli inat eden hasım; çoğulu: **لد**. Yüce Allah dedi ki: ﴿وهو **ألد** الخصام﴾ [البقرة/204], ve dedi ki: ﴿وتنذر به قوما **لدا**﴾ [مريم/97]. **الألد**’ün aslı: şiddetli **اللدد**’dir; yani: boynun yanı (sayfası); bu da, onu istediğinden çevirmek mümkün olmadığında (böyledir). Ve falan **يتلدد**; yani: etrafına bakınır. **اللدود**: insanın ağzının iki yanından birinde içirilen ilaçtır; ve ben onu **التددت**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل د د
رجل ألد وألندد ويلندد وفيه لدد وقوم لد ولادّه ملادّةً ولداداً وهو شديد اللّداد‏.‏
وتركت فلاناً يتردّد ويتلدّد‏:‏ يتلفّت‏.‏
وضربه على لديدي عنقه وهما صفحتاها وضربه على متلدّده على عنقه‏.‏
قال‏:‏ ولو شئت نجّتني من القوم جسرةٌ بعيدة بين العجب والمتلدّد ونزلوا في لديدي الوادي‏.‏
ولدّ فلانٌ‏:‏ سقي اللدود وهو ما سقيَ في أحد لديدي الفم وهما شقّاه‏.‏
والتددت‏:‏ نحو استطعت‏.‏
قال ابن أحمر‏:‏ شربت الشكاعي والتددت ألدّةً وأقبلت أفواه العروق المكاويا وهو شديد لديد‏.‏

##### Türkçe

ل د د
**رجل ألد** ve **ألندد** ve **يلندد**; onda **لدد** vardır. Ve bir kavim **لد**; **ولادّه** (onu) **ملادّةً** ve **لداداً** (olarak) (yapar); ve o, **اللّداد** bakımından şiddetlidir.
Ve falanı, **يتردّد** ve **يتلدّد** eder hâlde bıraktım: **يتلفّت** eder.
Ve onu boynunun **لديدي**’si üzerine vurdu; ikisi onun iki yan yüzüdür. Ve onu boynundaki **متلدّده** üzerine vurdu.
Dedi ki:
Ve eğer isteseydim, beni kavimden bir **جسرةٌ** kurtarırdı; **العجب** ile **المتلدّد** arasında uzak (olan). Ve vadinin **لديدي**’sinde indiler.
Ve falan **ولدّ**: **اللدود** içirildi; o, ağzın iki **لديدي**’sinden birine içirilendir; ikisi onun iki yarığıdır.
Ve **التددت**: **استطعت** gibi.
İbn Ahmer dedi ki:
**الشكاعي**’yi içtim ve **التددت** (olarak) **ألدّةً**; ve **العروق**’un **المكاويا** ağızları yöneldi. Ve o, **لديد** bakımından şiddetlidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّديدانِ: جانبا الوادي. واللَّديدانِ: صَفْحتا العُنُق دون الأُذنين، وقيل: مَضْيَعَتاه وعَرْشاه؛ قال رؤْبة:
على لَديدَيْ مُصْمَئِلٍّ صَلْخاد
ولَديدا الذَّكَر: ناحِيتاهُ. ولَديدا الوادي: جانباه، كل واحد منهما لَديدٌ؛ أَنشد ابن دريد:
يَرْعُوْنَ مُنْخَرقَ اللَّديدِ كأَنهم،
في العزِّ، أُسْرَةُ صاحِبٍ وشِهابِ
وقيل: هما جانبا كلِّ شيء، والجمع أَلِدَّةٌ. أَبو عمرو: اللَّديدُ ظاهر الرقبة؛ وأَنشد:
كلُّ حُسام مُحْكَمِ التَّهْنِيدِ،
يَقْضِبُ عند الهَزِّ والتَّحْريدِ،
سالِفَةَ الهامةِ واللَّديدِ
وتَلَدَّدَ: تَلَفَّتَ يميناً وشمالاً وتحير مُتَبَلِّداً. وفي الحديث حين صُدَّ عن البيت: أَمَرْتُ الناس فإِذا هم يَتَلَدَّدُون أَي يَتَلَبَّثُون. والمُتَلَدَّدُ: العُنق، منه؛ قال الشاعر يذكر ناقة: بَعِيدة بين العَجْبِ والمُتَلَدَّدِ
أَي أَنها بعيدة ما بين الذنَب والعُنُق. وقولهم: ما لي عنه مُحْتَدٌّ ولا مُلْتَدٌّ أَي بُدٌّ.
واللَّدُودُ: ما يُصَبُّ بالمُسْعُط من السقْي والدَّواء في أَحد شِقّي الفم فَيَمُرُّ على اللَّديد. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: خَيْرُ ما تَداوَيْتُمْ به اللَّدودُ والحِجامةُ والمَشِيُّ. قال الأَصمعي: اللَّدود ما سُقِيَ الإِنسان في أَحدِ شقَّيِ الفم، ولديدا الفم: جانباه، وإِنما أُخذ اللَّدُودُ من لديدَيِ الوادي وهما جانباه؛ ومنه قيل للرجل: هو يَتَلَدَّدُ إِذا تَلَفَّت يميناً وشمالاً. ولَدَدْتُ الرجل أَلُدُّهُ لَدّاً إِذا سقيتَه كذلك. وفي حديث عثمان: فَتَلَدَّدْت تَلَدُّد المضطرّ؛ التلَدُّدُ: التلفت يميناً وشمالاً تحيراً، مأْخوذ من لَديدَيِ العنق وهما صفحتاه. الفراء: اللَّدُّ أَنْ يؤخَذَ بلسان الصبي فَيُمَدَّ إِلى أَحد شِقَّيْه، ويُوجَر في الآخر الدواءُ في الصدَف بين اللسان وبين الشِّدْق. وفي الحديث: أَنه لُدَّ في مرضه، فلما أَفاق قال: لا يبقى في البيت أَحدٌ إِلا لُدَّ؛ فَعَل ذلك عقوبة لهم لأَنهم لَدُّوه بغير إِذنه. وفي المثل: جرى منه مَجْرى اللَّدُود، وجمعه أَلِدَّة. وقد لدّ الرجلُ، فهو مَلْدُودٌ، وأَلْدَدْتُه أَنا والتَدَّ هو؛ قال ابن أَحمر: شَرِبْتُ الشُّكاعى، والتَدَدْتُ أَلِدَّةً،
وأَقْبَلْتُ أَفواهَ العُرُوق المَكاوِيا
والوَجُور في وسَط الفم. وقد لَدَّه به يَلُدُّه لَدّاً ولُدوداً، بضم اللام؛ عن كراع، ولَدّه إِياه؛ قال:
لَدَدْتُهُمُ النَّصِيحةَ كلَّ لَدٍّ،
فَمَجُّوا النُّصْحَ، ثم ثَنَوا فَقاؤوا
استعمله في الاعراض وإِنما هو في الأَجسام كالدواء والماء. واللَّدودُ: وجع يأْخذ في الفم والحلق فيجعل عليه دواء ويوضع على الجبهة من دمه. ابن الأَعرابي: لَدَّد به ونَدَّدَ به إِذا سَمَّع به. ولَدَّه عن الأَمر لَدّاً: حبَسَه، هُذَلِيَّةٌ. ورجل شَديد لَديدٌ.
والأَلَدُّ: الخَصِمُ الجَدِلُ الشَّحِيحُ الذي لا يَزيغُ إِلى الحق، وجمعه لُدّ ولِدادٌ؛ ومنه قول عمر، رضي الله عنه، لأُم سلمة: فأَنا منهم بين أَلْسِنَةٍ لِدادٍ، وقلوب شِداد، وسُيوف حِداد.
والأَلَنْدَدُ واليَلَنْدَد: كالأَلَدِّ أَي الشديد الخصومة؛ قال الطرِمَّاح يصف الحرباء:
يُضْحِي على سُوقِ الجُذُولِ كَأَنه
خَصْمٌ، أَبَرَّ على الخُصُومِ، يَلَنْدَدُ
قال ابن جني: همزة أَلَنْدَد وياء يلَنْدد كلتاهما للإِلحاق؛ فإِن قلت: فإِذا كان الزائد إِذا وقع أَولاً لم يكن للإِلحاق فكيف أَلحقوا الهمزة والياء في أَلَنْدد ويلَنْدد، والدليل على صحة الإِلحاق ظهور التضعيف؟ قيل: إِنهم لا يلحقون بالزائد من أَول الكلمة إِلا أَن يكون معه زائد آخر، فلذلك جاز الإِلحاق بالهمزة والياء في أَلندد ويلندد لما انضم إِلى الهمزة والياء من النون. وتصغير أَلندد أُلَيْد لأَن أَصله أَلد فزادوا فيه النون ليلحقوه ببناء سفرجل فلما ذهبت النون عاد إِلى أَصله. ولَدَدْتَ لَدَداً: صِرْت أَلَدَّ. ولَدَدْتُه أَلُدُّه لَدّاً: خصَمْتُه. وفي التنزيل العزيز: وهو أَلَدُّ الخِصام؛ قال أَبو إِسحق: معنى الخَصِم الأَلَدِّ في اللغة الشديدُ الخصومة الجَدِل، واشتقاقه مِن لَديدَيِ العنق وهما صفحتاه، وتأْويله أَن خَصْمَه أَيّ وجه أَخَذ من وجوه الخصومة غلبه في ذلك. يقال: رجل أَلَدُّ بَيِّنُ اللَّدَد شديد الخصومة؛ وامرأَة لَدَّاء وقوم لُدٌّ. وقد لَدَدْتَ يا هذا تَلُدُّ لَدَداً. ولَدَدْتُ فلاناً أَلُدُّه إِذا جادلته فغلبته. وأَلَدَّه يَلُدُّه: خصمه، فهو لادٌّ ولَدُود؛ قال الراجز:
أَلُدُّ أَقرانَ الخُصُوم اللُّدِّ
ويقال: ما زلت أُلادُّ عنك أَي أُدافِع. وفي الحديث: إِنَّ أَبْغَضَ الرجالِ إِلى الله الأَلَدُّ الخَصِمُ؛ أَي الشديد الخصومة. واللَّدَد: الخُصومة الشديدة؛ ومنه حديث علي، كرم الله وجهه: رأَيت النبي، صلى الله عليه وسلم، في النوم فقلت: يا رسول الله، ماذا لقِيتُ بعدك من الأَوَدِ واللَّدَد؟ وقوله تعالى: وتنذر به قوماً لُدّاً؛ قيل: معناه خُصَماءُ عُوج عن الحق، وقيل: صُمٌّ عنه. قال مهدي بن ميمون: قلت للحسن قوله: وتنذر به قوماً لُدّاً؛ قال: صُمّاً.
واللَّدُّ، بالفتح: الجُوالِقُ؛ قال الراجز:
كأَن لَدَّيْهِ على صَفْحِ جَبَل
واللديد: الرَّوْضة
(* قوله «واللديد الروضة» كذا بالأصل وفي القاموس
وبهاء الروضة.)
الخضراء الزَّهْراءُ.
ولُدٌّ: موضع؛ وفي الحديث في ذكر الدجال: يقتله المسيح بباب لُدّ؛ لُدٌّ: موضع بالشام، وقيل بِفِلَسْطين؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: فَبِتُّ كأَنَّني أُسْقَى شَمُولاً،
تَكُرُّ غَرِيبَةً مِن خَمْرِ لُدٍّ
ويقال له أَيضاً اللُّدُّ؛ قال جميل:
تَذَكَّرْتُ مَنْ أَضْحَتْ قُرَى اللُّدِّ دُونَه،
وهَضْبٌ لِتَيْما، والهِضابُ وُعُورُ
التهذيب: ولُدُّ اسم رَمْلة، بضم اللام، بالشام. واللَّدِيدُ: موضع؛ قال لبيد:
تَكُرُّ أَخادِيدُ اللَّدِيدِ عَليْهِمُ،
وتُوفَى جِفانُ الصيفِ مَحْضاً مُعَمِّما
ومِلَدٌّ: اسم رجل.

##### Türkçe

**اللَّديدانِ**: vadinin iki yanı. Ve **اللَّديدانِ**: kulakların altında boynun iki yan yüzü; ve denildi: onun iki **مَضْيَعَتاه**’ı ve **عَرْشاه**’ı; Rü’be dedi ki:

على **لَديدَيْ** مُصْمَئِلٍّ صَلْخاد

Ve erkeğin **لَديدا**’sı: onun iki yanı. Ve vadinin **لَديدا**’sı: onun iki yanı; her birisi **لَديدٌ**’dür; İbn Düreyd inşad etti:

يَرْعُوْنَ مُنْخَرقَ **اللَّديدِ** كأَنهم،
في العزِّ، أُسْرَةُ صاحِبٍ وشِهابِ

Ve denildi: ikisi her şeyin iki yanıdır; cem‘i **أَلِدَّةٌ**’dir. Ebû Amr: **اللَّديدُ** boynun dışıdır; ve inşad etti:

كلُّ حُسام مُحْكَمِ التَّهْنِيدِ،
يَقْضِبُ عند الهَزِّ والتَّحْريدِ،
سالِفَةَ الهامةِ و**اللَّديدِ**

Ve **تَلَدَّدَ**: sağa ve sola dönüp baktı ve sersemleşmiş olarak şaşırdı. Ve hadiste, Beyt’ten alıkonulduğu vakit: “İnsanlara emrettim; bir de baktım ki onlar **يَتَلَدَّدُون**” yani “**يَتَلَبَّثُون** (oyalanıyorlar)”. Ve **المُتَلَدَّدُ**: boyun; ondandır; şair bir deveyi anarak dedi ki:

بَعِيدة بين العَجْبِ و**المُتَلَدَّدِ**

Yani onun kuyruk ile boyun arası uzak(tır). Ve onların sözü: “Benim ondan yana ne **مُحْتَدٌّ** ne de **مُلْتَدٌّ** var” yani “çare yok”.

Ve **اللَّدُودُ**: içirme ve ilaçtan, **المُسْعُط** ile ağzın iki yanından birine dökülen şeydir; böylece **اللَّديد** üzerinden geçer. Ve Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: “Tedavi olduğunuz şeylerin hayırlısı **اللَّدودُ** ve hacamat ve yürümektir” dedi. Asmaî dedi: **اللَّدود** insanın ağzının iki yanından birinde içirilen şeydir; ve ağzın **لديدا**’sı: onun iki yanıdır; ancak **اللَّدُود** vadinin iki **لديد**’inden alınmıştır ve onlar onun iki yanıdır; ve ondan, erkeğe “o **يَتَلَدَّدُ**” denildi, sağa ve sola dönüp baktığı zaman. “Erkeği **لَدَدْتُ** onu **أَلُدُّهُ** **لَدّاً**” yani onu böyle içirdim. Ve Osman’ın hadisinde: “Böylece ben **فَتَلَدَّدْت** çaresizin **تَلَدُّد**’ü gibi”; **التلَدُّدُ**: şaşkınlıkla sağa ve sola dönüp bakmaktır; boynun iki **لَديد**’inden alınmıştır ve onlar onun iki yan yüzüdür. Ferrâ: **اللَّدُّ** çocuğun diliyle tutulup iki yanından birine doğru uzatılmasıdır; ve diğerine, dil ile **الشِّدْق** arasındaki **الصدَف**’te ilacın **يُوجَر** edilmesidir. Ve hadiste: hastalığında ona **لُدَّ** yapıldı; uyanınca dedi ki: “Evde hiç kimse kalmasın, mutlaka ona **لُدَّ** yapılsın”; bunu onlara ceza olarak yaptı; çünkü onu izni olmaksızın **لَدُّوه**. Ve meselde: “Ondan **مَجْرى اللَّدُود** gibi aktı”; cem‘i **أَلِدَّة**’dir. Ve adam **لدّ** edildi; o **مَلْدُودٌ**’dur; ve ben onu **أَلْدَدْتُ** ve o **التَدَّ**; İbn Ahmer dedi ki:

شَرِبْتُ الشُّكاعى، و**التَدَدْتُ** **أَلِدَّةً**،
وأَقْبَلْتُ أَفواهَ العُرُوق المَكاوِيا

Ve **الوَجُور** ağzın ortasındadır. Ve onu onunla **لَدَّه**; onu **يَلُدُّه** **لَدّاً** ve **لُدوداً** (lâmın zammıyla); Kırâ‘dan (naklen); ve onu ona **لَدّه**; dedi ki:

لَدَدْتُهُمُ النَّصِيحةَ كلَّ لَدٍّ،
فَمَجُّوا النُّصْحَ، ثم ثَنَوا فَقاؤوا

Onu i‘râzlarda kullandı; hâlbuki o ancak ilaç ve su gibi cisimlerdedir. Ve **اللَّدودُ**: ağız ve boğazda tutan bir ağrıdır; üzerine ilaç sürülür ve onun kanından alınarak alna konur. İbnü’l-A‘râbî: onunla **لَدَّد** etti ve onunla **نَدَّدَ** etti; yani onunla (hakkında) duyurdu. Ve işi ondan **لَدَّه** **لَدّاً**: onu hapsetti; Hüzeyl lehçesidir. Ve adam: şiddetli **لَديدٌ**.

Ve **الأَلَدُّ**: hakk’a meyletmeyen, cedelci, cimri hasımdır; cem‘i **لُدّ** ve **لِدادٌ**’dır; ve ondan, Ömer’in, Allah ondan razı olsun, Ümmü Seleme’ye sözü: “Ben de onlardanım; **أَلْسِنَةٍ لِدادٍ** arasında, ve sert kalpler, ve keskin kılıçlar.”

Ve **الأَلَنْدَدُ** ve **اليَلَنْدَد**: **الأَلَدِّ** gibidir; yani şiddetli husumet sahibi; Tırimmâh, bukalemunu vasfederek dedi ki:

يُضْحِي على سُوقِ الجُذُولِ كَأَنه
خَصْمٌ، أَبَرَّ على الخُصُومِ، **يَلَنْدَدُ**

İbn Cinnî dedi: **أَلَنْدَد**’in hemzesi ve **يلَنْدد**’in yâ’sı ikisi de ilhâk içindir; eğer dedin ki: “Zâid, başta vâki olunca ilhâk için olmaz; öyleyse **أَلَنْدد** ve **يلَنْدد**’de hemzeyi ve yâyı nasıl ilhâk ettiler; ilhâkın sıhhatine delil de teşdîdin ortaya çıkmasıdır?” denildi ki: “Onlar kelimenin başından zâid ile ilhâk etmezler; ancak onunla beraber başka bir zâid daha olursa; bu sebeple **أَلندد** ve **يلندد**’de hemze ve yâ ile ilhâk câiz oldu; çünkü hemze ve yâ’ya nûn katıldı.” Ve **أَلندد**’in tasğîri **أُلَيْد**’dir; çünkü aslı **أَلد**’dir; sonra ona nûnu eklediler ki onu **سفرجل** veznine ilhâk etsinler; nûn gidince aslına döndü.

**ولَدَدْتَ لَدَداً**: **أَلَدَّ** oldun. “Onu **لَدَدْتُ** onu **أَلُدُّه** **لَدّاً**”: onunla çekiştim. Ve aziz tenzilde: “Ve o, husumetin en **أَلَدُّ**’üdür”; Ebû İshak dedi: dilde **الخَصِم الأَلَدِّ**’in manası, cedelci, husumeti şiddetli olandır; onun iştikakı boynun iki **لَديد**’indendir ve onlar onun iki yan yüzüdür; onun te’vîli: hasmı, husumetin yüzlerinden hangi yüzü alırsa alsın, onu onda yener. Denir: adam **أَلَدُّ**; **اللَّدَد**’i açık olan, husumeti şiddetli. Ve kadın **لَدَّاء** ve kavim **لُدٌّ**. Ve sen, ey şu, **لَدَدْتَ**; **تَلُدُّ** **لَدَداً**. “Falanı **لَدَدْتُ** onu **أَلُدُّه**” yani onunla cedelleştim de onu yendim. Ve onu **أَلَدَّه** onu **يَلُدُّه**: onunla çekişti; o hâlde o **لادٌّ** ve **لَدُود**’dur; Râciz dedi ki:

أَلُدُّ أَقرانَ الخُصُومِ **اللُّدِّ**

Ve denilir: “Senden yana hâlâ **أُلادُّ** ediyorum” yani “savunuyorum”. Ve hadiste: “Allah’a en buğz edilen erkekler, **الأَلَدُّ الخَصِمُ**’dur”; yani husumeti şiddetli olan. Ve **اللَّدَد**: şiddetli husumettir; ve ondan Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, hadisi: “Nebî’yi, sallallahu aleyhi ve sellem, rüyada gördüm; dedim: ‘Ya Resûlallah, senden sonra **الأَوَدِ** ve **اللَّدَد**’den neler çektim?’” Ve Allah’ın sözü: “Ve onunla **قوماً لُدّاً** uyarasın”; denildi: manası, hakk’tan eğri hasımlardır; ve denildi: ondan sağırdırlar. Mehdî b. Meymûn dedi: Hasan’a “Ve onunla **قوماً لُدّاً** uyarasın” sözü(nü) sordum; dedi: “sağırlar”.

Ve **اللَّدُّ**, fetha ile: **الجُوالِقُ**; Râciz dedi ki:

كأَن **لَدَّيْهِ** على صَفْحِ جَبَل

Ve **اللديد**: **الرَّوْضة**
(* “Ve **اللديد** **الرَّوْضة**” sözü: asılda böyle; ve Kâmûs’ta: “ve **بهاء الروضة**”.)

yeşil, parlak.

Ve **لُدٌّ**: bir yer. Ve Deccâl’in zikrinde hadiste: Mesih onu **باب لُدّ**’da öldürür; **لُدٌّ**: Şam’da bir yerdir; ve denildi: Filistin’dedir; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

فَبِتُّ كأَنَّني أُسْقَى شَمُولاً،
تَكُرُّ غَرِيبَةً مِن خَمْرِ **لُدٍّ**

Ve ona ayrıca **اللُّدُّ** da denilir; Cemîl dedi ki:

تَذَكَّرْتُ مَنْ أَضْحَتْ قُرَى **اللُّدِّ** دُونَه،
وهَضْبٌ لِتَيْما، والهِضابُ وُعُورُ

**التهذيب**: ve **لُدُّ**, Şam’da, lâmın zammıyla, bir kumluğun adıdır. Ve **اللَّدِيدُ**: bir yer; Lebîd dedi ki:

تَكُرُّ أَخادِيدُ **اللَّدِيدِ** عَليْهِمُ،
وتُوفَى جِفانُ الصيفِ مَحْضاً مُعَمِّما

Ve **مِلَدٌّ**: bir adamın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل د د * رجل * ألَدُّ * بين * اللَّدَد * أي شديد الخصومة وقوم * لُدٌّ * و * لَدَّه * خصمه من باب رد فهو * لاَدّ * و * لَدُودٌ * بالفتح

##### Türkçe

* ل د د * adam * **ألَدُّ** * **بين** * **اللَّدَد** * yani şiddetli husumet sahibi ve kavim * **لُدٌّ** * ve * **لَدَّه** * hasmı (ona) husumet etti, رد بابındandır; o hâlde o * **لاَدّ** * ve fetha ile * **لَدُودٌ** *

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللديدان: جانبا الوادي. وصفحتا العنق دون الأذنين، وقيل مضيغتاه وعرشاه قال رؤبة:
  على لديدي مصمئل صلخاد ولديدا الذكر: ناحيتاه، وقيل: هما جانبا كل شيء، ألدة، وعن أبي عمرو: اللديد: ظاهر الرقبة، وأنشد:
  كل حسام علم التهبيد
  يقضب بالهز وبالتحريد
  سالفة الهامة واللديد ومن المجاز: تلدد فلان، إذا تلفت يمينا وشمالا وتحير متبلدا مأخوذ من لديدي الوادي أ جانبيه، وفي حديث عثمان فتلددت تلدد المضطر، أي تحيرت. وتلدد الرجل: تلبث، وفي الحديث حين صد عن البيت:  أمرت الناس فإذا هم يتلددون  ، أي يتلبثون. ومن المجاز: يقال: ضربه على متلدده. والمتلدد، بفتح الدال: العنق قال الشاعر يصف ناقة:
  بعيدة بين العجب والمتلدد أي أنها بعيدة ما بين الذنب والعنق. وقولهم: ماله عنه محتد، ولا ملتد، أي بد. واللدود، كصبور اسم ما يصب بالمسعط من السقي والداوء، في أحد شقي الفم، كاللديد، ألدة، وفي الحديث أنه قال  خير ما تداويتم به اللدود والحجامة والمشي  ويقال: أخذ اللدود من لديدي الوادي. وقد لده يلده لدا، بالفتح، ولدودا بالضم عن كراع، إذا سقاه كذلك، وقال الفراء: اللد. أن يؤخذ بلسان الصبي فيمد إلى إحدى شقيه ويوجر في الآخر الدواء في الصدف بين اللسان وبين الشدق. ولده إياه وألده إلدادا، وقد لد الرجل فهو ملدود، وفي الحديث  أنه لد في مرضه فلما أفاق قال: لا يبقى في البيت أحد إلا لد  فعل ذلك عقوبة لهم لأنهم لدوه بغير إذنه. وفي المثل  جرى منه مجرى اللدود  قال:
  لددتهم النصـيحة كـل لـد                      فمجوا النصح ثم ثنوا فقاءوا استعمله في الأعراض، وإنما هو في الأجسام، كالدواء والماء. واللدود: وجع يأخذ في الفم والحلق فيجعل عليه دواء ويضع على الجبهة من دمه. ولده يلده لدا: خصمه، فهو لاد ولدود، قال الراجز:
  ألد أقران الخصوم اللد

  وقد لددت يا هذا تلد لددا. ولددت فلانا ألده إذا جادلته فغلبته. ولده عن الأمر لدا: حبسه، هذلية. والألد: الطويل الأخدع من الإبل. وفي التنزيل العزيز  وهو ألد الخصام  الألد الخصم الجدل الشحيح الذي لا يزيغ إلى الحق، وقال أبو إسحاق: معنى الخصم الألد في اللغة: الشديد الخصومة الجدل، واشتقاقه من لديدي العنق، وهما صفحتاه، وتأويله أن خصمه أي وجه أخد من وجوه الخصومة غلبه في ذلك، يقال: رجل ألد بين اللدد، شديد الخصومة، كالألندد واليلندد أي الشديد الخصومة، قال الطرماح يصف الحرباء:
  يضحى على سوق الجذول كأنه                      خصم أبر على الخصوم يلندد قال ابن جنى: همزة ألندد وياء يلندد كلتاهما للإلحاق، فإن قلت: فإذا كان الزائد إذا وقع أولا لم يكن للإلحاق، فكيف ألحقوا الهمزة والياء في ألندد ويلندد، والدليل على صحة الإلحاق ظهور التضعيف، قيل: إنهم لا يلحقون بالزائد من أول الكلمة إلا أن يكون معه زائد آخر، فلذلك جاز الإلحاق بالهمزة والياء في ألندد ويلندد لما انضم إلى الهمزة والياء من النون. وتصغير ألندد أليد، لأن أصله ألد فزادوا فيه النون ليلحقوه ببناء سفرجل، فلما ذهبت النون عاد إلى أصله. ولددت يارجل لدا هكذا في النسخ، وفي اللسان وكتاب الأفعال لددا: صرت ألد، قال ابن القطاع: هو العسر الخصومة الشديدة، ومنه حديث علي كرم الله وجهه  رأيت النبي صلى الله عليه وسلم في النوم فقلت: يا رسول الله، ماذا لقيت بعدك من الأود واللدد  . لد ولداد الأول بالضم، والثاني بالكسر، ومن الأول قوله تعالى  وتنذر به قوما لدا  قيل معناه خصماء عوج عن الحق وقيل: صم عنه، وقال مهدي بن ميمون: قلت للحسن: قوله  وتنذر به قوما لدا  قال: صما. ومن الثاني قول عمر رضي الله عنه لأم سلمة:  فأنا منهم بين ألسنة لداد وقلوب شداد وسيوف حداد  . واللديد: ماء لبني أسد بن خزيمة بن مدركة بن الياس بن مضر. واللديدة. بهاء: الروضة الخضراء الزهراء، عن ابن الأعرابي. والملد، بالكسر: اسم رجل، واسم سيف عمرو بن عبدودد القرشي. واللد، بالفتح: الجوالق كاللبيد، وقد تقدم، قال الراجز:
  كان لديه على صفح جبل ولد، بالضم، والمشهور على ألسنة أهلها الكسر: موضع بالشام. وفي التهذيب: اسم رملة بالشام، وقيل: بفلسطين بالقرب من الرملة، وأنشد ابن الأعرابي:
  فبت كأنني أسقى شمولا                      تكر غريبة من خمر لد وفي الحديث  يقتل عيسى عليه السلام الدجال عند بابها  ، وهو الذي جزم به أقوضام كثيرون منن ألف في أحوال الآخرة وشروط الساعة، وادعى قوم أن الوارد في بعض الأحاديث أنه يقتله عند محاصرته المهدي في القدس، واعتمده القاري في الناموس. كذا قاله شيخنا. قلت: ويقال فيها أيضا اللد، أي باللام قال جميل:
  تذكرت من أضحت قرى اللددونه                      وهضب لتيما والهضاب وعور وقد نسب إليها أبو يعقوب إسحاق ابن سيار، محدث. وعن ابن الأعرابي: يقال: لدد به وندد به، إذا سمع به. والتد هو التدادا: ابتلع اللدود، قال ابن أحمر:
  شربت الشكاعي والتددت ألدةوأقبلت أفواه العروق المكاويا

  والتد عنه: زاغ ومال. ومما يستدرك عليه: ألددته: صادفته ألد. وألددت به: عسرت عليه في الخصومة. وتصغير اللد جمع ألد أليدون عن الصاغاني. والملادة: الخصومة. ويقال: ما زلت ألاد عنك، أي أدافع. وألددت به: مطلته، كذا في الأفعال لابن القطاع. وفي الأساس: هو شديد لديد. وبنو اللديد، كأمير: بطين من العرب. واستدرك شيخنا هنا:

##### Türkçe

**اللديدان**: vadinin iki yanı. Ve kulaktaşlarının altındaki boynun iki yüzü; ve denildi: iki çene yanı ve iki üst yanı. Rü’be dedi ki:
  iki **لديد** üzerinde (bulunan) **مصمئل** **صلخاد** üzerine. Ve erkeğin **لديدا**’sı: iki tarafıdır; ve denildi: her şeyin iki yanıdır, **ألدة**. Ve Ebû ‘Amr’dan: **اللديد**: boynun dış tarafıdır. Ve şu şiir okundu:
  her **حسام** (ki) **علم** **التهبيد** (dir)
  **الهز** ile ve **التحريد** ile keser
  başın ön kısmı ve **اللديد**.

Mecazdan: **تلدد** falan, sağa ve sola sapıp şaşırıp sersemleştiği zaman; vadinin iki yanı olan **لديدي الوادي**’den, yani iki yanından alınmıştır. Ve Osman’ın hadisinde: “**فتلددت تلدد المضطر**”, yani şaşırdım. Ve **تلدد** adam: oyalanıp bekledi. Ve hadiste, Beyt’ten alıkonulduğu vakit: “İnsanlara emrettim de bir de baktım ki onlar **يتلددون**”, yani oyalanıp bekliyorlar. Mecazdan: denilir: onu **متلدده**’si üzerine vurdu. Ve **المتلدد**, **الدال**’ın fethiyle: boyun. Şair, bir deveyi vasfederek dedi ki:
  **العجب** ile **المتلدد** arasında uzak,
yani kuyruğun ucu ile boyun arasındaki mesafe uzaktır. Ve onların sözü: “Onun hakkında kendisine ait ne **محتد** var, ne de **ملتد**”, yani kaçış yeri. Ve **اللدود**, **صبور** gibi: **المسعط** ile içirilen su ve ilacın, ağzın iki yarığından birine dökülen şeyin adı; **اللديد** gibi, **ألدة**. Ve hadiste: “Sizin tedavi olduğunuz şeylerin hayırlısı **اللدود** ve **الحجامة** ve yürüyüştür.” Ve denilir: **اللدود** vadinin iki yanı olan **لديدي الوادي**’den alınmıştır. Ve **لده** onu **يلده** **لدا** (fetha ile) ve **لدودا** (damma ile) —Kırâ‘dan— onu öylece içirdiği zaman. Ferrâ dedi: **اللد**: çocuğun diliyle tutulup iki yanından birine doğru uzatılması ve diğerine ilacın, dil ile yanak arasındaki boşlukta, dil ile yanak arasındaki yarıkta içirilmesidir. Ve onu ona **لده** ve **ألده** **إلدادا**. Ve adam **لد** oldu; o halde o **ملدود**’dur. Ve hadiste: onun hastalığında **لد** edildi; ayılınca dedi ki: “Evde hiç kimse kalmasın, mutlaka **لد** edilsin.” Bunu, kendisini izni olmaksızın **لد** ettikleri için onlara ceza olarak yaptı. Ve meselde: “Ondan, **اللدود**’un gidişi gibi gitti.” Dedi ki:
  her **لد** gibi onlara öğüdü **لددت**
  derken öğüdü tükürdüler, sonra dönüp kustular.
Onu arazlarda kullandı; hâlbuki o, cisimlerde olur; ilaç ve su gibi. Ve **اللدود**: ağızda ve boğazda tutan bir ağrıdır; üzerine ilaç konur ve kanından alınarak alna konur. Ve **لده** onu **يلده** **لدا**: onunla çekişip hasım oldu; o halde o **لاد** ve **لدود**’dur. Recez söyleyen dedi ki:
  hasımların **اللد** olan akranlarının en **ألد**’i.

Ve ey bu, sen **لددت**; **تلد** **لددا**. Ve **لددت** falanı **ألده**: onunla cedelleştiğimde onu yendiğim zaman. Ve onu işten **لدا**: onu hapsetti; Hüzeylî. Ve **الألد**: develerden, iki **أخدع**’ı uzun olan. Ve aziz tenzilde: “**وهو ألد الخصام**”; **الألد**: cedelde hasım, cimri, hakka meyletmeyen. Ebû İshâk dedi: dilde **الخصم الألد**’in manası: çekişmesi şiddetli, cedeli kuvvetli olandır; türeyişi boynun iki yanı olan **لديدي العنق**’dendir; onlar onun iki yüzüdür. Te’vili: hasmı, çekişmenin yüzlerinden bir yüzüyle onu yendi; denilir: **رجل ألد بين اللدد**: çekişmesi şiddetli; **الألندد** ve **اليلندد** gibi, yani çekişmesi şiddetli. Tırmâh, bukalemunu vasfederek dedi ki:
  **الجذول**’ün bacağı üzerinde kuşluklar; sanki
  hasımlar üzerine çokça galip gelen bir hasım, **يلندد**.

İbn Cinnî dedi: **ألندد**’in hemzesi ve **يلندد**’in yâ’sı ikisi de ilhâk içindir. Eğer dedin ki: “Zâid, evvelde vaki olunca ilhâk için olmaz; öyleyse **ألندد** ve **يلندد**’de hemzeyi ve yâ’yı nasıl ilhâk ettiler?” İlâkın sıhhatine delil, teşdîdin ortaya çıkmasıdır. Denildi ki: kelimenin evvelinden zâid ile ilhâk etmezler; ancak onunla beraber başka bir zâid daha olursa; bu sebeple **ألندد** ve **يلندد**’de hemze ve yâ ile ilhâk câiz oldu; çünkü hemze ve yâ’ya nûn da katıldı. **ألندد**’in küçültmesi **أليد**’dir; çünkü aslı **ألد** idi; ona nûn eklediler ki onu **سفرجل** veznine ilhâk etsinler; nûn gidince aslına döndü. Ve “**لددت يارجل لدا**” nüshalarda böyledir; **اللسان** ve **كتاب الأفعال**’da **لددا**: **ألد** oldum. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: o, çekişmesi zor, şiddetli husumettir. Ondandır Ali’nin hadisi —Allah yüzünü keremli kılsın—: “Peygamber’i صلى الله عليه وسلم rüyada gördüm; dedim: ‘Ey Allah’ın Resûlü, senden sonra **الأود** ve **اللدد**’den neler çektim!’” **لد** ve **لداد**: birincisi damma ile, ikincisi kesra ile. Birinciden, Allah تعالى’nın sözü: “**وتنذر به قوما لدا**”; denildi: manası, hakktan eğri hasımlardır; ve denildi: ona karşı sağırdırlar. Mehdî b. Meymûn dedi: Hasan’a dedim: “**وتنذر به قوما لدا**” sözü?” Dedi: “Sağırlar.” İkinciden, Ömer رضي الله عنه’un Ümmü Seleme’ye sözü: “Ben onlardanım; **ألسنة لداد** ve **قلوب شداد** ve **سيوف حداد** arasında.”

Ve **اللديد**: Esed b. Huzeyme b. Mudrike b. İlyâs b. Mudar oğullarına ait bir sudur. Ve **اللديدة** —**هاء** ile—: yeşil, çiçekli çayır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الملد**, kesra ile: bir adamın adı ve Kureyşli ‘Amr b. ‘Abdûd’un kılıcının adı. Ve **اللد**, fetha ile: **الجوالق**; **اللبيد** gibi; ve daha önce geçti. Recez söyleyen dedi ki:
  onun yanında bir dağın yamacı üzerinde **ولد**.

Ve **لد**, damma ile; ve halkının dillerinde meşhur olan kesradır: Şam’da bir yer. **التهذيب**’de: Şam’da bir kumluğun adıdır; ve denildi: Filistin’dedir, **الرملة**’ye yakın. İbnü’l-A‘râbî şu şiiri okudu:
  geceyi geçirdim; sanki bana **شمولا** içiriliyor
  **لد** şarabından, yabancı bir (kadeh) dönüp duruyor.

Ve hadiste: “Îsâ عليه السلام Deccâl’i onun kapısında öldürür.” Bu, âhiret hâlleri ve kıyamet alâmetlerinin şartları hakkında telif edenlerden pek çoklarının kesin hüküm verdiği şeydir. Bir kavim, bazı hadislerde vârid olanın, Mehdî’yi Kudüs’te kuşattığı sırada onu öldürdüğü olduğunu iddia etti; ve Kârî bunu **الناموس**’ta benimsedi. Şeyhimiz böyle dedi. Dedim: orada ayrıca **اللد** de denilir; yani lâm ile. Cemîl dedi ki:
  **اللددونه** köyleri ve **لتيما** tepesi ve tepeler ve **عور**’dan
  hatırladım.

Ve ona nisbetle Ebû Ya‘kûb İshâk b. Seyyâr, muhaddis (vardır). İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: onunla **لدد** etti ve onunla **ندد** etti; onunla işittiği zaman. Ve **التد** o, **التدادا**: **اللدود**’u yuttu. İbn Ahmer dedi ki:
  **الشكاعي** içtim ve **ألدة**’yi **التددت**
  ve dağlayıcı damarların ağızları bana yöneldi.

Ve ondan **التد**: saptı ve meyletti. Ve ona ilâve olarak: **ألددته**: onu **ألد** olarak buldum. Ve onunla **ألددت**: husumette ona zorlaştırdım. Ve **اللد**’in küçültmesi, **ألد**’in cem‘i olan **أليدون**’dur; Sâgânî’den. Ve **الملادة**: husumet. Ve denilir: senden yana hâlâ **ألاد** ederim; yani savunurum. Ve onunla **ألددت**: onu oyaladım; İbnü’l-Kattâ‘ın **الأفعال**’ında böyledir. Ve **الأساس**’ta: o, şiddetli **لديد**’dir. Ve **بنو اللديد**, **أمير** gibi: Araplardan bir batındır. Ve şeyhimiz burada istidrâk etti:

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَدَّ
لَدَّ U ( n. ac. لَدّ 1 ),
a.  Quarreled with.

b.  [ 'An ], Hindered, debarred from.

c.  ( n. ac. لَدّ 1 ,  لُدُوْد 27 ), Administered medicine to, physicked.

d.  A ( n. ac لَدّ 1 ,  لَدَد 4 ,) Was quarrelsome.

لَدَّدَ
لَدَّدَ II
a.  [ Bi ], Disgraced, rendered infamous.

لَاْدَدَ
لَاْدَدَ III
a.  [ 'An ], Defended.

b.  see I (a)

أَلْدَدَ
أَلْدَدَ IV ,
a.  see I (c) .

b.  [ Bi ], Opposed, resisted.

c.  Found quarrelsome

تَلَدَّدَ
تَلَدَّدَ V ,
a.  Swerved, turned about.

b.  Waited, tarried.

اِلْتَدَدَ
اِلْتَدَدَ VIII ,
a.  Took a draught.

b.  [ 'An ], Declined, turned from.

لَدّ
لَدّ 1 ,
a.  Sack.

b.  see 14 .

لَدَد
لَدَد 4 ,
a.  Quarrel, dispute.

لَاْدِد
لَاْدِد 21 ,
a.  see 14 .

أَلْدَدُ
أَلْدَدُ 14 , (
a.  pl لُدّ 3 ,  لِدَاْد 23 ), Quarrelsome, contentious; wrangler.

لَدِيْد
لَدِيْد 25 , ( pl. أَلْدِدَة 15t ),
a.  see 26 (b) .

لَدُوْد
لَدُوْد 26 ,
a.  see 14 .

b.  Draught, dose, medicine.

لَُدْ
لَُدْ ,  لُدُ ,  لَدًا
a.  see under لَدَنَ

لَدِيْدَانِ
لَدِيْدَانِ
a.  Sides.

المُتَلَدَّدُ
المُتَلَدَّدُ
a.  The neck.

أَلَنْدَد
أَلَنْدَد ,  يَلَنْدَد ,  أُلَيْدّ
a.  see 14 .

مَا لِي عَنِهُ مُلْتَدّ
مَا لِي عَنِهُ مُلْتَدّ لَدڤدَ I
a.  cannot avoid it.

لَدَة
لَدَة
a.  see under وَلَدَ

##### Türkçe

**لَدَّ**
**لَدَّ** I (n. ac. **لَدّ** 1),
a. Onunla çekişti, tartıştı.

b. [ **'An** ], -den engelledi, -den men etti.

c. (n. ac. **لَدّ** 1, **لُدُوْد** 27), ona ilaç verdi, tedavi etti.

d. A (n. ac **لَدّ** 1, **لَدَد** 4,) çekişmeci idi.

**لَدَّدَ**
**لَدَّدَ** II
a. [ **Bi** ], rezil etti, kötü şöhretli kıldı.

**لَاْدَدَ**
**لَاْدَدَ** III
a. [ **'An** ], savundu.

b. I (a)’ya bak.

**أَلْدَدَ**
**أَلْدَدَ** IV,
a. I (c)’ye bak.

b. [ **Bi** ], karşı koydu, direndi.

c. çekişmeci buldu.

**تَلَدَّدَ**
**تَلَدَّدَ** V,
a. saptı, dönüp dolaştı.

b. bekledi, gecikti.

**اِلْتَدَدَ**
**اِلْتَدَدَ** VIII,
a. bir yudum aldı.

b. [ **'An** ], yüz çevirdi, -den döndü.

**لَدّ**
**لَدّ** 1,
a. çuval.

b. 14’e bak.

**لَدَد**
**لَدَد** 4,
a. çekişme, tartışma.

**لَاْدِد**
**لَاْدِد** 21,
a. 14’e bak.

**أَلْدَدُ**
**أَلْدَدُ** 14, (
a. pl **لُدّ** 3, **لِدَاْد** 23), çekişmeci, münakaşacı; cedelci.

**لَدِيْد**
**لَدِيْد** 25, (pl. **أَلْدِدَة** 15t),
a. 26 (b)’ye bak.

**لَدُوْد**
**لَدُوْد** 26,
a. 14’e bak.

b. yudum, doz, ilaç.

**لَُدْ**
**لَُدْ**, **لُدُ**, **لَدًا**
a. **لَدَنَ** maddesi altında bak.

**لَدِيْدَانِ**
**لَدِيْدَانِ**
a. yanlar.

**المُتَلَدَّدُ**
**المُتَلَدَّدُ**
a. boyun.

**أَلَنْدَد**
**أَلَنْدَد**, **يَلَنْدَد**, **أُلَيْدّ**
a. 14’e bak.

**مَا لِي عَنِهُ مُلْتَدّ**
**مَا لِي عَنِهُ مُلْتَدّ** **لَدڤدَ** I
a. ondan kaçınamam.

**لَدَة**
**لَدَة**
a. **وَلَدَ** maddesi altında bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لَدَّ - يَلُدُّ - لَدِيْد - أَلَدُّ - لُدّ – لُدّا
الأحد, 13 شباط/فبراير 2011 21:28

لَدَّ – يَلُدُّ + كائن + كائناً، أو في جدل كائن: يتصلب على رأيه بعدائية وتكبر، وذلك في جدل أو خصام الكائن الآخر
لَدِيْد: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " صفة مشبهة من " لَدَّ – يَلُدُّ ": كثير العدائية والتصلب في الخصومة والجدل
أَلَدُّ: اسم تفضيل على وزن" أفعل " من " لَدِيْد "
لُدّ – لُدّا: جمع " لَدِيْد "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإباء والرفض بمنع الأمر من المضي في مساره دون معارضة أو تعطيل، والقيام بعمل وفعل الرفض والمعارضة تجاه أمر أو عمل"، وهي:
لَدَّ – يَلُدُّ، شَكِسَ – يَشْكَسُ، أبَى – يَأبَى، أنِفَ – يَأنَفُ, عَنَدَ – يَعْنُدُ (عَنَدَ – يَعْنِدُ)، حَرَد َ – يَحْرِد
ألد
﴿ومن الناس من يعجبك قوله في الحياة الدنيا ويشهد الله على ما في قلبه وهو ألد الخصام (204)﴾ البقرة
لدا
﴿فإنما يسرناه بلسانك لتبشر به المتقين وتنذر به قوما لدا(97)﴾ مريم

مختار الصحاح
● [لدد] ل د د: رجل ألَدُّ بين اللَّدَد أي شديد الخصومة وقوم لُدٌّ و لَدَّه خصمه من باب رد فهو لاَدّ و لَدُودٌ بالفتح

الراغب

لدد
- الألد: الخصيم الشديد التأبي، وجمعه: لد. قال تعالى: }وهو ألد الخصام﴿[البقرة/204]، وقال:﴾وتنذر به قوما لدا{ [مريم/97]. وأصل الألد: الشديد اللدد، أي: صفحة العنق، وذلك إذا لم يمكن صرفه عما يريده، وفلان يتلدد، أي: يتلفت، واللدود ما سقي الإنسان من دواء في أحد شقي فمه، وقد التددت ذلك.

ملخص اللسان:

1.    اللَّديدانِ: جانبا الوادي. كل واحد منهما  لَديدٌ
2.     واللَّديدانِ: صَفْحتا العُنُق دون  الأُذنين
3.   واللَّدُودُ: ما يُصَبُّ بالمُسْعُط من السقْي والدَّواء في أَحد شِقّي  الفم فَيَمُرُّ على اللَّديد، اللَّدُّ أَنْ يؤخَذَ بلسان الصبي  فَيُمَدَّ إِلى أَحد شِقَّيْه، ويُوجَر في الآخر الدواءُ في الصدَف بين اللسان  وبين الشِّدْق
4.     وتَلَدَّدَ: تَلَفَّتَ يميناً وشمالاً وتحير مُتَبَلِّداً ، التلَدُّدُ: التلفت يميناً وشمالاً تحيراً، مأْخوذ من  لَديدَيِ العنق وهما صفحتاه
5.    ولَدَّه عن الأَمر  لَدّاً: حبَسَه
6.    ورجل شَديد لَديدٌ.
7.    والأَلَدُّ: الخَصِمُ الجَدِلُ الشَّحِيحُ الذي لا يَزيغُ إِلى الحق،  وجمعه لُدّ ولِدادٌ؛
8.  وهو أَلَدُّ الخِصام؛ قال أَبو إِسحق: معنى  الخَصِم الأَلَدِّ في اللغة الشديدُ الخصومة الجَدِل، واشتقاقه مِن لَديدَيِ  العنق وهما صفحتاه، وتأْويله أَن خَصْمَه أَيّ وجه أَخَذ من وجوه الخصومة  غلبه في ذلك. يقال: رجل أَلَدُّ بَيِّنُ اللَّدَد شديد الخصومة؛ وامرأَة  لَدَّاء وقوم لُدٌّ –
9.     وقد لَدَدْتَ يا هذا تَلُدُّ لَدَداً. ولَدَدْتُ  فلاناً أَلُدُّه إِذا جادلته فغلبته. وأَلَدَّه يَلُدُّه: خصمه، فهو لادٌّ  ولَدُود
10.                       واللَّدَد:  الخُصومة الشديدة
11.                       لَدَّد به ونَدَّدَ به إِذا سَمَّع به.
لسان العرب

● - لدد: اللَّديدانِ: جانبا الوادي. واللَّديدانِ: صَفْحتا العُنُق دون  الأُذنين، وقيل: مَضْيَعَتاه وعَرْشاه؛ قال رؤْبة:  على لَديدَيْ مُصْمَئِلٍّ صَلْخاد  ولَديدا الذَّكَر: ناحِيتاهُ. ولَديدا الوادي: جانباه، كل واحد منهما  لَديدٌ؛ أَنشد ابن دريد:  يَرْعُوْنَ مُنْخَرقَ اللَّديدِ كأَنهم،  في العزِّ، أُسْرَةُ صاحِبٍ وشِهابِ  وقيل: هما جانبا كلِّ شيء، والجمع أَلِدَّةٌ. أَبو عمرو: اللَّديدُ ظاهر  الرقبة؛ وأَنشد:  كلُّ حُسام مُحْكَمِ التَّهْنِيدِ،  يَقْضِبُ عند الهَزِّ والتَّحْريدِ،  سالِفَةَ الهامةِ واللَّديدِ  وتَلَدَّدَ: تَلَفَّتَ يميناً وشمالاً وتحير مُتَبَلِّداً. وفي الحديث  حين صُدَّ عن البيت: أَمَرْتُ الناس فإِذا هم يَتَلَدَّدُون أَي  يَتَلَبَّثُون. والمُتَلَدَّدُ: العُنق، منه؛ قال الشاعر يذكر ناقة:  بَعِيدة بين العَجْبِ والمُتَلَدَّدِ  أَي أَنها بعيدة ما بين الذنَب والعُنُق. وقولهم: ما لي عنه مُحْتَدٌّ  ولا مُلْتَدٌّ أَي بُدٌّ.  واللَّدُودُ: ما يُصَبُّ بالمُسْعُط من السقْي والدَّواء في أَحد شِقّي  الفم فَيَمُرُّ على اللَّديد. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه  قال: خَيْرُ ما تَداوَيْتُمْ به اللَّدودُ والحِجامةُ والمَشِيُّ. قال  الأَصمعي: اللَّدود ما سُقِيَ الإِنسان في أَحدِ شقَّيِ الفم، ولديدا الفم:  جانباه، وإِنما أُخذ اللَّدُودُ من لديدَيِ الوادي وهما جانباه؛ ومنه  قيل للرجل: هو يَتَلَدَّدُ إِذا تَلَفَّت يميناً وشمالاً. ولَدَدْتُ الرجل  أَلُدُّهُ لَدّاً إِذا سقيتَه كذلك. وفي حديث عثمان: فَتَلَدَّدْت  تَلَدُّد المضطرّ؛ التلَدُّدُ: التلفت يميناً وشمالاً تحيراً، مأْخوذ من  لَديدَيِ العنق وهما صفحتاه. الفراء: اللَّدُّ أَنْ يؤخَذَ بلسان الصبي  فَيُمَدَّ إِلى أَحد شِقَّيْه، ويُوجَر في الآخر الدواءُ في الصدَف بين اللسان  وبين الشِّدْق. وفي الحديث: أَنه لُدَّ في مرضه، فلما أَفاق قال: لا يبقى  في البيت أَحدٌ إِلا لُدَّ؛ فَعَل ذلك عقوبة لهم لأَنهم لَدُّوه بغير  إِذنه. وفي المثل: جرى منه مَجْرى اللَّدُود، وجمعه أَلِدَّة. وقد لدّ  الرجلُ، فهو مَلْدُودٌ، وأَلْدَدْتُه أَنا والتَدَّ هو؛ قال ابن أَحمر:  شَرِبْتُ الشُّكاعى، والتَدَدْتُ أَلِدَّةً،  وأَقْبَلْتُ أَفواهَ العُرُوق المَكاوِيا  والوَجُور في وسَط الفم. وقد لَدَّه به يَلُدُّه لَدّاً ولُدوداً، بضم  اللام؛ عن كراع، ولَدّه إِياه؛ قال:  لَدَدْتُهُمُ النَّصِيحةَ كلَّ لَدٍّ،  فَمَجُّوا النُّصْحَ، ثم ثَنَوا فَقاؤوا  استعمله في الاعراض وإِنما هو في الأَجسام كالدواء والماء. واللَّدودُ:  وجع يأْخذ في الفم والحلق فيجعل عليه دواء ويوضع على الجبهة من دمه. ابن  الأَعرابي: لَدَّد به ونَدَّدَ به إِذا سَمَّع به. ولَدَّه عن الأَمر  لَدّاً: حبَسَه، هُذَلِيَّةٌ. ورجل شَديد لَديدٌ.  والأَلَدُّ: الخَصِمُ الجَدِلُ الشَّحِيحُ الذي لا يَزيغُ إِلى الحق،  وجمعه لُدّ ولِدادٌ؛ ومنه قول عمر، رضي الله عنه، لأُم سلمة: فأَنا منهم  بين أَلْسِنَةٍ لِدادٍ، وقلوب شِداد، وسُيوف حِداد.  والأَلَنْدَدُ واليَلَنْدَد: كالأَلَدِّ أَي الشديد الخصومة؛ قال  الطرِمَّاح يصف الحرباء:  يُضْحِي على سُوقِ الجُذُولِ كَأَنه  خَصْمٌ، أَبَرَّ على الخُصُومِ، يَلَنْدَدُ  قال ابن جني: همزة أَلَنْدَد وياء يلَنْدد كلتاهما للإِلحاق؛ فإِن قلت:  فإِذا كان الزائد إِذا وقع أَولاً لم يكن للإِلحاق فكيف أَلحقوا الهمزة  والياء في أَلَنْدد ويلَنْدد، والدليل على صحة الإِلحاق ظهور التضعيف؟  قيل: إِنهم لا يلحقون بالزائد من أَول الكلمة إِلا أَن يكون معه زائد آخر،  فلذلك جاز الإِلحاق بالهمزة والياء في أَلندد ويلندد لما انضم إِلى الهمزة  والياء من النون. وتصغير أَلندد أُلَيْد لأَن أَصله أَلد فزادوا فيه  النون ليلحقوه ببناء سفرجل فلما ذهبت النون عاد إِلى أَصله.  ولَدَدْتَ لَدَداً: صِرْت أَلَدَّ. ولَدَدْتُه أَلُدُّه لَدّاً:  خصَمْتُه. وفي التنزيل العزيز: وهو أَلَدُّ الخِصام؛ قال أَبو إِسحق: معنى  الخَصِم الأَلَدِّ في اللغة الشديدُ الخصومة الجَدِل، واشتقاقه مِن لَديدَيِ  العنق وهما صفحتاه، وتأْويله أَن خَصْمَه أَيّ وجه أَخَذ من وجوه الخصومة  غلبه في ذلك. يقال: رجل أَلَدُّ بَيِّنُ اللَّدَد شديد الخصومة؛ وامرأَة  لَدَّاء وقوم لُدٌّ. وقد لَدَدْتَ يا هذا تَلُدُّ لَدَداً. ولَدَدْتُ  فلاناً أَلُدُّه إِذا جادلته فغلبته. وأَلَدَّه يَلُدُّه: خصمه، فهو لادٌّ  ولَدُود؛ قال الراجز:  أَلُدُّ أَقرانَ الخُصُوم اللُّدِّ  ويقال: ما زلت أُلادُّ عنك أَي أُدافِع. وفي الحديث: إِنَّ أَبْغَضَ  الرجالِ إِلى الله الأَلَدُّ الخَصِمُ؛ أَي الشديد الخصومة. واللَّدَد:  الخُصومة الشديدة؛ ومنه حديث علي، كرم الله وجهه: رأَيت النبي، صلى الله عليه  وسلم، في النوم فقلت: يا رسول الله، ماذا لقِيتُ بعدك من الأَوَدِ  واللَّدَد؟ وقوله تعالى: وتنذر به قوماً لُدّاً؛ قيل: معناه خُصَماءُ عُوج عن  الحق، وقيل: صُمٌّ عنه. قال مهدي بن ميمون: قلت للحسن قوله: وتنذر به  قوماً لُدّاً؛ قال: صُمّاً.  واللَّدُّ، بالفتح: الجُوالِقُ؛ قال الراجز:  كأَن لَدَّيْهِ على صَفْحِ جَبَل  واللديد: الرَّوْضة  (* قوله «واللديد الروضة» كذا بالأصل وفي القاموس  وبهاء الروضة.)  الخضراء الزَّهْراءُ.  ولُدٌّ: موضع؛ وفي الحديث في ذكر الدجال: يقتله المسيح بباب لُدّ؛  لُدٌّ: موضع بالشام، وقيل بِفِلَسْطين؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:  فَبِتُّ كأَنَّني أُسْقَى شَمُولاً،  تَكُرُّ غَرِيبَةً مِن خَمْرِ لُدٍّ  ويقال له أَيضاً اللُّدُّ؛ قال جميل:  تَذَكَّرْتُ مَنْ أَضْحَتْ قُرَى اللُّدِّ دُونَه،  وهَضْبٌ لِتَيْما، والهِضابُ وُعُورُ  التهذيب: ولُدُّ اسم رَمْلة، بضم اللام، بالشام. واللَّدِيدُ: موضع؛ قال  لبيد:  تَكُرُّ أَخادِيدُ اللَّدِيدِ عَليْهِمُ،  وتُوفَى جِفانُ الصيفِ مَحْضاً مُعَمِّما  ومِلَدٌّ: اسم رجل.

مقاييس اللغة:

(لد) اللام والدال أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على خِصامٍ، والآخَر يدلُّ على ناحيةٍ وجانب.

فالأول اللَّدَد، وهو شِدّة الخُصومة. يقال رجلٌ ألَدُّ وقَوم لُدٌّ. قال الله تعالى: ﴿وَتُنْذرَ بِهِ قَوْماً لُدَّاً([23])﴾ [مريم 97]. واللَّديدان: جانِبا العُنُق وصَفحتاه. ولَدِيدا الوادي: جانِباه، ولذلك يقال: تَلدَّد، إذا التفتَ يميناً وشِمالاً متحيِّراً. واللَّدُود: ما سُقِيَ الإنسانُ في أحد شِقّي وجهِه من دواء. وقد لُدَّ، والتدَدْتُ أنا. قال ابنُ أحمر:

شرِبتُ الشُّكاعى والتَددْتُ ألِدَّة *** وأقبلتُ أفواهَ العروقِ المَكاوِيا([24])

ومن الباب قولهم: ما أجِدُ دون هذا الأمرِ مُحْتدّاً ولا مُلتدّاً، أي لا أجِدُ عنه مَعْدِلاً. وإذا عَدَل عنه فقد صار في جانبٍ منه. ومن الباب: ما زِلتُ أُلاَدُّ عنك، أي أدافِع، كأنَّه يَعْدِل بالشَّرِّ عنه.

ومما شذَّ عن هذا الباب: اللَّدُّ: الجُوَالِق، كذا قالوا، وأنشدوا:

* كَأنَّ لَدَّيهِ على صَفْحِ جَبَلْ([25]) *

ويمكن أن يقال هذا أيضاً لأنَّه يكون على جنب المحمول عليه إذا كانا عِدْلَين.

القاموس المحيط:

اللَّديدانِ صَفْحَتا العُنُقِ دونَ الأُذُنَيْنِ، وجانِبا كُلِّ شيءٍ، ج ألِدَّةٌ. وتَلَدَّدَ تَلَفَّتَ يَميناً وشِمالاً، وتَحَيَّرَ مُتَبَلِّداً، وتَلَبَّثَ. والمُتَلَدَّدُ، بفتح الدالِ العُنُقُ. ومالَهُ عنه مُلْتَدٌّ، أي بُدٌّ. واللَّدودُ، كصَبُورٍ ما يُصَبُّ بالمُسْعُط من الدَّواءِ في أحدِ شقّيِ الفَمِ، كاللَّديدِ، ج ألِدَّةٌ. وقد لَدَّهُ لَدًّا ولُدوداً، ولَدَّهُ إياهُ، وأَلَدَّهُ، ولُدَّ، فهو مَلْدودٌ، ووجَعٌ يأخُذُ في الفَمِ والحَلْقِ. ولَدَّهُ خَصَمَهُ، فهو لادٌّ ولَدودٌ، وحَبَسَهُ. والأَلَدُّ الطويلُ الْأَخْدَعِ من الإِبِلِ، والخَصْمُ الشَّحِيحُ الذي لا يَزيغُ إلى الحَقِّ، كالْأَلَنْدَدِ واليَلَنْدَدِ، ج لُدٌّ ولِدادٌ. ولَدَدْتَ لَدًّا صِرْتَ ألَدَّ. واللَّديدُ ماءٌ لبني أسَدٍ، وبهاءٍ الرَّوْضَةُ الزَّهْراءُ. والمِلَدُّ، بالكسر اسمٌ، وسيفُ عَمْرِو بنِ عبدِ وُدٍّ. واللَّدُّ الجُوالِقُ. ولُدُّ، بالضم ة بِفَلَسْطينَ، " يَقتُل عيسى، عليه السلام، الدجالَ عند بابِها " . ولَدَّدَ به نَدَّدَ. والْتَدَّ ابْتَلَعَ اللَّدودَ، وعنه زاغَ.
تاج العروس:

ل د د
اللَّدِيدَانِ : جانِبَا الوادِي . وصَفْحَتَا العُنُقِ دُونَ الأُذُنَيْنِ وقيل مَضِيغَتاهُ وعُرْشَاهُ قال رؤبة :
" عَلَى لَدِيدَيْ مُصْمَئلٍّ صِلْخَادْ ولَدِيدَا الذَّكَرِ : نَاحِيَتَاه وقيل : هما جانِبَا كُلِّ شَيْءٍ أَلِدَّةٌ وعن أَبي عَمْرٍو : اللَّدِيدُ : ظاهِرُ الرَّقَبة وأَنشد :
" كلُّ حُسَامٍ عَلَمُ التَّهْبِيدِ
" يَقْضِبُ بِالهَزِّ وبِالتَّحْرِيدِ
" سَالِفَةَ الهَامَةِ واللَّدِيدِ ومن المَجاز : تَلَدَّدَ فُلانٌ إِذا تَلفَّتَ يَميناً وشِمالاً وتَحَيَّر مُتَبَلِّداً مأْخوذٌ من لَدِيدَيِ الوَادِي أَ جانِبَيْهِ وفي حديث عُثْمَانَ فَتَلدَّدْتُ تَلَدُّدَ المُضْطَرِّ أَي تَحَيَّرْتُ . وتَلدَّدَ الرجُلُ : تَلَبَّثَ وفي الحديث حين صُدَّ عن البَيْتِ : " أَمَرْتُ النَّاسَ فإِذَا هُمْ يَتَلَدَّدُونَ " أَي يَتَلَبَّثُون . ومِن المَجازِ : يقال : ضَرَبَه على مُتَلَدَّدِه . والمُتَلَدَّدُ بفتح الدالِ : العُنُقُ قال الشاعِر يَصِفُ ناقَةً :
" بَعِيدَةُ بَيْنِ العَجْبِ والمُتَلَدَّدِ أَي أَنَّها بَعِيدةُ ما بين الذَّنَبِ والعُنُقِ . وقولهم : مَالَه عنه مُحْتَدٌّ ولا مُلْتَدٌّ أَي بُدٌّ . واللَّدُودُ كصَبُورٍ اسم مَا يُصَبُّ بالمُسْعُطِ مِن السَّقْيِ والدَّاوَءِ في أَحَدِ شِقَّيِ الفَمِ كاللَّدِيدِ أَلِدَّةٌ وفي الحديث أَنه قال " خَيْرُ ما تَدَاوَيْتُمْ به اللَّدُودُ والحِجَامَةُ والمَشِيُّ " ويقال : أُخِذ اللَّدُودُ مِن لَدِيدَيِ الوَادِي . وقد لَدَّه يَلُدُّه لَدًّا بالفتح ولُدُوداً بالضمّ عن كُراع إِذا سَقَاه كذلك وقال الفَرَّاءُ : اللَّدُّ . أَن يُؤْخَذَ بِلِسانِ الصَّبِيّ فَيُمَدَّ إِلى إِحْدَى شِقَّيْه ويُوجَر في الآخَرِ الدَّوَاءُ في الصَّدَف بين اللسانِ وبين الشِّدْقِ . ولَدَّه إِيَّاه وأَلَدَّه إِلداداً وقد لُدَّ الرجُلُ فهو مَلْدُودٌ وفي الحديث " أَنّه لُدَّ في مَرَضِه فلَمَّا أَفاقَ قالَ : لا يَبْقَى في البيتِ أَحَدٌ إِلاَّ لُدَّ " فَعَلَ ذلك عُقوبةً لهم لأَنهم لَدُّوه بغير إِذْنِه . وفي المثل " جَرَى مِنْه مَجْرَى اللَّدُودِ " قال :
لَدَدْتُهُمْ النَّصِيحَةَ كُلَّ لَدًّ ... فَمَجُّوا النُّصْحَ ثُمَّ ثَنَوْا فَقَاءُوا استعمله في الأَعْرَاضِ وإِنما هو في الأَجْسَام كالدَّوَاءِ والماءِ . واللَّدُود : وَجَعٌ يَأْخُذُ في الفَمِ والحَلْقِ فيُجْعَل عليه دَوَاءٌ ويُضع على الجَبْهَة مِنْ دَمِهِ . ولَدَّه يَلُدُّهُ لّدًّا : خَصَمَهُ فهو لادٌّ ولَدُودٌ قال الراجِز :
" أَلُدٌّ أَقْرَانَ الخُصُومِ اللُّدِّ

وقد لَدَدْتَ يا هذا تَلُدُّ لَدَداً . ولَدَدْتُ فُلاناً أَلُدُّه إِذا جادَلْتَه فغَلَبْتَه . ولَدَّه عن الأَمْرِ لَدَّا : حَبَسَه هُذَلِيّة . والأَلَدُّ : الطَّوِيلُ الأَخْدَعِ من الإِبلِ . وفي التنزيل العَزِيز " وَهُوَ أَلَدُّ الخِصَامِ " الأَلَدُّ الخَصْمُ الجَدِلُ الشَّحِيحُ الذي لا يَزيغُ إِلى الحَقِّ وقال أَبو إِسحاق : مَعْنَى الخَصمِ الأَلَدِّ في اللغة : الشَّدِيد الخُصُومَة الجَدِل واشتقاقُه مِن لَدِيدَيِ العُنُق وهما صَفْحَتَاه وتأْويله أَن خَصْمَه أَيَّ وَجْهٍ أَخَدَ مِنُ وُجُوهِ الخُصُومَةِ غَلَبَه في ذلك يقال : رَجُلٌ أَلَدُّ بَيِّنُ الَّلدَدِ شَدِيدُ الخُصَومة كالأَلَنْدَدِ واليَلَنْدَدِ أَي الشَّدِيد الخُصُومة قال الطِّرِمَّاح يَصِفُ الحِرْبَاءَ :
يُضْحِى عَلَى سُوقِ الجُذُولِ كَأَنَّهُ ... خَصْمٌ أَبَرَّ عَلَى الخُصُومِ يَلَنْدَدُ قال ابنُ جِنَى : هَمْزَة أَلَنْدَد وياءُ يَلَنْدَد كِلْتاهما للإِلْحَاقِ فإِن قلتَ : فإِذا كان الزائد إِذا وقعَ أَوَّلاً لم يكن للإِلحاق فكيف أَلْحَقُوا الهمزةَ والياءَ في أَلَنْدَد وَيَلَنْدَد والدليلُ على صِحَّةِ الإِلْحاقِ ظُهورُ التَّضعيفِ قيل : إِنهم لا يُلْحِقون بالزائد من أَوَّل الكلمة إِلاَّ أَن يكون معه زائدٌ آخَرُ فلذلك جاز الإِلحاقُ بالهَمْزَةِ والياءِ في أَلَنْدَد وَيَلَنْدد لما انْضَمّ إِلى الهمزةِ والياءِ من النون . وتصغِير أَلَنْدَدٍ أُلَيْدٌ لأَن أَصلَه أَلد فَزَادُوا فيه النونَ لِيُلْحِقُوه ببناءِ سَفَرْجَلٍ فلما ذَهبت النونُ عَاد إِلى أَصلِه . ولَدَدْتَ يارجل لَدًّا هكذا في النُّسخ وفي اللسان وكتاب الأَفعال لَدَداً : صِرْتَ أَلَدَّ قال ابنُ القَطَّاع : هو العَسِرُ الخُصُومَةِ الشديدةُ ومنه حديث عَلِيٍّ كرَّم اللهُ وَجْهَه " رَأَيْتُ النبيَّ صلى الله عليه وسلم في النَّوم فقلت : يا رسولَ اللهِ ماذَا لَقِيتُ بَعْدَك مِن الأَوَدِ واللَّدَدِ " . لُدٌّ ولِدَادٌ الأَول بالضمّ والثاني بالكسر ومن الأَول قوله تعالى " وتُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا " قيل معناه خُصَمَاءُ عُوجٌ عن الحَقِّ وقيل : صُمٌّ عنه وقال مَهْدِيّ بن مَيمونٍ : قلت للحسن : قوله " وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا " قال : صُمًّا . ومن الثاني قولُ عُمَر رضي الله عنه لأُمِّ سَلَمَة : " فأَنَا مِنْهُم بين أَلْسِنَةٍ لِدَادٍ وقُلُوبٍ شِدَادٍ وسُيُوفٍ حِدَادٍ " . واللَّدِيدُ : ماءٌ لبني أَسَد بن خُزَيْمَةَ بن مُدْرِكَة بن الياس بن مُضر . واللَّدِيدَةُ . بهاءٍ : الرَّوْضَةُ الخَضراءُ الزَّهْرَاءُ عن ابن الأَعرابيّ . والمِلَدُّ بالكسر : اسم رجل واسم سَيْف عَمْرِو بنِ عَبْدِودُدٍّ القرشيّ . واللَّدُّ بالفتح : الجُوَالِقُ كاللَّبِيدِ وقد تقدَّم قال الراجز :
" كَاَنَّ لَدَّيْهِ عَلَى صَفْح جَبَلْ ولُدُّ بالضَّمّ والمشهور على أَلْسِنَةِ أَهلها الكسر : مَوْضِعٌ بالشَّامِ . وفي التهذيب : اسمُ رَمْلَةٍ بالشامِ وقيل : بِفِلَسْطِينَ بالقُرْبِ من الرَّمْلَةِ وأَنشد ابنُ الأَعرابيّ :
فَبِتُّ كَأَنَّنِي أُسقَى شَمُولاً ... تَكُرُّ غَرِيبَةً مِنْ خَمْرِ لَدَّ وفي الحديث " يَقْتُلُ عِيسَى عليه السَّلامُ الدَّجَّالَ عِنْدَ بَابِهَا " وهو الذي جَزَمَ به أَقْوضامٌ كثيرُونَ مِنّن أَلَّفَ في أَحوالِ الآخِرَة وشُرُوطِ الساعةِ وادَّعى قومٌ أَن الواردَ في بعضِ الأَحادِيث أَنه يَقْتُله عند مُحَاصَرِتَه المَهْدِيَّ في القُدْسِ واعتمده القارِي في النَّاموس . كذا قاله شيخُنَا . قلت : ويقال فيها أَيضاً اللدّ أَي باللام قال جَمِيلٌ :
تَذَكَّرْتُ مَنْ أَضْحَتْ قُرَى اللُّدِّدُونَه ... وهَضْبٌ لِتَيْمَا والهِضَابُ وُعُورُ وقد نُسِبَ إِليها أَبو يَعقُوبَ إِسحاق ابنُ سَيَّارٍ مُحَدِّث . وعن ابنِ الأَعْرَابيّ : يقال : لَدَّدَ بِه ونَدَّدَ به إِذا سَمَّعَ به . والْتَدَّ هو الْتِدَاداً : ابْتَلَعَ اللَّدُودَ قال ابنُ أَحْمر :
" شَرِبْتُ الشُّكَاعَي وَالْتَدَدْتُ أَلِدَّةًوَأَقْبَلْتُ أَفْوَاهَ العُرُوقِ المَكَاوِيَا

والْتَدَّ عنه : زَاغَ ومال . ومما يستدرك عليه : أَلدَدْتُه : صَادَفْتُه أَلَدَّ . وأَلْدَدْتُ به : عَسُرْتُ عليه في الخُصُومِة . وتَصْغِير اللُّدِّ جَمْعُ أَلَدَّ أُلَيْدُّونَ عن الصاغانيّ . والمُلاَدَّة : الخُصومةُ . ويقال : ما زِلْت أُلاَدُّ عَنْك أَي أُدافِع . وأَلْدَدْتُ به : مَطَلْتُه كذا في الأَفْعَال لابن القّطاع . وفي الأَساس : هو شَدِيدٌ لَدِيدٌ . وبنو اللَّدِيد كأَمِيرٍ : بُطَيْنٌ من العرب .

##### Türkçe

**لَدَّ** - yeluddu - **لَدِيْد** - **أَلَدُّ** - **لُدّ** – **لُدّا**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 21:28

**لَدَّ – يَلُدُّ** + bir varlık + bir varlığı, yahut bir varlıkla cedelde: başka varlıkla olan cedel veya çekişmede, düşmanlık ve kibirle kendi görüşü üzerinde katılaşır.
**لَدِيْد**: “**فعيل**” vezninde mübalağa ism-i fâili; “**لَدَّ – يَلُدُّ**”dan müşebbehe sıfat: çekişme ve cedelde düşmanlığı ve katılığı çok olan.
**أَلَدُّ**: “**لَدِيْد**”den “**أفعل**” vezninde ism-i tafdîl.
**لُدّ – لُدّا**: “**لَدِيْد**”in çoğulu.
Ve lafız, “işin kendi seyrinde karşı koyma veya engelleme olmaksızın sürüp gitmesini men ederek inat ve reddetme; bir iş veya fiile karşı reddetme ve karşı koyma fiilini yapma” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**لَدَّ – يَلُدُّ**، **شَكِسَ – يَشْكَسُ**، **أبَى – يَأبَى**، **أنِفَ – يَأنَفُ**، **عَنَدَ – يَعْنُدُ** (**عَنَدَ – يَعْنِدُ**)، **حَرَد َ – يَحْرِد**

**ألد**
﴿İnsanlardan öylesi vardır ki, dünya hayatında sözü seni hayran bırakır; kalbinde olana Allah’ı şahit tutar; hâlbuki o, çekişmenin en **أَلَدُّ** olanıdır (204)﴾ **البقرة**

**لدا**
﴿Onu ancak senin dilinle kolaylaştırdık ki onunla takvâ sahiplerini müjdeleyesin ve onunla **لُدّا** bir kavmi uyarasın (97)﴾ **مريم**

مختار الصحاح
● [لدد] **ل د د**: **اللَّدَد** bakımından apaçık **أَلَدُّ** (olan) bir adam; yani çekişmesi şiddetli. Ve **لُدٌّ** bir kavim. Ve hasmı onu **لَدَّه**; **رد** bâbından; artık o **لاَدّ** ve fetha ile **لَدُودٌ**dur.

الراغب

**لدد**
- **الألد**: şiddetli, inatla kaçınan hasım; çoğulu: **لد**. Yüce Allah dedi ki: }ve o, çekişmenin en **أَلَدُّ** olanıdır﴿[**البقرة**/204], ve dedi ki:﴾ve onunla **لُدّا** bir kavmi uyarasın{ [**مريم**/97]. Ve **الألد**’in aslı: şiddetli **اللدد**; yani boynun yan yüzü; bu, onu istediğinden çevirmek mümkün olmadığında (böyledir). Ve falan **يتلدد** eder; yani sağa sola bakınır. Ve **اللدود**: insanın ağzının iki yanından birinde içirilen ilaçtır; ve ben onu **التددت** ettim.

ملخص اللسان:

1. **اللَّديدانِ**: vadinin iki yanı. Her biri **لَديدٌ**dur.
2. Ve **اللَّديدانِ**: kulakların altında, boynun iki yan yüzüdür.
3. Ve **اللَّدُودُ**: içirme ve ilâçtan, ağzın iki yanından birinde **المُسْعُط** ile dökülen şeydir; böylece **اللَّديد** üzerinden geçer. **اللَّدُّ**: çocuğun dili alınır da iki yanından birine doğru uzatılır; öbüründe, dil ile **الشِّدْق** arasındaki **الصدَف** içine ilaç **يُوجَر** edilir.
4. Ve **تَلَدَّدَ**: sağa ve sola bakındı ve şaşırdı; donuklaşmış olarak. **التلَدُّدُ**: şaşkınlıkla sağa ve sola bakınmadır; boynun iki **لَديد**inden alınmıştır; ikisi onun iki yan yüzüdür.
5. Ve onu işten **لَدّاً** olarak **لَدَّه**: onu hapsetti.
6. Ve şiddetli **لَديدٌ** bir adam.
7. Ve **الأَلَدُّ**: hakka meyletmeyen, cimri, cedelci hasım; çoğulu **لُدّ** ve **لِدادٌ**dur.
8. Ve o, çekişmenin **أَلَدُّ** olanıdır; Ebû İshak dedi ki: dilde **الخَصِم الأَلَدِّ**in manası, çekişmesi şiddetli, cedelci olandır; onun iştikakı boynun iki **لَديد**indendir; ikisi onun iki yan yüzüdür. Ve onun te’vili: hasmı, çekişme yollarından hangi yüzü alırsa alsın, onu onda yener. Denir: **اللَّدَد**i apaçık **أَلَدُّ** bir adam: çekişmesi şiddetli; ve **لَدَّاء** bir kadın ve **لُدٌّ** bir kavim –
9. Ve sen, ey bu, **لَدَداً** olarak **تَلُدُّ** **لَدَدْتَ**. Ve ben falanı **أَلُدُّه**: onunla cedelleştiğimde ve onu yendiğimde. Ve onu **أَلَدَّه يَلُدُّه**: onunla hasımlaştı; artık o **لادٌّ** ve **لَدُود**dur.
10. Ve **اللَّدَد**: şiddetli çekişmedir.
11. Onu **لَدَّد** etti ve onu **نَدَّد** etti: onu (hakkında) duyurduğunda.

لسان العرب

● - **لدد**: **اللَّديدانِ**: vadinin iki yanı. Ve **اللَّديدانِ**: kulakların altında boynun iki yan yüzüdür; ve denildi ki: onun iki **مَضْيَعَة**si ve **عَرْش**ı; Rü’be dedi ki:
على لَديدَيْ مُصْمَئِلٍّ صَلْخاد
Ve erkeğin iki **لَديد**i: onun iki tarafıdır. Ve vadinin iki **لَديد**i: iki yanıdır; her biri **لَديدٌ**dur; İbn Düreyd inşad etti:
يَرْعُوْنَ مُنْخَرقَ اللَّديدِ كأَنهم،
في العزِّ، أُسْرَةُ صاحِبٍ وشِهابِ
Ve denildi ki: ikisi her şeyin iki yanıdır; çoğulu **أَلِدَّةٌ**dir. Ebû Amr: **اللَّديد** boynun dışıdır; ve inşad etti:
كلُّ حُسام مُحْكَمِ التَّهْنِيدِ،
يَقْضِبُ عند الهَزِّ والتَّحْريدِ،
سالِفَةَ الهامةِ واللَّديدِ
Ve **تَلَدَّدَ**: sağa ve sola bakındı ve şaşırdı; donuklaşmış olarak. Ve hadiste, Beyt’ten alıkonulduğu vakit: “İnsanlara emrettim; bir de baktım ki onlar **يَتَلَدَّدُون**”; yani oyalanıyorlar. Ve **المُتَلَدَّدُ**: boyundur; ondan. Şair, bir deveyi anarak dedi ki:
بَعِيدة بين العَجْبِ والمُتَلَدَّدِ
Yani o, kuyruk ile boyun arası uzak olandır. Ve onların sözü: “Benim için ondan ne **مُحْتَدٌّ** ne de **مُلْتَدٌّ** vardır”; yani kaçış yoktur. Ve **اللَّدُودُ**: içirme ve ilâçtan, ağzın iki yanından birinde **المُسْعُط** ile dökülen şeydir; böylece **اللَّديد** üzerinden geçer. Ve Nebî’nin, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, hadisinde: “Tedavi olduğunuz şeylerin hayırlısı **اللَّدودُ** ve **الحِجامةُ** ve yürümektir.” Asmaî dedi ki: **اللَّدود** insanın ağzının iki yanından birinde içirilen şeydir; ağzın iki **لَديد**i: iki yanıdır. Ve **اللَّدود** ancak vadinin iki **لَديد**inden alınmıştır; ikisi onun iki yanıdır. Ve ondan, adama “o **يَتَلَدَّدُ** eder” denildi; sağa ve sola bakındığında. Ve ben adamı **لَدَدْتُ**: onu böyle içirdiğimde. Ve Osman’ın hadisinde: “**فَتَلَدَّدْت** **تَلَدُّد** المضطرّ”; **التلَدُّدُ**: şaşkınlıkla sağa ve sola bakınmadır; boynun iki **لَديد**inden alınmıştır; ikisi onun iki yan yüzüdür. Ferrâ: **اللَّدُّ** çocuğun dili alınır da iki yanından birine doğru uzatılır; öbüründe, dil ile **الشِّدْق** arasındaki **الصدَف** içine ilaç **يُوجَر** edilir. Ve hadiste: hastalığında ona **لُدَّ** yapıldı; ayılınca dedi ki: “Evde hiç kimse kalmasın, mutlaka **لُدَّ** yapılsın”; bunu onlara ceza olarak yaptı; çünkü onu izni olmaksızın **لَدُّوه** yaptılar. Ve meselde: “Ondan **اللَّدُود**un gidişi gibi gitti”; çoğulu **أَلِدَّة**dir. Ve adam **لدّ** oldu; artık o **مَلْدُودٌ**dur. Ve ben onu **أَلْدَدْتُ** ve o **التَدَّ** etti; İbn Ahmer dedi ki:
شَرِبْتُ الشُّكاعى، والتَدَدْتُ أَلِدَّةً،
وأَقْبَلْتُ أَفواهَ العُرُوق المَكاوِيا
Ve **الوَجُور** ağzın ortasındadır. Ve onu onunla **لَدَّه**: onu **لَدّاً** ve **لُدوداً** olarak, **اللام**ın dammasıyla; Kırâ‘dan. Ve onu ona **لَدَّه**; dedi ki:
لَدَدْتُهُمُ النَّصِيحةَ كلَّ لَدٍّ،
فَمَجُّوا النُّصْحَ، ثم ثَنَوا فَقاؤوا
Onu yüz çevirme hususunda kullandı; hâlbuki o, ilâç ve su gibi cisimlerdedir. Ve **اللَّدودُ**: ağız ve boğazda tutan bir ağrıdır; üzerine ilâç alınır ve kanından alınan (şey) alın üzerine konur. İbnü’l-A‘râbî: onu **لَدَّد** etti ve onu **نَدَّد** etti: onu (hakkında) duyurduğunda. Ve onu işten **لَدّاً** olarak **لَدَّه**: onu hapsetti; Hüzeliye (lehçesi). Ve şiddetli **لَديدٌ** bir adam. Ve **الأَلَدُّ**: hakka meyletmeyen, cimri, cedelci hasım; çoğulu **لُدّ** ve **لِدادٌ**dur. Ve ondan, Ömer’in, Allah ondan razı olsun, Ümmü Seleme’ye sözü: “Ben de onlardanım; **لِدادٍ** diller arasında, şiddetli kalpler ve keskin kılıçlar arasında.” Ve **الأَلَنْدَدُ** ve **اليَلَنْدَد**: **الأَلَدِّ** gibi; yani çekişmesi şiddetli. Tırimmâh, bukalemunu vasfederek dedi ki:
يُضْحِي على سُوقِ الجُذُولِ كَأَنه
خَصْمٌ، أَبَرَّ على الخُصُومِ، يَلَنْدَدُ
İbn Cinnî dedi ki: **أَلَنْدَد**’in hemzesi ve **يَلَنْدد**’in yâ’sı, ikisi de ilhâk içindir. Eğer dedin ki: “Zâid, başta vâki olunca ilhâk için olmaz; öyleyse **أَلَنْدد** ve **يَلَنْدد**de hemzeyi ve yâ’yı nasıl ilhâk ettiler; ilhâkın sıhhatine delil, teşdîdin görünmesidir?” Denildi ki: Kelimenin başındaki zâidle ilhâk etmezler; ancak onunla birlikte başka bir zâid daha olursa; bu sebeple **أَلندد** ve **يَلندد**de hemze ve yâ ile ilhâk câiz oldu; çünkü hemze ve yâ’ya **النون** katıldı. Ve **أَلندد**in tasğîri **أُلَيْد**dir; çünkü aslı **أَلد** idi; ona **النون**u artırdılar ki onu **سفرجل** binasına ilhâk etsinler; **النون** gidince aslına döndü. Ve **لَدَدْتَ لَدَداً**: **أَلَدَّ** oldun. Ve onu **لَدّاً** olarak **لَدَدْتُه أَلُدُّه**: onunla hasımlaştım. Ve aziz tenzilde: “ve o, çekişmenin **أَلَدُّ** olanıdır”; Ebû İshak dedi ki: dilde **الخَصِم الأَلَدِّ**in manası, çekişmesi şiddetli, cedelci olandır; onun iştikakı boynun iki **لَديد**indendir; ikisi onun iki yan yüzüdür. Ve onun te’vili: hasmı, çekişme yollarından hangi yüzü alırsa alsın, onu onda yener. Denir: **اللَّدَد**i apaçık **أَلَدُّ** bir adam: çekişmesi şiddetli; ve **لَدَّاء** bir kadın ve **لُدٌّ** bir kavim. Ve sen, ey bu, **لَدَداً** olarak **تَلُدُّ** **لَدَدْتَ**. Ve ben falanı **أَلُدُّه**: onunla cedelleştiğimde ve onu yendiğimde. Ve onu **أَلَدَّه يَلُدُّه**: onunla hasımlaştı; artık o **لادٌّ** ve **لَدُود**dur; râciz dedi ki:
أَلُدُّ أَقرانَ الخُصُوم اللُّدِّ
Ve denir: “Senden yana hâlâ **أُلادُّ** ederim”; yani savunurum. Ve hadiste: “Allah’a en buğz edilen erkekler, **الأَلَدُّ الخَصِمُ**dur”; yani çekişmesi şiddetli. Ve **اللَّدَد**: şiddetli çekişmedir. Ve ondan, Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, hadisi: “Nebî’yi, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rüyada gördüm; dedim ki: ‘Ey Allah’ın Resûlü, senden sonra **الأَوَدِ** ve **اللَّدَد**den ne çektim!’” Ve Yüce Allah’ın sözü: “ve onunla **لُدّاً** bir kavmi uyarasın”; denildi ki: manası, haktan eğri hasımlardır; ve denildi ki: ondan sağırdırlar. Mehdî b. Meymûn dedi ki: Hasan’a “ve onunla **لُدّاً** bir kavmi uyarasın” sözü hakkında dedim; dedi ki: sağırlar. Ve **اللَّدُّ**, fetha ile: **الجُوالِقُ**tur; râciz dedi ki:
كأَن لَدَّيْهِ على صَفْحِ جَبَل
Ve **اللديد**: **الرَّوْضة**;
(* “Ve **اللديد** **الرَّوْضة**” sözü: asılda böyle; ve **القاموس**ta: ve **بهاء الروضة**.)
yeşil, parlak. Ve **لُدٌّ**: bir yerdir; ve Deccâl’in zikrinde hadiste: Mesih onu **باب لُدّ**da öldürür; **لُدٌّ**: Şam’da bir yer; ve denildi ki Filistin’dedir. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
فَبِتُّ كأَنَّني أُسْقَى شَمُولاً،
تَكُرُّ غَرِيبَةً مِن خَمْرِ لُدٍّ
Ve ona ayrıca **اللُّدُّ** da denir; Cemîl dedi ki:
تَذَكَّرْتُ مَنْ أَضْحَتْ قُرَى اللُّدِّ دُونَه،
وهَضْبٌ لِتَيْما، والهِضابُ وُعُورُ
**التهذيب**: **لُدّ** Şam’da, **اللام**ın dammasıyla, bir **رَمْلة** adıdır. Ve **اللَّدِيدُ**: bir yerdir; Lebîd dedi ki:
تَكُرُّ أَخادِيدُ اللَّدِيدِ عَليْهِمُ،
وتُوفَى جِفانُ الصيفِ مَحْضاً مُعَمِّما
Ve **مِلَدٌّ**: bir adam adıdır.

مقاييس اللغة:

(**لد**) **اللام** ve **الدال** iki sahih asıldır: ikisinden biri çekişmeye delâlet eder; öteki bir yön ve bir yana delâlet eder.

Böylece birincisi **اللَّدَد**’dir; o, çekişmenin şiddetidir. “Bir adam **ألَدُّ** ve bir kavim **لُدٌّ**” denir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَتُنْذرَ بِهِ قَوْماً لُدَّاً([23])﴾ [Meryem 97]. Ve **اللَّديدان**: boynun iki yanı ve iki geniş yüzüdür. Ve vadinin iki **لَدِيدا**’sı: onun iki yanıdır; bundan dolayı “**تَلدَّد**” denir; yani şaşkın olarak sağa ve sola döndüğü zaman. Ve **اللَّدُود**: insanın yüzünün iki yanından birinde kendisine içirilen ilaçtır. Ve **لُدَّ** olundu; ben de **التدَدْتُ**. İbn Ahmer dedi ki:

Şüka‘â’yı içtim ve **التَددْتُ** **ألِدَّة**(ler) *** ve damarların ağızlarına, dağlayıcı(lar)a yöneldim([24])

Ve bu bâbdan onların sözü: “Bu işin ötesinde bir **مُحْتدّاً** da bir **مُلتدّاً** da bulmuyorum”; yani ondan bir sapma yolu bulmuyorum. Ondan saptığı zaman, onun bir yanında olmuş olur. Ve bu bâbdan: “Senden yana **أُلاَدُّ** etmeyi sürdürdüm”; yani savunurum; sanki kötülüğü ondan yana saptırıyor gibidir.

Ve bu bâbdan şâz olanlardan: **اللَّدُّ**: çuval; böyle dediler; ve şu beyti delil getirdiler:

* Sanki iki **لَدَّ**’si bir dağın geniş yüzü üzerindedir([25]) *

Ve bu da da söylenebilir; çünkü ikisi denk yük oldukları zaman, taşınanın üzerine (konulanın) yanında olur.

القاموس المحيط:

**اللَّديدانِ**: kulakların altında boynun iki geniş yüzü; ve her şeyin iki yanı; çoğulu **ألِدَّةٌ**. Ve **تَلَدَّدَ**: sağa ve sola döndü; ve şaşkınlaştı, donuklaşarak; ve oyalanıp kaldı. Ve **المُتَلَدَّدُ**—**الدال**’ın fethiyle—boyundur. Ve onun için ondan bir **مُلْتَدٌّ** yoktur; yani bir kaçış yoktur. Ve **اللَّدودُ**—**صَبُورٍ** gibi—**المُسْعُط** ile ilaçtan ağzın iki yanından birine dökülen şeydir; **اللَّديدِ** gibi; çoğulu **ألِدَّةٌ**. Ve onu **لَدَّهُ** **لَدًّا** ve **لُدوداً** ile; ona onu **لَدَّهُ**; ve onu **أَلَدَّهُ**; ve **لُدَّ** olundu; o hâlde o **مَلْدودٌ**’dur. Ve ağızda ve boğazda tutan bir ağrı. Onu **لَدَّهُ**: onunla çekişti; o hâlde o **لادٌّ** ve **لَدودٌ**’dur; ve onu hapsetti. Ve **الأَلَدُّ**: develerden uzun, **الْأَخْدَعِ** olan; ve hakk’a sapmayan cimri hasım; **الْأَلَنْدَدِ** ve **اليَلَنْدَدِ** gibi; çoğulu **لُدٌّ** ve **لِدادٌ**. **لَدَدْتَ** **لَدًّا**: **ألَدَّ** oldun. Ve **اللَّديدُ**: Benî Esed’e ait bir sudur; ve **بهاءٍ**: **الرَّوْضَةُ الزَّهْراءُ**. Ve **المِلَدُّ**—kesre ile—bir isimdir; ve Amr b. Abd Vudd’un kılıcıdır. Ve **اللَّدُّ**: çuvaldır. Ve **لُدُّ**—**الضم ة** ile—Filistin’de bir yerdir: “İsâ, عليه السلام, deccâli onun kapısında öldürür.” **لَدَّدَ** onunla: **نَدَّدَ**. Ve **الْتَدَّ**: **اللَّدودَ**’u yuttu; ve ondan saptı.

تاج العروس:

ل د د
**اللَّدِيدَانِ**: vadinin iki yanı. Ve kulakların altında boynun iki geniş yüzü; ve “iki çenesi ve iki üst yanı” denildi. Ru’be dedi ki:
" عَلَى لَدِيدَيْ مُصْمَئلٍّ صِلْخَادْ
Ve erkeğin iki **لَدِيدَا**’sı: iki yanı; ve “her şeyin iki yanı, **أَلِدَّةٌ**’dir” denildi. Ebû Amr’dan: **اللَّدِيدُ**: boynun dış tarafıdır. Ve şu beyti delil getirdi:
" كلُّ حُسَامٍ عَلَمُ التَّهْبِيدِ
" يَقْضِبُ بِالهَزِّ وبِالتَّحْرِيدِ
" سَالِفَةَ الهَامَةِ واللَّدِيدِ
Ve mecazdan: “Falan **تَلَدَّدَ**” denir; sağa ve sola döndüğü ve donuklaşarak şaşkınlaştığı zaman; vadinin iki **لَدِيد**’inden alınmıştır; yani onun iki yanından. Ve Osman’ın hadisinde: “Zorlananın **تَلَدُّد**’ü gibi **فَتَلدَّدْتُ**”; yani şaşkınlaştım. Ve “adam **تَلدَّدَ**”: oyalanıp kaldı. Ve hadiste, Beyt’ten alıkonulduğu zaman: " أَمَرْتُ النَّاسَ فإِذَا هُمْ يَتَلَدَّدُونَ " yani oyalanıp kalıyorlar. Ve mecazdan: “Onu **مُتَلَدَّدِه** üzerine vurdu” denir. Ve **المُتَلَدَّدُ**—**الدال**’ın fethiyle—boyundur. Şair, bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
" بَعِيدَةُ بَيْنِ العَجْبِ والمُتَلَدَّدِ
yani kuyruğu ile boynu arasındaki mesafe uzundur. Ve onların sözü: “Onun için ondan bir **مُحْتَدٌّ** da bir **مُلْتَدٌّ** da yoktur”; yani bir kaçış yoktur. Ve **اللَّدُودُ**—**صَبُورٍ** gibi—**المُسْعُطِ** ile içirmeden ve ilaçtan ağzın iki yanından birine dökülen şeyin adıdır; **اللَّدِيدِ** gibi; çoğulu **أَلِدَّةٌ**. Ve hadiste: “Onun dediği: " خَيْرُ ما تَدَاوَيْتُمْ به اللَّدُودُ والحِجَامَةُ والمَشِيُّ "”. Ve “**اللَّدُودُ** vadinin iki **لَدِيد**’inden alınmıştır” denir. Ve onu **لَدَّهُ**—**يَلُدُّه**—**لَدًّا** (fetha ile) ve **لُدُوداً** (damme ile), Kurâ‘dan; yani ona böyle içirdiği zaman. Ve Ferrâ dedi ki: **اللَّدُّ**: çocuğun dili tutulur da iki yanından birine doğru uzatılır ve diğerine, dil ile yanak arasındaki yarıkta, ilâç ağızdan dökülür. Ve ona onu **لَدَّهُ** ve onu **أَلَدَّهُ** **إِلداداً**. Ve adam **لُدَّ** olundu; o hâlde o **مَلْدُودٌ**’dur. Ve hadiste: “Onun, hastalığında **لُدَّ** olunduğu; sonra ayılınca dediği: " لا يَبْقَى في البيتِ أَحَدٌ إِلاَّ لُدَّ "”; bunu, kendisini izni olmaksızın **لَدُّوا** ettikleri için onlara ceza olarak yaptı. Ve meselde: " جَرَى مِنْه مَجْرَى اللَّدُودِ " dedi ki:
لَدَدْتُهُمْ النَّصِيحَةَ كُلَّ لَدًّ ... فَمَجُّوا النُّصْحَ ثُمَّ ثَنَوْا فَقَاءُوا
Onu arazlarda kullandı; hâlbuki o, ilaç ve su gibi cisimlerdedir. Ve **اللَّدُود**: ağızda ve boğazda tutan bir ağrıdır; üzerine bir ilaç yapılır ve ondan (çıkan) kanla alna sürülür. Ve onu **لَدَّهُ**—**يَلُدُّهُ**—**لّدًّا**: onunla çekişti; o hâlde o **لادٌّ** ve **لَدُودٌ**’dur. Râciz dedi ki:
" أَلُدٌّ أَقْرَانَ الخُصُومِ اللُّدِّ

Ve sen, ey şu, **لَدَدْتَ**; **تَلُدُّ** **لَدَداً**. Ve ben falancayı **لَدَدْتُ**; onunla cedelleştiğinde ve ona galip geldiğinde onu **أَلُدُّه**. Ve onu işten **لَدَّا** etti: onu hapsetti; Hüzeyliyye (lehçesi). Ve **الأَلَدُّ**: develerden **الطَّوِيلُ الأَخْدَعِ** (ahda‘ı uzun olan). Ve Aziz tenzilde: “**وَهُوَ أَلَدُّ الخِصَامِ**”; **الأَلَدُّ**: hakka meyletmeyen, cedelci, cimri olan **الخَصْمُ**. Ebû İshâk dedi ki: dilde **الخَصمِ الأَلَدِّ**’in mânâsı: husumeti şiddetli olan, cedelci; onun اشتقاقı boynun iki yanı olan **لَدِيدَيِ العُنُق**’tandır; ve onun te’vîli: hasmı, husumetin yüzlerinden hangi yüzü alırsa alsın, onda ona galip gelir; denir ki: **رَجُلٌ أَلَدُّ بَيِّنُ الَّلدَدِ**: husumeti şiddetli; **كالأَلَنْدَدِ واليَلَنْدَدِ** yani husumeti şiddetli. Tırimmâh, kertenkeleyi vasfederek dedi ki:
يُضْحِى عَلَى سُوقِ الجُذُولِ كَأَنَّهُ ... خَصْمٌ أَبَرَّ عَلَى الخُصُومِ يَلَنْدَدُ

İbn Cinnî dedi ki: **أَلَنْدَد**’in hemzesi ve **يَلَنْدَد**’in yâ’sı, ikisi de ilhâk içindir. Eğer dedin ki: “Zâid, evvelde vâki olunca ilhâk için olmaz; öyleyse **أَلَنْدَد** ve **يَلَنْدَد**’de hemzeyi ve yâyı nasıl ilhâk ettiler?” İlhâkın sıhhatine delil, teşdîdin zuhûrudur. Denildi ki: onlar kelimenin evvelinden zâid ile ilhâk etmezler; ancak onunla beraber başka bir zâid olursa; bu sebeple **أَلَنْدَد** ve **يَلَنْدد**’de hemze ve yâ ile ilhâk câiz oldu; çünkü hemze ve yâ’ya nûndan katılan (zâid) eklendi. Ve **أَلَنْدَد**’in tasğîri **أُلَيْدٌ**dur; çünkü aslı **أَلد**’dir; sonra ona nûnu ilâve ettiler ki onu **سَفَرْجَلٍ** veznine ilhâk etsinler; nûn gidince aslına döndü. **ولَدَدْتَ يارجل لَدًّا**: nüshalarda böyle; ve Lisân’da ve Kitâbü’l-Ef‘âl’de **لَدَداً**: **أَلَدَّ** oldun. İbnü’l-Kattâ‘ dedi ki: o, husumeti zor, şiddetli olandır. Ondandır: Ali’nin—Allah yüzünü keremli kılsın—hadisi: “**رَأَيْتُ النبيَّ صلى الله عليه وسلم في النَّوم فقلت : يا رسولَ اللهِ ماذَا لَقِيتُ بَعْدَك مِن الأَوَدِ واللَّدَدِ**”.

**لُدٌّ** ve **لِدَادٌ**: birincisi damme ile, ikincisi kesre ile. Birincidendir Allah Teâlâ’nın sözü: “**وتُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا**”; denildi ki mânâsı: hakktan eğri olan hasımlar; ve denildi ki: ondan sağırlar. Mehdî b. Meymûn dedi ki: Hasan’a dedim: “**وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا**” sözü; dedi ki: sağırlar. İkincidendir Ömer’in—Allah ondan razı olsun—Ümmü Seleme’ye sözü: “**فأَنَا مِنْهُم بين أَلْسِنَةٍ لِدَادٍ وقُلُوبٍ شِدَادٍ وسُيُوفٍ حِدَادٍ**”.

Ve **اللَّدِيدُ**: Benî Esed b. Huzeyme b. Müdrike b. İlyâs b. Mudar’a ait bir su. Ve **اللَّدِيدَةُ**—**بهاءٍ** ile—: İbnü’l-A‘râbî’den: yeşil, çiçekli bahçe. Ve **المِلَدُّ** kesre ile: bir adamın adı ve Kureyşli Amr b. Abdüvüdd’ün kılıcının adı. Ve **اللَّدُّ** fetha ile: **الجُوَالِقُ**; **كاللَّبِيدِ**; daha önce geçti. Râciz dedi ki:
" كَاَنَّ لَدَّيْهِ عَلَى صَفْح جَبَلْ

Ve **لُدُّ** damme ile—ve meşhur olan, ehlinin dillerinde kesredir—: Şam’da bir yer. Tehzîb’de: Şam’da bir kumluğun adı; ve denildi ki: Remle’ye yakın Filistin’dedir. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
فَبِتُّ كَأَنَّنِي أُسقَى شَمُولاً ... تَكُرُّ غَرِيبَةً مِنْ خَمْرِ لَدَّ

Ve hadiste: “**يَقْتُلُ عِيسَى عليه السَّلامُ الدَّجَّالَ عِنْدَ بَابِهَا**”; ve bu, âhiret ahvâli ve kıyâmetin şartları hakkında telif edenlerden birçoklarının kesinleştirdiği şeydir. Bir kavim iddia etti ki bazı hadislerde vârid olan: Mehdî’yi Kudüs’te kuşatması sırasında onu öldürür; ve Kârî bunu **النَّاموس**’ta benimsedi. Şeyhimiz böyle dedi. Ben dedim ki: onda ayrıca **اللدّ** da denir; yani lâm ile. Cemîl dedi ki:
تَذَكَّرْتُ مَنْ أَضْحَتْ قُرَى اللُّدِّدُونَه ... وهَضْبٌ لِتَيْمَا والهِضَابُ وُعُورُ

Ve ona nisbet edildi: muhaddis Ebû Ya‘kûb İshâk b. Seyyâr. İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: **لَدَّدَ بِه** ve **نَدَّدَ به**; onunla işittirdiğinde (teşhîr ettiğinde). Ve **الْتَدَّ**; **الْتِدَاداً**: **اللَّدُودَ**’u yuttu. İbn Ahmer dedi ki:
" شَرِبْتُ الشُّكَاعَي وَالْتَدَدْتُ أَلِدَّةًوَأَقْبَلْتُ أَفْوَاهَ العُرُوقِ المَكَاوِيَا

Ve ondan **الْتَدَّ**: saptı ve meyletti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أَلدَدْتُه**: onu **أَلَدَّ** olarak buldum. Ve **أَلْدَدْتُ به**: husumette ona zor geldim. Ve **اللُّدِّ**’ün—**أَلَدَّ**’ın cem‘i—tasğîri: Sâgânî’den **أُلَيْدُّونَ**. Ve **المُلاَدَّة**: husumet. Ve denir ki: **ما زِلْت أُلاَدُّ عَنْك** yani müdafaa ederim. Ve **أَلْدَدْتُ به**: onu oyaladım; İbnü’l-Kattâ‘ın **الأَفْعَال**’ında böyle. Ve **الأَساس**’ta: o, **شَدِيدٌ لَدِيدٌ**’dir. Ve **بنو اللَّدِيد**—**كأَمِيرٍ**—: Araplardan bir batın.
