# لدد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لدد

اللَّديدانِ: جانبا الوادي. واللَّديدانِ: صَفْحتا العُنُق دون الأُذنين، وقيل: مَضْيَعَتاه وعَرْشاه؛ قال رؤْبة:
على لَديدَيْ مُصْمَئِلٍّ صَلْخاد
ولَديدا الذَّكَر: ناحِيتاهُ. ولَديدا الوادي: جانباه، كل واحد منهما لَديدٌ؛ أَنشد ابن دريد:
يَرْعُوْنَ مُنْخَرقَ اللَّديدِ كأَنهم،
في العزِّ، أُسْرَةُ صاحِبٍ وشِهابِ
وقيل: هما جانبا كلِّ شيء، والجمع أَلِدَّةٌ. أَبو عمرو: اللَّديدُ ظاهر الرقبة؛ وأَنشد:
كلُّ حُسام مُحْكَمِ التَّهْنِيدِ،
يَقْضِبُ عند الهَزِّ والتَّحْريدِ،
سالِفَةَ الهامةِ واللَّديدِ
وتَلَدَّدَ: تَلَفَّتَ يميناً وشمالاً وتحير مُتَبَلِّداً. وفي الحديث حين صُدَّ عن البيت: أَمَرْتُ الناس فإِذا هم يَتَلَدَّدُون أَي يَتَلَبَّثُون. والمُتَلَدَّدُ: العُنق، منه؛ قال الشاعر يذكر ناقة: بَعِيدة بين العَجْبِ والمُتَلَدَّدِ
أَي أَنها بعيدة ما بين الذنَب والعُنُق. وقولهم: ما لي عنه مُحْتَدٌّ ولا مُلْتَدٌّ أَي بُدٌّ.
واللَّدُودُ: ما يُصَبُّ بالمُسْعُط من السقْي والدَّواء في أَحد شِقّي الفم فَيَمُرُّ على اللَّديد. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: خَيْرُ ما تَداوَيْتُمْ به اللَّدودُ والحِجامةُ والمَشِيُّ. قال الأَصمعي: اللَّدود ما سُقِيَ الإِنسان في أَحدِ شقَّيِ الفم، ولديدا الفم: جانباه، وإِنما أُخذ اللَّدُودُ من لديدَيِ الوادي وهما جانباه؛ ومنه قيل للرجل: هو يَتَلَدَّدُ إِذا تَلَفَّت يميناً وشمالاً. ولَدَدْتُ الرجل أَلُدُّهُ لَدّاً إِذا سقيتَه كذلك. وفي حديث عثمان: فَتَلَدَّدْت تَلَدُّد المضطرّ؛ التلَدُّدُ: التلفت يميناً وشمالاً تحيراً، مأْخوذ من لَديدَيِ العنق وهما صفحتاه. الفراء: اللَّدُّ أَنْ يؤخَذَ بلسان الصبي فَيُمَدَّ إِلى أَحد شِقَّيْه، ويُوجَر في الآخر الدواءُ في الصدَف بين اللسان وبين الشِّدْق. وفي الحديث: أَنه لُدَّ في مرضه، فلما أَفاق قال: لا يبقى في البيت أَحدٌ إِلا لُدَّ؛ فَعَل ذلك عقوبة لهم لأَنهم لَدُّوه بغير إِذنه. وفي المثل: جرى منه مَجْرى اللَّدُود، وجمعه أَلِدَّة. وقد لدّ الرجلُ، فهو مَلْدُودٌ، وأَلْدَدْتُه أَنا والتَدَّ هو؛ قال ابن أَحمر: شَرِبْتُ الشُّكاعى، والتَدَدْتُ أَلِدَّةً،
وأَقْبَلْتُ أَفواهَ العُرُوق المَكاوِيا
والوَجُور في وسَط الفم. وقد لَدَّه به يَلُدُّه لَدّاً ولُدوداً، بضم اللام؛ عن كراع، ولَدّه إِياه؛ قال:
لَدَدْتُهُمُ النَّصِيحةَ كلَّ لَدٍّ،
فَمَجُّوا النُّصْحَ، ثم ثَنَوا فَقاؤوا
استعمله في الاعراض وإِنما هو في الأَجسام كالدواء والماء. واللَّدودُ: وجع يأْخذ في الفم والحلق فيجعل عليه دواء ويوضع على الجبهة من دمه. ابن الأَعرابي: لَدَّد به ونَدَّدَ به إِذا سَمَّع به. ولَدَّه عن الأَمر لَدّاً: حبَسَه، هُذَلِيَّةٌ. ورجل شَديد لَديدٌ.
والأَلَدُّ: الخَصِمُ الجَدِلُ الشَّحِيحُ الذي لا يَزيغُ إِلى الحق، وجمعه لُدّ ولِدادٌ؛ ومنه قول عمر، رضي الله عنه، لأُم سلمة: فأَنا منهم بين أَلْسِنَةٍ لِدادٍ، وقلوب شِداد، وسُيوف حِداد.
والأَلَنْدَدُ واليَلَنْدَد: كالأَلَدِّ أَي الشديد الخصومة؛ قال الطرِمَّاح يصف الحرباء:
يُضْحِي على سُوقِ الجُذُولِ كَأَنه
خَصْمٌ، أَبَرَّ على الخُصُومِ، يَلَنْدَدُ
قال ابن جني: همزة أَلَنْدَد وياء يلَنْدد كلتاهما للإِلحاق؛ فإِن قلت: فإِذا كان الزائد إِذا وقع أَولاً لم يكن للإِلحاق فكيف أَلحقوا الهمزة والياء في أَلَنْدد ويلَنْدد، والدليل على صحة الإِلحاق ظهور التضعيف؟ قيل: إِنهم لا يلحقون بالزائد من أَول الكلمة إِلا أَن يكون معه زائد آخر، فلذلك جاز الإِلحاق بالهمزة والياء في أَلندد ويلندد لما انضم إِلى الهمزة والياء من النون. وتصغير أَلندد أُلَيْد لأَن أَصله أَلد فزادوا فيه النون ليلحقوه ببناء سفرجل فلما ذهبت النون عاد إِلى أَصله. ولَدَدْتَ لَدَداً: صِرْت أَلَدَّ. ولَدَدْتُه أَلُدُّه لَدّاً: خصَمْتُه. وفي التنزيل العزيز: وهو أَلَدُّ الخِصام؛ قال أَبو إِسحق: معنى الخَصِم الأَلَدِّ في اللغة الشديدُ الخصومة الجَدِل، واشتقاقه مِن لَديدَيِ العنق وهما صفحتاه، وتأْويله أَن خَصْمَه أَيّ وجه أَخَذ من وجوه الخصومة غلبه في ذلك. يقال: رجل أَلَدُّ بَيِّنُ اللَّدَد شديد الخصومة؛ وامرأَة لَدَّاء وقوم لُدٌّ. وقد لَدَدْتَ يا هذا تَلُدُّ لَدَداً. ولَدَدْتُ فلاناً أَلُدُّه إِذا جادلته فغلبته. وأَلَدَّه يَلُدُّه: خصمه، فهو لادٌّ ولَدُود؛ قال الراجز:
أَلُدُّ أَقرانَ الخُصُوم اللُّدِّ
ويقال: ما زلت أُلادُّ عنك أَي أُدافِع. وفي الحديث: إِنَّ أَبْغَضَ الرجالِ إِلى الله الأَلَدُّ الخَصِمُ؛ أَي الشديد الخصومة. واللَّدَد: الخُصومة الشديدة؛ ومنه حديث علي، كرم الله وجهه: رأَيت النبي، صلى الله عليه وسلم، في النوم فقلت: يا رسول الله، ماذا لقِيتُ بعدك من الأَوَدِ واللَّدَد؟ وقوله تعالى: وتنذر به قوماً لُدّاً؛ قيل: معناه خُصَماءُ عُوج عن الحق، وقيل: صُمٌّ عنه. قال مهدي بن ميمون: قلت للحسن قوله: وتنذر به قوماً لُدّاً؛ قال: صُمّاً.
واللَّدُّ، بالفتح: الجُوالِقُ؛ قال الراجز:
كأَن لَدَّيْهِ على صَفْحِ جَبَل
واللديد: الرَّوْضة
(* قوله «واللديد الروضة» كذا بالأصل وفي القاموس
وبهاء الروضة.)
الخضراء الزَّهْراءُ.
ولُدٌّ: موضع؛ وفي الحديث في ذكر الدجال: يقتله المسيح بباب لُدّ؛ لُدٌّ: موضع بالشام، وقيل بِفِلَسْطين؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: فَبِتُّ كأَنَّني أُسْقَى شَمُولاً،
تَكُرُّ غَرِيبَةً مِن خَمْرِ لُدٍّ
ويقال له أَيضاً اللُّدُّ؛ قال جميل:
تَذَكَّرْتُ مَنْ أَضْحَتْ قُرَى اللُّدِّ دُونَه،
وهَضْبٌ لِتَيْما، والهِضابُ وُعُورُ
التهذيب: ولُدُّ اسم رَمْلة، بضم اللام، بالشام. واللَّدِيدُ: موضع؛ قال لبيد:
تَكُرُّ أَخادِيدُ اللَّدِيدِ عَليْهِمُ،
وتُوفَى جِفانُ الصيفِ مَحْضاً مُعَمِّما
ومِلَدٌّ: اسم رجل.

### Türkçe

**اللَّديدانِ**: vadinin iki yanı. Ve **اللَّديدانِ**: kulakların altında boynun iki yan yüzü; ve denildi: onun iki **مَضْيَعَتاه**’ı ve **عَرْشاه**’ı; Rü’be dedi ki:

على **لَديدَيْ** مُصْمَئِلٍّ صَلْخاد

Ve erkeğin **لَديدا**’sı: onun iki yanı. Ve vadinin **لَديدا**’sı: onun iki yanı; her birisi **لَديدٌ**’dür; İbn Düreyd inşad etti:

يَرْعُوْنَ مُنْخَرقَ **اللَّديدِ** كأَنهم،
في العزِّ، أُسْرَةُ صاحِبٍ وشِهابِ

Ve denildi: ikisi her şeyin iki yanıdır; cem‘i **أَلِدَّةٌ**’dir. Ebû Amr: **اللَّديدُ** boynun dışıdır; ve inşad etti:

كلُّ حُسام مُحْكَمِ التَّهْنِيدِ،
يَقْضِبُ عند الهَزِّ والتَّحْريدِ،
سالِفَةَ الهامةِ و**اللَّديدِ**

Ve **تَلَدَّدَ**: sağa ve sola dönüp baktı ve sersemleşmiş olarak şaşırdı. Ve hadiste, Beyt’ten alıkonulduğu vakit: “İnsanlara emrettim; bir de baktım ki onlar **يَتَلَدَّدُون**” yani “**يَتَلَبَّثُون** (oyalanıyorlar)”. Ve **المُتَلَدَّدُ**: boyun; ondandır; şair bir deveyi anarak dedi ki:

بَعِيدة بين العَجْبِ و**المُتَلَدَّدِ**

Yani onun kuyruk ile boyun arası uzak(tır). Ve onların sözü: “Benim ondan yana ne **مُحْتَدٌّ** ne de **مُلْتَدٌّ** var” yani “çare yok”.

Ve **اللَّدُودُ**: içirme ve ilaçtan, **المُسْعُط** ile ağzın iki yanından birine dökülen şeydir; böylece **اللَّديد** üzerinden geçer. Ve Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: “Tedavi olduğunuz şeylerin hayırlısı **اللَّدودُ** ve hacamat ve yürümektir” dedi. Asmaî dedi: **اللَّدود** insanın ağzının iki yanından birinde içirilen şeydir; ve ağzın **لديدا**’sı: onun iki yanıdır; ancak **اللَّدُود** vadinin iki **لديد**’inden alınmıştır ve onlar onun iki yanıdır; ve ondan, erkeğe “o **يَتَلَدَّدُ**” denildi, sağa ve sola dönüp baktığı zaman. “Erkeği **لَدَدْتُ** onu **أَلُدُّهُ** **لَدّاً**” yani onu böyle içirdim. Ve Osman’ın hadisinde: “Böylece ben **فَتَلَدَّدْت** çaresizin **تَلَدُّد**’ü gibi”; **التلَدُّدُ**: şaşkınlıkla sağa ve sola dönüp bakmaktır; boynun iki **لَديد**’inden alınmıştır ve onlar onun iki yan yüzüdür. Ferrâ: **اللَّدُّ** çocuğun diliyle tutulup iki yanından birine doğru uzatılmasıdır; ve diğerine, dil ile **الشِّدْق** arasındaki **الصدَف**’te ilacın **يُوجَر** edilmesidir. Ve hadiste: hastalığında ona **لُدَّ** yapıldı; uyanınca dedi ki: “Evde hiç kimse kalmasın, mutlaka ona **لُدَّ** yapılsın”; bunu onlara ceza olarak yaptı; çünkü onu izni olmaksızın **لَدُّوه**. Ve meselde: “Ondan **مَجْرى اللَّدُود** gibi aktı”; cem‘i **أَلِدَّة**’dir. Ve adam **لدّ** edildi; o **مَلْدُودٌ**’dur; ve ben onu **أَلْدَدْتُ** ve o **التَدَّ**; İbn Ahmer dedi ki:

شَرِبْتُ الشُّكاعى، و**التَدَدْتُ** **أَلِدَّةً**،
وأَقْبَلْتُ أَفواهَ العُرُوق المَكاوِيا

Ve **الوَجُور** ağzın ortasındadır. Ve onu onunla **لَدَّه**; onu **يَلُدُّه** **لَدّاً** ve **لُدوداً** (lâmın zammıyla); Kırâ‘dan (naklen); ve onu ona **لَدّه**; dedi ki:

لَدَدْتُهُمُ النَّصِيحةَ كلَّ لَدٍّ،
فَمَجُّوا النُّصْحَ، ثم ثَنَوا فَقاؤوا

Onu i‘râzlarda kullandı; hâlbuki o ancak ilaç ve su gibi cisimlerdedir. Ve **اللَّدودُ**: ağız ve boğazda tutan bir ağrıdır; üzerine ilaç sürülür ve onun kanından alınarak alna konur. İbnü’l-A‘râbî: onunla **لَدَّد** etti ve onunla **نَدَّدَ** etti; yani onunla (hakkında) duyurdu. Ve işi ondan **لَدَّه** **لَدّاً**: onu hapsetti; Hüzeyl lehçesidir. Ve adam: şiddetli **لَديدٌ**.

Ve **الأَلَدُّ**: hakk’a meyletmeyen, cedelci, cimri hasımdır; cem‘i **لُدّ** ve **لِدادٌ**’dır; ve ondan, Ömer’in, Allah ondan razı olsun, Ümmü Seleme’ye sözü: “Ben de onlardanım; **أَلْسِنَةٍ لِدادٍ** arasında, ve sert kalpler, ve keskin kılıçlar.”

Ve **الأَلَنْدَدُ** ve **اليَلَنْدَد**: **الأَلَدِّ** gibidir; yani şiddetli husumet sahibi; Tırimmâh, bukalemunu vasfederek dedi ki:

يُضْحِي على سُوقِ الجُذُولِ كَأَنه
خَصْمٌ، أَبَرَّ على الخُصُومِ، **يَلَنْدَدُ**

İbn Cinnî dedi: **أَلَنْدَد**’in hemzesi ve **يلَنْدد**’in yâ’sı ikisi de ilhâk içindir; eğer dedin ki: “Zâid, başta vâki olunca ilhâk için olmaz; öyleyse **أَلَنْدد** ve **يلَنْدد**’de hemzeyi ve yâyı nasıl ilhâk ettiler; ilhâkın sıhhatine delil de teşdîdin ortaya çıkmasıdır?” denildi ki: “Onlar kelimenin başından zâid ile ilhâk etmezler; ancak onunla beraber başka bir zâid daha olursa; bu sebeple **أَلندد** ve **يلندد**’de hemze ve yâ ile ilhâk câiz oldu; çünkü hemze ve yâ’ya nûn katıldı.” Ve **أَلندد**’in tasğîri **أُلَيْد**’dir; çünkü aslı **أَلد**’dir; sonra ona nûnu eklediler ki onu **سفرجل** veznine ilhâk etsinler; nûn gidince aslına döndü.

**ولَدَدْتَ لَدَداً**: **أَلَدَّ** oldun. “Onu **لَدَدْتُ** onu **أَلُدُّه** **لَدّاً**”: onunla çekiştim. Ve aziz tenzilde: “Ve o, husumetin en **أَلَدُّ**’üdür”; Ebû İshak dedi: dilde **الخَصِم الأَلَدِّ**’in manası, cedelci, husumeti şiddetli olandır; onun iştikakı boynun iki **لَديد**’indendir ve onlar onun iki yan yüzüdür; onun te’vîli: hasmı, husumetin yüzlerinden hangi yüzü alırsa alsın, onu onda yener. Denir: adam **أَلَدُّ**; **اللَّدَد**’i açık olan, husumeti şiddetli. Ve kadın **لَدَّاء** ve kavim **لُدٌّ**. Ve sen, ey şu, **لَدَدْتَ**; **تَلُدُّ** **لَدَداً**. “Falanı **لَدَدْتُ** onu **أَلُدُّه**” yani onunla cedelleştim de onu yendim. Ve onu **أَلَدَّه** onu **يَلُدُّه**: onunla çekişti; o hâlde o **لادٌّ** ve **لَدُود**’dur; Râciz dedi ki:

أَلُدُّ أَقرانَ الخُصُومِ **اللُّدِّ**

Ve denilir: “Senden yana hâlâ **أُلادُّ** ediyorum” yani “savunuyorum”. Ve hadiste: “Allah’a en buğz edilen erkekler, **الأَلَدُّ الخَصِمُ**’dur”; yani husumeti şiddetli olan. Ve **اللَّدَد**: şiddetli husumettir; ve ondan Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, hadisi: “Nebî’yi, sallallahu aleyhi ve sellem, rüyada gördüm; dedim: ‘Ya Resûlallah, senden sonra **الأَوَدِ** ve **اللَّدَد**’den neler çektim?’” Ve Allah’ın sözü: “Ve onunla **قوماً لُدّاً** uyarasın”; denildi: manası, hakk’tan eğri hasımlardır; ve denildi: ondan sağırdırlar. Mehdî b. Meymûn dedi: Hasan’a “Ve onunla **قوماً لُدّاً** uyarasın” sözü(nü) sordum; dedi: “sağırlar”.

Ve **اللَّدُّ**, fetha ile: **الجُوالِقُ**; Râciz dedi ki:

كأَن **لَدَّيْهِ** على صَفْحِ جَبَل

Ve **اللديد**: **الرَّوْضة**
(* “Ve **اللديد** **الرَّوْضة**” sözü: asılda böyle; ve Kâmûs’ta: “ve **بهاء الروضة**”.)

yeşil, parlak.

Ve **لُدٌّ**: bir yer. Ve Deccâl’in zikrinde hadiste: Mesih onu **باب لُدّ**’da öldürür; **لُدٌّ**: Şam’da bir yerdir; ve denildi: Filistin’dedir; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

فَبِتُّ كأَنَّني أُسْقَى شَمُولاً،
تَكُرُّ غَرِيبَةً مِن خَمْرِ **لُدٍّ**

Ve ona ayrıca **اللُّدُّ** da denilir; Cemîl dedi ki:

تَذَكَّرْتُ مَنْ أَضْحَتْ قُرَى **اللُّدِّ** دُونَه،
وهَضْبٌ لِتَيْما، والهِضابُ وُعُورُ

**التهذيب**: ve **لُدُّ**, Şam’da, lâmın zammıyla, bir kumluğun adıdır. Ve **اللَّدِيدُ**: bir yer; Lebîd dedi ki:

تَكُرُّ أَخادِيدُ **اللَّدِيدِ** عَليْهِمُ،
وتُوفَى جِفانُ الصيفِ مَحْضاً مُعَمِّما

Ve **مِلَدٌّ**: bir adamın adıdır.
