# لدد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لدد

اللديدان: جانبا الوادي. وصفحتا العنق دون الأذنين، وقيل مضيغتاه وعرشاه قال رؤبة:
  على لديدي مصمئل صلخاد ولديدا الذكر: ناحيتاه، وقيل: هما جانبا كل شيء، ألدة، وعن أبي عمرو: اللديد: ظاهر الرقبة، وأنشد:
  كل حسام علم التهبيد
  يقضب بالهز وبالتحريد
  سالفة الهامة واللديد ومن المجاز: تلدد فلان، إذا تلفت يمينا وشمالا وتحير متبلدا مأخوذ من لديدي الوادي أ جانبيه، وفي حديث عثمان فتلددت تلدد المضطر، أي تحيرت. وتلدد الرجل: تلبث، وفي الحديث حين صد عن البيت:  أمرت الناس فإذا هم يتلددون  ، أي يتلبثون. ومن المجاز: يقال: ضربه على متلدده. والمتلدد، بفتح الدال: العنق قال الشاعر يصف ناقة:
  بعيدة بين العجب والمتلدد أي أنها بعيدة ما بين الذنب والعنق. وقولهم: ماله عنه محتد، ولا ملتد، أي بد. واللدود، كصبور اسم ما يصب بالمسعط من السقي والداوء، في أحد شقي الفم، كاللديد، ألدة، وفي الحديث أنه قال  خير ما تداويتم به اللدود والحجامة والمشي  ويقال: أخذ اللدود من لديدي الوادي. وقد لده يلده لدا، بالفتح، ولدودا بالضم عن كراع، إذا سقاه كذلك، وقال الفراء: اللد. أن يؤخذ بلسان الصبي فيمد إلى إحدى شقيه ويوجر في الآخر الدواء في الصدف بين اللسان وبين الشدق. ولده إياه وألده إلدادا، وقد لد الرجل فهو ملدود، وفي الحديث  أنه لد في مرضه فلما أفاق قال: لا يبقى في البيت أحد إلا لد  فعل ذلك عقوبة لهم لأنهم لدوه بغير إذنه. وفي المثل  جرى منه مجرى اللدود  قال:
  لددتهم النصـيحة كـل لـد                      فمجوا النصح ثم ثنوا فقاءوا استعمله في الأعراض، وإنما هو في الأجسام، كالدواء والماء. واللدود: وجع يأخذ في الفم والحلق فيجعل عليه دواء ويضع على الجبهة من دمه. ولده يلده لدا: خصمه، فهو لاد ولدود، قال الراجز:
  ألد أقران الخصوم اللد

  وقد لددت يا هذا تلد لددا. ولددت فلانا ألده إذا جادلته فغلبته. ولده عن الأمر لدا: حبسه، هذلية. والألد: الطويل الأخدع من الإبل. وفي التنزيل العزيز  وهو ألد الخصام  الألد الخصم الجدل الشحيح الذي لا يزيغ إلى الحق، وقال أبو إسحاق: معنى الخصم الألد في اللغة: الشديد الخصومة الجدل، واشتقاقه من لديدي العنق، وهما صفحتاه، وتأويله أن خصمه أي وجه أخد من وجوه الخصومة غلبه في ذلك، يقال: رجل ألد بين اللدد، شديد الخصومة، كالألندد واليلندد أي الشديد الخصومة، قال الطرماح يصف الحرباء:
  يضحى على سوق الجذول كأنه                      خصم أبر على الخصوم يلندد قال ابن جنى: همزة ألندد وياء يلندد كلتاهما للإلحاق، فإن قلت: فإذا كان الزائد إذا وقع أولا لم يكن للإلحاق، فكيف ألحقوا الهمزة والياء في ألندد ويلندد، والدليل على صحة الإلحاق ظهور التضعيف، قيل: إنهم لا يلحقون بالزائد من أول الكلمة إلا أن يكون معه زائد آخر، فلذلك جاز الإلحاق بالهمزة والياء في ألندد ويلندد لما انضم إلى الهمزة والياء من النون. وتصغير ألندد أليد، لأن أصله ألد فزادوا فيه النون ليلحقوه ببناء سفرجل، فلما ذهبت النون عاد إلى أصله. ولددت يارجل لدا هكذا في النسخ، وفي اللسان وكتاب الأفعال لددا: صرت ألد، قال ابن القطاع: هو العسر الخصومة الشديدة، ومنه حديث علي كرم الله وجهه  رأيت النبي صلى الله عليه وسلم في النوم فقلت: يا رسول الله، ماذا لقيت بعدك من الأود واللدد  . لد ولداد الأول بالضم، والثاني بالكسر، ومن الأول قوله تعالى  وتنذر به قوما لدا  قيل معناه خصماء عوج عن الحق وقيل: صم عنه، وقال مهدي بن ميمون: قلت للحسن: قوله  وتنذر به قوما لدا  قال: صما. ومن الثاني قول عمر رضي الله عنه لأم سلمة:  فأنا منهم بين ألسنة لداد وقلوب شداد وسيوف حداد  . واللديد: ماء لبني أسد بن خزيمة بن مدركة بن الياس بن مضر. واللديدة. بهاء: الروضة الخضراء الزهراء، عن ابن الأعرابي. والملد، بالكسر: اسم رجل، واسم سيف عمرو بن عبدودد القرشي. واللد، بالفتح: الجوالق كاللبيد، وقد تقدم، قال الراجز:
  كان لديه على صفح جبل ولد، بالضم، والمشهور على ألسنة أهلها الكسر: موضع بالشام. وفي التهذيب: اسم رملة بالشام، وقيل: بفلسطين بالقرب من الرملة، وأنشد ابن الأعرابي:
  فبت كأنني أسقى شمولا                      تكر غريبة من خمر لد وفي الحديث  يقتل عيسى عليه السلام الدجال عند بابها  ، وهو الذي جزم به أقوضام كثيرون منن ألف في أحوال الآخرة وشروط الساعة، وادعى قوم أن الوارد في بعض الأحاديث أنه يقتله عند محاصرته المهدي في القدس، واعتمده القاري في الناموس. كذا قاله شيخنا. قلت: ويقال فيها أيضا اللد، أي باللام قال جميل:
  تذكرت من أضحت قرى اللددونه                      وهضب لتيما والهضاب وعور وقد نسب إليها أبو يعقوب إسحاق ابن سيار، محدث. وعن ابن الأعرابي: يقال: لدد به وندد به، إذا سمع به. والتد هو التدادا: ابتلع اللدود، قال ابن أحمر:
  شربت الشكاعي والتددت ألدةوأقبلت أفواه العروق المكاويا

  والتد عنه: زاغ ومال. ومما يستدرك عليه: ألددته: صادفته ألد. وألددت به: عسرت عليه في الخصومة. وتصغير اللد جمع ألد أليدون عن الصاغاني. والملادة: الخصومة. ويقال: ما زلت ألاد عنك، أي أدافع. وألددت به: مطلته، كذا في الأفعال لابن القطاع. وفي الأساس: هو شديد لديد. وبنو اللديد، كأمير: بطين من العرب. واستدرك شيخنا هنا:

### Türkçe

**اللديدان**: vadinin iki yanı. Ve kulaktaşlarının altındaki boynun iki yüzü; ve denildi: iki çene yanı ve iki üst yanı. Rü’be dedi ki:
  iki **لديد** üzerinde (bulunan) **مصمئل** **صلخاد** üzerine. Ve erkeğin **لديدا**’sı: iki tarafıdır; ve denildi: her şeyin iki yanıdır, **ألدة**. Ve Ebû ‘Amr’dan: **اللديد**: boynun dış tarafıdır. Ve şu şiir okundu:
  her **حسام** (ki) **علم** **التهبيد** (dir)
  **الهز** ile ve **التحريد** ile keser
  başın ön kısmı ve **اللديد**.

Mecazdan: **تلدد** falan, sağa ve sola sapıp şaşırıp sersemleştiği zaman; vadinin iki yanı olan **لديدي الوادي**’den, yani iki yanından alınmıştır. Ve Osman’ın hadisinde: “**فتلددت تلدد المضطر**”, yani şaşırdım. Ve **تلدد** adam: oyalanıp bekledi. Ve hadiste, Beyt’ten alıkonulduğu vakit: “İnsanlara emrettim de bir de baktım ki onlar **يتلددون**”, yani oyalanıp bekliyorlar. Mecazdan: denilir: onu **متلدده**’si üzerine vurdu. Ve **المتلدد**, **الدال**’ın fethiyle: boyun. Şair, bir deveyi vasfederek dedi ki:
  **العجب** ile **المتلدد** arasında uzak,
yani kuyruğun ucu ile boyun arasındaki mesafe uzaktır. Ve onların sözü: “Onun hakkında kendisine ait ne **محتد** var, ne de **ملتد**”, yani kaçış yeri. Ve **اللدود**, **صبور** gibi: **المسعط** ile içirilen su ve ilacın, ağzın iki yarığından birine dökülen şeyin adı; **اللديد** gibi, **ألدة**. Ve hadiste: “Sizin tedavi olduğunuz şeylerin hayırlısı **اللدود** ve **الحجامة** ve yürüyüştür.” Ve denilir: **اللدود** vadinin iki yanı olan **لديدي الوادي**’den alınmıştır. Ve **لده** onu **يلده** **لدا** (fetha ile) ve **لدودا** (damma ile) —Kırâ‘dan— onu öylece içirdiği zaman. Ferrâ dedi: **اللد**: çocuğun diliyle tutulup iki yanından birine doğru uzatılması ve diğerine ilacın, dil ile yanak arasındaki boşlukta, dil ile yanak arasındaki yarıkta içirilmesidir. Ve onu ona **لده** ve **ألده** **إلدادا**. Ve adam **لد** oldu; o halde o **ملدود**’dur. Ve hadiste: onun hastalığında **لد** edildi; ayılınca dedi ki: “Evde hiç kimse kalmasın, mutlaka **لد** edilsin.” Bunu, kendisini izni olmaksızın **لد** ettikleri için onlara ceza olarak yaptı. Ve meselde: “Ondan, **اللدود**’un gidişi gibi gitti.” Dedi ki:
  her **لد** gibi onlara öğüdü **لددت**
  derken öğüdü tükürdüler, sonra dönüp kustular.
Onu arazlarda kullandı; hâlbuki o, cisimlerde olur; ilaç ve su gibi. Ve **اللدود**: ağızda ve boğazda tutan bir ağrıdır; üzerine ilaç konur ve kanından alınarak alna konur. Ve **لده** onu **يلده** **لدا**: onunla çekişip hasım oldu; o halde o **لاد** ve **لدود**’dur. Recez söyleyen dedi ki:
  hasımların **اللد** olan akranlarının en **ألد**’i.

Ve ey bu, sen **لددت**; **تلد** **لددا**. Ve **لددت** falanı **ألده**: onunla cedelleştiğimde onu yendiğim zaman. Ve onu işten **لدا**: onu hapsetti; Hüzeylî. Ve **الألد**: develerden, iki **أخدع**’ı uzun olan. Ve aziz tenzilde: “**وهو ألد الخصام**”; **الألد**: cedelde hasım, cimri, hakka meyletmeyen. Ebû İshâk dedi: dilde **الخصم الألد**’in manası: çekişmesi şiddetli, cedeli kuvvetli olandır; türeyişi boynun iki yanı olan **لديدي العنق**’dendir; onlar onun iki yüzüdür. Te’vili: hasmı, çekişmenin yüzlerinden bir yüzüyle onu yendi; denilir: **رجل ألد بين اللدد**: çekişmesi şiddetli; **الألندد** ve **اليلندد** gibi, yani çekişmesi şiddetli. Tırmâh, bukalemunu vasfederek dedi ki:
  **الجذول**’ün bacağı üzerinde kuşluklar; sanki
  hasımlar üzerine çokça galip gelen bir hasım, **يلندد**.

İbn Cinnî dedi: **ألندد**’in hemzesi ve **يلندد**’in yâ’sı ikisi de ilhâk içindir. Eğer dedin ki: “Zâid, evvelde vaki olunca ilhâk için olmaz; öyleyse **ألندد** ve **يلندد**’de hemzeyi ve yâ’yı nasıl ilhâk ettiler?” İlâkın sıhhatine delil, teşdîdin ortaya çıkmasıdır. Denildi ki: kelimenin evvelinden zâid ile ilhâk etmezler; ancak onunla beraber başka bir zâid daha olursa; bu sebeple **ألندد** ve **يلندد**’de hemze ve yâ ile ilhâk câiz oldu; çünkü hemze ve yâ’ya nûn da katıldı. **ألندد**’in küçültmesi **أليد**’dir; çünkü aslı **ألد** idi; ona nûn eklediler ki onu **سفرجل** veznine ilhâk etsinler; nûn gidince aslına döndü. Ve “**لددت يارجل لدا**” nüshalarda böyledir; **اللسان** ve **كتاب الأفعال**’da **لددا**: **ألد** oldum. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: o, çekişmesi zor, şiddetli husumettir. Ondandır Ali’nin hadisi —Allah yüzünü keremli kılsın—: “Peygamber’i صلى الله عليه وسلم rüyada gördüm; dedim: ‘Ey Allah’ın Resûlü, senden sonra **الأود** ve **اللدد**’den neler çektim!’” **لد** ve **لداد**: birincisi damma ile, ikincisi kesra ile. Birinciden, Allah تعالى’nın sözü: “**وتنذر به قوما لدا**”; denildi: manası, hakktan eğri hasımlardır; ve denildi: ona karşı sağırdırlar. Mehdî b. Meymûn dedi: Hasan’a dedim: “**وتنذر به قوما لدا**” sözü?” Dedi: “Sağırlar.” İkinciden, Ömer رضي الله عنه’un Ümmü Seleme’ye sözü: “Ben onlardanım; **ألسنة لداد** ve **قلوب شداد** ve **سيوف حداد** arasında.”

Ve **اللديد**: Esed b. Huzeyme b. Mudrike b. İlyâs b. Mudar oğullarına ait bir sudur. Ve **اللديدة** —**هاء** ile—: yeşil, çiçekli çayır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الملد**, kesra ile: bir adamın adı ve Kureyşli ‘Amr b. ‘Abdûd’un kılıcının adı. Ve **اللد**, fetha ile: **الجوالق**; **اللبيد** gibi; ve daha önce geçti. Recez söyleyen dedi ki:
  onun yanında bir dağın yamacı üzerinde **ولد**.

Ve **لد**, damma ile; ve halkının dillerinde meşhur olan kesradır: Şam’da bir yer. **التهذيب**’de: Şam’da bir kumluğun adıdır; ve denildi: Filistin’dedir, **الرملة**’ye yakın. İbnü’l-A‘râbî şu şiiri okudu:
  geceyi geçirdim; sanki bana **شمولا** içiriliyor
  **لد** şarabından, yabancı bir (kadeh) dönüp duruyor.

Ve hadiste: “Îsâ عليه السلام Deccâl’i onun kapısında öldürür.” Bu, âhiret hâlleri ve kıyamet alâmetlerinin şartları hakkında telif edenlerden pek çoklarının kesin hüküm verdiği şeydir. Bir kavim, bazı hadislerde vârid olanın, Mehdî’yi Kudüs’te kuşattığı sırada onu öldürdüğü olduğunu iddia etti; ve Kârî bunu **الناموس**’ta benimsedi. Şeyhimiz böyle dedi. Dedim: orada ayrıca **اللد** de denilir; yani lâm ile. Cemîl dedi ki:
  **اللددونه** köyleri ve **لتيما** tepesi ve tepeler ve **عور**’dan
  hatırladım.

Ve ona nisbetle Ebû Ya‘kûb İshâk b. Seyyâr, muhaddis (vardır). İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: onunla **لدد** etti ve onunla **ندد** etti; onunla işittiği zaman. Ve **التد** o, **التدادا**: **اللدود**’u yuttu. İbn Ahmer dedi ki:
  **الشكاعي** içtim ve **ألدة**’yi **التددت**
  ve dağlayıcı damarların ağızları bana yöneldi.

Ve ondan **التد**: saptı ve meyletti. Ve ona ilâve olarak: **ألددته**: onu **ألد** olarak buldum. Ve onunla **ألددت**: husumette ona zorlaştırdım. Ve **اللد**’in küçültmesi, **ألد**’in cem‘i olan **أليدون**’dur; Sâgânî’den. Ve **الملادة**: husumet. Ve denilir: senden yana hâlâ **ألاد** ederim; yani savunurum. Ve onunla **ألددت**: onu oyaladım; İbnü’l-Kattâ‘ın **الأفعال**’ında böyledir. Ve **الأساس**’ta: o, şiddetli **لديد**’dir. Ve **بنو اللديد**, **أمير** gibi: Araplardan bir batındır. Ve şeyhimiz burada istidrâk etti:
