# لدس — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%B3/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D8%B3/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%B3.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: لدس

(باب اللام والدال وما يثلثهما)
(لدس)  اللام والدال والسين كلماتٌ تدلُّ على لُصوق شيء بشيءٍ حتَّى يأخذَ منه. يقال: لَدَس المالُ النّباتَ، أي لَحِسه. ويقال لأوَّلِ ما يَطلُع مِن النَّبات اللَّدِيس، لأنَّ المال يلدُسه. ولُدِست النّاقةُ، أي رميت باللَّحم، كأنَّ السِّمَن لَمَّا لزِمَها كان كالشَّيء يَلصَق بالشَّيء. ولَدَسْتُ البعيرَ، إذا أنعَلْتَه. ويقال للفحولِ الشِّداد مَلاَدِس، لأنَّ كلَّ واحد منها يُلدَس بالآخر: يُعرَك([1]). والله أعلم بالصَّواب.
(لدغ)  اللام والدال والغين كلمة واحدة. يقال لُدِغ يُلدَغ، وهو ملدوغ ولديغ. ولدَغْتُه بكلمةٍ، إذا نزَغْتَه([2]) بها.
(لدم)  اللام والدال والميم أصلٌ يدلُّ على إلصاق شيءٍ بشيءٍ، ضرباً أو غيره، فاللدْم: ضرب الحجَر بالحجَرِ. قال:
ولِلفؤادِ وَجِيبٌ تحتَ أبهَرِهِ *** لَدْمَ الغلامِ وراءَ الغيْب بالحجَرِ([3])والْتَدم النساءُ: ضرَبْنَ وجوهَهنَّ وصُدورهنَّ في المَنَاحة. واللَّدْم: ضربُكَ خُبْز المَلَّة. والملاديم: المرَاضيخُ يرضَخُ بها النَّوَى. والتدَمَتْ عليه الحُمَّى: لازمته. ولذلك يقال للحُمَّى: أمّ مِلْدَم. ويقولون: المُلَدَّم([4]) من الرِّجال: الأحمق. واللام في هذا مبدلةٌ من راء، [كأنَّه] كان متخرِّقاً فرُدِّم، أي رُقِّع.
(لدن)  اللام والدال والنون كلمةٌ واحدة. يقال للَّيِّن من القضبان لَدْنٌ. ولَدُنْ بمعنى لَدَى، أي عِندَ.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "يعتزل".
([2]) النـَّزغ، بالغين المعجمة: الطعن والنخس. وفي الأصل: "نزعته"، تحريف.
([3]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (بهر، لدم). وأنشده في مجالس ثعلب 743.
([4]) وكذا ضبط في المجمل، وهو ما يقتضيه الكلام بعده. وضبط في القاموس "كمنبر"، وكذا في اللسان.

ـ

### Türkçe

(باب **اللام** و**الدال** وما يثلثهما)
(**لدس**)  **اللام** ve**الدال** ve**السين**; bir şeyin bir şeye yapışmasına, ta ki ondan almasına delâlet eden kelimelerdir. Denir: **لَدَس** mal **النّبات**’ı; yani onu yaladı. Ve **النَّبات**’tan ilk çıkan şeye **اللَّدِيس** denir; çünkü mal onu **يلدُسه**. Ve **لُدِست** dişi deve; yani etle atıldı; sanki semizlik ona yapışınca, bir şeyin bir şeye yapışması gibi oldu. Ve **لَدَسْتُ** deveyi; onu nal’ladığın zaman. Ve şiddetli aygırlara **مَلاَدِس** denir; çünkü onların her biri diğeriyle **يُلدَس** olur: sürtülür([1]). Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
(**لدغ**)  **اللام** ve**الدال** ve**الغين** tek bir kelimedir. Denir: **لُدِغ** **يُلدَغ**; o, **ملدوغ** ve**لديغ**’dir. Ve **ولدَغْتُه** onu bir sözle; onunla onu **نزَغْتَه**([2]) ettiğin zaman.
(**لدم**)  **اللام** ve**الدال** ve**الميم**; bir şeyin bir şeye yapıştırılmasına delâlet eden bir asıldır; vurma ile veya başkasıyla. Şu hâlde **اللدْم**: taşın taşla vurulmasıdır. Dedi:
ولِلفؤادِ وَجِيبٌ تحتَ أبهَرِهِ *** لَدْمَ الغلامِ وراءَ الغيْب بالحجَرِ([3])Ve **الْتَدم** kadınlar: ağıtta yüzlerini ve göğüslerini vurdular. Ve **اللَّدْم**: senin **خُبْز المَلَّة**’yi vurmandır. Ve **الملاديم**: çekirdeklerin onunla kırıldığı ezicilerdir. Ve **التدَمَتْ** ona humma: ona yapıştı. Bundan dolayı hummaya **أمّ مِلْدَم** denir. Ve derler: erkeklerden **المُلَدَّم**([4]): ahmaktır. Ve bu hususta **اللام**, **راء**’dan değiştirilmiştir; [sanki] yırtılmış idi de **فرُدِّم**; yani yamandı.
(**لدن**)  **اللام** ve**الدال** ve**النون** tek bir kelimedir. Çubuklardan yumuşak olana **لَدْنٌ** denir. Ve **لَدُنْ**, **لَدَى** mânâsınadır; yani yanında.

--------------ـــ
([1]) Asılda: "يعتزل".
([2]) **النـَّزغ**, **الغين** mu‘ceme ile: saplama ve dürtmedir. Asılda: "نزعته", tahriftir.
([3]) Beyit İbn Mukbil’indir; **اللسان**’da (بهر، لدم) olduğu üzere. Onu **مجالس ثعلب** 743’te inşâd etti.
([4]) **المجمل**’de de böyle ضبط edilmiştir; ve ondan sonraki sözün gerektirdiği budur. **القاموس**’ta "كمنبر" diye ضبط edilmiştir; ve **اللسان**’da da böyledir.
