# لدن (ل-د-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Katın

- Harfler: ل - د - ن
- Kur'an'da: 18 geçiş · 17 ayet · 5 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَدُنْكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%83%D9%8E.md) | فَعُلْكَ | Katın | 7 | 6 | [3:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/3:8.md) |
| [لَدُنَّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7.md) | فَعُلْنَا | Katımız | 6 | 6 | [4:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/4:67.md) |
| [لَدُنْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%86%D9%92.md) | فَعُلْ | Kat | 2 | 2 | [11:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/11:1.md) |
| [لَدُنْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%86%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | فَعُلْهُ | Onun katı | 2 | 2 | [4:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/4:40.md) |
| [لَدُنِّي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%86%D9%90%D9%91%D9%8A.md) | فَعُلْنِي | Katım | 1 | 1 | [18:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/18:76.md) |

## Mücavir kökler — 87 mücavir (116 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 19 · Ve hibe ettik
2. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
3. [حنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hanne yavrulu deve demektir
4. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Zerre toz demektir
5. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Katlanmış deri demektir
6. [هيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biçim gibi
7. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
8. [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden…
9. [زكريا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zekeriya
10. [كهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kovuk
11. [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
12. [عقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır
13. [عذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Özür
14. [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onu seçti
15. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Boğazdaki küçük dil demektir
16. [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Rasad” gözetleyici demektir
17. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kepçe, kefe demektir
18. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Büyük
19. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Meyve demektir
20. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
21. [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Anlatırız
22. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
23. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
24. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
25. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Arka
26. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yarış meydanı demektir
27. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Eveye kuş yuvası demektir
28. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
29. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
30. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Salata, doğranmış sebze demektir
31. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Ribve, tümsek demektir
32. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
33. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Gem demektir
34. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İyi
35. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kevn tepe demektir
36. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
37. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
38. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kadınlar
39. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kasaba
40. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
41. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
42. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rical ayak demektir
43. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bes besese dağınık taşlar demektir
44. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hiram keçe demektir
45. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İş ayakkabısı
46. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
47. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
48. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
49. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
50. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
51. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
52. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
53. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sicim bağıdır
54. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Su birikintisidir
55. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
56. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Üzüm demektir
57. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dahl: Kuytu yer demektir
58. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
59. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
60. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sehl” ova demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D9%86/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لدن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md), مع, [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Taze ve bükülebilir esneklik; bir sınırın başladığı temas noktası |
| Çekirdek Özet 2 | Doğrudan ilahî huzurdan, aracısız ve en yakın kaynaktan başlama |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ve bilginin mutlak kaynağa aracısız intisabı ve doğrudan veriliş |
| Kritik Hata Riski | Sıradan bir yanındalık olarak daraltılıp doğrudanlık ve kaynağa bitişiklik vurgusunun kaybolması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لد | Çekişme, yapışma, bükülme, sıkıca yönelme ve temas; [لدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF.md) kökünde sert inatlaşma, [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) kökünde ise bizzat eşiğinde bulunma anlamı öne çıkar | ن | Katılığı ve sert direnci yumuşatarak esneklik, sebat, süreklilik ve bir başlangıç sınırından kesintisiz akış anlamı katar |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hedefe doğru doğrudan yönelme, otoriteye bağlanma ve sevk edilme |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir mahalle, eşiğe veya kaynağa doğrudan dahil olma ve geçiş yapma |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Temas noktasından itibaren devam eden canlı ve kesintisiz akış |
| لدن | Otoriteye ve kaynağa yönelip (ل), onun eşiğinden içeri girerek (د), kesintisiz ve canlı bir irtibat kurma (ن) |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taze dalın, mızrak sapının veya ipin kırılmadan bükülebilen yumuşaklığı ve esnekliği; bir nesnenin hemen başlangıç sınırına temas |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde sabahın başlangıç anını bildiren zaman sınırı olarak geçmektedir: فما زالَ مُهْري مَزجَرَ الكلبِ منهم / لَدُن غُدْوةٍ حتى دَنَت لـغُـروبِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir yerde oyalanıp kalmak, duraksamak veya devenin yumuşakça durup hareket etmemesi anlamında fiil kullanımı: فتَلدَّنتْ عليَّ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça لدن kökü, hem fiziksel nitelik belirten esneklik ve yumuşaklık (ludûnet) dairesinde hem de başlangıç ve doğrudan yakınlık bildiren zaman ve mekân zarfı olarak çift yönlü bir morfolojik yapı sergiler. Semitik diller ailesinde yönelme ve aitlik bildiren morfemlerle işlevsel paralellik gösterir. İbranicede yönelme bildiren edat ile el ve yan anlamındaki köklerin birleşiminden doğan yakınlık yapıları, Arapçadaki zarf işleviyle anlamdaş bir zemin paylaşır. Kökün taze bir dalın kırılmaksızın eğilmesi şeklindeki somut çekirdeği, soyut düzleme aktarıldığında sert mesafelerin ve aracıların kalkarak iki noktanın birbirine doğrudan temas etmesi fikrini doğurmuştur. Klasik Sami dillerinde tam üçlü kök olarak /l-d-n/ dizilişinin bağımsız varlığı sınırlı olup, Arapçada edatlaşma ve kökleşme sürecini en berrak biçimde tamamlamıştır.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Esneklik, kırılmadan bükülme ve temas halinden başlangıç bildiren zarfa geçiş | Somut esneklik ve yakın duruş, doğrudan bir kaynaktan sadır olma zarfına dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Yakınlık, el ve huzur bildiren edatsal yapılarla işlevsel örtüşme | İbranice ve Süryanicedeki yönelme ve yanındalık kalıplarıyla semantik akrabalık | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لدن | Anlamlı | Esneklik ve doğrudan başlangıç sınırı | Taze dalın bükülmesi; aracısız kaynağın nezdinde bulunma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لند | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [دلن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [دنل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%84.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| نلد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [ندل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%84.md) | Anlamlı | Çekip alma, kapma, silme | Bir şeyi hızla çekip almak veya kirini silmek | Kur'an'da geçmez; ters permütasyon |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لدن | Merkez | Doğrudan ve aracısız yakınlık | Kaynağın bizzat kendisinden başlayan doğrudan temas | Başlangıç sınırını ve aracısızlığı esas alır |
| [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) | Komşu | Genel yakınlık ve tasarruf | Varlığın hazırda bulunması; fiziki veya hükmi yanındalık | Aracısızlık şartı aramaz, genel mevcudiyeti bildirir |
| مع | Komşu | Birliktelik ve refakat | Zaman veya mekânda bir arada bulunma | İki varlığın eşliğini bildirir, kaynaklık ve başlangıç içermez |
| [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) | Komşu | Huzurda ve hazırda olma | Bizzat kapısında, eşiğinde hazır bulunma | Bir şeyin huzurda bulunma halidir; başlangıç yönü zayıftır |
| [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Uzaklık ve ayrılık | Kaynaktan, zamandan veya mekândan kopuş | Bitişiklik ve doğrudan temasın tam karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لدن | Doğrudan katından, nezdinden | Bir kaynağın bizzat kendisinden başlamayı bildirir | Kesin |
| Latince | penes, ab intimo | Nezdinde, en içsel kaynağından | Vasıtasız aitliği ve içsel kaynaktan gelişi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | from the very presence of, directly from | Bizzat huzurundan, aracısız olarak | Genel çıkış edatlarından farklı olarak bizzat kaynağa bitişikliği verir | Güçlü |
| Almanca | unmittelbar von, aus der Gegenwart | Doğrudan doğruya nezdinden | Aracı halkaları dışarıda bırakan yakınlığı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | de la part directe de, d'auprès de | Doğrudan nezdinden | Kaynaktan dolaysız sadır oluş boyutunu karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِنْ لَدُنَّا | Vasıtasız ilahî lütuf, hüküm ve hususi ilim | Peygamberlere ve seçkin kullara aracısız verilen bilgi ve rahmet bağlamı; örnek: Kehf [18:65](https://lisan.digital/tr/ayet/18:65.md), Tâhâ [20:99](https://lisan.digital/tr/ayet/20:99.md) |
| مِنْ لَدُنْكَ | Sebepler üstü doğrudan yardım ve bağış niyazı | Dualarda doğrudan ilahî inayete sığınma bağlamı; örnek: Âl-i İmrân [3:8](https://lisan.digital/tr/ayet/3:8.md), Meryem [19:5](https://lisan.digital/tr/ayet/19:5.md), İsrâ [17:80](https://lisan.digital/tr/ayet/17:80.md) |
| مِنْ لَدُنْهُ | Bizzat Allah tarafından takdir edilen ceza veya mükâfat | İlahî adaletin doğrudan tecelli ettiği bağlamlar; örnek: Nisâ [4:40](https://lisan.digital/tr/ayet/4:40.md), Kehf [18:2](https://lisan.digital/tr/ayet/18:2.md) |
| مِنْ لَدُنِّي | Şahsî yetki ve tahammül sınırının sonu | Musa ile Hızır arasındaki yolculukta mazeretin doğrudan tükeniş bağlamı; örnek: Kehf [18:76](https://lisan.digital/tr/ayet/18:76.md) |
| لَدُنْ | Başlangıç sınırı ve doğrudan çıkış noktası | Hükmün veya bilginin doğrudan hikmet sahibinden gelişi bağlamı; örnek: Hûd [11:1](https://lisan.digital/tr/ayet/11:1.md), Neml [27:6](https://lisan.digital/tr/ayet/27:6.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî ilmin ve fiilin aracısızlığı | İlahî iradenin ikincil sebepler olmaksızın doğrudan yaratması ve tesiri | Vasıtasız ilahî failiyet ve mutlak kudret tecellisi |
| Fıkıh | Hükümlerin asli kaynağı | Kıyas ve ictihad zincirine girmeyen sarih vahiy temeli | Hükmün doğrudan şari' nezdinden sadır olması |
| Tefsir | İlm-i ledünnî meselesi | Kehf [18:65](https://lisan.digital/tr/ayet/18:65.md) ayeti çerçevesinde zahirî sebepler ötesindeki vehbî bilgi | Kesbî olmayan, doğrudan bildirilen sır ve hikmet |
| Hadis | Teleddün kavramı ve temekküs | Bineğin duraklaması veya kişinin bir yerde eğleşip beklemesi | Hareketin durup olduğu yerde sebat etmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile Yaratıcı irtibatı | Vasıtasız lütuf ve vehbî rahmet | Aracıları devreden çıkararak doğrudan bağ kurma | İlahî rahmet ve vahiy doğrudan kaynağından iner | Kesin |
| İlmi | Bilginin epistemolojik temeli | A priori ve doğrudan sezgisel ilke | İkincil çıkarımlara zemin oluşturan ilk bilgi | İspata muhtaç olmayan ilk kaynak verisi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve idari meşruiyet | Asli ve devredilemez otorite | İktidarın nihai kaynağına doğrudan bağlanması | Meşruiyetini aracılardan değil bizzat merkezden alma | Muhtemel |
| İktisadi | Mülkiyet ve rızık tahsisi | Doğal ve aracısız hibe | Piyasa aracılarından önceki saf verili kaynak | Emek ve takastan önceki asli tabii pay | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Başlangıç koşulu ve doğrudan kaynak terimi | Diferansiyel sistemlerde sürecin aracı değişken olmaksızın doğrudan tanımlandığı sınır değeri | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asli kurucu otorite | Hukukta normlar hiyerarşisinin dayandığı, aracı kabul etmeyen kurucu zemin | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sıradan bir yanındalık edatı saymak veya ledünnî ilmi keyfî bir batınîlik olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İkincil sebeplerin tükendiği yerde doğrudan doğruya ilahî nezdin ve kudretin devreye girmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sebepler üstü ilahî yardımı sıradanlaştırmak ve bilginin mutlak kaynağı ile bağını koparmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik hiyerarşisini kurar; varlığın, bilginin ve lütfun nihai ve aracısız kaynağını gösterir. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Sebeplerin aşıldığı dua ayetlerinde, Hızır kıssasında ve peygamberlerin hususi donanım bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Her sonucun mutlaka zahirî sebeplere muhtaç olduğu yanılgısını yıkarak zihni doğrudan sebepleri var edene yönlendirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taze dalın bükülebilir esnekliği, temas hali ve bir şeyin başlangıç sınırına bitişik durması.
- Soyut anlam: Varlığın, bilginin veya lütfun aracısız biçimde doğrudan doğruya asli kaynağından çıkışı ve başlangıç eşiği.
- Sistematik karşılık: Sebepler zincirini aşan doğrudan ontolojik kaynaklık ve ilahî nezdin hususi açılımı.
- LaTeX modeli: $$S \to Y \land \nexists M (S \to M \to Y)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ mutlak kaynağı, $Y$ kaynaktan doğrudan sadır olan lütuf veya bilgiyi, $M$ ise olası aracı unsurları temsil eder. Bağıntı, kaynağın alıcıya hiçbir aracı halkanın müdahalesi olmaksızın doğrudan yöneldiğini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (17 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/3:8.md) — لَدُنْكَ

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ

Meal (IK): Ey Rabbımız; bizi, hidayetine erdirdikten sonra kalblerimizi eğriltme. Katında bize rehmet lutfet. Şüphesiz en çok lütfeden Sen’sin Sen.

### [Ali İmran 3:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/3:38.md) — لَدُنْكَ

هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ

Meal (IK): Orada Zekeriyya Rabbına dua etti: Rabbım; bana katından temiz bir şey bahşet. Muhakkak Sen duayı işitensin.

### [Nisa 4:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/4:40.md) — لَدُنْهُ

إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; şüphesiz zerre kadar haksızlık yapmaz. Ama zerre kadar iyilik yapılsa onu kat kat artırır. Ve kendi katından büyük bir mükafaat verir.

### [Nisa 4:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/4:67.md) — لَدُنَّا

وَإِذًا لَآتَيْنَاهُمْ مِنْ لَدُنَّا أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O takdirde onlara katımızdan büyük bir mükafat verirdik.

### [Nisa 4:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/4:75.md) — لَدُنْكَ

وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا

Meal (IK): Siz ne oluyor da: Rabbımız, halkı zalim olan şu şehirden bizi kurtar, katından bize bir sahib gönder, bir yardımcı yolla, diyen; zavallı çocuklar, erkekler ve kadınlar uğrunda ve Allah yolunda savaşmıyorsunuz?

### [Hud 11:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/11:1.md) — لَدُنْ

الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ

Meal (IK): Elif, Lam, Ra. Bu kitab, ayetleri kesinleştirilmiş, sonra da Hakim ve Habir olan Allah tarafından uzun uzadıya açıklanmıştır.

### [İsra 17:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/17:80.md) — لَدُنْكَ

وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا

Meal (IK): Ve de ki: Rabbım; beni doğruluk yerine koy. Ve doğruluk yerinden çıkar. Ve katından bana destekleyecek bir kuvvet ver.

### [Kehf 18:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/18:2.md) — لَدُنْهُ

قَيِّمًا لِيُنْذِرَ بَأْسًا شَدِيدًا مِنْ لَدُنْهُ وَيُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا حَسَنًا

Meal (IK): Kendi katından şiddetli bir baskını haber vermek ve salih amel işleyen mü’minlere güzel bir mükafat olduğunu müjdelemek için.

### [Kehf 18:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/18:10.md) — لَدُنْكَ

إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

Meal (IK): Hani o yiğitler; mağaraya sığınmışlardı da: Rabbımız; bize katından rahmet ver, işlerimizde başarılı kıl, demişlerdi.

### [Kehf 18:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/18:65.md) — لَدُنَّا

فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا

Meal (IK): Derken kullarımızdan bir kul buldular ki Biz, ona; katımızdan bir rahmet vermiş ve kendisine nezdimizden bir ilim öğretmiştik.

### [Kehf 18:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/18:76.md) — لَدُنِّي

قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا

Meal (IK): Eğer bundan sonra sana bir şey sorarsam; benimle arkadaşlık etme. O zaman benim tarafımdan mazur sayılırsın, dedi.

### [Meryem 19:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/19:5.md) — لَدُنْكَ

وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِنْ وَرَائِي وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا

Meal (IK): Doğrusu ben; kendimden sonra yerime geçecek yakınlarımın iyi hareket etmeyeceklerinden korkuyorum. Karım da kısırdır. Bana katından bir oğul bağışla.

### [Meryem 19:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/19:13.md) — لَدُنَّا

وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً وَكَانَ تَقِيًّا

Meal (IK): Katımızdan bir kalb yumuşaklığı ile safiyet verdik. O, takva sahibi biri idi.

### [Taha 20:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/20:99.md) — لَدُنَّا

كَذَلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ مَا قَدْ سَبَقَ وَقَدْ آتَيْنَاكَ مِنْ لَدُنَّا ذِكْرًا

Meal (IK): Sana geçmişlerin haberlerinden bir kısmını işte böylece anlatıyoruz. Şüphe yok ki sana, katımızdan bir de zikir verdik.

### [Enbiya 21:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/21:17.md) — لَدُنَّا

لَوْ أَرَدْنَا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْوًا لَاتَّخَذْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فَاعِلِينَ

Meal (IK): Eğer bir eğlence edinmek isteseydik, elbette onu kendi katımızdan edinirdik. Fakat asla edinmedik.

### [Neml 27:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/27:6.md) — لَدُنْ

وَإِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki sen; Kur’an’ı Alim ve Hakim katından almaktasın.

### [Kasas 28:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/ayet/28:57.md) — لَدُنَّا

وَقَالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدَى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا أَوَلَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَمًا آمِنًا يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقًا مِنْ لَدُنَّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Seninle beraber hidayete uyacak olursak, yerimizden oluruz. Halbuki onları katımızdan bir rızık olarak her şeyin mahsulünün toplandığı emin bir haremde yerleştirmedik mi? Ama onların çoğu bilmezler.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال واللام والنون معهما
ل د ن، ن د ل يستعملان فقط
لدن:
لَدُن بمعنى عند، وتقول: وَقَفوا له من لَدُن كذا إلى المسجد ونحو ذلك، إذا اتّصَلَ ما بين الشّيئين، وكذلك في الزَّمان: من لَدُن طُلوع الشمس إلى غُروبها، أي من حين، قال:
فما زالَ مُهْري مَزجَرَ الكلبِ منهم		لَدُن غُدْوةٍ حتى دَنَت لـغُـروبِ
وقال اللهُ -جلَّ وعَزَّ-: "قد بَلَغتَ من لدّني عُذرا".
واللدن: اللِّيَّن من كُلِّ شيءٍ، ولَدُنَ لُدونهً، ورُمْحٌ لَدْنٌ، وقناةٌ بالهاء: ليِّنة المَهَزَّة.
ندل:
النَّدْل: الوَسَخُ من كُلِّ شيء من غير استعمال في العربية.
وتَنَدَّلْتُ بالمِنديل أي تَمَسَّحْتُ به من أَثَر الوَضوءِ أو الطَّهور، وتَمَندَلتُ، ويقال: أنْدِلْ عنه الوَسَخَ أي ألْقِهِ.

##### Türkçe

باب **الدال** و**اللام** و**النون** معهما
ل د ن، ن د ل yalnızca kullanılırlar

**لدن**:
**لَدُن** “**عند**” mânâsınadır; ve dersin ki: “Ona, **لَدُن** şöyleden mescide kadar ve bunun benzeri (yerlere) durdular”; iki şey arasındaki (mesafe) bitişik olduğu zaman. Aynı şekilde zamanda da: “Güneşin doğuşundan batışına kadar **لَدُن**”; yani “-den beri / -den itibaren”. Dedi ki:
“Onlardan köpeğin azarlaması (gibi) benim tayım (hep) sürüp gitti;
bir sabah **لَدُن** (vaktinden) batışa yaklaştı(ğı zamana) kadar.”

Ve Allah -celîl ve azîz- dedi: “Gerçekten **لدّني**’den bir özre ulaştın.”

Ve **اللدن**: her şeyin yumuşağıdır. **لَدُنَ** (şey) **لُدونهً** (yumuşadı). Ve **رُمْحٌ لَدْنٌ**; ve **قناةٌ** (sonunda) **بالهاء**: sallanışı yumuşak (olan).

**ندل**:
**النَّدْل**: her şeyden olan kir(, pas); Arapçada (bu mânâda) kullanımdan değildir.

Ve “**تَنَدَّلْتُ بالمِنديل**” yani abdestin yahut temizliğin eserinden dolayı onunla silindim; ve “**تَمَندَلتُ**”. Ve denilir ki: “**أنْدِلْ عنه الوَسَخَ**” yani kiri ondan at.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رمحٌ لَدْنٌ، أي ليِّنٌ؛ ورماحٌ لُدْنٌ بالضم. والتَلَدُّنُ: التمكُّث. يقال: تَلَدَّنَ عليه، إذا تلكَّأَ عليه. ولَدُنْ: الموضع الذي هو الغاية، وهو ظرفٌ غير متمكِّن بمنزلة عِنْدَ، وقد أدخلوا عليها مِنْ وحدها من بين حروف الجر. قال تعالى: "مِنْ لَدُنَّا". وجاءت مضافةً تخفض ما بعدها. وفي لَدُنْ ثلاث لغات: لَدُنْ، ولَدى، ولَدُ.

##### Türkçe

**رمحٌ لَدْنٌ**: yani yumuşak; ve **رماحٌ لُدْنٌ** (ötre ile). Ve **التَلَدُّنُ**: oyalanma. Denir: **تَلَدَّنَ عليه**; onun üzerinde ağır davrandığı zaman. Ve **لَدُنْ**: son olan yer; ve o, **عِنْدَ** menzilesinde, yerleşik olmayan bir zarftır; cer harfleri arasından yalnız başına **مِنْ**’i onun üzerine sokmuşlardır. Yüce Allah dedi: "**مِنْ لَدُنَّا**". Ve muzaf olarak gelmiştir; kendisinden sonrakini mecrur kılar. Ve **لَدُنْ**’da üç dil vardır: **لَدُنْ**, **لَدى**, **لَدُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ل ن
لدن ، ندل
استعمل من وجوهه : لدن ، ندل .
لدن : قال الليث : اللَّدْن مِن كل شيء ما لاَنَ من عُود أو حَبْل أو خَلْق فهو لَدن ، وقد لدُنَ لُدُونة ، وفَتَاةٌ لَدْنة لَيِّنة المَهَزة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّى عُذْراً ) ( الكهف : 76 ) .
قال الزجّاج : وقُرِىء من ( لَدُني ) بتخفيف النون ويجوز من ( لَدْني ) بتسكين الدال وأجودها بتشديد النون لأن أصل لَدُن الإِسكان فإذا أضَفْتها إلى نفسك زدت نوناً ليَسْلَم سكون النون الأولى تقول : مِن لدُنْ زيد فتُسَكِّن النون ثم تُضيف إلى نفسك فتقول لَدُنِّي كما تقول عن زيد وعَنِّي ، ومَن حَذفَ النون فَلأَنَّ لَدُنْ اسم غير مُتمكن ، والدليل على أن الأسماء يجوز فيها حذف النون قولهم : قَدْني في معنى حَسْبي ، ويجوز قَدِي بحذف النون لأن قَدْ اسم غير متمكن .
قال الشاعر :
قَدْني مِن نَصْر الحَبيبَيْن قَدِي
فجاء باللغتين ، قال : وأما إسْكان دال لَدْن
فهو كقولهم : في عَضُد عَضْد فَيحذفون الضمة .
وحَكَى أبو عُمَر عن أَحمد بن يحيى والمبرد أنهما قالا : العرب تقول : لَدُن غُدْوَةٌ ولَدُن غُدْوَةً ولدُن غدوةٍ ، فمن رفع أراد لدن كانت غدوةٌ ، ومن نصب أراد لَدُن كان الوقتُ غدوةً ، ومن خَفَض أراد من عند غدوةٍ .
وقال الليث : لَدُنْ في مَعْنى مِن عِنْد تقول : وقف له الناسُ مِن لَدُنْ كذا إلى المسجد ونحو ذلك إذا اتصل ما بين الشيئين ، وكذلك في الزمان مِن لَدُن طُلوع الشَّمس إلى غروبها أي من حين .
أبو زيد عن الكلابيِّين أجمعين : هذا من لَدُنِه ضَمُّوا الدال وفتحوا اللامَ وكَسروا النُّون .
وقال أبو إسحاق : في لَدُن لُغاتٌ يقال : لَدُ ، ولَدُن ولَدْن ، ولَدَى ، ولَدَنْ والمعنى واحد ، قال : وهي لا تمَكَّن تَمَكُّنِ عِنْدِ لأَنك تقول : هذا القول عندي صواب ولا تقول : هُوَ لَدُني صواب ، وتقول : عندي مال عظيم ، والمال غائب عنك ، ولَدُنْ لما يليك لا غيرُ .
وفي الحديث : أَنَّ رجلاً مِن الأنصار أناخَ ناضِحاً له فَرَكِبَه ثم بَعَثَه فَتَلَدَّنَ عليه بعضَ التَّلَدُّن فقال : شَأْ لَعَنك الله ، فقال له رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( لاَ تَصحَبْنَا بملعون ) ، معنى قوله : تَلَدَّنَ عليه أي تمَكَّثَ وَتَلَبَّثَ ولم يَثُرْ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : تَلَدَّنْتُ تَلَدُّناً وتَلَبَّث تلبثاً وتمكَّث بمعنى واحد .
ندل : قال الليث : النَّدْلُ كَأَنَّه الوَسَخُ من غير استعمال في العربية ، وَتَنَدَّلْتُ بالمِنْديل : أي تمَسَّحتُ به من أثر الوَضُوء أو الطَّهُور ، قال : والمِنديلُ على تقدير مِفْعيل إسمٌ لما يُمْسحُ به .
ويقال أيضاً : تَمنْدَلْتُ . عمرو عن أبيه : النَّيْدَلانُ الكابوسُ .
وقال ابن الأعرابيّ : هو النَّيْدُلانُ والنَّيْدَلانُ ، والمنْدَلُ والمندَلِيُّ : العُود الذي يُتَبخَّر به .
وأنشد الفرّاء :
إذا مَا مَشَتْ نادَى بِما في ثِيَابها
ذَكِيُّ الشَّذَى والمنْدَلِيُّ المطيَّرُ
يعني العودَ .
وقال ابن الأعرابي : المنْدلُ والمنْقَل الخُفُّ . وقال المبرد : نقلُ الشَّيء واحْتِجَانُه . وأنشد :
فَنَذْلاً زُرَيق المالَ نَدْل الثَّعالِبِ
ويقال : انْتدَلْتُ المالَ وانْتبَلْتُه أي احْتَمَلْتُه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النُّدُل خَدَمُ الدَّعوة .
قلت : سُمُّوا نُدُلاً لأنهم ينقلون الطعام إلى من حضر الدعوة .
وقال أبو زيد في كتابه في النوادر يقال : نَوْدَلَتْ خُصْيَاهُ نَوْدَلَةً إذا استرختا يقال : جاء مُنَوْدِلاً خُصْيَاهُ .
وقال الراجز :
كأَنَّ خُصْيَيهِ إذا ما نَوْدَلا
أُثْفِيَّتان تَحمِلان مِرْجَلاَ
ويقال للسِّقَاء إذا تَمَخّض : هو يُهَوْذِلُ ويُنَوْدِلُ الأول بالذّال والثاني بالدال .

##### Türkçe

د ل ن
**لدن** , **ندل**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **لدن** , **ندل** .

**لدن** : Leys dedi: **اللَّدْن** her şeyden, dal veya ip veya yaratılıştan yumuşayan şeydir; o halde o **لَدن**’dir; ve **لدُنَ** (yumuşadı) **لُدُونة** (yumuşaklık) ile; ve **فَتَاةٌ لَدْنة** (yumuşak kız) **لَيِّنة المَهَزة** (sallayışı yumuşak)tır.
Allah, celîl ve azîz, dedi: ( قَدْ بَلَغْتَ مِن لَّدُنِّى عُذْراً ) ( el-Kehf: 76 ).
Zeccâc dedi: Ve ( **لَدُني** )’den nûn’u hafifletmekle okundu; ve ( **لَدْني** )’den dâl’ı sükûnlamakla câiz olur; ve onların en iyisi nûn’u şeddeli kılmakladır; çünkü **لَدُن**’ün aslı iskândır; sonra onu nefsine izâfe ettiğinde bir nûn artırırsın ki birinci nûn’un sükûnu selâmette kalsın; dersin: **مِن لدُنْ زيد**; böylece nûn’u sükûnlu kılarsın; sonra nefsine izâfe edersin de dersin: **لَدُنِّي**; tıpkı “**عن زيد**” ve “**عَنِّي**” dediğin gibi. Nûn’u hazfeden kimseye gelince: çünkü **لَدُنْ** mütemekkin olmayan bir isimdir. İsimlerde nûn’un hazfinin câiz olduğuna delil, onların “**قَدْني**” demeleridir; **حَسْبي** mânâsında. Ve nûn’u hazfederek “**قَدِي**” câiz olur; çünkü **قَدْ** mütemekkin olmayan bir isimdir.
Şair dedi:
قَدْني مِن نَصْر الحَبيبَيْن قَدِي
Böylece iki lugatla geldi. Dedi: **لَدْن**’ün dâl’ını iskân etmeye gelince, o onların “**عَضُد**”da “**عَضْد**” demeleri gibidir; böylece dammeyi hazfederler.
Ebû Ömer, Ahmed b. Yahyâ ve Müberred’den hikâye etti ki ikisi şöyle dedi: Araplar der: **لَدُن غُدْوَةٌ** ve **لَدُن غُدْوَةً** ve **لَدُن غدوةٍ**; kim ref‘ ederse “**لدن** idi, **غدوةٌ** oldu”yu murad eder; kim nasb ederse “**لَدُن** idi, vakit **غدوةً** idi”yi murad eder; kim cer ederse “**من عند غدوةٍ**”yi murad eder.
Leys dedi: **لَدُنْ** “**مِن عِنْد**” mânâsındadır; dersin: İnsanlar onun için **مِن لَدُنْ** şöyleden mescide kadar ve bunun benzeri durdu; iki şey arasındaki şey bitişik olduğunda. Ve zaman hakkında da böyledir: **مِن لَدُن طُلوع الشَّمس إلى غروبها**; yani “bir vakitten itibaren”.
Ebû Zeyd, Kılâbîlerin hepsinden: Bu, onun **لَدُنِه**’dendir; dâl’ı dammeli kıldılar, lâm’ı fethalı kıldılar ve nûn’u kesralı kıldılar.
Ebû İshâk dedi: **لَدُن**’de lugatlar vardır; denir: **لَدُ** , ve **لَدُن** ve **لَدْن** , ve **لَدَى** , ve **لَدَنْ**; mânâ birdir. Dedi: Ve o, **عِنْد**’in temekkünü gibi temekkün etmez; çünkü sen “Bu söz benim yanımda doğrudur” dersin, “O benim **لَدُني**’mde doğrudur” demezsin. Ve “Benim yanımda büyük mal vardır” dersin; mal senden gâibdir. **لَدُنْ** ise, sana bitişik olana mahsustur, başkasına değil.
Hadiste: Ensardan bir adam, kendisine ait bir su devesini çöktürdü; ona bindi; sonra onu gönderdi; derken ona karşı bir kısmı **التَّلَدُّن** olan **فَتَلَدَّنَ** etti; şöyle dedi: **شَأْ لَعَنك الله**. Bunun üzerine Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ona dedi: ( **لاَ تَصحَبْنَا بملعون** ). Onun “**تَلَدَّنَ عليه**” sözünün mânâsı: yani ağır davrandı ve oyalanıp bekledi ve fırlayıp kalkmadı.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **تَلَدَّنْتُ تَلَدُّناً** ve **تَلَبَّث تلبثاً** ve **تمكَّث** bir mânâdadır.

**ندل** : Leys dedi: **النَّدْلُ** sanki Arapçada kullanımdan olmayan pisliktir. Ve **تَنَدَّلْتُ بالمِنْديل**: yani abdest veya temizlik eserinden onunla silindim. Dedi: Ve **المِنديلُ** “**مِفْعيل**” takdiri üzerinedir; kendisiyle silinen şeye isimdir.
Ve ayrıca denir: **تَمنْدَلْتُ**. Amr, babasından: **النَّيْدَلانُ** kâbustur.
İbnü’l-A‘râbî dedi: O, **النَّيْدُلانُ** ve **النَّيْدَلانُ**’dır; ve **المنْدَلُ** ve **المندَلِيُّ**: kendisiyle tütsülenilen odundur.
Ferrâ okudu:
إذا مَا مَشَتْ نادَى بِما في ثِيَابها
ذَكِيُّ الشَّذَى والمنْدَلِيُّ المطيَّرُ
Yani, odundur.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **المنْدلُ** ve **المنْقَل** mesttir. Müberred dedi: Şeyin nakli ve onu yüklenmektir. Ve okudu:
فَنَذْلاً زُرَيق المالَ نَدْل الثَّعالِبِ
Ve denir: **انْتدَلْتُ المالَ** ve **انْتبَلْتُه**; yani onu yüklendim.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النُّدُل** davetin hizmetçileridir.
Dedim: Onlara **نُدُلاً** denildi; çünkü yemeği davete gelen kimseye taşırlar.
Ebû Zeyd, nevâdir hakkındaki kitabında dedi: Denir: **نَوْدَلَتْ خُصْيَاهُ نَوْدَلَةً**; ikisi gevşediğinde; denir: **جاء مُنَوْدِلاً خُصْيَاهُ**.
Recez şairi dedi:
كأَنَّ خُصْيَيهِ إذا ما نَوْدَلا
أُثْفِيَّتان تَحمِلان مِرْجَلاَ
Ve kırbaya, çalkalandığında, denir: O **يُهَوْذِلُ** ve **يُنَوْدِلُ**; birincisi **الذّال** ile, ikincisi **الدال** iledir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والدال وما يثلثهما)
(لدس)  اللام والدال والسين كلماتٌ تدلُّ على لُصوق شيء بشيءٍ حتَّى يأخذَ منه. يقال: لَدَس المالُ النّباتَ، أي لَحِسه. ويقال لأوَّلِ ما يَطلُع مِن النَّبات اللَّدِيس، لأنَّ المال يلدُسه. ولُدِست النّاقةُ، أي رميت باللَّحم، كأنَّ السِّمَن لَمَّا لزِمَها كان كالشَّيء يَلصَق بالشَّيء. ولَدَسْتُ البعيرَ، إذا أنعَلْتَه. ويقال للفحولِ الشِّداد مَلاَدِس، لأنَّ كلَّ واحد منها يُلدَس بالآخر: يُعرَك([1]). والله أعلم بالصَّواب.
(لدغ)  اللام والدال والغين كلمة واحدة. يقال لُدِغ يُلدَغ، وهو ملدوغ ولديغ. ولدَغْتُه بكلمةٍ، إذا نزَغْتَه([2]) بها.
(لدم)  اللام والدال والميم أصلٌ يدلُّ على إلصاق شيءٍ بشيءٍ، ضرباً أو غيره، فاللدْم: ضرب الحجَر بالحجَرِ. قال:
ولِلفؤادِ وَجِيبٌ تحتَ أبهَرِهِ *** لَدْمَ الغلامِ وراءَ الغيْب بالحجَرِ([3])والْتَدم النساءُ: ضرَبْنَ وجوهَهنَّ وصُدورهنَّ في المَنَاحة. واللَّدْم: ضربُكَ خُبْز المَلَّة. والملاديم: المرَاضيخُ يرضَخُ بها النَّوَى. والتدَمَتْ عليه الحُمَّى: لازمته. ولذلك يقال للحُمَّى: أمّ مِلْدَم. ويقولون: المُلَدَّم([4]) من الرِّجال: الأحمق. واللام في هذا مبدلةٌ من راء، [كأنَّه] كان متخرِّقاً فرُدِّم، أي رُقِّع.
(لدن)  اللام والدال والنون كلمةٌ واحدة. يقال للَّيِّن من القضبان لَدْنٌ. ولَدُنْ بمعنى لَدَى، أي عِندَ.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "يعتزل".
([2]) النـَّزغ، بالغين المعجمة: الطعن والنخس. وفي الأصل: "نزعته"، تحريف.
([3]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (بهر، لدم). وأنشده في مجالس ثعلب 743.
([4]) وكذا ضبط في المجمل، وهو ما يقتضيه الكلام بعده. وضبط في القاموس "كمنبر"، وكذا في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **الدال** ve ikisini üçleyen(ler) babı)
(**لدس**)  **اللام** ve **الدال** ve **السين**; bir şeyin bir şeye yapışmasına, ondan alacak derecede, delâlet eden kelimelerdir. Denir: **لَدَس** mal, bitkiyi; yani onu yaladı. Ve bitkiden ilk çıkan şeye **اللَّدِيس** denir; çünkü mal onu **يلدُسه**. Ve **لُدِست** dişi deve; yani etle atıldı; sanki semizlik ona yapışınca, bir şeyin bir şeye yapışması gibi oldu. Ve **لَدَسْتُ** deveyi; onu nal(lar)ladığın zaman. Ve sert damızlık erkeklere **مَلاَدِس** denir; çünkü onların her biri diğeriyle **يُلدَس** edilir: sürtülür([1]). Ve Allah, doğruyu en iyi bilendir.
(**لدغ**)  **اللام** ve **الدال** ve **الغين** bir tek kelimedir. Denir: **لُدِغ** **يُلدَغ**; o, **ملدوغ** ve **لديغ**’dir. Ve **ولدَغْتُه** onu bir sözle; onu onunla dürttüğün([2]) zaman.
(**لدم**)  **اللام** ve **الدال** ve **الميم**; bir şeyin bir şeye yapıştırılmasına delâlet eden bir asıldır; vurma ile veya başkasıyla. Şu hâlde **اللدْم**: taşı taşla vurmaktır. Dedi:
Ve kalp için, şahdamarının altında bir çarpıntı vardır *** gencin, görünmeyenin arkasında taşla vurması([3])
Ve kadınlar **والْتَدم** ettiler: ağıtta yüzlerini ve göğüslerini vurdular. Ve **اللَّدْم**: senin **خُبْز المَلَّة**’yi vurmandır. Ve **الملاديم**: çekirdek(ler)in onunla kırıldığı eziciler(ler)dir. Ve **التدَمَتْ** üzerine humma: ona yapışıp kaldı. Bundan dolayı hummaya **أمّ مِلْدَم** denir. Ve derler: erkeklerden **المُلَدَّم**([4]): ahmaktır. Ve bu(nda) **اللام**, **راء**’dan değiştirilmiştir; [sanki] yırtılmış idi de **فرُدِّم**; yani yamandı.
(**لدن**)  **اللام** ve **الدال** ve **النون** bir tek kelimedir. Çubuklardan yumuşak olana **لَدْنٌ** denir. Ve **لَدُنْ**, **لَدَى** mânâsınadır; yani “yanında”.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “يعتزل”.
([2]) **النـَّزغ**, **الغين**’i noktalı olanla: saplama ve dürtmedir. Asılda: “نزعته”, tahrif.
([3]) Beyit İbn Mukbil’indir; lisân’da (بهر، لدم) olduğu üzere. Onu Meclisler-i Sa‘leb 743’te rivayet etti.
([4]) Böylece **المجمل**’de ضبط edildi; ve o, ondan sonraki sözün gerektirdiğidir. **القاموس**’ta “كمنبر” diye ضبط edildi; ve lisân’da da böyledir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- لدن أخص من (عند) ؛ لأنه يدل على ابتداء نهاية. نحو أقمت عنده من لدن طلوع الشمس إلى غروبها، فيوضع لدن موضع نهاية الفعل. وقد يوضع موضع (عند) فيما حكي. يقال: أصبت عنده مالا، ولدنه مالا. قال بعضهم: لدن أبلغ من عند وأخص (انظر مغني اللبيب ص 208). قال تعالى: ﴿فلا تصاحبني قد بلغت من لدني عذرا﴾ [الكهف/76]، ﴿ربنا آتنا من لدنك رحمة﴾ [الكهف/10]، ﴿فهب لي من لدنك وليا﴾ [مريم/5]، ﴿واجعل لي من لدنك سلطانا نصيرا﴾ [الإسراء/80]، ﴿علمناه من لدنا علما﴾ [الكهف/65]، ﴿لينذر بأسا شديدا من لدنه﴾ [الكهف/2]. ويقال من لدن، ولد، ولد، ولدى (انظر: اللسان (لدن) ). واللدن: اللين.

##### Türkçe

- **لدن**; **عند**’den daha özeldir; çünkü bir sonun başlangıcına delâlet eder. Şu misal gibi: “Güneşin doğuşundan batışına kadar onun yanında ikamet ettim”; böylece **لدن**, fiilin sonu mevkiine konulur. Rivayet edilende, **عند** mevkiine de konulabilir. Denir ki: “Onun yanında bir mal elde ettim”; ve “**لدنه** bir mal (elde ettim)”. Bazıları dedi ki: **لدن**, **عند**’den daha beliğdir ve daha özeldir (bkz. مغني اللبيب s. 208). Yüce Allah dedi ki: ﴿فلا تصاحبني قد بلغت من **لدني** عذرا﴾ [الكهف/76]، ﴿ربنا آتنا من **لدنك** رحمة﴾ [الكهف/10]، ﴿فهب لي من **لدنك** وليا﴾ [مريم/5]، ﴿واجعل لي من **لدنك** سلطانا نصيرا﴾ [الإسراء/80]، ﴿علمناه من **لدنا** علما﴾ [الكهف/65]، ﴿لينذر بأسا شديدا من **لدنه**﴾ [الكهف/2]. Ve “**من لدن**”, “**ولد**”, “**ولد**”, “**ولدى**” denir (bkz.: اللسان (**لدن**) ). Ve **اللدن**: yumuşaklık.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل د ن
لدن العود والرمح لدانة ولدونة ورمح لدن ورماح لدنٌ ولدانٌ وقناة لدنةٌ الكعوب‏.‏
وسرنا لدن غدوة‏:‏ من طلوع الشمس إلى غروبها‏.‏
وقال‏:‏ لدن غدوة حتى ألاذ بخفّها بقية منقوص من الظلّ قالص ومن المجاز‏:‏ لدنت أخلاقه وهو لدن الخليقة‏:‏ لين العريكة‏.‏
وتلدّنت في حاجتي‏:‏ تمكّنت وتلدّنت بالمكان‏:‏ أقمت‏.‏
وأرض سباريت‏:‏ ما بها متلدّن‏.‏
وتلدّنت عليّ راحلتي إذا لم تمش ‏"‏ وهب لي من لدنك ولياً ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ل د ن
**لدن** kamışın ve mızrağın (sıfatı): **لدانة** ve **لدونة** (diye gelir); ve **رمح لدن** ve **رماح لدنٌ** ve **لدانٌ**; ve topukları (boğumları) yumuşak olan **قناة لدنةٌ**.
Ve “**لدن غدوة** yürüdük”: güneşin doğuşundan batışına kadar.
Ve dedi: “**لدن غدوة** ta ki onun toynağına sığınayım; gölgeden eksik bir kalıntı, çekilip giden (gölge)”; ve mecazdandır: “**لدنت** onun ahlâkı” ve o “**لدن الخليقة**”dır: tabiatı yumuşak.
Ve “**تلدّنت** ihtiyacımda”: güç yetirdim; ve “**تلدّنت** mekânda”: ikamet ettim.
Ve “**أرض سباريت**”: onda **متلدّن** yoktur.
Ve “**تلدّنت** üzerime binitim” — eğer yürümezse — “Ve bana **لدنك**’inden bir veli bağışla”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّدْنُ: اللّيِّنُ من كل شيء من عُودٍ أَو حبل أَو خُلُقٍ، والأُنثى لَدْنة، والجمع لِدانٌ ولُدْن وقد لَدُنَ لَدانةً ولُدُونةً. ولَدَّنه هو: لَيَّنه. وقناة لَدْنة: ليِّنة المهَزَّةِ، ورمح لَدْنٌ ورِماحٌ لُدْنٌ، بالضم، وامرأَة لَدْنة: ريّا الشّبابِ ناعمةٌ، وكلُّ رَطْبٍ مأْدٍ لَدْنٌ.
وتَلدَّنَ في الأَمر: تَلبَّثَ وتمكَّثَ، ولدَّنه هو. وفي الحديث: أَن رجلاً من الأَنصار أَناخَ ناضِحاً فركبه، ثم بعثه فتَلَدَّنَ عليه بعضَ التَّلدُّن، فقال: شَأْ لعَنك الله فقال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: لا تَصْحبْنا بملعون؛ التَّلدُّن: التَّمكُّثُ، معنى قوله تَلدَّنَ أَي تَلَكَّأَ وتمكَّثَ وتَلبَّثَ ولم يَثُرْ ولم يَنبَعِث. يقال: تَلدَّنَ عليه إِذا تَلكَّأَ عليه؛ قال أَبو عمرو: تَلدَّنْتُ تَلدُّناً وتَلبَّثْتُ تَلبُّثاً وتمكَّثْتُ. وفي حديث عائشة: فأَرسلَ إِليَّ ناقةً مُحَرَّمةً فتَلدَّنتْ عليَّ فلعنتها.
ولَدُنْ ولُدْنٌ ولَدْنٌ ولَدِنٌ ولَدُ محذوفة منها ولَدَى مُحَوَّلة، كله: ظرف زماني ومكاني معناه عند؛ قال سيبويه: لَدُنْ جُزمَتْ ولم تجعل كعِنْدَ لأَنها لم تَمَكَّنْ في الكلام تَمَكُّنَ عند، واعْتَقَبَ النونُ وحرفُ العلة على هذه اللفظة لاماً، كما اعتقبَ الهاءُ والواو في سنَةٍ لاماً وكما اعتقبت في عِضاهٍ. قال أَبو إِسحق: لَدُنْ لا تَمَكَّنُ تَمَكُّنَ عند لأَنك تقول هذا القول عندي صوابٌ، ولا تقول هو لَدُني صواب، وتقول عندي مال عظيم والمال غائب عنك، ولَدُنْ لما يليك لا غير. قال أَبو علي: نظير لَدُنْ ولَدَى ولَدُ، في استعمال اللام تارة نوناً، وتارة حرف علة، وتارة محذوفة، دَدَنْ ودَدَى ودَدٌ، وهو مذكور في موضعه. ووقع في تذكرة أَبي علي لَدَى في معنى هل عن المفضَّل؛ وأَنشد:
لَدَى من شبابٍ يُشْترَى بمَشِيبِ؟
وكيف شَبابُ المرْء بعدَ دَبيبِ؟
وقوله تعالى: قد بَلَغْتَ من لَدُنِّي عُذْراً؛ قال الزجاج: وقرئ من لَدُني، بتخفيف النون، ويجوز من لَدْني، بتسكين الدال، وأَجودها بتشديد النون، لأَن أَصل لَدُنْ الإِسكانُ، فإِذا أَضفتها إِلى نفسك زِدْتَ نوناً ليَسْلَم سكونُ النونِ الأُولى، تقول من لَدُنْ زيد، فتسكن النون، ثم تضيف إِلى نفسك فتقول لَدْني كما تقول عن زيد وعني، ومن حذف النونَ فلأَنَّ لَدُنْ اسم غير متمكن، والدليل على أَن الأَسماء يجوز فيها حذف النون قولهم قَدْني في معنى حَسْبي، ويجوز قَدِي بحذف النون لأَن قد اسم غير متمكن؛ قال الشاعر:
قَدْنَي من نصْرِ الخُبَيْبَينِ قَدِي
فجاء باللغتين. قال: وأَما إِسكان دال لَدُنٍ فهو كقولهم في عَضُدٍ عَضْد، فيحذفون الضمة. وحكى أَبو عمرو عن أَحمد بن يحيى والمبرّد أَنهما قالا: العرب تقول لَدُنْ غُدْوَةٌ ولَدُنْ غُدْوَةً ولَدُنْ غُدْوَةٍ، فمن رفع أَراد لَدُنْ كانت غُدْوةٌ، ومن نصب أَراد لَدُنْ كان الوقتُ غُدْوةً، ومن خفض أَراد من عِنْد غُدْوةِ. وقال ابنُ كيسانَ: لَدُنْ حرف يَخْفِضُ، وربما نُصِبَ بها. قال: وحكى البصريون أَنها تنصب غُدْوة خاصّةً من بين الكلام ؛ وأَنشدوا:
ما زالَ مُهْري مَزْجَرَ الكلبِ منهمُ،
لَدُنْ غُدْوَةً حتى دَنَتْ لغُروبِ
وأَجاز الفراء في غُدْوةٍ الرفع والنصب والخفض؛ قال ابن كيسانَ؛ من خفض بها أَجراها مُجْرَى من وعن، ومن رفع أَجراها مُجْرى مذ، ومن نصب جعلها وقتاً وجعل ما بعدها ترجمة عنها؛ وإِن شئت أَضمرت كان كما قال: مُذْ لَدُ شَوْلاً وإِلى إِتْلائِها
أَراد: أَن كانت شَوْلاً. وقال الليث: لَدُنْ في معنى من عند، تقول: وقف الناسُ له من لَدُنْ كذا إِلى المسجد ونحو ذلك إِذا اتصل ما بين الشيئين، وكذلك في الزمان من لَدُنْ طلوع الشمس إِلى غروبها أَي من حين. وفي حديث الصَّدَقة: عليهما جُنَّتانِ من حديد من لَدُنْ ثُدِيِّهما إِلى ترَاقيهما؛ لَدُنْ؛ ظرف مكان بمعنى عند إِلا أَنه أَقرب مكاناً من عند وأَخصُّ منه، فإِن عند تقع على المكان وغيره، تقول: لي عند فلانٍ مال أَي في ذمته، ولا يقال ذلك في لَدُنْ. أَبو زيد عن الكلابيين أَجمعين: هذا من لَدُنِهِ، ضموا الدال وفتحوا اللام وكسروا النون. الجوهري: لَدُنْ الموضع الذي هو الغاية، وهو ظرف غير متمكن بمنزلة عند، وقد أَدخلوا عليها من وحدها من حروف الجرّ، قال تعالى: من لَدُنَّا، وجاءت مضافة تخفض ما بعدها؛ وأَنشد في لَدُ لغَيْلانَ بن حُرَيث:
يَسْتَوْعِبُ النَّوْعينِ من خَريرِه،
من لَدُ لَحْيَيْه إِلى مُنْخُورِه
قال ابن بري: وأَنشده سيبويه إِلى مَنْخُوره أَي مَنْخَره. قال: قال وقد حمل حذف النون بعضهم إِلى أَن قال لَدُنْ غُدْوَةً، فنصب غدوة بالتنوين؛ قال ذو الرمة:
لَدُنْ غُدْوَةً، حتى إِذا امتَدَّتِ الضُّحَى،
وحَثَّ القَطِينَ الشَّحْشحانُ المُكَلَّفُ
لأَنه توهم أَن هذه النون زائدة تقوم مقام التنوين فنصب، كما تقول ضارِبٌ زيداً، قال: ولم يُعْمِلوا لَدُنْ إِلا في غُدْوة خاصة. قال ابن بري: ذكر أَبو علي في لَدُنْ بالنون أَربع لغات: لَدُنْ ولَدْنٌ، بإِسكان الدال، حذف الضمة منها كحذفها من عَضُد، ولُدْنُ بإِلقاء ضمة الدال على اللام، ولَدَنْ بحذف الضمة من الدال، فلما التقى ساكنان فتحت الدال لالتقاء الساكنين، ولم يذكر أَبوعلي تحريك النون بكسر ولا فتح فيمن أَسكن الدال، قال: وينبغي أَن تكون مكسورة، قال: وكذا حكاها الحَوْفيُّ لَدْنِ، ولم يذكر لُدْن التي حكاها أَبوعلي، والقياس يوجب أَن تكون لَدْنِ، ولَدْنِ على حدِّ لم يَلْدَهُ أَبوان، وحكى ابن خالويه في البديع: وهَبْ لنا من لدُنك، بضم الدال، قال ابن بري: ويقال لي إِليه لُدُنَّةٌ أَي حاجة، والله أَعلم.

##### Türkçe

**اللَّدْنُ**: her şeyden, bir ağaçtan yahut bir ipten yahut bir huydan olan yumuşak (olan şey)dir; dişisi **لَدْنة**’dir; cem‘i **لِدانٌ** ve **لُدْن**’dür. Ve (fiil olarak) **لَدُنَ** (oldu) **لَدانةً** ve **لُدُونةً** (yumuşaklıkça).
Ve **لَدَّنه** o: onu yumuşattı. Ve **قناة لَدْنة**: sallanışı yumuşak (olan)dır; ve **رمح لَدْنٌ** ve **رِماحٌ لُدْنٌ**, damme ile. Ve **امرأَة لَدْنة**: gençliğin tazeliği (üzerinde olan), yumuşak (kadın)dır. Ve her yaş, esnek (şey) **لَدْنٌ**’dür.

Ve **تَلدَّنَ في الأَمر**: ağır davrandı ve oyalanıp durdu; ve **ولدَّنه** o. Ve hadiste: Ensardan bir adam bir su devesini çöktürdü de ona bindi; sonra onu gönderdi de onun üzerine bazı **التَّلدُّن** ile **فتَلَدَّنَ** etti; bunun üzerine dedi: “Şe’! Allah seni lânetlesin.” Bunun üzerine Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Lânetlenmiş ile bize arkadaşlık etme.” **التَّلدُّن**: oyalanıp durmadır. Onun sözü **تَلدَّنَ**’ın manası: ağır davrandı ve oyalanıp durdu ve bekledi; ve atılmadı ve harekete geçmedi. Denir: **تَلدَّنَ عليه**; onun üzerine ağır davrandığı zaman. Ebû Amr dedi: **تَلدَّنْتُ تَلدُّناً** ve **تَلبَّثْتُ تَلبُّثاً** ve **تمكَّثْتُ**. Ve Âişe’nin hadisinde: “Bana mühürlenmiş bir deve gönderdi; o da benim üzerime **فتَلدَّنتْ** etti; ben de ona lânet ettim.”

**ولَدُنْ** ve **ولُدْنٌ** ve **ولَدْنٌ** ve **ولَدِنٌ** ve ondan hazfedilmiş **ولَدُ** ve dönüştürülmüş **ولَدَى**; hepsi: “yanında” manası olan zamanî ve mekânî bir zarf (tır). Sîbeveyh dedi: **لَدُنْ** cezmedildi ve **عِنْدَ** gibi kılınmadı; çünkü sözde **عند**’in yerleşmesi gibi yerleşmedi. Ve bu lafızda **النون** ile illet harfi, lâm olarak birbirinin yerine geçti; tıpkı **سنَةٍ**’de **الهاء** ile **الواو**’nun lâm olarak birbirinin yerine geçmesi gibi ve **عِضاهٍ**’da birbirinin yerine geçmesi gibi. Ebû İshâk dedi: **لَدُنْ**, **عند**’in yerleşmesi gibi yerleşmez; çünkü sen “bu söz benim yanımda doğrudur” dersin, “o benim **لَدُني** doğrudur” demezsin. Ve “benim yanımda büyük bir mal var” dersin; hâlbuki mal senden gaiptir. **لَدُنْ** ise, sana bitişik olana (yakın olana) içindir, başkasına değil. Ebû Ali dedi: **لَدُنْ** ve **لَدَى** ve **لَدُ**’nun benzeri, lâmın kullanımında bir kere **نون** (olarak), bir kere illet harfi (olarak), bir kere de hazfedilmiş (olarak) (gelmesidir): **دَدَنْ** ve **دَدَى** ve **دَدٌ**; o, yerinde zikredilmiştir. Ve Ebû Ali’nin tezkiresinde, **لَدَى**’nın “هل” manasında, el-Mufaddal’den (rivayetle) vârid olduğu geçti; ve (şu beyit) okundu:
**لَدَى من شبابٍ يُشْترَى بمَشِيبِ؟
وكيف شَبابُ المرْء بعدَ دَبيبِ؟**

Ve Yüce Allah’ın sözü: **قد بَلَغْتَ من لَدُنِّي عُذْراً**; Zeccâc dedi: **من لَدُني** diye, **النون**’u hafifletmekle de okunmuştur. Ve **من لَدْني** de câizdir; **الدال**’ı sükûn ile. Ve onların en iyisi, **النون**’u şeddeli (okumak)tır; çünkü **لَدُنْ**’un aslı sükûndur. Onu kendine izâfe ettiğin zaman, bir **نون** artırırsın ki birinci **النون**’un sükûnu selâmette kalsın. “**من لَدُنْ زيد**” dersin; böylece **النون**’u sükûnlu kılarsın. Sonra kendine izâfe edersin de “**لَدْني**” dersin; tıpkı “**عن زيد**” ve “**عني**” dediğin gibi. **النون**’u hazfeden ise, bunun sebebi: **لَدُنْ** yerleşik olmayan bir isimdir. İsimlerde **النون**’un hazfinin câiz olduğuna delil, onların “**قَدْني**” demeleridir; “**حَسْبي**” manasında. Ve **قَدِي** de câizdir; **النون**’u hazf ile; çünkü **قد** yerleşik olmayan bir isimdir. Şair dedi:
**قَدْنَي من نصْرِ الخُبَيْبَينِ قَدِي**
Böylece iki lugat ile geldi. Dedi: **لَدُنٍ**’ün **الدال**’ını sükûnlu kılmaya gelince, bu, onların **عَضُدٍ** hakkında **عَضْد** demeleri gibidir; dammeyi hazfederler. Ebû Amr, Ahmed b. Yahyâ ve el-Muberred’den hikâye etti: İkisi demişler ki: Araplar “**لَدُنْ غُدْوَةٌ**” ve “**لَدُنْ غُدْوَةً**” ve “**لَدُنْ غُدْوَةٍ**” der. Kim ref‘ ederse, “**لَدُنْ** (vakti) **كانت غُدْوةٌ** idi”yi murad eder. Kim nasb ederse, “**لَدُنْ** (vakti) zaman **غُدْوةً** idi”yi murad eder. Kim cer ederse, “**من عِنْد غُدْوةِ**”yi murad eder. İbn Keysân dedi: **لَدُنْ** cer eden bir harftir; bazen onunla nasb da olunur. Dedi: Basralılar hikâye ettiler ki o, söz arasında özellikle **غُدْوةً**’yi nasb eder; ve (şu beyitleri) okuttular:
**ما زالَ مُهْري مَزْجَرَ الكلبِ منهمُ،
لَدُنْ غُدْوَةً حتى دَنَتْ لغُروبِ**

Ferrâ, **غُدْوةٍ**’de ref‘, nasb ve cer’i câiz gördü. İbn Keysân dedi: Kim onunla cer ederse, onu **من** ve **عن**’ın yürüdüğü yola yürütmüştür. Kim ref‘ ederse, onu **مذ**’ün yürüdüğü yola yürütmüştür. Kim nasb ederse, onu bir vakit kılmış ve ondan sonrakini onun tercümesi kılmıştır. İstersen **كان**’ı gizlersin; nitekim (şairin) dediği gibi:
**مُذْ لَدُ شَوْلاً وإِلى إِتْلائِها**
Muradı: “**أَن كانت شَوْلاً**”dır. Leys dedi: **لَدُنْ**, “**من عند**” manasındadır; dersin ki: “İnsanlar onun için **من لَدُنْ كذا**’dan mescide kadar ve benzeri (şekilde) durdular”; iki şey arasındaki (mesafe) bitişik olduğu zaman. Zaman hakkında da böyledir: “Güneşin doğuşundan batışına kadar **من لَدُنْ**”; yani “o andan itibaren”. Sadaka hadisinde: “İkisinin üzerinde demirden iki zırh vardır; **من لَدُنْ ثُدِيِّهما**’dan **إِلى ترَاقيهما**’ya kadar.” **لَدُنْ**: “**عند**” manasında bir mekân zarfıdır; ancak mekânca **عند**’den daha yakındır ve ondan daha özeldir. Çünkü **عند**, mekâna ve başkasına (da) vâki olur; dersin ki: “Falancanın yanında benim için bir mal var”; yani onun zimmetindedir. Bu, **لَدُنْ**’da söylenmez. Ebû Zeyd, Kılâbîlerin hepsinden (naklen): “Bu, onun **لَدُنِهِ**’ndendir”; **الدال**’ı dammeli, **اللام**’ı fethalı, **النون**’u kesralı yaptılar. Cevherî: **لَدُنْ**, gaye olan yerdir; ve **عند** menzilesinde yerleşik olmayan bir zarftır. Üzerine cer harflerinden yalnız **من**’i sokmuşlardır. Yüce Allah dedi: **من لَدُنَّا**. Ve izâfetli gelmiştir; kendisinden sonrakini cer eder. Ve Gıylân b. Hurays için **لَدُ** hakkında (şu beyit) okundu:
**يَسْتَوْعِبُ النَّوْعينِ من خَريرِه،
من لَدُ لَحْيَيْه إِلى مُنْخُورِه**

İbn Berrî dedi: Sîbeveyh onu “**إِلى مَنْخُوره**” diye okuttu; yani “**مَنْخَره**”. Dedi: Bazıları **النون**’un hazfini, “**لَدُنْ غُدْوَةً**” dediğine götürdü; böylece **غدوة**’yi tenvin ile nasb etti. Zü’r-Rumme dedi:
**لَدُنْ غُدْوَةً، حتى إِذا امتَدَّتِ الضُّحَى،
وحَثَّ القَطِينَ الشَّحْشحانُ المُكَلَّفُ**

Çünkü o, bu **النون**’un zâid olduğunu, tenvinin yerine kaim olduğunu zannetti de nasb etti; tıpkı “**ضارِبٌ زيداً**” dediğin gibi. Dedi: **لَدُنْ**’u ancak özellikle **غُدْوة**’de amel ettirdiler. İbn Berrî dedi: Ebû Ali, **لَدُنْ**’da **النون** ile dört lugat zikretti: **لَدُنْ** ve **لَدْنٌ**; **الدال**’ın sükûnu ile; dammenin ondan hazfi, **عَضُد**’dan hazfi gibi. Ve **لُدْنُ**; **الدال**’ın dammesini **اللام** üzerine atmakla. Ve **لَدَنْ**; **الدال**’dan dammeyi hazf ile; iki sâkin karşılaşınca, sâkinlerin karşılaşması için **الدال**’ı fetha etti. Ebû Ali, **الدال**’ı sükûnlu kılan kimsede **النون**’un kesra yahut fetha ile harekelenmesini zikretmedi. Dedi: Kesralı olması gerekir. Dedi: Havfî de onu böyle hikâye etti: **لَدْنِ**; ve Ebû Ali’nin hikâye ettiği **لُدْن**’ü zikretmedi. Kıyas, **لَدْنِ** ve **لَدْنِ** olmasını gerektirir; “**لم يَلْدَهُ أَبوان**” haddi üzere. İbn Hâlaveyh, **البديع**’de hikâye etti: “**وهَبْ لنا من لدُنك**”; **الدال**’ın dammesi ile. İbn Berrî dedi: “Bana onun için **لُدُنَّةٌ** vardır”; yani bir ihtiyaç. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل د ن * رمح * لَدْنٌ * أي لين ورماح * لُدْنٌ * بالضم و * لَدُنْ * الموضع الذي هو الغاية وهو ظرف غير متمكن بمنزلة عند وقد أدخلوا عليه من وحدها من حروف الجر قال الله تعالى ﴿من لَدُنَّا﴾ وجاءت مضافة تخفض ما بعدها وفيها ثلاث لغات لَدُنْ ولَدَى ولَدُ وقالوا لَدُنْ غُدْوة ولم ينصبوا بها إلا غُدْوة خاصة

##### Türkçe

* ل د ن *: **رمح**: **لَدْنٌ**; yani yumuşak. Ve mızraklar: **لُدْنٌ**; ötre ile. Ve **لَدُنْ**: son olan yer; ve o, **عند** menzilesinde, yerleşik olmayan bir zarftır. Üzerine, cer harflerinden yalnız **من**’i dâhil etmişlerdir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**من لَدُنَّا**﴾. Ve muzaf olarak gelmiştir; kendisinden sonrakini mecrur eder. Ve onda üç lugat vardır: **لَدُنْ** ve **لَدَى** ve **لَدُ**. Ve **لَدُنْ غُدْوة** dediler; onunla, yalnızca **غُدْوة**’yi nasb ettiler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( اللَّدْنُ : اللَّيِّنُ مِن كلِّ شيءٍ ) مِن عُودٍ أَو حَبْلٍ أَو خُلُقٍ ، ( وهي بهاءٍ ، ج لِدانٌ ) ، بالكسْرِ ، ( ولُدْنٌ ، بالضَّمِّ ) ، وقد ( لَدُنَ ، ككَرُمَ ، لَدانَةً ولُدُونَةً ) ، فهو لَدِنٌ .
( والتَّلْدِينُ : التَّلْيِينُ ) ؛ ) ومنه خُبْزٌ مُلَدَّنٌ . ( ولَدُنْ ) ، بضمِّ الَّدال وسكونِ النُّونِ ، ( ولَدْنٌ ) ، بسكونِ الَّدالِ وإلقاءِ الضَّمَّة منها كعَضُدٍ وعَضْدٍ ، وقد قُرِىءَ : { بَلَغْتَ من

لَدُنِّي عُذْراً } . ( ولَدِنٌ ، ككَتِفٍ ، ولُدْنٌ ، بالضَّمِّ ) ، بإلقاءِ ضمَّة الدالِ على اللاَّمِ ، ( ولَدْنِ كجَيْرِ ولَدْ كَكُمْ ولُدْ كَمُذْ ولداً كقَفاً ولُدُنْ بضمَّتَيْن ) وحَكَى ابنُ خالَوَيْه في البديعِ : وهبْ لنا مِن لَدُنْك ( ولُدُ ) ، بضمِّهِما مأْخُوذَةٌ من لدن بحذْفِ النُّونِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لغَيْلانِ بنِ الحارِثِ :
يَسْتَوْعِبُ النَّوْعينِ من خَرِيرِهمن لَدُ لَحْيَيْه إلى مُنْخُورِه ( وَلَدَا ) ، هكذا هو في النُّسخِ بالألِفِ والصّوابُ بالياءِ ، وهي مُحَوَّلَةٌ ، فهي إحْدَى عَشَرَةَ لُغَة ، وزِيدَ لَدَنْ ، محرّكةً ، حُذِفَتْ ضمَّةُ الُّدالِ ، فلمَّا الْتَقَى سَاكِنان فُتِحَتِ الُّدالُ ؛ عن أَبي عليَ ، فهي ثنْتَا عَشَرَةَ لُغَةً . وقالَ أبو عليَ : نَظِير لَدُنْ ولَدَى ولَدُ ، في اسْتِعْمالِ اللامِ تارَةً نوناً وتارَةً حَرْفَ عِلَّة ، وتارَةً مَحْذوفَة ، دَدَنْ ودَدَى ودَدُ .
قالَ ابنُ بَرِّي : ولم يَذْكُرْ أَبو عليَ تَحْرِيك النُّونِ بكسْرٍ ولا فَتْح فيمَنْ أَسْكَن الدَّال ، قالَ : ويَنْبَغي أَنْ تكونَ مَكْسورَةً ، قالَ : وكذا حَكَاها الحَوْفيُّ ، ولم يذكرْ لُدْن التي حَكَاه أبو عليَ ؛ كلُّ ذلِكَ ( ظَرْفٌ زَمانيٌّ ومَكانِيٌّ كعِنْدَ ) .
( قالَ سِيْبَوَيْه : لَدُنْ جُزِمَتْ ولم تُجْعَل كعِنْدَ لأنَّها لم تَمَكَّنْ في الكَلامِ تَمَكُّن عِنْدَ ، واعْتَقَبَ النونُ وحرفُ العِلَّةِ على هذه اللَّفظةِ لاماً ، كما اعْتَقَبَتِ الهاء والواوُ في سَنَةٍ لاماً ، وكما اعْتَقَبَتْ في عِضاهٍ .
وقالَ أَبو إسْحاق : لَدُنْ لا تَمَكَّنُ تَمَكُّنَ عِنْدَ لأنَّك تقولُ هذا القولَ عِنْدِي صوابٌ ، ولا تقولُ هو لَدُني صوابٌ ، وتقولُ عنْدِي

مالٌ عَظيمٌ ، والمالُ غائِبٌ عنْك ، ولَدُنْ لمَا يَلِيكَ لا غَيْر .
وقالَ الزجَّاجُ في قوْلِهِ تعالى : ﴿قد بَلَغْتَ من لَدُنِّي عُذْراً﴾ ، وقُرِىءَ بتَخْفيفِ النونِ ، ويَجوزُ تَسْكين الدَّال ، وأَجْودُها بتَشْديدِ النُّونِ ، لأنَّ أَصْلَ لَدُنْ الإسْكانُ ، فإذا أَضَفْتها إلى نَفْسِك زِدْتَ نوناً ليَسْلم سكونُ النونِ الأُولى ؛ قال : والدَّليلُ على أنَّ الأسْماءَ يَجوزُ فيها حَذْفُ النونِ قَوْلهم قَدْني في معْنَى حَسْبي ، ويَجوزُ قَدِي بحذْفِ النّونِ لأنَّ قد اسمٌ غَيْر مُتَمَكِّنٍ .
وحَكَى أَبو عَمْرِو عن أَحْمدَ بن يَحْيَى والمبرِّدِ أنَّهما قالا : العَرَبُ تقولُ لَدُنْ غُدْوَةٌ ولَدُنْ غُدْوَةً ولَدُنْ غُدْوَةٍ ، فمن رَفَعَ أَرادَ لَدُنْ كانتْ غُدْوةٌ ، ومن نصَبَ أَرادَ لَدُنْ كانَ الوقتُ غُدْوةً ، ومن خَفَضَ أَرادَ من عِنْد غُدْوةٍ .
وقالَ ابنُ كَيْسان : لَدُنْ حرفٌ يَخْفِضُ ، ورُبَّما نُصِبَ بها ؛ قالَ : وحَكَى البَصْريُّون أَنَّها تنصبُ غُدْوةً خاصَّةً من بين الكَلامِ ؛ وأَنْشَدوا :
ما زالَ مُهْري مَزْجَرَ الكلبِ منهملَدُنْ غُدْوَةً حتى دَنَتْ لغُروبِوقالَ ابنُ كَيْسان : مَنْ خَفَضَ بها أَجْراها مُجْرَى مِنْ وعَنْ ، ومَنْ رَفَعَ أَجْراها مُجْرَى مُذْ ، ومَنْ نَصَبَ جَعَلَها وَقْتاً وجَعَلَ ما بعْدَها تَرْجمةً عنها .
وقالَ الليْثُ : لَدُنْ في معْنَى مِن

عِنْد ، تقولُ : وقَفَ الناسُ له من لَدُنْ كذا إلى المَسْجِدِ ونَحْو ذلِكَ إذا اتَّصلَ ما بينَ الشَّيْئَيْن ، وكذلِكَ في الزَّمانِ مِن لَدُنْ طُلُوعِ الشمسِ إلى غُروبِها ، أَي مِن حِين .
وقالَ أَبو زيْدٍ عن الكِلابيِّين : هذا مِن لَدُنِهِ ، ضمُّوا الدالَ وفَتَحُوا اللامَ وكسَرُوا النونَ .
وقالَ الجوْهرِيُّ : لَدُنْ الموْضِع الذي هو الغايَةُ ، وهو ظرْفٌ غَيْر مُتَمكِّن بمنْزِلَةِ عِنْد ، وقد أَدْخلُوا عليها مِن وَحْدها مِن حُرُوفِ الجرِّ ، قالَ تعالى : ﴿مِن لَدُنَّا﴾ ، وجاءَتْ مُضافَةً تَخْفِضُ ما بَعْدَها ؛ قالَ : وقد حَمَلَ حذْفُ النونِ بعضَهم إلى أَنْ قالَ : لَدُنْ غُدْوَةً ، فنَصَبَ غُدْوَةً بالتَّنْوينِ لأنَّه توهَّم أنَّ هذه النونَ زائِدَةٌ تقومُ مَقامَ التَّنْوين فنَصَبَ ، كما تقولُ : ضارِبٌ زَيْداً ، قالَ : ولم يُعْمِلوا لَدُنْ إلاَّ في غُدْوَةٍ خاصَّةً .
( وسُمِعَ لَدَا بمَعْنَى هَلْ ) ؛ ) نَقَلَهُ أَبو عليَ في التّذْكِرَةِ عن المُفَضَّلِ ، وأَنْشَدَ :
لَدَى من شبابٍ يُشْتَرى بمَشِيبِوكيفَ شَبابُ المرْءِ بعدَ دبِيبِ ؟ ( و ) يقالُ : ( طَعامٌ لَدُنٌ ، بضمِّ الَّدالِ ) : ) أَي ( غيرُ جَيِّدِ الخَبْزِ والطَّبْخِ .
( واللُّدُنَّةُ ، كدُجُنَّةٍ ، وتُفْتَحُ الَّلامُ ) ، وعليه اقْتَصَرَ ابنُ بَرِّي ، ( الحاجَةُ ) . ) يقالُ : لي إليه لُدُنَّةٌ .
( وتَلَدَّنَ : تَمَكَّثَ ) في الأَمْرِ وتَلَبَّثَ ؛ عن أَبي عَمْرٍ و .
( و ) تَلَدَّنَ ( عليه : تَلَكَّأَ ) ولم يَنْبَعِثْ ؛ ومنه حدِيثُ عائِشَةَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنها : ( فأَرْسَلَ إليَّ ناقةً مُحَرَّمةً فتَلَدَّنتْ عليَّ فلَعَنْتها ) .

( ولَدَّنَ ثَوْبَه تَلْدِيناً : نَدَّاهُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
فتاةٌ لَدْنةٌ : لَيِّنَةُ المهَزَّةِ .
وامْرأَةٌ لَدْنةٌ : ريَّا الشبابِ ناعِمَةٌ .
ولَدَّنَه تَلْدِيناً : لَيَّنَهُ .
ومِن المجازِ : لَدُنَتْ أَخْلاقُه ، وهو لَدْنُ الخَلِيقَةِ ليِّنُ العَرِيكَةِ .
وما بها مُتَلدَّنٌ ، بفتْحِ الدالِ المُشدَّدَةِ : أَي ما يمكثُ فيه .
وتَلَدَّنَ بالمَكانِ : أَقامَ .
والعِلْمُ اللِّدْني : ما يَحْصَلُ للعَبْدِ بغيرِ واسطَةٍ بل بإلْهامٍ مِن اللَّهِ تعالى .
وعامِرُ بنُ لُدَيْنٍ ، كزُبَيْرٍ ، الأَشْعرِيُّ ت ابِعِيٌّ مَشْهورٌ .

##### Türkçe

: (**اللَّدْنُ**: her şeyden **اللَّيِّنُ** olan) bir ağaç dalından yahut bir ipten yahut bir huydan; (ve o, **هاء** iledir; çoğulu **لِدانٌ**), kesre ile; (ve **لُدْنٌ** zamme ile); ve gerçekten ( **لَدُنَ** , **ككَرُمَ** gibi, **لَدانَةً** ve **لُدُونَةً** olarak) olmuştur; artık o **لَدِنٌ**’dir.
(ve **التَّلْدِينُ**: **التَّلْيِينُ**’dir); ve ondan: **خُبْزٌ مُلَدَّنٌ**. (**ولَدُنْ**), **الدال**’ın zammesi ve **النُّون**’un sükûnu ile; (ve **ولَدْنٌ**), **الدال**’ın sükûnu ve zammenin ondan atılmasıyla, **عَضُدٍ** ve **عَضْدٍ** gibi; ve şu şekilde okunmuştur: { بَلَغْتَ من

**لَدُنِّي** عُذْراً }. (ve **ولَدِنٌ** , **ككَتِفٍ** gibi, ve **ولُدْنٌ** zamme ile), **الدال**’ın zammesinin **اللاَّم** üzerine atılmasıyla; (ve **ولَدْنِ** **كجَيْرِ** gibi ve **ولَدْ** **كَكُمْ** gibi ve **ولُدْ** **كمُذْ** gibi, **ولداً** **كقَفاً** gibi, ve **ولُدُنْ** iki zamme ile). İbn Hâlaveyh el-Bedî‘de nakletti: وهبْ لنا مِن **لَدُنْ**ك. (ve **ولُدُ**), ikisinin zammesiyle, **لدن**’den **النُّون**’un hazfiyle alınmıştır; ve el-Cevherî, el-Hâris oğlu Gıylân için şu beyti okudu:
يَسْتَوْعِبُ النَّوْعينِ من خَرِيرِهمن **لَدُ** لَحْيَيْه إلى مُنْخُورِه
(ve **وَلَدَا**), nüshalarda işte böyle elif iledir; doğrusu yâ iledir; ve o dönüştürülmüştür; artık o on bir lugattir; ve **لَدَنْ** (harekeli olarak) artırıldı; **الدال**’ın zammesi hazfedildi; iki sâkin karşılaşınca **الدال** fetha edildi; Ebû Ali’den; artık o on iki lugattir. Ebû Ali dedi: **لَدُنْ** ve **لَدَى** ve **لَدُ**’nun benzeri, lâmın kullanımında bir defa nûn, bir defa illet harfi, bir defa da hazfedilmiş olmasıdır: **دَدَنْ** ve **دَدَى** ve **دَدُ**.
İbn Berrî dedi: Ebû Ali, **الدَّال**’ı sâkin kılan kimselerde **النُّون**’un kesre yahut fetha ile harekelenmesini zikretmedi; dedi ki: ve onun kesreli olması gerekir; dedi ki: ve el-Havfî de onu böyle nakletti; Ebû Ali’nin naklettiği **لُدْن**’u zikretmedi; bütün bunlar (**ظَرْفٌ زَمانيٌّ ومَكانِيٌّ** olarak **عِنْدَ** gibidir).
(Sîbeveyh dedi: **لَدُنْ** cezmedildi ve **عِنْدَ** gibi kılınmadı; çünkü o, sözde **عِنْدَ**’ın yerleşmesi gibi yerleşmedi; ve bu lafızda lâm olarak nûn ile illet harfi birbirinin ardınca geldi; tıpkı **سَنَةٍ**’de lâm olarak **الهاء** ile **الواو**’nun birbirinin ardınca gelmesi gibi; ve tıpkı **عِضاهٍ**’da birbirinin ardınca gelmesi gibi.
Ebû İshâk dedi: **لَدُنْ**, **عِنْدَ**’ın yerleşmesi gibi yerleşmez; çünkü sen “bu söz **عِنْدِي** doğrudur” dersin, “o **لَدُني** doğrudur” demezsin; ve “**عِنْدِي** büyük bir mal var” dersin, hâlbuki mal senden gâiptir; **لَدُنْ** ise yalnızca sana bitişik olana göredir, başka değil.
Zeccâc, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ﴿قد بَلَغْتَ من **لَدُنِّي** عُذْراً﴾ ; ve nûnun hafifletilmesiyle okunmuştur; ve **الدَّال**’ı sâkin kılmak câizdir; ve onların en iyisi **النُّون**’un şeddeli olmasıyladır; çünkü **لَدُنْ**’un aslı iskândır; onu kendine izâfe ettiğinde, birinci nûnun sükûnu selâmette kalsın diye bir nûn artırırsın; dedi ki: ve isimlerde nûnun hazfinin câiz olduğuna delil, onların “**قَدْني**” sözüdür, **حَسْبي** mânâsında; ve **قَدِي** nûnun hazfiyle câizdir; çünkü **قد** yerleşik olmayan bir isimdir.
Ebû Amr, Ahmed b. Yahyâ ve el-Müberred’den nakletti: ikisi şöyle dedi: Araplar “**لَدُنْ** غُدْوَةٌ” ve “**لَدُنْ** غُدْوَةً” ve “**لَدُنْ** غُدْوَةٍ” der; kim رفع ederse “**لَدُنْ** (vakti) غُدْوةٌ idi”yi kasteder; kim نصب ederse “**لَدُنْ** (vakti) zaman غُدْوةً idi”yi kasteder; kim خفض ederse “من **عِنْد** غُدْوةٍ”yi kasteder.
İbn Keysân dedi: **لَدُنْ** cerreden bir harftir; bazen onunla نصب da olunur; dedi ki: Basralılar, söz arasında özellikle **غُدْوةً**’yi onunla nasb ettiğini naklettiler; ve şu beyti okudular:
ما زالَ مُهْري مَزْجَرَ الكلبِ منهملَدُنْ غُدْوَةً حتى دَنَتْ لغُروبِ
İbn Keysân dedi: kim onunla خفض ederse onu **مِنْ** ve **عَنْ** yürütümü üzere yürütür; kim رفع ederse onu **مُذْ** yürütümü üzere yürütür; kim نصب ederse onu vakit yapar ve ondan sonrakini onun tercümesi yapar.
Leys dedi: **لَدُنْ**, **مِن عِنْد** mânâsındadır; dersin ki: insanlar onun için **لَدُنْ** şöyleden mescide kadar durdular ve bunun benzeri; iki şey arasındaki şey bitişik olduğunda; ve zaman hakkında da böyledir: güneşin doğuşundan batışına kadar **لَدُنْ**; yani **مِن حِين**.
Ebû Zeyd, Kilâbîlerden nakletti: “bu, onun **لَدُنِهِ**’sindendir”; **الدال**’ı zammelediler, **اللام**’ı fethaladılar, **النون**’u kesrelediler.
Cevherî dedi: **لَدُنْ**, gaye olan yerdir; ve o, **عِنْد** menzilesinde yerleşik olmayan bir zarftır; ve ona, cer harflerinden tek başına **مِن**’i dâhil ettiler; Yüce Allah dedi: ﴿**مِن لَدُنَّا**﴾ ; ve izâfeli olarak geldi; kendisinden sonrakini cerreder; dedi ki: ve nûnun hazfi, onların bazısını “**لَدُنْ** غُدْوَةً” demeye taşıdı; böylece **غُدْوَةً**’yi tenvin ile nasb etti; çünkü bu nûnun, tenvinin yerini tutan زائد bir şey olduğunu vehmetti de nasb etti; tıpkı “**ضارِبٌ** زَيْداً” dediğin gibi; dedi ki: **لَدُنْ**’u yalnızca özellikle **غُدْوَةٍ**’de âmile kıldılar.
(ve **لَدَا**’nın **هَلْ** mânâsında işitildiği); Ebû Ali onu et-Tezkire’de el-Mufaddal’den nakletti; ve şu beyti okudu:
**لَدَى** من شبابٍ يُشْتَرى بمَشِيبِ
وكيفَ شَبابُ المرْءِ بعدَ دبِيبِ ؟
(ve) denir ki: (**طَعامٌ لَدُنٌ** , **الدال**’ın zammesiyle): yani (ekmek ve pişirme bakımından iyi olmayan).
(**اللُّدُنَّةُ** , **كدُجُنَّةٍ** gibi, ve **الَّلامُ** fethalanır), İbn Berrî bununla yetindi: (ihtiyaç). Denir ki: “benim onunla ilgili bir **لُدُنَّةٌ**’m var.”
(**تَلَدَّنَ**: bir işte oyalanıp bekledi ve ağır davrandı); Ebû Amr’dan ve.
(ve) **تَلَدَّنَ** (ona karşı: ağırdan aldı) ve harekete geçmedi; ondan, Âişe’nin hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (bana haram kılınmış bir deve gönderdi; o da bana karşı **تَلَدَّنتْ** etti; ben de ona lânet ettim).

(**وَلَدَّنَ** elbisesini **تَلْدِيناً**: onu ıslattı).
(ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**فتاةٌ لَدْنةٌ**: sallanışı yumuşak olan.
**وامْرأَةٌ لَدْنةٌ**: gençliği taze, yumuşak.
**وَلَدَّنَه تَلْدِيناً**: onu yumuşattı.
Mecazdandır: **لَدُنَتْ أَخْلاقُه**; ve o, **لَدْنُ الخَلِيقَةِ**’dir, tabiatı yumuşak, seciyesi yumuşak.
Onda **مُتَلدَّنٌ** yoktur, şeddeli **الدال**’ın fethasıyla: yani onda oyalanan yoktur.
**تَلَدَّنَ** mekânda: ikamet etti.
**العِلْمُ اللِّدْني**: kul için bir vasıta olmaksızın, bilakis Yüce Allah’tan bir ilham ile حاصل olan şey.
**وعامِرُ بنُ لُدَيْنٍ** , **كزُبَيْرٍ** gibi, el-Eş‘arî, meşhur bir tâbiîdir.)

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَدْنٌ
لَدْنٌ ذ Supple; lithe; limber; limp; pliant; pliable; flexible.

مِنْ لَدُنْ
مِنْ لَدُنْ ذ From the time of: see a verse cited in art. عى, conj. 4. ― -b2- هٰذَا الأَمْرُ مِنْ لَدُنْهُ i. q. مِنْ قِبَلِهِ, q. v. (Lth in TA, in art. قبل.)

##### Türkçe

**لَدْنٌ**
**لَدْنٌ** ذ Yumuşak; esnek; kıvrak; gevşek; bükülebilir; bükülür; eğilip bükülebilen.

**مِنْ لَدُنْ**
**مِنْ لَدُنْ** ذ -den/-dan beri, -den/-dan itibaren: madde **عى**, bağlaç 4’te zikredilen bir beyte bak. ― -b2- **هٰذَا الأَمْرُ مِنْ لَدُنْهُ** yani **مِنْ قِبَلِهِ**, bk. (Lth, TA’da, madde **قبل**’de.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَدُنَ
لَدُنَ U ( n. ac. لَدَاْنَة 22t ,  لُدُوْنَة 27t ),
a.  Was soft.

لَدَّنَ
لَدَّنَ II ,
a.  Softened.

b.  Moistened.

تَلَدَّنَ
تَلَدَّنَ V ,
a.  Was late; delayed.

لَدْن
لَدْن 1 , ( pl. لُدْن 3 ,  لِدَاْن 23 ),
a.  Soft; tender; pliable

لَدَاْنَة
لَدَاْنَة 22t ,  لُدُوْنَة 27t ,
a.  Softness; pliancy, pliableness.

لَدُنْ
لَدُنْ ,  لَدَنْ ,  لَدِنْ ,  لُدُنْ ,  لَدْنُ

لُدْنُ
لُدْنُ ,  لَُدْ ,  لُدُ ,  لَدًا
a.  At, by, with; at the house of.

b.  On behalf of.

مِن لَدُنَّا
مِن لَدُنَّا
a.  or لَدُنَّا On our part.

b.  At our place.

لَدُنْهُ مَال
لَدُنْهُ مَال
a.  He is possessed of property.

جِئُْت مِن لَدُنْهُ
جِئُْت مِن لَدُنْهُ لَدڤنَ I
a.  came from him, on his behalf.

لَدَى
لَدَى
a.  see لَدُن

لَدَيْكَ
لَدَيْكَ
a.  With thee.

##### Türkçe

**لَدُنَ**
**لَدُنَ** U (mastarı **لَدَاْنَة** 22t, **لُدُوْنَة** 27t),
a. Yumuşak oldu.

**لَدَّنَ**
**لَدَّنَ** II,
a. Yumuşattı.

b. Nemlendirdi.

**تَلَدَّنَ**
**تَلَدَّنَ** V,
a. Geç kaldı; gecikti.

**لَدْن**
**لَدْن** 1, (çoğulu **لُدْن** 3, **لِدَاْن** 23),
a. Yumuşak; nazik; bükülebilir.

**لَدَاْنَة**
**لَدَاْنَة** 22t, **لُدُوْنَة** 27t,
a. Yumuşaklık; bükülebilirlik, bükülebilme.

**لَدُنْ**
**لَدُنْ**, **لَدَنْ**, **لَدِنْ**, **لُدُنْ**, **لَدْنُ**

**لُدْنُ**
**لُدْنُ**, **لَُدْ**, **لُدُ**, **لَدًا**
a. -de, -da; yanında, ile; (birinin) evinde.

b. Adına.

**مِن لَدُنَّا**
**مِن لَدُنَّا**
a. Yahut **لَدُنَّا**: Bizim tarafımızdan.

b. Bizim yanımızda.

**لَدُنْهُ مَال**
**لَدُنْهُ مَال**
a. Malı vardır.

**جِئُْت مِن لَدُنْهُ**
**جِئُْت مِن لَدُنْهُ** **لَدڤنَ** I
a. Ondan geldim, onun adına.

**لَدَى**
**لَدَى**
a. bk. **لَدُن**

**لَدَيْكَ**
**لَدَيْكَ**
a. Senin yanında.
