# لدن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لدن

: ( اللَّدْنُ : اللَّيِّنُ مِن كلِّ شيءٍ ) مِن عُودٍ أَو حَبْلٍ أَو خُلُقٍ ، ( وهي بهاءٍ ، ج لِدانٌ ) ، بالكسْرِ ، ( ولُدْنٌ ، بالضَّمِّ ) ، وقد ( لَدُنَ ، ككَرُمَ ، لَدانَةً ولُدُونَةً ) ، فهو لَدِنٌ .
( والتَّلْدِينُ : التَّلْيِينُ ) ؛ ) ومنه خُبْزٌ مُلَدَّنٌ . ( ولَدُنْ ) ، بضمِّ الَّدال وسكونِ النُّونِ ، ( ولَدْنٌ ) ، بسكونِ الَّدالِ وإلقاءِ الضَّمَّة منها كعَضُدٍ وعَضْدٍ ، وقد قُرِىءَ : { بَلَغْتَ من

لَدُنِّي عُذْراً } . ( ولَدِنٌ ، ككَتِفٍ ، ولُدْنٌ ، بالضَّمِّ ) ، بإلقاءِ ضمَّة الدالِ على اللاَّمِ ، ( ولَدْنِ كجَيْرِ ولَدْ كَكُمْ ولُدْ كَمُذْ ولداً كقَفاً ولُدُنْ بضمَّتَيْن ) وحَكَى ابنُ خالَوَيْه في البديعِ : وهبْ لنا مِن لَدُنْك ( ولُدُ ) ، بضمِّهِما مأْخُوذَةٌ من لدن بحذْفِ النُّونِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لغَيْلانِ بنِ الحارِثِ :
يَسْتَوْعِبُ النَّوْعينِ من خَرِيرِهمن لَدُ لَحْيَيْه إلى مُنْخُورِه ( وَلَدَا ) ، هكذا هو في النُّسخِ بالألِفِ والصّوابُ بالياءِ ، وهي مُحَوَّلَةٌ ، فهي إحْدَى عَشَرَةَ لُغَة ، وزِيدَ لَدَنْ ، محرّكةً ، حُذِفَتْ ضمَّةُ الُّدالِ ، فلمَّا الْتَقَى سَاكِنان فُتِحَتِ الُّدالُ ؛ عن أَبي عليَ ، فهي ثنْتَا عَشَرَةَ لُغَةً . وقالَ أبو عليَ : نَظِير لَدُنْ ولَدَى ولَدُ ، في اسْتِعْمالِ اللامِ تارَةً نوناً وتارَةً حَرْفَ عِلَّة ، وتارَةً مَحْذوفَة ، دَدَنْ ودَدَى ودَدُ .
قالَ ابنُ بَرِّي : ولم يَذْكُرْ أَبو عليَ تَحْرِيك النُّونِ بكسْرٍ ولا فَتْح فيمَنْ أَسْكَن الدَّال ، قالَ : ويَنْبَغي أَنْ تكونَ مَكْسورَةً ، قالَ : وكذا حَكَاها الحَوْفيُّ ، ولم يذكرْ لُدْن التي حَكَاه أبو عليَ ؛ كلُّ ذلِكَ ( ظَرْفٌ زَمانيٌّ ومَكانِيٌّ كعِنْدَ ) .
( قالَ سِيْبَوَيْه : لَدُنْ جُزِمَتْ ولم تُجْعَل كعِنْدَ لأنَّها لم تَمَكَّنْ في الكَلامِ تَمَكُّن عِنْدَ ، واعْتَقَبَ النونُ وحرفُ العِلَّةِ على هذه اللَّفظةِ لاماً ، كما اعْتَقَبَتِ الهاء والواوُ في سَنَةٍ لاماً ، وكما اعْتَقَبَتْ في عِضاهٍ .
وقالَ أَبو إسْحاق : لَدُنْ لا تَمَكَّنُ تَمَكُّنَ عِنْدَ لأنَّك تقولُ هذا القولَ عِنْدِي صوابٌ ، ولا تقولُ هو لَدُني صوابٌ ، وتقولُ عنْدِي

مالٌ عَظيمٌ ، والمالُ غائِبٌ عنْك ، ولَدُنْ لمَا يَلِيكَ لا غَيْر .
وقالَ الزجَّاجُ في قوْلِهِ تعالى : ﴿قد بَلَغْتَ من لَدُنِّي عُذْراً﴾ ، وقُرِىءَ بتَخْفيفِ النونِ ، ويَجوزُ تَسْكين الدَّال ، وأَجْودُها بتَشْديدِ النُّونِ ، لأنَّ أَصْلَ لَدُنْ الإسْكانُ ، فإذا أَضَفْتها إلى نَفْسِك زِدْتَ نوناً ليَسْلم سكونُ النونِ الأُولى ؛ قال : والدَّليلُ على أنَّ الأسْماءَ يَجوزُ فيها حَذْفُ النونِ قَوْلهم قَدْني في معْنَى حَسْبي ، ويَجوزُ قَدِي بحذْفِ النّونِ لأنَّ قد اسمٌ غَيْر مُتَمَكِّنٍ .
وحَكَى أَبو عَمْرِو عن أَحْمدَ بن يَحْيَى والمبرِّدِ أنَّهما قالا : العَرَبُ تقولُ لَدُنْ غُدْوَةٌ ولَدُنْ غُدْوَةً ولَدُنْ غُدْوَةٍ ، فمن رَفَعَ أَرادَ لَدُنْ كانتْ غُدْوةٌ ، ومن نصَبَ أَرادَ لَدُنْ كانَ الوقتُ غُدْوةً ، ومن خَفَضَ أَرادَ من عِنْد غُدْوةٍ .
وقالَ ابنُ كَيْسان : لَدُنْ حرفٌ يَخْفِضُ ، ورُبَّما نُصِبَ بها ؛ قالَ : وحَكَى البَصْريُّون أَنَّها تنصبُ غُدْوةً خاصَّةً من بين الكَلامِ ؛ وأَنْشَدوا :
ما زالَ مُهْري مَزْجَرَ الكلبِ منهملَدُنْ غُدْوَةً حتى دَنَتْ لغُروبِوقالَ ابنُ كَيْسان : مَنْ خَفَضَ بها أَجْراها مُجْرَى مِنْ وعَنْ ، ومَنْ رَفَعَ أَجْراها مُجْرَى مُذْ ، ومَنْ نَصَبَ جَعَلَها وَقْتاً وجَعَلَ ما بعْدَها تَرْجمةً عنها .
وقالَ الليْثُ : لَدُنْ في معْنَى مِن

عِنْد ، تقولُ : وقَفَ الناسُ له من لَدُنْ كذا إلى المَسْجِدِ ونَحْو ذلِكَ إذا اتَّصلَ ما بينَ الشَّيْئَيْن ، وكذلِكَ في الزَّمانِ مِن لَدُنْ طُلُوعِ الشمسِ إلى غُروبِها ، أَي مِن حِين .
وقالَ أَبو زيْدٍ عن الكِلابيِّين : هذا مِن لَدُنِهِ ، ضمُّوا الدالَ وفَتَحُوا اللامَ وكسَرُوا النونَ .
وقالَ الجوْهرِيُّ : لَدُنْ الموْضِع الذي هو الغايَةُ ، وهو ظرْفٌ غَيْر مُتَمكِّن بمنْزِلَةِ عِنْد ، وقد أَدْخلُوا عليها مِن وَحْدها مِن حُرُوفِ الجرِّ ، قالَ تعالى : ﴿مِن لَدُنَّا﴾ ، وجاءَتْ مُضافَةً تَخْفِضُ ما بَعْدَها ؛ قالَ : وقد حَمَلَ حذْفُ النونِ بعضَهم إلى أَنْ قالَ : لَدُنْ غُدْوَةً ، فنَصَبَ غُدْوَةً بالتَّنْوينِ لأنَّه توهَّم أنَّ هذه النونَ زائِدَةٌ تقومُ مَقامَ التَّنْوين فنَصَبَ ، كما تقولُ : ضارِبٌ زَيْداً ، قالَ : ولم يُعْمِلوا لَدُنْ إلاَّ في غُدْوَةٍ خاصَّةً .
( وسُمِعَ لَدَا بمَعْنَى هَلْ ) ؛ ) نَقَلَهُ أَبو عليَ في التّذْكِرَةِ عن المُفَضَّلِ ، وأَنْشَدَ :
لَدَى من شبابٍ يُشْتَرى بمَشِيبِوكيفَ شَبابُ المرْءِ بعدَ دبِيبِ ؟ ( و ) يقالُ : ( طَعامٌ لَدُنٌ ، بضمِّ الَّدالِ ) : ) أَي ( غيرُ جَيِّدِ الخَبْزِ والطَّبْخِ .
( واللُّدُنَّةُ ، كدُجُنَّةٍ ، وتُفْتَحُ الَّلامُ ) ، وعليه اقْتَصَرَ ابنُ بَرِّي ، ( الحاجَةُ ) . ) يقالُ : لي إليه لُدُنَّةٌ .
( وتَلَدَّنَ : تَمَكَّثَ ) في الأَمْرِ وتَلَبَّثَ ؛ عن أَبي عَمْرٍ و .
( و ) تَلَدَّنَ ( عليه : تَلَكَّأَ ) ولم يَنْبَعِثْ ؛ ومنه حدِيثُ عائِشَةَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنها : ( فأَرْسَلَ إليَّ ناقةً مُحَرَّمةً فتَلَدَّنتْ عليَّ فلَعَنْتها ) .

( ولَدَّنَ ثَوْبَه تَلْدِيناً : نَدَّاهُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
فتاةٌ لَدْنةٌ : لَيِّنَةُ المهَزَّةِ .
وامْرأَةٌ لَدْنةٌ : ريَّا الشبابِ ناعِمَةٌ .
ولَدَّنَه تَلْدِيناً : لَيَّنَهُ .
ومِن المجازِ : لَدُنَتْ أَخْلاقُه ، وهو لَدْنُ الخَلِيقَةِ ليِّنُ العَرِيكَةِ .
وما بها مُتَلدَّنٌ ، بفتْحِ الدالِ المُشدَّدَةِ : أَي ما يمكثُ فيه .
وتَلَدَّنَ بالمَكانِ : أَقامَ .
والعِلْمُ اللِّدْني : ما يَحْصَلُ للعَبْدِ بغيرِ واسطَةٍ بل بإلْهامٍ مِن اللَّهِ تعالى .
وعامِرُ بنُ لُدَيْنٍ ، كزُبَيْرٍ ، الأَشْعرِيُّ ت ابِعِيٌّ مَشْهورٌ .

### Türkçe

: (**اللَّدْنُ**: her şeyden **اللَّيِّنُ** olan) bir ağaç dalından yahut bir ipten yahut bir huydan; (ve o, **هاء** iledir; çoğulu **لِدانٌ**), kesre ile; (ve **لُدْنٌ** zamme ile); ve gerçekten ( **لَدُنَ** , **ككَرُمَ** gibi, **لَدانَةً** ve **لُدُونَةً** olarak) olmuştur; artık o **لَدِنٌ**’dir.
(ve **التَّلْدِينُ**: **التَّلْيِينُ**’dir); ve ondan: **خُبْزٌ مُلَدَّنٌ**. (**ولَدُنْ**), **الدال**’ın zammesi ve **النُّون**’un sükûnu ile; (ve **ولَدْنٌ**), **الدال**’ın sükûnu ve zammenin ondan atılmasıyla, **عَضُدٍ** ve **عَضْدٍ** gibi; ve şu şekilde okunmuştur: { بَلَغْتَ من

**لَدُنِّي** عُذْراً }. (ve **ولَدِنٌ** , **ككَتِفٍ** gibi, ve **ولُدْنٌ** zamme ile), **الدال**’ın zammesinin **اللاَّم** üzerine atılmasıyla; (ve **ولَدْنِ** **كجَيْرِ** gibi ve **ولَدْ** **كَكُمْ** gibi ve **ولُدْ** **كمُذْ** gibi, **ولداً** **كقَفاً** gibi, ve **ولُدُنْ** iki zamme ile). İbn Hâlaveyh el-Bedî‘de nakletti: وهبْ لنا مِن **لَدُنْ**ك. (ve **ولُدُ**), ikisinin zammesiyle, **لدن**’den **النُّون**’un hazfiyle alınmıştır; ve el-Cevherî, el-Hâris oğlu Gıylân için şu beyti okudu:
يَسْتَوْعِبُ النَّوْعينِ من خَرِيرِهمن **لَدُ** لَحْيَيْه إلى مُنْخُورِه
(ve **وَلَدَا**), nüshalarda işte böyle elif iledir; doğrusu yâ iledir; ve o dönüştürülmüştür; artık o on bir lugattir; ve **لَدَنْ** (harekeli olarak) artırıldı; **الدال**’ın zammesi hazfedildi; iki sâkin karşılaşınca **الدال** fetha edildi; Ebû Ali’den; artık o on iki lugattir. Ebû Ali dedi: **لَدُنْ** ve **لَدَى** ve **لَدُ**’nun benzeri, lâmın kullanımında bir defa nûn, bir defa illet harfi, bir defa da hazfedilmiş olmasıdır: **دَدَنْ** ve **دَدَى** ve **دَدُ**.
İbn Berrî dedi: Ebû Ali, **الدَّال**’ı sâkin kılan kimselerde **النُّون**’un kesre yahut fetha ile harekelenmesini zikretmedi; dedi ki: ve onun kesreli olması gerekir; dedi ki: ve el-Havfî de onu böyle nakletti; Ebû Ali’nin naklettiği **لُدْن**’u zikretmedi; bütün bunlar (**ظَرْفٌ زَمانيٌّ ومَكانِيٌّ** olarak **عِنْدَ** gibidir).
(Sîbeveyh dedi: **لَدُنْ** cezmedildi ve **عِنْدَ** gibi kılınmadı; çünkü o, sözde **عِنْدَ**’ın yerleşmesi gibi yerleşmedi; ve bu lafızda lâm olarak nûn ile illet harfi birbirinin ardınca geldi; tıpkı **سَنَةٍ**’de lâm olarak **الهاء** ile **الواو**’nun birbirinin ardınca gelmesi gibi; ve tıpkı **عِضاهٍ**’da birbirinin ardınca gelmesi gibi.
Ebû İshâk dedi: **لَدُنْ**, **عِنْدَ**’ın yerleşmesi gibi yerleşmez; çünkü sen “bu söz **عِنْدِي** doğrudur” dersin, “o **لَدُني** doğrudur” demezsin; ve “**عِنْدِي** büyük bir mal var” dersin, hâlbuki mal senden gâiptir; **لَدُنْ** ise yalnızca sana bitişik olana göredir, başka değil.
Zeccâc, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ﴿قد بَلَغْتَ من **لَدُنِّي** عُذْراً﴾ ; ve nûnun hafifletilmesiyle okunmuştur; ve **الدَّال**’ı sâkin kılmak câizdir; ve onların en iyisi **النُّون**’un şeddeli olmasıyladır; çünkü **لَدُنْ**’un aslı iskândır; onu kendine izâfe ettiğinde, birinci nûnun sükûnu selâmette kalsın diye bir nûn artırırsın; dedi ki: ve isimlerde nûnun hazfinin câiz olduğuna delil, onların “**قَدْني**” sözüdür, **حَسْبي** mânâsında; ve **قَدِي** nûnun hazfiyle câizdir; çünkü **قد** yerleşik olmayan bir isimdir.
Ebû Amr, Ahmed b. Yahyâ ve el-Müberred’den nakletti: ikisi şöyle dedi: Araplar “**لَدُنْ** غُدْوَةٌ” ve “**لَدُنْ** غُدْوَةً” ve “**لَدُنْ** غُدْوَةٍ” der; kim رفع ederse “**لَدُنْ** (vakti) غُدْوةٌ idi”yi kasteder; kim نصب ederse “**لَدُنْ** (vakti) zaman غُدْوةً idi”yi kasteder; kim خفض ederse “من **عِنْد** غُدْوةٍ”yi kasteder.
İbn Keysân dedi: **لَدُنْ** cerreden bir harftir; bazen onunla نصب da olunur; dedi ki: Basralılar, söz arasında özellikle **غُدْوةً**’yi onunla nasb ettiğini naklettiler; ve şu beyti okudular:
ما زالَ مُهْري مَزْجَرَ الكلبِ منهملَدُنْ غُدْوَةً حتى دَنَتْ لغُروبِ
İbn Keysân dedi: kim onunla خفض ederse onu **مِنْ** ve **عَنْ** yürütümü üzere yürütür; kim رفع ederse onu **مُذْ** yürütümü üzere yürütür; kim نصب ederse onu vakit yapar ve ondan sonrakini onun tercümesi yapar.
Leys dedi: **لَدُنْ**, **مِن عِنْد** mânâsındadır; dersin ki: insanlar onun için **لَدُنْ** şöyleden mescide kadar durdular ve bunun benzeri; iki şey arasındaki şey bitişik olduğunda; ve zaman hakkında da böyledir: güneşin doğuşundan batışına kadar **لَدُنْ**; yani **مِن حِين**.
Ebû Zeyd, Kilâbîlerden nakletti: “bu, onun **لَدُنِهِ**’sindendir”; **الدال**’ı zammelediler, **اللام**’ı fethaladılar, **النون**’u kesrelediler.
Cevherî dedi: **لَدُنْ**, gaye olan yerdir; ve o, **عِنْد** menzilesinde yerleşik olmayan bir zarftır; ve ona, cer harflerinden tek başına **مِن**’i dâhil ettiler; Yüce Allah dedi: ﴿**مِن لَدُنَّا**﴾ ; ve izâfeli olarak geldi; kendisinden sonrakini cerreder; dedi ki: ve nûnun hazfi, onların bazısını “**لَدُنْ** غُدْوَةً” demeye taşıdı; böylece **غُدْوَةً**’yi tenvin ile nasb etti; çünkü bu nûnun, tenvinin yerini tutan زائد bir şey olduğunu vehmetti de nasb etti; tıpkı “**ضارِبٌ** زَيْداً” dediğin gibi; dedi ki: **لَدُنْ**’u yalnızca özellikle **غُدْوَةٍ**’de âmile kıldılar.
(ve **لَدَا**’nın **هَلْ** mânâsında işitildiği); Ebû Ali onu et-Tezkire’de el-Mufaddal’den nakletti; ve şu beyti okudu:
**لَدَى** من شبابٍ يُشْتَرى بمَشِيبِ
وكيفَ شَبابُ المرْءِ بعدَ دبِيبِ ؟
(ve) denir ki: (**طَعامٌ لَدُنٌ** , **الدال**’ın zammesiyle): yani (ekmek ve pişirme bakımından iyi olmayan).
(**اللُّدُنَّةُ** , **كدُجُنَّةٍ** gibi, ve **الَّلامُ** fethalanır), İbn Berrî bununla yetindi: (ihtiyaç). Denir ki: “benim onunla ilgili bir **لُدُنَّةٌ**’m var.”
(**تَلَدَّنَ**: bir işte oyalanıp bekledi ve ağır davrandı); Ebû Amr’dan ve.
(ve) **تَلَدَّنَ** (ona karşı: ağırdan aldı) ve harekete geçmedi; ondan, Âişe’nin hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (bana haram kılınmış bir deve gönderdi; o da bana karşı **تَلَدَّنتْ** etti; ben de ona lânet ettim).

(**وَلَدَّنَ** elbisesini **تَلْدِيناً**: onu ıslattı).
(ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**فتاةٌ لَدْنةٌ**: sallanışı yumuşak olan.
**وامْرأَةٌ لَدْنةٌ**: gençliği taze, yumuşak.
**وَلَدَّنَه تَلْدِيناً**: onu yumuşattı.
Mecazdandır: **لَدُنَتْ أَخْلاقُه**; ve o, **لَدْنُ الخَلِيقَةِ**’dir, tabiatı yumuşak, seciyesi yumuşak.
Onda **مُتَلدَّنٌ** yoktur, şeddeli **الدال**’ın fethasıyla: yani onda oyalanan yoktur.
**تَلَدَّنَ** mekânda: ikamet etti.
**العِلْمُ اللِّدْني**: kul için bir vasıta olmaksızın, bilakis Yüce Allah’tan bir ilham ile حاصل olan şey.
**وعامِرُ بنُ لُدَيْنٍ** , **كزُبَيْرٍ** gibi, el-Eş‘arî, meşhur bir tâbiîdir.)
