# لدي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AF%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لدي

: ( ي ( *!لَدَى : لُغَةٌ في لَدُنْ ) ؛ ) قالَ اللَّهُ تعالى : ﴿وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا *!لَدَا البابِ﴾ ؛ واتِّصالُه بالمُضْمراتِ كاتِّصالِ عَلَيْك وإليك ؛ وقد أَغْرَى به الشاعرُ في قوله :
فَدَعْ عنك الصِّبا *!ولَدَيْك هَمًّا
تَوَقَّشَ في فُؤادِكَ واخْتِيالاوفي المِصْباح : لَدُنْ *!وَلَدَى ظَرْفا مَكانٍ بمعْنَى عنْدَ إلاَّ أَنَّهما لا يُسْتَعْملانِ إلاَّ في الحاضِرِ ، وقد يُسْتَعْمل لَدَى في الزَّمانِ .
( *!واللِّدَةُ ، كعِدَةٍ : التَّرْبُ ، ج*!لِداتٌ ، هُنا يُذْكَرُ لا في ( و ل د ) ،

ووَهِمَ الجَوْهرِي ) فذَكَرَه في ( و ل د ) ، وقالَ : الهاءُ عِوَضٌ من الواوِ الذَّاهِبَةِ مِن أَوَّلِه لأنَّه من الوِلادَةِ .
قال شيْخُنا : وكَذلكَ ذَكَرَه ابنُ فارِسَ هناك كغيرِهِ مِن المُصَنِّفِين من أَهْلِ اللّغَةِ .
واعْتَرَضَه الصَّاغاني ( و ) قال : ويُبْطل ما ذَهَبا إليه قولُ ابنِ الأعْرابي أنَّه يقالُ : ( *!أَلْدَى ) فلانٌ إذا ( كَثُرَتْ *!لِداتُه ) ؛ ) ولو كانَ كما قالَ الجَوْهرِي وغيرُهُ لقيلَ : أَوْلَد فلانٌ .
وتكَلَّفَ المَقْدسِي في حاشِيَتِه للجَوابِ فقالَ : ويُمْكِنُ أن يُجابَ عنهم بأنَّه لو قيل : أَوْلد لحصَلَ الْتِباسٌ بمعْنَى أَوْجَدَ أَولاداً ونَحْوه .
قال شيْخُنا : قد تَبِعَ المصنِّفُ الجَوْهرِي هُناك غَيْر مُنَبِّه عليه ؛ بل كَلامُه هُناكَ صَرِيحٌ في أصالَتِه ، لأنَّه قالَ إنَّه يُصغَّرُ على وُلَيْدات ، ويُجْمَع وُليدُون لا *!لدياء *!ولديُّون ، كما غَلِطَ فيه بعضُ العَرَبِ ، فهذا صَرِيحٌ في أَنَّ فاءَه واوٌ كعِدَةٍ لأنَّ التَّصْغِيرَ والتّكْسيرَ يَرُدَّان الأشْياءَ إِلى أُصُولِها . ثم أَقُولُ : يَجوزُ كَوْن قَوْلهم أَلْدَى مَقْلوب أَوْلَد ، وقد يقالُ : وهو الظاهِرُ أَنّ كُلاًّ مِن القَوْلَيْن صَحِيحٌ وأنَّهما مادَّتانِ كلُّ واحِدَةِ صَحِيحَةٌ في نفْسِها لكَمالِ تَصَرّفها ، وهو الظاهِرُ الجارِي على قواعِدِهِم ، فلا غَلَطَ ؛ واللَّهُ أَعْلَم .
( لذي : ( ي ( *!الَّذي : اسْمٌ مَوْصولٌ ) مُبْهمٌ للمُذَكَّر ، ( صِيغَ ليُتَوَصَّلَ به إلى وصْفِ المَعارِفِ بالجُمَلِ ) ، ولا يتمُّ إلاَّ بصِلَةٍ ، وأَصْلُه *!لَذِي فأُدْخِل عليه الألِفُ واللامُ ، ولا يجوزُ أَن يُنْزَعا منه لتَنْكِير ؛ كما في الصِّحاح ؛ وقيلَ : أَصْلُه لَذٍ زِنَةَ عَمٍ .
قالَ الجَوْهرِي : وزَعَمَ بعضُهم أنَّ أَصْلَه ذا لأنَّك تقولُ : ماذَا رأَيْتَ بمعْنَى ما ا

### Türkçe

: ( **لَدَى** : **لَدُنْ**’da bir lügattir ) ؛ Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا **لَدَا** البابِ﴾ ؛ ve onun zamirlere bitişmesi, **عَلَيْك** ve **إليك**’in bitişmesi gibidir؛ ve şair onu, şu sözünde kullanmaya sevk etmiştir:

فَدَعْ عنك الصِّبا **ولَدَيْك** هَمًّا
تَوَقَّشَ في فُؤادِكَ واخْتِيالاوفي المِصْباح : **لَدُنْ** ve **لَدَى** mekân zarfıdır, **عِنْدَ** mânâsınadır; ancak ikisi de ancak hâzırda kullanılır, ve **لَدَى** zaman hakkında da kullanılabilir.

( **واللِّدَةُ** , **عِدَةٍ** gibi: akran (yaşıt), çoğulu **لِداتٌ** ; burada, ( **و ل د** )’da değil, zikredilir,

ve el-Cevherî vehmetti ) ; onu ( **و ل د** )’da zikretti ve dedi ki: **الهاءُ** , evvelinden giden **الواوِ**’dan bedeldir; çünkü o, **الوِلادَةِ**’dendir.

Şeyhimiz dedi ki: ve yine İbn Fâris onu orada, dil ehlinden musanniflerin diğerleri gibi zikretti.

Es-Sâğânî ona itiraz etti ( ve ) dedi ki: onların gittikleri şeyi, İbnü’l-A‘râbî’nin sözü iptal eder: denilir ki: ( **أَلْدَى** ) falan kimse, ( **كَثُرَتْ لِداتُه** ) olduğu zaman؛ ) ve eğer el-Cevherî ve başkalarının dediği gibi olsaydı, denilirdi ki: **أَوْلَد** falan kimse.

El-Makdisî, haşiyesinde cevap için tekellüf etti de dedi ki: onlara şöyle cevap vermek mümkündür: eğer **أَوْلَد** denilseydi, **أَوْجَدَ أَولاداً** ve benzeri mânâsıyla bir karışıklık hâsıl olurdu.

Şeyhimiz dedi ki: musannif, orada el-Cevherî’ye, buna dikkat çekmeksizin tâbi olmuştur; bilakis oradaki sözü, onun aslîliğinde sarihdir; çünkü dedi ki: **وُلَيْدات** üzere tasğîr olunur, ve **وُليدُون** cem‘ olunur; **لدياء** ve **ولديُّون** değil; bazı Arapların onda yanıldığı gibi. Bu, **عِدَةٍ** gibi, onun **فاء**’sının **واوٌ** olduğuna sarihdir; çünkü tasğîr ve teksîr, şeyleri asıllarına döndürür. Sonra ben derim ki: onların **أَلْدَى** sözünün, **أَوْلَد**’in maklûbu olması câizdir; ve denilebilir ki: zâhir olan, iki sözün de sahih olduğu ve ikisinin de iki madde olduğu, her birinin kendi nefsinde, tasarrufunun kemâli sebebiyle sahih olduğudur; ve bu, onların kaideleri üzere cârî olan zâhirdir; öyleyse galat yoktur; Allah daha iyi bilir.

( **لذي** : ( **الَّذي** : müzekker için müphem bir ism-i mevsûldür, ( marifeleri cümlelerle vasfetmeye onunla tevessül edilsin diye vaz‘ olunmuştur ), ve ancak bir sıla ile tamam olur; ve aslı **لَذِي** idi; ona **الألِفُ** ve **اللامُ** dâhil edildi; ve tenkîr için ondan çıkarılmaları câiz değildir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; ve denildi ki: aslı, **عَمٍ** vezninde **لَذٍ**’dır.

El-Cevherî dedi ki: bazısı, aslının **ذا** olduğunu zannetmiştir; çünkü sen dersin ki: **ماذَا** رأَيْتَ, “ne gördün” mânâsında…
