# لذذ (ل-ذ-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B0%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Rezak” tatlı üzüm

- Harfler: ل - ذ - ذ
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَذَّةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8D.md) | فَعْلَةٍ | Lezzetli | 2 | 2 | [37:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/37:46.md) |
| [وَتَلَذُّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B0%D9%8F%D9%91.md) | وَتَفْعَلُ | Ve lezzet alır | 1 | 1 | [43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/43:71.md) |

## Mücavir kökler — 31 mücavir (42 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · İçecek
2. [أسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Sin diş demektir
3. [عسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Bal
4. [معي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Onların ince bağırsakları
5. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
6. [لبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Süt demektir
7. [كوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
8. [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
9. [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tepsi demektir
10. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Biid yumurta demektir
11. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
12. [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Seçip ayırdı
13. [حمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hümem kömür demektir
14. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Meyve demektir
15. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
16. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çeper demektir
17. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kesinlikle keseceğim
18. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yiyecek demektir
19. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
20. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su
21. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ayn göz, “evya” göze demektir
22. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
23. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
24. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
25. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
26. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
27. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bahçe demektir
28. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
29. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
30. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
31. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لذذ |
| Yapı | Üçlü (muzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer (ayn ve lâm harfleri özdeş) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md), [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md), [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [الم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İçeceğin veya nesnenin boğazdan ve duyulardan pürüzsüzce, hiçbir engel ve acı bırakmaksızın akması; engelsiz tatlılık |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet nimetlerinin tortusuz, sarhoşluk ve baş ağrısı vermeyen, nefse ve göze tam doyum sunan arı niteliği |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın acı, gerilim ve pürüzden bütünüyle kurtularak kemal ve tatmin düzeyine ulaşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca geçici, bedensel veya şehvânî bir iştah tatmini olarak daraltıp Kur’an’ın arı, ebedi ve ontolojik esenlik boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لذ | Pürüzsüzce kayma, engelsiz akış ve nefse uyumlu yumuşaklık | ذ | İkinci zâl harfinin katlanmasıyla bu pürüzsüz temas, duyularda yer eden, süreklilik kazanan ve derin bir hazza dönüşen yoğun bir tatmin haline gelmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Duyunun veya bilincin belirli bir nesneye doğru çekilmesi, ona yönelmesi ve bağlanması. |
| ذ | Kapı; giriş, geçiş, hareket (ikiz harfi د, yumuşama katarak sünek geçiş) | Nesnenin duyu organına veya boğaza hiçbir pürüz ve dirençle karşılaşmadan yumuşakça girmesi ve süzülmesi. |
| ذ | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bu engelsiz geçişin yinelenerek algıda kalıcı bir tatlılık ve ferahlık izi bırakması. |
| لذذ | Algının nesneye doğru kesintisiz yönelişi ve nesnenin bilince hiçbir dirençle karşılaşmaksızın pürüzsüzce akarak tam bir doyum ve sükûn üretmesi. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçeceğin boğazdan pürüzsüz ve kolayca kayması; binek hayvanının taşlık ve engebeli zemin yerine pürüzsüz, yumuşak arazide (el-melâzz) zorlanmadan yürümesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbnü’s-Sikkît’in aktardığı beyitte mızrağın elde pürüzsüzce ve kolaylıkla titreyip kayması tasvirinde geçer: تَقاكَ بِكَعْبً واحد وتَلَذّه / يداك، إِذا ما هُزَّ بالكَفِّ يَعْسِلُ |
| Erken Arapça kullanım | Muhammed b. Züeyb el-Ummânî uykunun tatlılığı ve hayatın huzuru için kullanmıştır: إذ العيش لذّ والجميع بغبطةٍ / لهم سامر والروض مستأسد البقل |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök لذذ dilsel olarak acının, pürüzün ve zorluğun zıddı olan saf kolaylık ve haz durumunu ifade eder. Sami dillerinin genelinde bu kök, Arapçada ulaştığı soyut ve gelişkin lezzet/tatmin boyutundan ziyade, daha ziyade temas, pürüzsüzlük veya akıcılık bildiren fonetik katmanlarla paralellik gösterir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan لذذ şeklinde üçlü bir kök yerine lezzetin duyusal karşılığı genellikle tatlılık ve tat alma kökleriyle ifade edilirken, Arapçada kök kendine özgü bir biçimde mükerrer yapı kazanmış ve yalnızca dilsel bir tadı değil, gözün ve nefsin bütünsel tatminini kapsayacak biçimde semantik olarak genişlemiştir. Lisān al-ʿArab’da kökün türevlerinden olan düz ve kolay arazi anlamına gelen el-melâzz kullanımı, kavramın fiziksel olarak dirençsiz hareket zemininden duyusal ve zihinsel hoşluğa doğru evrildiğini doğrulamaktadır.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Pürüzsüzlük ve kolaylıktan hazza geçiş | Bineğin rahat yürüdüğü düz araziden (el-melâzz), boğazdan rahat geçen içeceğe ve oradan da ruhsal hoşluğa geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı izler | İbranice ve Aramicede doğrudan kök denkliği zayıf olup, tat ve doyum kavramları başka fonetik biçimlerle karşılanmıştır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan bir kök akrabalığına dair güvenilir veri bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لذذ | Anlamlı | Lezzet alma, haz duyma, tatlılık | Bir nesnenin algılanmasında pürüz ve elem bulunmaması, nefsin bundan haz duyması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ذلذ | Anlamlı | Elbisenin etek uçları, sarkıntı | Giysinin veya örtünün alt kısmı, hareket ettikçe dalgalanan uç kısımları (züldül / zelâzil). | Kur'an'da geçmez; serbestçe salınma ve temas ortaklığı bulunur. |
| ذذل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilişinde bir kök türetilmemiştir. | Mühmel kombinasyon. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لذذ | Merkez | Pürüzsüz haz ve doyum | Duyuya gelen şeyin hiçbir acı, tortu ve rahatsızlık barındırmadan saf bir tatmin vermesi. | Tam ve arı doyum hali. |
| [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) | Komşu | Tat ve beslenme | Nesnenin biyolojik olarak besleyici olması ve dilde bıraktığı tat; hazdan çok gıda boyutunu öne çıkarır. | Organik beslenme ve tat. |
| [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) | Komşu | Deneyim ve ilk tatma | Bir şeyin mahiyetini anlamak için az miktarda tatma veya tecrübe etme eylemi; hem acı hem tatlı için kullanılır. | Tecrübi yöneliş ve algı. |
| [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) | Komşu | Temizlik ve hoşluk | Maddi ve manevi olarak arı, kirletilmemiş, helal ve fıtrata uygun olma hali. | Varlık ve ahlak düzleminde arılık. |
| [الم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Acı, elem ve ıstırap | Bedenin veya nefsin karşılaştığı tahribat, uyumsuzluk ve eziyet veren algı. | Lezzetin tam karşıtı olan uyumsuzluk hali. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لذذ | Pürüzsüz tatmin, lezzet, haz | Duyu organlarının hiçbir direnç ve tortu olmaksızın duyduğu saf ve uyumlu tatmin. | Kesin |
| Latince | voluptas, delectatio | Haz, tat alma, zevk | Duyusal zevkten zihinsel hoşnutluğa kadar geniş bir alanı karşılar; ancak kökün pürüzsüz akıcılık fiziksel kökenini taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | pleasure, delight, deliciousness | Haz, sevinç, lezzetlilik | Hem damak tadını hem ruhsal sevinci ifade eder; Kur’an’daki tortusuz arılık vurgusu bağlama göre kurulur. | Güçlü |
| Almanca | Wonne, Genuss, Wohlgeschmack | Yüksek haz, tat alma, lezzet | Zevk ve duyusal lezzeti iyi karşılar; özellikle Genuss kelimesi derin tatmini aktarır. | Güçlü |
| Fransızca | délice, plaisir | Saf lezzet, haz | Damak zevki ve estetik doyum için kullanılır; Kur'an'daki cennet şarabı bağlamını délice başarıyla verir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لذة | İçeceğin tortusuz ve acısız saf lezzeti | Cennet ehlinin içeceği bembeyaz kadehlerin ve sütten, baldan, şaraptan ırmakların içenlere sunduğu pürüzsüz haz bağlamı (Sâffât [37:46](https://lisan.digital/tr/ayet/37:46.md), Muhammed [47:15](https://lisan.digital/tr/ayet/47:15.md)). |
| تلذ | Gözün ve nefsin bütünsel doyumu ve estetik haz | Cennette nefislerin arzuladığı ve gözlerin bakmaktan doyumsuz bir tat aldığı nihai mükâfat ortamı (Zuhruf [43:71](https://lisan.digital/tr/ayet/43:71.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve va'd-vaîd | Cennet lezzetlerinin yalnızca cismani mi yoksa aynı zamanda ruhani ve zihinsel mi olduğu meselesi; elem ve lezzet zıtlığı üzerinden kulun fiilleriyle karşılık dengesi. | Saf, kesintisiz ve ontolojik tatmin. |
| Fıkıh | Helal ve haram sınırları | Eşyada asıl olan mubahlık çerçevesinde helal nimetlerden istilzâz (lezzet alma) sınırı ile israf veya harama kayan haz düşkünlüğünün ayrımı. | Meşru doyum ve faydalanma. |
| Tefsir | Ahiret nimetlerinin vasıfları | Cennet şarabının dünyadakiler gibi sarhoşluk, mide bulantısı veya baş ağrısı vermeksizin salt bir lezzet (lezzetün li'ş-şâribîn) sunmasının izahı. | Elemden ve arızadan arınmış arı tat. |
| Hadis | Zühd ve nefis terbiyesi | Dünya lezzetlerinin geçici ve aldatıcı doğası ile binek ve günlük hayatta kolaylığın gözetilmesi (mertebe-i melâzz) dengesi. | İtidal ve geçicilik bilinci. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve mükâfat | Nihai esenlik ve doyum | Çabaların sonucunda ulaşılan arı ve kesintisiz mutluluk | Dini hayatın hedefi, nefsin her türlü ızdırap ve günahtan arınarak saf doyum haline ulaşmasıdır. | Kesin |
| İlmi | İdrak ve marifet | Hakikate erme sevinci | Zihinsel engellerin kalkmasıyla doğan epistemik doyum | Bir meselenin çözülmesi ve hakikatin apaçık hale gelmesi zihinde pürüzsüz bir idrak lezzeti üretir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve refah | Toplumsal huzur ve güvenlik | Baskı ve korkunun olmadığı pürüzsüz bir toplumsal yaşam | Adaletin tesis edildiği vasatta tebaanın hayatı pürüzsüz bir akış kazanır ve yaşam lezzeti hissedilir. | Muhtemel |
| İktisadi | Tüketim ve fayda | Marjinal fayda ve doyum | Mal ve hizmetlerin insani ihtiyacı pürüzsüzce karşılaması | İktisadi malların değer üretmesi, onların tüketiciye elem veya zarar vermeksizin saf fayda sunmasına bağlıdır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz akış ve minimum enerji ilkesi | Akışkanlar mekaniğinde bir sıvının kanal yüzeyiyle sürtünmeye girmeden (sıfır dirençle) akması veya sistemin en kararlı potansiyel enerji düzeyine inerek gerilimi sıfırlaması hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Akış deneyimi (flow) ve hedonik denge | Psikolojide bireyin eylemle bütünleşerek hiçbir iç sürtünme ve dikkat dağınıklığı yaşamaksızın ulaştığı tam zihinsel doyum ve optimal tatmin düzeyi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca tüketime dayalı, gelip geçici damak tadı, hedonist hevesler veya biyolojik dürtü tatminine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Acının, kederin, yorgunluğun ve tortunun olmadığı; bedensel, görsel ve ruhsal boyutları birleştiren tam bir ontolojik tatmin ve arılık hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki lezzeti ham materyalist bir iştah gibi algılayıp, ayetlerdeki varoluşsal arınma, estetik seyr ve yetkin doyum hakikatini ıskalamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an, nihai yaratılış gayesinin ve cennet tasavvurunun acıdan, kusurdan ve tükenişten arındırılmış saf bir tatmin olduğunu bu kökle resmeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet nimetlerinin, cennet içeceklerinin ve cennet ehlinin göz ve gönül aydınlığının anlatıldığı eskatolojik tasvir ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünya nimetlerinin beraberinde getirdiği mahmurluk, tortu, zarar ve tükeniş arızalarını cennet nimetlerine yansıtma yanılgısını ortadan kaldırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İçeceğin veya nesnenin boğazdan ve duyulardan sürtünmesizce, hiçbir acı ve direnç bırakmaksızın akması.
- Soyut anlam: Varlığın acı, tortu ve engellerden arınarak ulaştığı saf, kesintisiz ve bütünsel tatmin düzeyi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki sürtünme ve çatışmanın sıfırlanmasıyla elde edilen maksimum uyum ve fayda durumu.
- LaTeX modeli: $$L = \lim_{R \to 0} \int_{0}^{T} (U - E) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $L$ lezzet ve tam tatmin düzeyini, $R$ algı veya iletim kanalındaki direnç, pürüz ve arızaları temsil eder. $R$ direncinin sıfıra yaklaşması limitinde ($\lim_{R \to 0}$), belirli bir $T$ süresi boyunca elde edilen fayda veya uyum potansiyeli $U$ ile sisteme etki eden elem veya rahatsızlık faktörü $E$ arasındaki farkın integrali, pürüzsüz ve saf doyumun mutlak değerini verir. Dünyada $E > 0$ ve $R > 0$ iken, Kur'an'ın vadettiği cennet lezzetinde $R \to 0$ ve $E = 0$ dengesi kurulur.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B0%D8%B0/occurrences?meal=IK

### [Saffat 37:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/37:46.md) — لَذَّةٍ

بَيْضَاءَ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ

Meal (IK): Ki bembeyazdır, içenlere zevk verir.

### [Zuhruf 43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/43:71.md) — وَتَلَذُّ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onlara altın kadehler ve tepsiler dolaştırılır. Canların istediği ve gözlerin hoşlandığı her şey oradadır. Ve siz, orada ebediyyen kalacaksınız.

### [Muhammed 47:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/ayet/47:15.md) — لَذَّةٍ

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ

Meal (IK): Muttakilere vaadolunan cennetin misali: İçinde bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere zevk veren şaraptan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır. Orada meyvelerin her çeşidi onlarındır. Ve Rabblarından mağfiret de vardır. Hiç bu; ateşte temelli kalan ve bağırsaklarını parça parça edecek kaynar su içirilen kimseler gibi midir?

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Rezak” tatlı üzüm. “Kaf” harfi düşmüş yemeklerin tadı anlamında kullanılmıştır. “Zevk” acı veya tatlı duyulan bedensel tattır. “Uzbe” ağızdan duyulan acı veya tatlı tat demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذّال واللام
ذ ل، ل ذ يستعملان
ذل:
الذُّلُّ مصدر الذَّلُول أي المُنْقاد من الدوابِّ، ذَلَّ يَذِلُّ، ودابَّةٌ ذَلُولٌ: بَيِّنَة الذُّلِّ، ومن كل شيءٍ أيضاً، وذلَّلتُه تَذليلاً.
ويقال للكَرْم اِذا دُلِّيَت عَناقيدُه قد ذُلِّلَ تَذليلاً.
والذُّلُّ: مصدر الذَّليل، ذَلَّ يَذِلُّ وكذلك الذِّلَّةُ.
والذُّلْذُل: أسفل القميص والقَباء ونحوه ذلك، ويقال: شَمِّرْ ذَلاذِلَكَ، قال:
وعَلَّمَها في السَّعْيِ رَفْعَ الذَّلاذِلِ
لذ:
شَرابٌ لَذٌّ ولَذيذٌ يُجرَيان مُجْرًى واحداً في النَّعْت، ويَلَذُّ لَذذةً.
ولَذَذْتُ الشيءَ: وَجَدْته لذيذاً، ويُجمَعُ اللَّذُّ لِذاذاً، قال:
تَلومُ على لَذٍّ من العَيش أغْيَدِ
وتقول: ما كنتَ لَذّاً،ولقد لَذَذْتَ بعدي.

##### Türkçe

باب **الذّال** واللام
**ذ ل**، **ل ذ** kullanılırlar.

**ذل**:
**الذُّلُّ**: **الذَّلُول**’ün masdarıdır; yani binek hayvanlarından boyun eğen (olan). **ذَلَّ يَذِلُّ**. Ve **دابَّةٌ ذَلُولٌ**: **الذُّلِّ**’ü açık (olan); her şeyden de (böyle). Ve onu **تَذليلاً** **ذلَّلتُه**.
Ve asmaya, salkımları sarkıtıldığı zaman, “**ذُلِّلَ تَذليلاً**” denir.
Ve **الذُّلُّ**: **الذَّليل**’in masdarıdır; **ذَلَّ يَذِلُّ**; **الذِّلَّةُ** de böyledir.
Ve **الذُّلْذُل**: gömleğin ve **القَباء**’nın ve bunun benzerinin alt tarafıdır. Ve “**شَمِّرْ ذَلاذِلَكَ**” denir. Dedi ki:
وعَلَّمَها في السَّعْيِ رَفْعَ **الذَّلاذِلِ**

**لذ**:
**شَرابٌ لَذٌّ** ve **لَذيذٌ** sıfatta tek bir yürüyüş üzere yürütülürler; ve **لَذذةً** **يَلَذُّ**.
Ve **لَذَذْتُ** şeyi: onu **لذيذاً** buldum. Ve **اللَّذُّ**’ün çoğulu **لِذاذاً** olarak toplanır. Dedi ki:
تَلومُ على **لَذٍّ** من العَيش أغْيَدِ
Ve dersin: “Sen **لَذّاً** olmadın; hâlbuki benden sonra **لَذَذْتَ**.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَذَّةُ: واحدة اللَذَّاتِ. وقد لَذِذْتُ الشيءَ لَذاذاً ولَذاذةً، أي وجدته لَذيذاً. والْتَذَذْتُ به وتَلَذَّذْتُ به، بمعنًى. وشرابٌ لَذٌّ ولَذيذٌ، بمعنًى. واسْتَلَذَّهُ: عدَّه لذيذاً. واللَذُّ: النوم في قول الشاعر:
ولَذٍّ كطَعمِ الصَرْخَدِيِّ طَرَحْـتُـهُعَشِيَّةَ خِمْسِ القومِ والعينُ عاشِقُه
واللَذِ، واللَذْ: لغةٌ في الذي. والتثنية: اللَذا بحذف النون، والجمع الذينَ، وربَّما قالوا في الرفع: اللَذونَ.

##### Türkçe

**اللَذَّةُ**: **اللَذَّاتِ**’ın bir tanesi. Ve ben şeyi **لَذاذاً** ve **لَذاذةً** olarak **لَذِذْتُ**; yani onu **لَذيذاً** buldum. Ve onunla **الْتَذَذْتُ** ve onunla **تَلَذَّذْتُ**, aynı anlamdadır. Ve **شرابٌ لَذٌّ** ve **لَذيذٌ**, aynı anlamdadır. Ve onu **اسْتَلَذَّهُ**: onu lezzetli saydı. Ve **اللَذُّ**: şairin sözünde uyku(dur):
ولَذٍّ كطَعمِ الصَرْخَدِيِّ طَرَحْـتُـهُعَشِيَّةَ خِمْسِ القومِ والعينُ عاشِقُه
Ve **اللَذِ** ve **اللَذْ**: **الذي** hakkında bir lehçedir. Ve ikili: nûn’un hazfiyle **اللَذا**; çoğul: **الذينَ**; ve belki ref‘te şöyle dediler: **اللَذونَ**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ذ ذ
لذّ الشيء لذةً ولذاذةً والتذ التذاذاً وشيء لذٌ ولذيذ‏.‏
وهو في لذّ من العيش وله عيش لذّ‏.‏
قال محمد بن ذؤيب العماني‏:‏ إذ العيش لذّ والجميع بغبطةٍ لهم سامر والروض مستأسد البقل وقال‏:‏ ولذ كطعم الصّرخديّ تركته بأرض العدى من خشية الحدثان أراد النوم‏.‏
وخمرٌ لذّة‏.‏
ورجل لذ‏:‏ طيب الحديث‏.‏
وهذا أطيب وألذ‏.‏
ولذذت الشيء ولذذت به والتذذته والتذذت به وتلذذت وهذا مما يلذّني ويلذّذني واستلذه‏.‏
ولاذّ الرجل امرأته ملاذّةً ولذاذاً وتلاذّا عند التماسّ‏.‏

##### Türkçe

ل ذ ذ
**لذّ** şey **لذةً** ve **لذاذةً** (olarak) (oldu); ve **التذ** **التذاذاً** (olarak) (haz aldı); ve (bir) şey **لذٌ** ve **لذيذ**(dir).
Ve o, yaşayıştan bir **لذّ** içindedir; ve onun **لذّ** bir yaşayışı vardır.
Muhammed b. Züeyb el-Umânî dedi ki:
“Çünkü yaşayış **لذّ**(dur) ve hepsi bir sevinç içinde; onlar için gece sohbetçisi vardır ve çayır, ot(uyla) aslanlaşmış (hâldedir).”
Ve dedi ki:
“Ve **ولذ** (olan), **الصّرخديّ** tadı gibi; onu düşman yurdunda, olayların korkusundan bıraktım.”
Uyku(yu) kastetti.
Ve **خمرٌ لذّة**(dir).
Ve **رجل لذ**: konuşması hoş (olan).
Ve bu, daha hoş ve daha **ألذ**(dir).
Ve ben şeyi **لذذت** ve onunla **لذذت**; ve onu **التذذته**; ve onunla **التذذت**; ve **تلذذت**; ve bu, beni **يلذّني** ve beni **يلذّذني** (olan)dandır; ve onu **استلذه**.
Ve adam, karısıyla **لاذّ** etti: **ملاذّةً** ve **لذاذاً** (olarak); ve temas sırasında ikisi **تلاذّا** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّذَّةُ: نقيض الأَلم، واحدة اللذان. لذَّه ولَذَّ به يَلَذُّ لَذًّا ولَذَاذَةً والْتَذَّهُ والْتَذّ به واسْتَلَذّه: عدّه لَذِيذاً. ولَذِذْتُ الشيءَ، بالكسر، لَذَاذاً ولَذَاذَةً أَي وجدته لذيذاً. والتذذت به وتلذذت به بمعنى. واللَّذّة واللَّذَادَةُ واللَّذِيذُ واللَّذْوَى: كله الأَكل والشرب بِنَعْمَةٍ وكفاية. ولَذِذْتُ الشيء وأَنا أَلَذُّ به لَذَاذَةً ولَذِذْته سواء؛ وأَنشد ابن السكيت:
تَقاكَ بِكَعْبً واحد وتَلَذّه
يداك، إِذا ما هُزَّ بالكَفِّ يَعْسِلُ
ولَذَّ الشيءُ يَلَذُّ إِذا كان لذيذاً؛ وقال رؤْبة:
لَذَّتْ أَحاديثُ الغَوِيِّ المُبْدِعِ
أَي اسْتُلِذ بها؛ ويُجْمَعُ اللَّذيذُ لِذاذاً.
وفي الحديث: إِذا ركب أَحدكم الدابة فليحملها على مَلاذِّها أَي ليُجْرِها في السُّهولة لا في الحُزُونة. والمَلاذُّ: جمع مَلَذٍّ، وهو موضع اللذة، من لَذَّ الشيءُ يَلَذُّ لَذاذة، فهو لذيذ أَي مشتهى. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَنها ذكرت الدنيا فقالت: قد مضى لَذْواها وبقي بَلْواها أَي لذتها، وهو فَعْلى من اللذة فقلبت احدى الذالين ياء كالتقضي والتلظي، وأَرادت بذهاب لَذْواها حياة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وبالبلوى ما حدث بعده من المحن. وقول الزبير
(* قوله «وقول الزبير إلخ» في
شرح القاموس وفي الحديث كان الزبير يرقص عبد الله ويقول). في الحديث حين كان يُرَقّص عبدَ الله ويقول:
أَبيضُ من آل أَبي عَتيقِ،
مُبارَكٌ من ولَدِ الصِّدِّيقِ،
أَلَذُّه كما أَلَذُّ رِيقي
قال: تقول لذذته، بالكسر، أَلذه، بالفتح. ورجل لَذٌّ: مُلْتذ؛ أَنشد ابن الأَعرابي لابن سَعْنَهَ:
فَراحَ أَصِيلُ الحَزْم لَذّاً مُرَزَّأً
وباكَرَ مَمْلُوءاً من الرَّاح مُتْرَعا
واللَّذّ واللَّذيذ: يجريان مَجرى واحداً في النعت. وقوله عز وجل: من خمر لذةٍ للشاربِين أَي لذيذة، وقيل لذة أَي ذات لذةٍ؛ وشراب لَذٌّ من أَشربة لُذٍّ ولِذاذ، ولَذيذٌ من أَشربة لِذاذ. وكأْسٌ لَذَّةٌ: لذيذة. وفي التنزيل: بيضاء لَذةٍ للشاربين. وقد روي بيت ساعدة: لَذٌّ بِهَزِّ الكَفِّ؛ أَراد يلتذ الكف به، وجعل اللذة للعَرَض الذي هو الهز لتشبثه بالكف إِذا هزته، والمعروف لَدْنٌ، وكذلك رواه سيبويه؛ وأَنشد ثعلب: حَتى اكْتَسى الرأْسُ قِناعاً أَشبها
أَمْلَحَ، لا لَذًّا ولا مُحَبَّا
فنفى عنه أَن يكون لَذًّا، وكذلك لو احتاج إِلى إِثباته وإِنجابه لوصفه بأَنه لَذٌّ؛ وكان يقول:
«قناعاً أَشهبا، أَملح لذّاً محببا». ولَذَّ الشيءُ: صار لذيذاً. ابن الأَعرابي: اللَّذُّ النوم؛ وأَنشد:
ولَذٍّ كَطَعْمِ الصَّرْخَدِيِّ، تركتُه
بأَرْضِ العِدى، من خَشْيَةِ الحَدَثانِ
واستشهد الجوهري هنا بقول الشاعر:
ولَذٍّ كطعم الصّرْخَدِيّ
قال ابن بري: البيت للراعي وعجزه:
. . . . . . . . . دفعته
عَشيَّةَ خَمْسِ القومِ والعينُ عاشقه.
أَراد أَنه لما دخل ديار أَعدائه لم ينم حذاراً لهم. وقوله في الحديث: لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لُذَّ لَذًّا أَي قُرن بعضه إِلى بعض. واللَّذْلَذَةُ: السُّرْعَةُ والخِفَّةُ. ولَذْلاذٌ: الذئبُ لسرعته؛ هكذا حكي لَذْلاذٌ بغير الأَلف واللام كأَوس ونَهْشَلٍ.
الجوهري: واللذِ واللذْ، بكسر الذال وتسكينها، لغة في الذي، والتثنية اللذا بحذف النون، والجمع الذين؛ وربما قالوا في الجمع اللذون. قال ابن بري: صواب هذه أَن تذكر في فصل لذا من المعتل. تاموضع قال وقد ذكره في ذلك وإِنما غلّطه في جعله في هذا الموضع كونُه بغير ياء، قال: وهذا إِنما بابه الشعر أَعني حذف الياء من الذي.

##### Türkçe

**اللَّذَّةُ**: acının zıddı; **اللذان**’ın bir tanesi. **لذَّه** ve **لَذَّ به**: **يَلَذُّ**; **لَذًّا** ve **لَذَاذَةً** (olarak); ve **الْتَذَّهُ** ve **الْتَذّ به** ve **اسْتَلَذّه**: onu **لَذِيذاً** saydı.

Ve **ولَذِذْتُ الشيءَ** (kesre ile) **لَذَاذاً** ve **لَذَاذَةً**: yani onu **لذيذاً** buldum. Ve **التذذت به** ve **تلذذت به** aynı mânâdadır. Ve **اللَّذّة** ve **اللَّذَادَةُ** ve **اللَّذِيذُ** ve **اللَّذْوَى**: hepsi, nimet ve kifayet ile yeme ve içmedir. Ve **ولَذِذْتُ الشيء** ve ben onunla **أَلَذُّ** (olarak) **لَذَاذَةً**; ve **ولَذِذْته** eşittir; ve İbnü’s-Sikkît inşâd etti:

تَقاكَ بِكَعْبً واحد وتَلَذّه
يداك، إِذا ما هُزَّ بالكَفِّ يَعْسِلُ

Ve **ولَذَّ الشيءُ يَلَذُّ**: eğer **لذيذاً** olduysa; ve Rü’be dedi:

لَذَّتْ أَحاديثُ الغَوِيِّ المُبْدِعِ

yani onunla **اسْتُلِذ** olundu; ve **اللَّذيذُ** **لِذاذاً** olarak cem‘ olunur.

Ve hadiste: “Sizden biri bineğe bindiği zaman onu **مَلاذِّها** üzerine yükletsin” yani onu sertlikte değil kolaylıkta koştursun. Ve **المَلاذُّ**: **مَلَذٍّ**’in cem‘idir; o, lezzet yeri olup **لَذَّ الشيءُ يَلَذُّ لَذاذة**’dendir; o hâlde o **لذيذ**dir, yani iştihâ olunan. Ve Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: dünyanın zikrini etti de dedi ki: “Onun **لَذْواها**’sı geçti, **بَلْواها**’sı kaldı”; yani onun lezzeti; ve o, **اللذة**’den **فَعْلى**dır; **التقضي** ve **التلظي** gibi iki **ذ**’den birini **ياء**’ya çevirdi; ve **لَذْواها**’sının gitmesiyle Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, hayatını; ve **البلوى** ile de ondan sonra vuku bulan mihnetleri murad etti. Ve Zübeyr’in sözü:

(* “وقول الزبير إلخ” sözü, Şerhu’l-Kâmûs’tadır; ve hadiste Zübeyr Abdullah’ı oynatırdı ve derdi.)

hadiste, Abdullah’ı oynatırken ve derken:

أَبيضُ من آل أَبي عَتيقِ،
مُبارَكٌ من ولَدِ الصِّدِّيقِ،
أَلَذُّه كما أَلَذُّ رِيقي

dedi: “**لذذته**” dersin (kesre ile), “**أَلذه**” (fetha ile). Ve **رجل لَذٌّ**: **مُلْتذ**; İbnü’l-A‘râbî, İbn Sa‘neh’e ait olarak inşâd etti:

فَراحَ أَصِيلُ الحَزْم لَذّاً مُرَزَّأً
وباكَرَ مَمْلُوءاً من الرَّاح مُتْرَعا

Ve **اللَّذّ** ve **اللَّذيذ**: sıfatta bir mecrâ üzere cereyan ederler. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: **من خمر لذةٍ للشاربِين** yani **لذيذة**; ve “**لذة**” yani **ذات لذةٍ** denildi. Ve **شراب لَذٌّ**: **أَشربة لُذٍّ** ve **لِذاذ**’dandır; ve **لَذيذٌ**: **أَشربة لِذاذ**’dandır. Ve **كأْسٌ لَذَّةٌ**: **لذيذة**. Ve tenzîlde: **بيضاء لَذةٍ للشاربين**. Ve Sâ‘ide’nin beyti rivayet olunmuştur: **لَذٌّ بِهَزِّ الكَفِّ**; muradı: avuç onunla lezzet alır; ve lezzeti, avucun onu sallaması olan araz için kıldı; çünkü onu salladığında avuca yapışır; ve mâruf olan **لَدْنٌ**’dür; Sîbeveyh de onu böyle rivayet etti; ve Sa‘leb inşâd etti:

حَتى اكْتَسى الرأْسُ قِناعاً أَشبها
أَمْلَحَ، لا لَذًّا ولا مُحَبَّا

böylece ondan **لَذًّا** olmayı nefyetti; ve yine, eğer onu isbata ve onu necâbete muhtaç olsaydı, onu “**لَذٌّ**” olduğuyla vasfederdi; ve şöyle derdi:

«قناعاً أَشهبا، أَملح لذّاً محببا».

Ve **ولَذَّ الشيءُ**: **لذيذاً** oldu. İbnü’l-A‘râbî: **اللَّذُّ** uyku’dur; ve inşâd etti:

ولَذٍّ كَطَعْمِ الصَّرْخَدِيِّ، تركتُه
بأَرْضِ العِدى، من خَشْيَةِ الحَدَثانِ

Ve Cevherî burada şairin sözüyle istişhâd etti:

ولَذٍّ كطعم الصّرْخَدِيّ

İbn Berrî dedi: beyit Râ‘î’nindir; ve onun ikinci mısraı:

. . . . . . . . . دفعته
عَشيَّةَ خَمْسِ القومِ والعينُ عاشقه.

Muradı: düşmanlarının diyarına girdiği vakit, onlardan sakınarak uyumadı. Ve hadisteki sözü: “Size azap dökülecekti, dökme olarak; sonra **لُذَّ لَذًّا**” yani onun bir kısmı bir kısmına bağlandı. Ve **اللَّذْلَذَةُ**: sürat ve hafifliktir. Ve **لَذْلاذٌ**: süratinden dolayı kurt; işte böyle, **الألف واللام** olmaksızın **لَذْلاذٌ** hikâye olundu; **أَوس** ve **نَهْشَلٍ** gibi.

Cevherî: ve **اللذِ** ve **اللذْ** (ذ’nin kesresi ve sükûnu ile) **الذي** hakkında bir lugattır; ve tesniye **اللذا**’dır, **النون**’un hazfiyle; ve cem‘ **الذين**’dir; ve bazen cem‘de **اللذون** dediler. İbn Berrî dedi: bunun doğrusu, bunun **المعتل**den **لذا** faslında zikredilmesidir. Şu mevzide dedi ki: onu orada zikretmiştir; ve onu bu mevzide kılmasındaki hatası ancak onun **ياء**sız oluşudur; dedi ki: bu ise ancak şiirin bâbıdır; yani **الذي**’den **الياء**’nın hazfi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ذ ذ * * اللَّذَّة * واحدة * اللَّذّات * وقد * لَذِذْتُ * الشيء وجدته * لَذِيذاً * وبابه سلم و * لَذَاذَاً أيضا و * الْتَذَّ * به و * تَلَذَّذَ * به بمعنى وشراب * لَذُّ * و * لَذِيذ * بمعنى و * اسْتَلَذَّهُ * عده لذيذا و * اللَّذّ * النوم و * اللَّذِ * و * اللَّذْ * بكسر الذال وتسكينها لغة في الّذي والتثنية اللَّذَا بحذف النون والجمع الّذين وربما قالوا في الرفع اللّذُون

##### Türkçe

* ل ذ ذ * **اللَّذَّة**: **واحدة** **اللَّذّات**. Ve muhakkak ki ben **لَذِذْتُ** şeyi; onu **لَذِيذاً** buldum. Babı **سلم**’dir. Ve ayrıca **لَذَاذَاً**. Ve onunla **الْتَذَّ**; ve onunla **تَلَذَّذَ** aynı anlamdadır. Ve içecek: **لَذُّ** ve **لَذِيذ** anlamındadır. Ve **اسْتَلَذَّهُ**: onu lezzetli saydı. Ve **اللَّذّ**: uyku. Ve **اللَّذِ** ve **اللَّذْ**; **الذال**’ın kesresiyle ve onun sükûnu ile, **الّذي** hakkında bir dildir. Ve tesniye: nûn’un hazfiyle **اللَّذَا**; ve cem‘: **الّذين**. Ve bazen ref‘te **اللّذُون** dediler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللذة: الشهوة، أو قريبة منها، وكأنها لما كانت لا تحصل إلا لصحيح المزاج سالمة من الأوجاع فسرها بقوله: ضد الألم، ج لذات. لذه ولذ به، يتعدى ولا يتعدى، لذا ولذاذة، وهو من باب فرح، كما صرح به الجوهري وأرباب الأفعال، وإن توقف فيه بعضهم نظرا إلى اصطلاحه، فإن مقتضاه أن يكون المضارع منهما على يفعل، بالضم، ككتب، وليس كذلك، وفي المحكم: لذذت الشيء، بالكسر، لذاذا، ولذاذة، والتذه التذاذا، التذ به، واستلذه: وجده لذيذا أو عده لذيذا، والتذ به وتلذذ بمعنى واحد، ولذذت الشيء ألذه، إذا استلذذته، وكذلك لذذت بذلك الشيء، وأنا ألذ به لذاذة ولذذته سواء، وفي الحديث: كان الزبير يرقص عبد الله ويقول:
  أبيض من آل أبي عتيق
  مبارك من ولد الصديق
  ألذه كما ألذ ريقي ولذ هو يلذ: صار لذيذا قال رؤبة:
  لذت أحاديث الغوي المندغ أي استلذ بها. عن ابن الأعرابي: اللذ: النوم، وأنشد:
  ولذ كطعم الصرخدي تركتـه                      بأرض العدا من خشية الحدثان واللذيذ: الخمر هو واللذ يجريان مجرى واحدا في النعت، كاللذة، قال الله عز وجل  من خمر لذة للشاربين  أي لذيذة، وقيل: ذات لذة. وكأس لذة: لذيذة، ج لذ، بالضم، ولذاذ، بالكسر، شراب لذ من أشربة لذ ولذاذ، ولذيذ من أشربة لذاذ. واللذلاذ: السريع الخفيف في عمله، وقذ لذلذ، وبه سمي الذئب لذلاذا، لسرعته، هكذا حكي لذلاذا، لسرعته، هكذا حكي لذلاذ، بلا لام كأوس ونهشل، فكان ينبغي للمصنف أن يقول: وبلا لام الذئب، وقال عمرو بن حميل:
  لكل عيا الضحى لـذلاذ
  لون التراب أعقد الشماذ أراد بعيال الضحى ذئبا يتعيل في عطفيه، أي يتثنى، والأعقد: الذي يلوي ذنبه كأنه منعقد. وروضة ملتذ: ع قرب المدينة المشرفة، علي ساكنها أفضل الصلاة والسلام، ذكره الزبير في كتاب العقيق، وأنشد لعروة بن أذينة:
  فروضة ملتذ فجنبا منيرةفوادي العقيق انساح فيهن وابله كذا في المعجم. والألذة: الذين يأخذون لذتهم، نقله الصاغاني. قال ابن بري في الحواشي، ذكر الجوهري اللذ بسكون الذال، هنا وهم، وإنما موضعه لذا من المعتل، قال: وقد ذكره في ذلك الموضع، وإنما غلطه في جعله في هذا الموضع كونه بغير ياء، وعبارة الجوهري: واللذ واللذ، بكسر الذال وتسكينها لغة في الذين والتثنية اللذا، بحذف النون، والجمع الذين وربما قالوا في الجمع اللذون، قال شيخنا: وهذا، أي ذكر اللغة في موضع غير بابها من باب جمع النظائر والأشباه، فلا يغني عن ذكر كل كلمة في بابها، لأنه موهم كما توهمه المصنف.
 ومما يستدرك عليه: الملاذ جمع ملذ، وهو موضع اللذة من لذ الشيء يلذ لذاذة فهو لذيذ، أي مشتهى، وفي الحديث  إذا ركب أحدكم الدابة فليحملها على ملاذها  أي ليجرها في السهولة لا في الحزونة.
 واللذوى، فعلى من اللذة، قلبت إحدى الذالين ياء، كالتقضي والتلظي، وقد جاء في حديث عائشة رضي الله عنها، أنها ذكرت الدنيا فقالت:  قد مضى لذواها، وبقي بلواها  ، أي لذتها. واللذة واللذاذة واللذيذ واللذوني الأكل والشرب بنعمة وكفاية. ورجل لذ: ملتذ، أنشد ابن الأعرابي لأبي سعنة:

  فراح أصيل الحزم لـذا مـرزأ                      وباكر مملوءا من الراح مترعا وفي الحديث  لصب عليكم العذاب صبا ثم لذ لذا  ، أي قرن بعضه إلى بعض. وهو في لذ من عيش، وله عيش لذ. ورجل لذ: طيب الحديث. وذا أطيب وألذ. ذا يلذني ويلذذني. ولاذ الرجل امرأته ملاذة ولذاذا، وتلاذا عند التماس.

##### Türkçe

**اللذة**: şehvet; yahut ona yakın. Sanki o, ancak mizacı sahih, ağrılardan salim olana hâsıl olduğundan, onu şu sözüyle tefsir etti: acının zıddı. Çoğulu: لذات.

**لذه** ve **لذ به**; geçişli olur ve geçişsiz olur. **لذا** ve **لذاذة**; ve o, **فرح** babındandır; Cevherî ve fiil erbabı bunu açıkça belirtmiştir. Bazıları ise, onun ıstılahına bakarak onda duraklamıştır; çünkü bunun gereği, ikisinin muzâriinin, **كتب** gibi, damme ile **يفعل** üzere olmasıdır; hâlbuki öyle değildir. **المحكم**’de: “**لذذت الشيء**”, kesre ile, **لذاذا** ve **لذاذة** (olarak); “**والتذه التذاذا**”: onu lezzet edindi; “**التذ به**” ve “**استلذه**”: onu lezzetli buldu yahut onu lezzetli saydı. “**والتذ به**” ile “**تلذذ**” bir mânâdadır. “**ولذذت الشيء ألذه**”: onu lezzetli bulduğumda. Yine: “**لذذت بذلك الشيء**”; ve ben “**ألذ به**” (onunla) **لذاذة** (duyarım); ve “**لذذته**” ikisi de birdir. Hadiste: Zübeyr, Abdullah’ı oynatırdı ve şöyle derdi:
  أبيض من آل أبي عتيق
  مبارك من ولد الصديق
  ألذه كما ألذ ريقي

Ve “**لذ هو يلذ**”: lezzetli oldu. Rü’be dedi ki:
  لذت أحاديث الغوي المندغ
yani onunla lezzet aldı.

İbnü’l-A‘râbî’den: **اللذ**: uyku. Şu beyit okunmuştur:
  ولذ كطعم الصرخدي تركتـه                      بأرض العدا من خشية الحدثان

Ve **اللذيذ**: şarap; o ve **اللذ** sıfatta tek bir yol üzere cereyan ederler; **كاللذة** gibi. Allah Teâlâ buyurdu: **من خمر لذة للشاربين**; yani lezzetli. Denildi ki: lezzet sahibi. Ve **كأس لذة**: lezzetli. Çoğulu: **لذ** (damme ile) ve **لذاذ** (kesre ile). **شراب لذ**: **أشربة لذ** ve **لذاذ**dan (olan) içecek. Ve **لذيذ**: **أشربة لذاذ**dan (olan).

Ve **اللذلاذ**: işinde hızlı, hafif olan. Ve “**قذ لذلذ**”. Ve bununla kurda **لذلاذا** adı verildi; süratinden dolayı. Böylece **لذلاذا** hikâye edilmiştir. Süratinden dolayı, böylece **لذلاذ** (lâmsız) hikâye edilmiştir; **أوس** ve **نهشل** gibi. O hâlde musannifin: “ve lâmsız: kurt” demesi gerekirdi. Amr b. Humeyl dedi ki:
  لكل عيا الضحى لـذلاذ
  لون التراب أعقد الشماذ
**بعيال الضحى** ile, iki böğründe **يتعيل** eden, yani **يتثنى** eden bir kurt istedi. **الأعقد**: kuyruğunu, sanki düğümlenmiş gibi, büken kimsedir.

Ve **روضة ملتذ**: Medine-i müşerrefe yakınında bir yer; sâkinine en faziletli salât ve selâm (olsun). Zübeyr, **كتاب العقيق**’inde onu zikretti. Urve b. Üzeyne’den şu beyit okunmuştur:
  فروضة ملتذ فجنبا منيرةفوادي العقيق انساح فيهن وابله
Böylece **المعجم**’de (geçer).

Ve **الألذة**: lezzetlerini alanlar; Sâgânî onu nakletti.

İbn Berrî, **الحواشي**’de dedi ki: Cevherî, burada zâl sâkin olarak **اللذ**’ü zikretti; bu bir vehimdir. Onun yeri ancak, illetli olan **لذا**’dadır. Dedi ki: Onu o yerde zikretmiştir. Onun yanlışı, onu bu yerde kılmasındadır; çünkü o, yâ’sızdır. Cevherî’nin ibaresi: “**واللذ واللذ**”, zâlın kesresiyle ve sükûnuyla, **الذين** hakkında bir lugattır. Tesniye: **اللذا**, nûn hazfiyle. Cem‘: **الذين**; bazen cem‘de **اللذون** derler. Şeyhimiz dedi ki: Bu, yani lugatı kendi babı olmayan yerde zikretmek, benzerleri ve eşleri toplama babındandır; her kelimeyi kendi babında zikretmekten müstağni kılmaz; çünkü musannifin zannettiği gibi, vehim vericidir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الملاذ**: **ملذ**’ün çoğuludur; ve o, “**لذ الشيء يلذ لذاذة فهو لذيذ**”den, lezzetin yeri demektir; yani iştihâ olunan. Hadiste: **إذا ركب أحدكم الدابة فليحملها على ملاذها**; yani onu, sertlikte değil, kolaylıkta sürsün.

Ve **اللذوى**: **اللذة**’den **فعلى** veznindedir; iki zâlden biri yâ’ya çevrilmiştir; **التقضي** ve **التلظي** gibi. Âişe (Allah ondan razı olsun) hadîsinde gelmiştir: dünyayı zikretti de dedi ki: **قد مضى لذواها، وبقي بلواها**; yani onun lezzeti.

Ve **اللذة** ve **اللذاذة** ve **اللذيذ** ve **اللذوني**: nimet ve kifâyet ile yeme ve içmedir.

Ve **رجل لذ**: lezzet alan. İbnü’l-A‘râbî, Ebû Sa‘ne için şu beyiti okudu:
  فراح أصيل الحزم لـذا مـرزأ                      وباكر مملوءا من الراح مترعا

Hadiste: **لصب عليكم العذاب صبا ثم لذ لذا**; yani onun bir kısmını bir kısmına bitiştirdi.

Ve o, “**لذ من عيش**”tendir; ve onun **عيش لذ**’ü vardır.

Ve **رجل لذ**: sözü hoş olan. Ve “**ذا**” daha hoş ve daha lezzetlidir. “**ذا يلذني ويلذذني**”.

Ve adam, karısını arama esnasında “**لاذ**” etti: **ملاذة** ve **لذاذا**; ve **تلاذا**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَذَّ
لَذَّ A ( n. ac. لَذَّة 1t ,  لَذَاْذ 22 ,  لَذَاْذَة 22t ),
a.  Was agreeable, pleasant, delightful.

b.  [ acc. or Bi ], Enjoyed, was pleased with; delighted in.

c.  see II .

لَذَّذَ
لَذَّذَ II ,
a.  Pleased, delighted; made pleasant.

لَاْذَذَ
لَاْذَذَ III ,
a.  Gave pleasure to.

أَلْذَذَ
أَلْذَذَ IV ,
a.  see II .

تَلَذَّذَ
تَلَذَّذَ V ,
a.  Enjoyed himself; was delighted.

b.  see I (b)

تَلَاْذَذَ
تَلَاْذَذَ VI ,
a.  Delighted in each other.

اِلْتَذَذَ
اِلْتَذَذَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ).

اِسْتَلْذَذَ
اِسْتَلْذَذَ X ,
a.  see I (b) & V ( a ).

لَذّ
لَذّ 1 .
a.  see 25 (a) .

b.  [ art. ], Sleep.

لَذَّة
لَذَّة 1t ,
a.  Pleasure, delight; enjoyment.

b.  Pleasantness, delightfulness; deliciousness; sweetness, lusciousness.

c.  see 22t .

أَلْذَذُ
أَلْذَذُ 14 ,
a.  Pleasanter.

أَلْذِذَة
أَلْذِذَة 15t ,
a.  Voluptuaries.

مَلْذَذ
مَلْذَذ 17 , ( pl. مَلَاْذِذُ 44 ),
a.  Pleasant place; smooth ground.

لَذَاْذ
لَذَاْذ 22 ,
a.  see 22t .

لَذَاْذَة
لَذَاْذَة 22t ,
a.  Pleasure; comfort; gratification.

لَذِيْذ
لَذِيْذ 25 , ( pl. لُذّ 3 ,  لِذَاْذ 23 ),
a.  Agreeable, pleasant, nice; desirable; delightful, delectablc; sweet, delicious, luscious

b.  [ art. ], Wine.

c.  see 22t .
N. Ac VIII , X,  see 1t (a) .
لَذْوَى
لَذْوَى
a.  see 22t .

##### Türkçe

**لَذَّ**
**لَذَّ** A ( n. ac. **لَذَّة** 1t ,  **لَذَاْذ** 22 ,  **لَذَاْذَة** 22t ),
a. Hoşa gitti; hoş, latif, lezzetli oldu.

b. [ acc. veya Bi ], Zevk aldı, hoşlandı; ondan zevk duydu.

c. II’ye bak.

**لَذَّذَ**
**لَذَّذَ** II ,
a. Hoşnut etti, sevindirdi; hoş kıldı.

**لَاْذَذَ**
**لَاْذَذَ** III ,
a. Zevk verdi.

**أَلْذَذَ**
**أَلْذَذَ** IV ,
a. II’ye bak.

**تَلَذَّذَ**
**تَلَذَّذَ** V ,
a. Zevk aldı; sevindi.

b. I (b)’ye bak.

**تَلَاْذَذَ**
**تَلَاْذَذَ** VI ,
a. Birbirlerinden zevk aldılar.

**اِلْتَذَذَ**
**اِلْتَذَذَ** VIII ,
a. I (a) ve (b)’ye bak.

**اِسْتَلْذَذَ**
**اِسْتَلْذَذَ** X ,
a. I (b) ve V (a)’ya bak.

**لَذّ**
**لَذّ** 1 .
a. 25 (a)’ya bak.

b. [ art. ], Uyku.

**لَذَّة**
**لَذَّة** 1t ,
a. Zevk, haz; zevk alma.

b. Hoşluk, latiflik; lezzetlilik; tatlılık, leziz oluş.

c. 22t’ye bak.

**أَلْذَذُ**
**أَلْذَذُ** 14 ,
a. Daha hoş, daha lezzetli.

**أَلْذِذَة**
**أَلْذِذَة** 15t ,
a. Zevk düşkünleri.

**مَلْذَذ**
**مَلْذَذ** 17 , ( pl. **مَلَاْذِذُ** 44 ),
a. Hoş yer; düz zemin.

**لَذَاْذ**
**لَذَاْذ** 22 ,
a. 22t’ye bak.

**لَذَاْذَة**
**لَذَاْذَة** 22t ,
a. Zevk; rahat; tatmin.

**لَذِيْذ**
**لَذِيْذ** 25 , ( pl. **لُذّ** 3 ,  **لِذَاْذ** 23 ),
a. Hoş, latif, güzel; arzu edilir; zevkli, lezzetli; tatlı, leziz.

b. [ art. ], Şarap.

c. 22t’ye bak.
N. Ac VIII , X,  1t (a)’ya bak.

**لَذْوَى**
**لَذْوَى**
a. 22t’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لذذ
لَذَّ - يَلَذُّ - لَذَّة
لَذَّ - يَلَذُّ + كائن + بشيء: يشعر في نفسه بالرضى والسرور والمتعة، وذلك برؤية أو طعم أو شرب الشيء
لَذَّة: على وزن " فَعْلَة" اسم فعل للمرة " لَذَّ - يَلَذُّ "
لَذَّةً: حال من " لَذَّة ": بشكل يضفي اللذة: بشكل يبعث الشعور في النفس بالرضى والسرور والمتعة، وذلك برؤية أو طعم أو شرب شيء خاص مراد دون غيره
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور باللذة والمتعة النفسية الفكرية والحواسية الذوقية"، وهي:
لَذَّ - يَلَذُّ، مَتَعَ - يَمْتَعُ (مَتُعَ - يَمْتُعُ)، هَنَأَ - يهنِئُ (هَنَأَ - يَهْنَأُ) (هَنَأَ - يَهْنُؤُ)، فَكِهَ - يَفْكَهُ، سَاغَ - يَسُوغُ، مَرَأَ - يَمْرَأُ (مَرِئَ - يَمْرَأُ)
تلذ
﴿يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ(71)﴾ الزخرف
لذة
يطاف عليهم بكأس من معين(45)بيضاء لذة للشاربين(46)لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون(47)وعندهم قاصرات الطرف عين(48)كأنهن بيض مكنون(49)} الصافات ﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم(15)﴾ محمد
مختار الصحاح
● [لذذ] ل ذ ذ: اللَّذَّة واحدة اللَّذّات وقد لَذِذْتُ الشيء وجدته لَذِيذاً وبابه سلم و لَذَاذَاً أيضا و الْتَذَّ به و تَلَذَّذَ به بمعنى وشراب لَذُّ و لَذِيذ بمعنى و اسْتَلَذَّهُ عده لذيذا و اللَّذّ النوم و اللَّذِ و اللَّذْ بكسر الذال وتسكينها لغة في الّذي والتثنية اللَّذَا بحذف النون والجمع الّذين وربما قالوا في الرفع اللّذُون
ملخص اللسان:
1.     اللَّذَّةُ: نقيض الأَلم،
2.     لذَّه ولَذَّ به يَلَذُّ لَذًّا ولَذَاذَةً والْتَذَّهُ والْتَذّ به واسْتَلَذّه: عدّه لَذِيذاً.  ولَذِذْتُ الشيءَ، فهو لذيذ أَي مشتهى
3.     واللَّذّة واللَّذَادَةُ واللَّذِيذُ واللَّذْوَى:كله الأَكل والشرب بِنَعْمَةٍ وكفاية
4.     من  خمر لذةٍ للشاربِين أَي لذيذة، وقيل لذة أَي ذات لذةٍ؛
5.     اللَّذُّ النوم؛
6.     في الحديث:  لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لُذَّ لَذًّا أَي قُرن بعضه إِلى بعض.
7.     واللَّذْلَذَةُ: السُّرْعَةُ والخِفَّةُ.
لسان العرب
● - لذذ: اللَّذَّةُ: نقيض الأَلم، واحدة اللذان. لذَّه ولَذَّ به يَلَذُّ  لَذًّا ولَذَاذَةً والْتَذَّهُ والْتَذّ به واسْتَلَذّه: عدّه لَذِيذاً.  ولَذِذْتُ الشيءَ، بالكسر، لَذَاذاً ولَذَاذَةً أَي وجدته لذيذاً. والتذذت  به وتلذذت به بمعنى. واللَّذّة واللَّذَادَةُ واللَّذِيذُ واللَّذْوَى:  كله الأَكل والشرب بِنَعْمَةٍ وكفاية. ولَذِذْتُ الشيء وأَنا أَلَذُّ به  لَذَاذَةً ولَذِذْته سواء؛ وأَنشد ابن السكيت:  تَقاكَ بِكَعْبً واحد وتَلَذّه  يداك، إِذا ما هُزَّ بالكَفِّ يَعْسِلُ  ولَذَّ الشيءُ يَلَذُّ إِذا كان لذيذاً؛ وقال رؤْبة:  لَذَّتْ أَحاديثُ الغَوِيِّ المُبْدِعِ  أَي اسْتُلِذ بها؛ ويُجْمَعُ اللَّذيذُ لِذاذاً.  وفي الحديث: إِذا ركب أَحدكم الدابة فليحملها على مَلاذِّها أَي  ليُجْرِها في السُّهولة لا في الحُزُونة. والمَلاذُّ: جمع مَلَذٍّ، وهو موضع  اللذة، من لَذَّ الشيءُ يَلَذُّ لَذاذة، فهو لذيذ أَي مشتهى. وفي حديث  عائشة، رضي الله عنها: أَنها ذكرت الدنيا فقالت: قد مضى لَذْواها وبقي  بَلْواها أَي لذتها، وهو فَعْلى من اللذة فقلبت احدى الذالين ياء كالتقضي  والتلظي، وأَرادت بذهاب لَذْواها حياة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم،  وبالبلوى ما حدث بعده من المحن. وقول الزبير  (* قوله «وقول الزبير إلخ» في  شرح القاموس وفي الحديث كان الزبير يرقص عبد الله ويقول).  في الحديث حين كان يُرَقّص عبدَ الله ويقول:  أَبيضُ من آل أَبي عَتيقِ،  مُبارَكٌ من ولَدِ الصِّدِّيقِ،  أَلَذُّه كما أَلَذُّ رِيقي  قال: تقول لذذته، بالكسر، أَلذه، بالفتح. ورجل لَذٌّ: مُلْتذ؛ أَنشد ابن  الأَعرابي لابن سَعْنَهَ:  فَراحَ أَصِيلُ الحَزْم لَذّاً مُرَزَّأً  وباكَرَ مَمْلُوءاً من الرَّاح مُتْرَعا  واللَّذّ واللَّذيذ: يجريان مَجرى واحداً في النعت. وقوله عز وجل: من  خمر لذةٍ للشاربِين أَي لذيذة، وقيل لذة أَي ذات لذةٍ؛ وشراب لَذٌّ من  أَشربة لُذٍّ ولِذاذ، ولَذيذٌ من أَشربة لِذاذ. وكأْسٌ لَذَّةٌ: لذيذة. وفي  التنزيل: بيضاء لَذةٍ للشاربين. وقد روي بيت ساعدة: لَذٌّ بِهَزِّ  الكَفِّ؛ أَراد يلتذ الكف به، وجعل اللذة للعَرَض الذي هو الهز لتشبثه بالكف  إِذا هزته، والمعروف لَدْنٌ، وكذلك رواه سيبويه؛ وأَنشد ثعلب:  حَتى اكْتَسى الرأْسُ قِناعاً أَشبها  أَمْلَحَ، لا لَذًّا ولا مُحَبَّا  فنفى عنه أَن يكون لَذًّا، وكذلك لو احتاج إِلى إِثباته وإِنجابه لوصفه  بأَنه لَذٌّ؛ وكان يقول:  «قناعاً أَشهبا، أَملح لذّاً محببا». ولَذَّ الشيءُ: صار لذيذاً. ابن  الأَعرابي: اللَّذُّ النوم؛ وأَنشد:  ولَذٍّ كَطَعْمِ الصَّرْخَدِيِّ، تركتُه  بأَرْضِ العِدى، من خَشْيَةِ الحَدَثانِ  واستشهد الجوهري هنا بقول الشاعر:  ولَذٍّ كطعم الصّرْخَدِيّ  قال ابن بري: البيت للراعي وعجزه:  . . . . . . . . . دفعته  عَشيَّةَ خَمْسِ القومِ والعينُ عاشقه.  أَراد أَنه لما دخل ديار أَعدائه لم ينم حذاراً لهم. وقوله في الحديث:  لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لُذَّ لَذًّا أَي قُرن بعضه إِلى بعض.  واللَّذْلَذَةُ: السُّرْعَةُ والخِفَّةُ. ولَذْلاذٌ: الذئبُ لسرعته؛  هكذا حكي لَذْلاذٌ بغير الأَلف واللام كأَوس ونَهْشَلٍ.  الجوهري: واللذِ واللذْ، بكسر الذال وتسكينها، لغة في الذي، والتثنية  اللذا بحذف النون، والجمع الذين؛ وربما قالوا في الجمع اللذون. قال ابن  بري: صواب هذه أَن تذكر في فصل لذا من المعتل. تاموضع قال وقد ذكره في ذلك  وإِنما غلّطه في جعله في هذا الموضع كونُه بغير ياء، قال: وهذا إِنما بابه  الشعر أَعني حذف الياء من الذي.
مقاييس اللغة:
(لذ) اللام والذال أصل صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على طِيبِ طعمٍ في الشَّيء. من ذلك اللَّذّة واللَّذَاذَة: طيبُ طَعم الشَّيء. قال:
……………………………...............([26]).
واللَّذُّ: النَّوم في قوله:
* ولَذٍّ كَطَعم الصَّرخَدِيِّ([27]) *
قال الفرّاء: رجلٌ لذٌّ: حسنُ الحديث.

##### Türkçe

لذذ
**لَذَّ** - **يَلَذُّ** - **لَذَّة**
**لَذَّ** - **يَلَذُّ** + bir varlık + bir şey ile: kendi nefsinde rıza, sevinç ve haz duyar; bu da şeyin görülmesi veya tadı veya içilmesi iledir.
**لَذَّة**: “**فَعْلَة**” vezni üzere, bir defalık fiil ismi; **لَذَّ** - **يَلَذُّ** (için).
**لَذَّةً**: **لَذَّة**’den hâl: lezzeti ilâve eden bir biçimde: nefiste rıza, sevinç ve haz duygusunu uyandıran bir biçimde; bu da, başkası değil de özellikle murad olunan özel bir şeyin görülmesi veya tadı veya içilmesi iledir.
Ve lafız, “nefsî–fikrî ve duyusal–zevkî lezzet ve haz duygusu” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**لَذَّ** - **يَلَذُّ**, **مَتَعَ** - **يَمْتَعُ** (**مَتُعَ** - **يَمْتُعُ**), **هَنَأَ** - **يهنِئُ** (**هَنَأَ** - **يَهْنَأُ**) (**هَنَأَ** - **يَهْنُؤُ**), **فَكِهَ** - **يَفْكَهُ**, **سَاغَ** - **يَسُوغُ**, **مَرَأَ** - **يَمْرَأُ** (**مَرِئَ** - **يَمْرَأُ**)

تلذ
﴿**يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ(71)**﴾ الزخرف

لذة
﴿**يطاف عليهم بكأس من معين(45)بيضاء لذة للشاربين(46)لا فيها غول ولا هم عنها ينزفون(47)وعندهم قاصرات الطرف عين(48)كأنهن بيض مكنون(49)**﴾ الصافات
﴿**مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم(15)**﴾ محمد

مختar الصحاح
● [لذذ] ل ذ ذ: **اللَّذَّة** lezzetlerin bir tanesidir. Ve “Ben **لَذِذْتُ** şeyi” (demek): onu **لَذِيذاً** buldum; ve onun bâbı **سلم**’dir; ve ayrıca **لَذَاذَاً** (da gelir). Ve **الْتَذَّ** onunla ve **تَلَذَّذَ** onunla, anlamca (aynıdır). Ve **شراب لَذُّ** ve **لَذِيذ** anlamca (aynıdır). Ve **اسْتَلَذَّهُ**: onu lezzetli saydı. Ve **اللَّذّ** uyku (demektir). Ve **اللَّذِ** ve **اللَّذْ**, **الذال**’ın kesresi ve sükûnu ile, **الّذي** hakkında bir dildir; ikili **اللَّذَا**, **النون**’un hazfiyle; çoğul **الّذين**; ve bazen ref‘te **اللّذُون** dediler.

ملخص اللسان:
1. **اللَّذَّةُ**: acının zıddı,
2. Onu lezzetli buldu ve onunla lezzetlendi: **لذَّه** ve **لَذَّ به** **يَلَذُّ** **لَذًّا** ve **لَذَاذَةً**; ve **الْتَذَّهُ** ve **الْتَذّ به** ve **اسْتَلَذّه**: onu **لَذِيذاً** saydı. Ve “Ben **لَذِذْتُ** şeyi” (demek): o **لذيذ**dir; yani iştah duyulan.
3. Ve **اللَّذّة** ve **اللَّذَادَةُ** ve **اللَّذِيذُ** ve **اللَّذْوَى**: hepsi, nimet ve kifayet ile yeme ve içmedir.
4. “**من خمر لذةٍ للشاربِين**”: yani lezzetli; ve “**لذة**” denildi: yani lezzet sahibi;
5. **اللَّذُّ** uyku;
6. Hadiste: “**لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لُذَّ لَذًّا**” yani onun bir kısmı bir kısmına bağlandı.
7. **اللَّذْلَذَةُ**: sürat ve hafiflik.

لسان العرب
● - لذذ: **اللَّذَّةُ**: acının zıddı; **اللذان**’ın bir tanesi. Onu lezzetli buldu ve onunla lezzetlendi: **لذَّه** ve **لَذَّ به** **يَلَذُّ** **لَذًّا** ve **لَذَاذَةً**; ve **الْتَذَّهُ** ve **الْتَذّ به** ve **اسْتَلَذّه**: onu **لَذِيذاً** saydı. Ve “Ben **لَذِذْتُ** şeyi”, **بالكسر**, **لَذَاذاً** ve **لَذَاذَةً**: yani onu lezzetli buldum. Ve **التذذت** onunla ve **تلذذت** onunla, anlamca (aynıdır). Ve **اللَّذّة** ve **اللَّذَادَةُ** ve **اللَّذِيذُ** ve **اللَّذْوَى**: hepsi, nimet ve kifayet ile yeme ve içmedir. Ve “Ben **لَذِذْتُ** şeyi ve ben onunla **أَلَذُّ** ederim **لَذَاذَةً**”; ve “Ben onu **لَذِذْتُ**” (demek) aynıdır. Ve İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
تَقاكَ بِكَعْبً واحد وتَلَذّه
يداك، إِذا ما هُزَّ بالكَفِّ يَعْسِلُ
Ve şey **لَذَّ** eder, **يَلَذُّ**, eğer lezzetli olursa; ve Rü’be dedi:
لَذَّتْ أَحاديثُ الغَوِيِّ المُبْدِعِ
yani onunla lezzet alındı. Ve **اللَّذيذُ**, **لِذاذاً** olarak cem‘ edilir. Ve hadiste: “Sizden biri bineğe bindiği zaman onu **مَلاذِّها** üzerine taşısın” yani onu sertlikte değil kolaylıkta koştursun. Ve **المَلاذُّ**: **مَلَذٍّ**’ün cem‘idir; o, lezzetin yeridir; “şey **لَذَّ** eder, **يَلَذُّ** **لَذاذة** (ile)”den; o hâlde o **لذيذ**dir, yani iştah duyulan. Ve Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: dünyanın zikrini yaptı da dedi ki: “Onun **لَذْواها**’sı geçti, **بَلْواها**’sı kaldı” yani onun lezzeti; o, **فَعْلى**’dır, **اللذة**’dendir; **التقضي** ve **التلظي** gibi iki **الذال**’dan biri **ياء**’a çevrildi. Ve onun **لَذْواها**’sının gitmesiyle, Efendimiz Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hayatını; ve **البلوى** ile de ondan sonra vuku bulan mihnetleri kastetti. Ve Zübeyr’in sözü:
(“Zübeyr’in sözü…” ifadesi: Kâmûs şerhinde; ve hadiste Zübeyr Abdullah’ı oynatırdı ve derdi.)
Hadiste, Abdullah’ı oynattığı sırada şöyle derdi:
أَبيضُ من آل أَبي عَتيقِ،
مُبارَكٌ من ولَدِ الصِّدِّيقِ،
أَلَذُّه كما أَلَذُّ رِيقي
Dedi ki: “Onu **لذذته**” dersin, **بالكسر**; “onu **أَلذه**” dersin, **بالفتح**. Ve **رجل لَذٌّ**: lezzet alan. İbnü’l-A‘râbî, İbn Sa‘neh’e (ait) inşâd etti:
فَراحَ أَصِيلُ الحَزْم لَذّاً مُرَزَّأً
وباكَرَ مَمْلُوءاً من الرَّاح مُتْرَعا
Ve **اللَّذّ** ve **اللَّذيذ**: nitelendirmede bir tek mecrâ üzere cereyan ederler. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: **من خمر لذةٍ للشاربِين** yani lezzetli; ve “**لذة**” denildi: yani lezzet sahibi; ve **شراب لَذٌّ**: **أَشربة لُذٍّ** ve **لِذاذ**’dan; ve **لَذيذٌ**: **أَشربة لِذاذ**’dan. Ve **كأْسٌ لَذَّةٌ**: lezzetli. Ve tenzîlde: **بيضاء لَذةٍ للشاربين**. Ve Sâ‘ide’nin beyti rivayet edildi: **لَذٌّ بِهَزِّ الكَفِّ**; muradı: avuç onunla lezzet alır; ve lezzeti, avucun onu sallaması olan araz için kıldı; avuç onu salladığı zaman ona yapışmasından dolayı. Ve ma‘rûf olan **لَدْنٌ**’dür; Sîbeveyh de onu böyle rivayet etti. Ve Sa‘leb inşâd etti:
حَتى اكْتَسى الرأْسُ قِناعاً أَشبها
أَمْلَحَ، لا لَذًّا ولا مُحَبَّا
Böylece onun **لَذًّا** olmasını nefyetti; ve aynı şekilde, eğer onu ispat etmeye ve onu övmeye muhtaç olsaydı, onu **لَذٌّ** olmakla vasfederdi. Ve şöyle derdi:
«قناعاً أَشهبا، أَملح لذّاً محببا».
Ve şey **لَذَّ** etti: lezzetli oldu. İbnü’l-A‘râbî: **اللَّذُّ** uyku (demektir). Ve inşâd etti:
ولَذٍّ كَطَعْمِ الصَّرْخَدِيِّ، تركتُه
بأَرْضِ العِدى، من خَشْيَةِ الحَدَثانِ
Ve Cevherî burada şairin sözüyle istişhâd etti:
ولَذٍّ كطعم الصّرْخَدِيّ
İbn Berrî dedi ki: Beyit Râ‘î’nindir; ve onun ikinci mısraı:
. . . . . . . . . دفعته
عَشيَّةَ خَمْسِ القومِ والعينُ عاشقه.
Muradı: düşmanlarının diyarına girdiği zaman, onlardan sakınarak uyumadı. Ve hadisteki sözü: “**لَصُبَّ عليكم العذاب صَبّاً ثم لُذَّ لَذًّا**” yani onun bir kısmı bir kısmına bağlandı. Ve **اللَّذْلَذَةُ**: sürat ve hafiflik. Ve **لَذْلاذٌ**: süratinden dolayı kurt; işte böyle, **الألف** ve **اللام** olmaksızın **لَذْلاذٌ** hikâye edildi; **أَوس** ve **نَهْشَلٍ** gibi. Cevherî: ve **اللذِ** ve **اللذْ**, **الذال**’ın kesresi ve sükûnu ile, **الذي** hakkında bir dildir; ikili **اللذا**, **النون**’un hazfiyle; çoğul **الذين**; ve bazen çoğulda **اللذون** dediler. İbn Berrî dedi ki: Bunun doğrusu, mu‘tel olan **لذا** faslında zikredilmesidir. Tam yerinde dedi ki: onu orada zikretmiştir; onu bu yerde yapmasında onu hatalı kılan şey, onun **ياء**sız olmasıdır. Dedi ki: Bu, ancak şiirin bâbıdır; yani **الذي**’den **الياء**’ın hazfini kastediyorum.

مقاييس اللغة:
(**لذ**) **اللام** ve **الذال** tek bir sahih asıldır; bir şeyde tadın hoşluğuna delâlet eder. Bundan: **اللَّذّة** ve **اللَّذَاذَة**: şeyin tadının hoşluğu. Dedi ki:
……………………………...............([26]).
Ve **اللَّذُّ**: şu sözünde uyku:
* ولَذٍّ كَطَعم الصَّرخَدِيِّ([27]) *
Ferrâ dedi ki: **رجلٌ لذٌّ**: sözü güzel (olan).
