# لذع (ل-ذ-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B0%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ذ - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والذال واللاّم معهما
ع ذ ل، ل ذ ع يستعملان فقط
عذل:
عَذَلَ يَعْذِلُ عَذْلاً وعَذَلاً، وهو اللّوم، والعُذّال الرّجال، والعُذّلُ النساء. قال:
يا صاحبيَّ أقلاّ اللّومَ والعَـذَلا		ولا تقولا لشيء فات ما فعلا
والعاذِلُ: اسم العِرْق الذي يخرج منه دم الاستحاضة.
لذع:
لَذَعَ يَلْذَعُ لَذْعاً كلَذْعِ النار أي: كحُرْقَتِها، ولَذَعْتُه بلساني، والقرحة تلتَذِعُ إذا قيّحتْ، ويلْذَعُها القيحُ. قال:
وفي الجَمْر لَذْعٌ كجمرِ الغَضَى
والطائر يلذَعُ الجناحَ إذا رَفْرَفَ به ثمّ حرّك جناحَيْهِ ومشَى مشياً قليلاً.

##### Türkçe

باب العين والذال واللاّم معهما
**ع ذ ل**, **ل ذ ع** yalnızca kullanılırlar.

**عذل**:
**عَذَلَ يَعْذِلُ عَذْلاً وعَذَلاً**; bu, kınamadır. **العُذّال** erkeklerdir; **العُذّلُ** kadınlardır. Dedi ki:
يا صاحبيَّ أقلاّ اللّومَ والعَـذَلا		ولا تقولا لشيء فات ما فعلا
**والعاذِلُ**: istihâza kanının çıktığı damarın adıdır.

**لذع**:
**لَذَعَ يَلْذَعُ لَذْعاً**; ateşin yakması gibi; yani: onun yanığı gibi. “Onu dilimle yaktım.” Yara **تلتَذِعُ**; irinlendiği zaman; ve irin onu **يلْذَعُ**. Dedi ki:
وفي الجَمْر لَذْعٌ كجمرِ الغَضَى
Ve kuş, kanadıyla çırptığında, sonra iki kanadını hareket ettirip az bir yürüyüşle yürüdüğünde kanadı **يلذَعُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَذَعَتْهُ النار لَذْعاً: أحرقته. ولَذَعَهُ بلسانه، أي أوجعَه بكلام. يقال: نعوذ بالله من لَواذِعِهِ. والْتِذاعُ القَرحةِ: احتراقها وجعاً إذا قيَّحتْ. واللَوْذَعِيُّ: الرجل الظريف الحديد الفؤاد.

##### Türkçe

**لَذَعَتْهُ النار** **لَذْعاً**: Onu yaktı. Ve **لَذَعَهُ بلسانه**, yani onu sözle acıttı. Denir ki: Allah’a sığınırız onun **لَواذِعِهِ**’nden. Ve **الْتِذاعُ القَرحةِ**: irinlediği zaman acıdan yanmasıdır. Ve **اللَوْذَعِيُّ**: zarif, yürekçe sert adamdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والذال مع اللام
عذل ، لذع ، ذعل ، ذلع : مستعملة .
عذل : قال الليث : العَذْل : اللَوْم . وقال غيره : العَذَل مثله . وهو مصدر عَذَل يَعْذِلُ عَذْلاً وعَذَلاً . والعُذَّال جمع العاذل . والعواذل من النساء جمع العاذلة ، ويجوز العاذلات .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : العَذْل : الإحْراق ، فكأن اللائم يُحْرِق بعَذْله قلب المعذول . قال : وقول العرب : هذه أيّامٌ مُعْتَذِلات إذا كانت نهاية في الحر من هذا .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : هذه أيام معتذلات بذال معجمة إذا كانت شديدة الحَرّ .
وأنشد أبو نصر عن الأصمعيّ :
لوَّامة لامت بلومٍ شِهَبِ
قال : الشِهَب أراد : الشهاب ، كأن لومها يحرقه .
وقال ابن الأعرابيّ أيضاً : العُذُل : الأيَّام الحارَّة . قال : وجمع العاذل العِرْقِ عُذُل أيضاً . وفي حديث ابن عبّاس أنه سئل عن المستحاضة ، فقال : ذاك العاذل يغذو .
قال أبو عُبَيد : العاذل : هو اسم العِرْق الذي يسيل منه دم الاستحاضة .
أبو عُبَيد عن الأحمر : عَذَلْنا فلاناً فاعتذل أي لام نَفْسَه وأعْتب .
وقال ابن السكيت : سمعت الكِلابيّ يقول : رَمَى فلان فأخطأ ثم اعتذَل أي رمى ثانية .
وروى أبو العباس عن سَلَمة عن الفرّاء أنه قال : سمعت المفضّل الضّبيّ يقول : كانت
العرب تقول في الجاهلية لشعبان : عاذل ، ولشهر رمضان : ناتق ، ولشوال : وَعِل ، ولذي القَعْدة : وَرْنة ، ولذي الحِجَّة : بُرَك ، ولمحرّم : مؤتمر ، ولصَفَر : ناجر ، ولربيع الأول : خَوّان ، ولربيع الآخِرِ : وَبْصان . ولجمادي الأولى : رُنَى ، وللآخرة : حُنَين ، ولرجب : الأصمّ .
لذع : قال الليث : لَذَع يَلْذَع لَذْعاً . وهي حُرْقة كحُرْقة النار . قال : ولذعتُ فلاناً بلساني . قال : والقَرْحة إذا قيَّحت تلتذع ، والقَيْح يلذعها . قال : والطائر يَلْذَع الجناحَ إذا رفرف ثم حَرّك شيئاً قليلاً جناحيه .
أبو عبيد : اللَوْذَعِيّ : الحَدِيد الفؤادِ . وقال الهذليّ :
فما بالُ أهل الدار لم يتفرّقوا
وقد خَفَّ عنها اللوذعيُّ الحُلاحِلُ
وقيل : هو الحَديد النفْس . ويقال : لَذَع فلان بعيره في فخذه لَذْعة أو لَذْعتين بطَرَف المِيسَم . وجمعها اللَذَعات .
ذعل : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الذَعَل : الإقرار بعد الجحود . قلت : وهذا حرف غريب ما رأيت له ذكراً في الكتب .
ذلع : قال بعض المصحِّفين : الأذلعيّ بالعين الضخم من الأيور الطويلُ . قلت : والصواب : الأذْلغِيّ ، بالغين لا غير .

##### Türkçe

باب العين والذال مع اللام
**عذل** ، **لذع** ، **ذعل** ، **ذلع** : kullanımdadır.

**عذل** : Leys dedi: **العَذْل**: kınama. Başkası dedi: **العَذَل** onun gibidir. Ve o, **عَذَل**’in masdarıdır: **عَذَل يَعْذِلُ عَذْلاً وعَذَلاً**. **العُذَّال**: **العاذل**’in çoğuludur. Kadınlardan **العواذل**: **العاذلة**’nin çoğuludur; **العاذلات** da caizdir.

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **العَذْل**: yakmadır; sanki kınayan, **عَذْله** ile kınananın kalbini yakar. Dedi ki: Arapların sözü: “Bunlar **مُعْتَذِلات** günlerdir” — bu, bundan (yani bu türden) sıcakta bir nihayet (en uç derece) olduğu zaman.

Ebu Ubeyd, Asma‘î’den: “Bunlar **معتذلات** günlerdir” — **ذال** mu‘ceme ile — şiddetli sıcak olduğu zaman.

Ebu Nasr, Asma‘î’den şu beyti rivayet etti:
لوَّامة لامت بلومٍ شِهَبِ

Dedi ki: **الشِهَب** ile murad etti: **الشهاب**; sanki onun kınaması onu yakar.

İbnü’l-A‘râbî ayrıca dedi: **العُذُل**: sıcak günlerdir. Dedi ki: **العاذل** damarının çoğulu **عُذُل** da olur. İbn Abbas hadîsinde: kendisine **المستحاضة** hakkında soruldu; dedi ki: “O, **العاذل**’dir; akar.”

Ebu Ubeyd dedi: **العاذل**: o, **الاستحاضة** kanının ondan aktığı damarın adıdır.

Ebu Ubeyd, Ahmer’den: “Biz falanı **عَذَلْنا** da o **اعتذل** etti”; yani kendini kınadı ve hoşnutluk (rızâ) istedi.

İbnü’s-Sikkît dedi: Kilâbî’nin şöyle dediğini işittim: “Falan attı da ıskaladı, sonra **اعتذَل** etti”; yani ikinci defa attı.

Ebu’l-Abbas, Seleme’den, Ferrâ’dan rivayet etti: dedi ki: Mufaddal ed-Dabbî’nin şöyle dediğini işittim: Araplar câhiliyede Şa‘bân’a **عاذل**, Ramazan ayına **ناتق**, Şevvâl’e **وَعِل**, Zilkade’ye **وَرْنة**, Zilhicce’ye **بُرَك**, Muharrem’e **مؤتمر**, Safer’e **ناجر**, Rebîülevvel’e **خَوّان**, Rebîülâhir’e **وَبْصان** derlerdi. Cemâziyelevvel’e **رُنَى**, sonrakine **حُنَين**, Receb’e **الأصمّ**.

**لذع** : Leys dedi: **لَذَع يَلْذَع لَذْعاً**. Ve o, ateşin yakması gibi bir yanmadır. Dedi ki: “Falanı dilimle **لذعتُ**.” Dedi ki: Yara irinlediği zaman **تلتذع**; irin onu **يلذع** eder. Dedi ki: Kuş, kanadı çırptığı zaman kanadı **يَلْذَع**; sonra iki kanadını azıcık hareket ettirir.

Ebu Ubeyd: **اللَوْذَعِيّ**: yürekçe sert olandır. Huzelî dedi ki:
فما بالُ أهل الدار لم يتفرّقوا
وقد خَفَّ عنها اللوذعيُّ الحُلاحِلُ

Ve denildi ki: o, nefisçe sert olandır. Ve denilir ki: Falan, devesini uyluğunda, dağlama aletinin ucuyla bir **لَذْعة** yahut iki **لَذْعتين** ile **لَذَع** etti. Onun çoğulu **اللَذَعات**’tır.

**ذعل** : Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الذَعَل**: inkârdan sonra ikrardır. Dedim ki: Bu, garip bir harftir; kitaplarda onun için bir anma görmedim.

**ذلع** : Bazı tashif yapanlar dedi: **الأذلعيّ** — **العين** ile — uzun erkek eşeklerden iri olandır. Dedim ki: doğrusu: **الأذْلغِيّ**, yalnız **الغين** iledir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والذال وما يثلثهما)
(لذع)  اللام والذال والعين يدلُّ على أصلٍ واحد، وهو الإحراق والحرارة. من ذلك اللَّذْع: لَذْع النار، وهو إحراقها الشَّيء، ويستعار ذلك فيقال: لذَعْتُه بلسانِي، إذا آذَيتَه أذىً يسيراً. ومنه قولهم جاء فلانٌ يتلذَّع، أي يتلفَّت يميناً وشِمالاً، كأنَّ شيئاً يقلِقُه ويُحرِقه.
ومن الباب اللوذَعِيُّ: الظَّريف، أي كأنَّه من حركته وكَيْسِه يُلْذَع. والتذَعت القَرْحة: فاحت([1])، لأنَّها تَلْتذِع وتلذَعُ صاحبَها.
(لذم)  اللام والذال والميم كلمةٌ تدلُّ على ملازمة شيءٍ لشيء. يقال لذِمْتُ الرّجل لَذْماً: لزمته. والمُلْذَمُ([2]): الرّجل المُولَع بالشَّيء. قال الهذليّ([3]):
--------------ـــ
([1]) فاحت: انتشرت، أو نفحت بالدم، وفي المجمل: "تاحت"، تحريف.
([2]) بضم الميم وفتحها.
([3]) المجمل: "وهو في شعر الهذلي". وانظر ديوان الهذليين (6: 228).

ـ

##### Türkçe

(**باب اللام والذال وما يثلثهما**)
(**لذع**)  **اللام** ve **الذال** ve **العين**, tek bir asla delâlet eder; o da yakma ve hararettir. Bundan **اللَّذْع**: ateşin **لَذْع**’ı; o, onun bir şeyi yakmasıdır. Bu, ödünç alınır da şöyle denir: “Onu dilimle **لذَعْتُه**”, ona az bir eziyetle eziyet ettiğim zaman. Ondandır onların sözü: “Falan geldi **يتلذَّع**”, yani sağa ve sola dönüp bakıyor; sanki onu tedirgin eden ve yakan bir şey varmış gibi.
Ve babdandır **اللوذَعِيُّ**: zarif; yani sanki onun hareketinden ve kurnazlığından dolayı “yakılır”.
Ve **تذَعت** yara: koktu([1]); çünkü o, yanar ve sahibini yakar.

(**لذم**)  **اللام** ve **الذال** ve **الميم**, bir şeyin bir şeye ملازمة’sına delâlet eden bir kelimedir. Denir: “Adamı **لذِمْتُ** **لَذْماً**”: ona yapıştım. Ve **المُلْذَمُ**([2]): şeye düşkün olan adam. Hüzeli([3]) dedi:
--------------ـــ
([1]) Koktu: yayıldı; yahut kanla nefes verdi; ve el-Mücmel’de: “تاحت”, tahrif.
([2]) **الميم**’in dammesiyle ve fethasıyla.
([3]) el-Mücmel: “Ve o, Hüzeli’nin şiirindedir.” Ve Hüzeli’lerin divanına bak (6: 228).

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ذ ع
لذعته النار والحرّ فالتذع وتلذعت النار‏:‏ تضرّمت‏.‏
فدمعي من ذكرها مسبلٌ وفي الصدر لذعٌ كلذع الغضا ولذعته بلساني‏.‏
والقيح يلذع القرحة والتذعت القرحة من القيح‏.‏
وأجد لذعةً ولوعةً‏.‏
وإنك لمذّاع لذّاعٌ‏:‏ لمن يعد بلسانه خيراً ثم يلذع بالخلف‏.‏
وكلمته فإذا هو غضبان يتلذّع‏.‏
ورأيته راكب بعيرٍ يتلذّع تحته‏.‏
قال‏:‏ تلذّع تحته أجذٌ طوتها نسوع الرّحل عارفةٌ صبور ورجل لوذعيّ‏:‏ ذكيّ حديد النفس‏.‏
قال يرثي ابن لبنى‏:‏ أذلّت هذيل يا ابن لبنى وجدّعت أنوفهم باللوذعيّ الحلاحل

##### Türkçe

ل ذ ع
**لذعته** ateş ve sıcak; böylece **التذع**; ve ateş **تلذعت**: tutuştu.
“Onu anmaktan dolayı gözyaşım salıverilmiş; ve göğüste **لذع** vardır, **الغضا**’nın **لذع**’ı gibi.” Ve onu dilimle **لذعته**.
Ve irin, yarayı **يلذع**; ve yara irinden **التذعت**.
Ve bir **لذعة** ve bir **لوعة** bulurum.
Ve şüphesiz sen **لمذّاع لذّاعٌ**’sın: diliyle hayır vadeden, sonra caymakla **يلذع** eden kimse için.
Ve onunla konuştum; bir de baktım ki o, öfkeli, **يتلذّع**.
Ve onu bir deveye binmiş gördüm; altında **يتلذّع**.
Dedi ki: “Altında **تلذّع** eden, **أجذٌ**’dur; onu **نسوع الرّحل** bükmüştür; **عارفةٌ** sabırlıdır.” Ve **لوذعيّ** bir adam: zeki, nefsi keskin.
İbn Lubnâ için mersiye söylerken dedi ki: “Huzeyl, ey İbn Lubnâ, zelil kıldı; ve onların burunlarını **باللوذعيّ الحلاحل** ile kesti.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللذْعُ: حُرْقةِ النار، وقيل: هو مسّ النارِ وحِدَّتها. لَذَعَه يَلْذَعُه لَذْعاً ولَذَعَتْه النار لَذْعاً: لفَحَتْه وأَحْرقتْه. وفي الحديث: خيرُ ما تَداوَيْتُم به كذا وكذا أَو لَذْعةٌ بنار تُصِيبُ أَلماً؛ اللَّذْعُ: الخفيفُ من إِحراق النار، يريد الكَيَّ. ولَذَعَ الحُبُّ قَلْبَه: آلمه؛ قال أَبو دواد:
فَدَمْعِيَ من ذِكْرِها مُسْبَلٌ،
وفي الصَّدْرِ لَذْعٌ كجَمْر الغَضا
ولَذَعَه بلسانه على المثل أَي أَوْجَعَه بكلام. يقول: نعوذُ بالله من لَواذِعِه. والتَّلَذُّعُ: التوَقُّدُ. وتَلَذّعَ الرجُل: توقَّدَ، وهو من ذلك. واللَّوْذَعِيُّ: الحدِيدُ الفُؤادِ واللسانِ الظريفُ كأَنه يَلْذَعُ من ذَكائِه؛ قال الهذلي:
فما بالُ أَهل الدَّارِ لم يَتَفَرَّقُوا،
وقد خَفَّ عنها اللَّوْذَعِيُّ الحُلاحِلُ؟
وقيل: هو الحديد النفْسِ. واللُّذَعُ: نَبِيذٌ يَلْذَعُ. وبعير مَلْذُوعٌ: كُوِيَ كَيّةً خفيفةً في فخذه. وقال أَبو علي: اللَّذْعةُ لَذْعةٌ بالمِيسَم في باطن الذراع، وقال: أَخذته من سمات الإِبل لابن حبيب. ويقال: لَذَعَ فلان بعيره في فخذه لذعة أَو لَذْعَتَيْنِ بطرَفِ الميسم. وجمعها اللَّذَعاتُ.
والتَذَعَت القَرْحةُ: قاحَتْ، وقد لَذَعَها القَيْحُ، والقرحة إِذا قَيَّحَتْ تَلْتَذِعُ، والتِذاعُ القَرْحةِ: احْتِراقُها وجَعاً. ولَذَعَ الطائِرُ: رَفْرَفَ ثم حرك جناحَيْه قليلاً، والطائر يَلْذَعُ الجناحَ من ذلك. وفي حديث مجاهد في قوله: أَولم يروا إِلى الطير فوقهم صافَّاتٍ ويَقْبِضْنَ، قال: بَسْطُ أَجْنِحَتِهِنَّ وتَلَذُّعُهُنَّ. ولَذَعَ الطائرُ جَناحَيْه إِذا رَفْرفَ فحرَّكهما بعد تسكينهما. وحكى اللحياني: رأَيته غَضْبانَ يَتلَذَّعُ أَي يَتَلَفَّتُ ويحرّك لسانه.

##### Türkçe

**اللذْعُ**: ateşin yanığı; ve denildi ki: o, ateşin dokunuşu ve keskinliğidir. **لَذَعَه يَلْذَعُه لَذْعاً** ve **لَذَعَتْه النار لَذْعاً**: onu yaladı ve onu yaktı. Ve hadiste: “Sizin onunla tedavi olduğunuz şeylerin hayırlısı şöyle şöyle yahut acı isabet ettiren ateşle bir **لَذْعةٌ**’dır”; **اللَّذْعُ**: ateşin yakmasından hafif olan; dağlamayı kasteder. Ve **لَذَعَ الحُبُّ قَلْبَه**: ona acı verdi; Ebû Duvâd dedi:
فَدَمْعِيَ من ذِكْرِها مُسْبَلٌ،
وفي الصَّدْرِ لَذْعٌ كجَمْر الغَضا
Ve mesel üzere **لَذَعَه بلسانه**: yani onu sözle incitti. Der ki: Allah’a onun **لَواذِعِه**’inden sığınırız. Ve **التَّلَذُّعُ**: tutuşma. Ve **تَلَذّعَ الرجُل**: tutuştu; o, bundandır. Ve **اللَّوْذَعِيُّ**: yürekçe sert ve dilce zarif olan; sanki zekâsından dolayı yakar; Huzelî dedi:
فما بالُ أَهل الدَّارِ لم يَتَفَرَّقُوا،
وقد خَفَّ عنها اللَّوْذَعِيُّ الحُلاحِلُ؟
Ve denildi ki: o, nefisce sert olandır. Ve **اللُّذَعُ**: yakan bir nebiz. Ve **بعير مَلْذُوعٌ**: uyluğunda hafif bir dağlama ile dağlanmış. Ebû Ali dedi: **اللَّذْعةُ** kolun iç tarafında dağlama demiriyle bir **لَذْعةٌ**’dır; ve dedi: onu İbn Habîb’in develerin damgalarından aldım. Ve denilir: falan, devesini uyluğunda dağlama demirinin ucuyla bir **لَذْعة** yahut iki **لَذْعَتَيْنِ** ile dağladı. Onun çoğulu **اللَّذَعاتُ**’tır.

Ve **التَذَعَت القَرْحةُ**: kabuk bağladı; ve ona irin **لَذَعَ** etti; ve yara, irinlendiği zaman **تَلْتَذِعُ**; ve **التِذاعُ القَرْحةِ**: acıdan yanmasıdır. Ve **لَذَعَ الطائِرُ**: kanat çırptı, sonra iki kanadını azıcık hareket ettirdi; kuş, bundan dolayı kanadı **يَلْذَعُ** eder. Ve Mücâhid’in “Üstlerinde saf saf duran kuşlara bakmadılar mı ve (kanatlarını) kapatırlar” sözü hakkındaki hadisinde: dedi ki: onların kanatlarını açması ve onların **تَلَذُّعُهُنَّ**’udur. Ve kuş, iki kanadını, onları sakinleştirdikten sonra hareket ettirdiği zaman **لَذَعَ** eder. Lihyânî nakletti: onu öfkeli gördüm, **يَتلَذَّعُ**; yani sağa sola bakınır ve dilini hareket ettirir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ذ ع * * لَذَعَتْهُ * النار أحرقته وبابه قطع و * اللَّوْذَعِيُّ * الظريف الحديد الفؤاد

##### Türkçe

* ل ذ ع * * **لَذَعَتْهُ** * ateş onu yaktı; ve bâbı: kesmek. Ve * **اللَّوْذَعِيُّ** * zarif, demir (gibi) yürekli.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لذع الحب قلبه، كمنع: آلمه، نقله ابن دريد، وهو مجاز، ومنه قول أبي دواد:
  فدمعي من ذكرهـا مـسـبـل                      وفي الصدر لذع كجمر الغضى ولذعت النار الشيء تلذعه لذعا: لفحته وأحرقته، وقد يراد باللذع الإحراق الخفيف، وهو الكي.
 ولذع بعيره لذعة، أو لذعتين: وسمه في فخذه، بطرف الميسم، ركزة، أو ركزتين وقال أبو علي: اللذعة: لذعة الميسم في باطن الذراع، وقال: أخذته من سمات الإبل لابن حبيب.
 ومن المجاز رجل مذاع لذاع، كشداد، أي: مخلاف للوعد، كما في العباب، وفي الأساس: يعد بلسانه خيرا، ثم يلذع بالخلف.
 ومن المجاز اللوذع، كجوهر، واللوذعي، بزيادة الياء: الخفيف الذكي الظريف الذهن، وقيل: هو الحديد الفؤاد والنفس.
 واللسن الفصيح، كأنه يلذع بالنار من ذكائه وحرارته، قال أبو خراش الهذلي:
  فما بال أهل الدار لم يتفرقواوقد خف عنها اللوذعي الحلاحل وقال آخر:
  وعربة أرض ما يحل حرامهـا                      من الناس إلا اللوذعي الحلاحل يعني به النبي صلى الله عليه وسلم أحلت مكة ساعة من النهار، ثم عادت كما كانت.
 ومن المجاز التذع القرح التذاعا: إذا احترق وجعا، وذلك إذا تقيح، وقد لذعها القيح.
 ومن المجاز تلذع: التفت يمينا وشمالا وحرك لسانه من الغضب، يقال: رأيته غضبان يتلذع.
 حكاه اللحياني وفي الأساس: كلمته فإذا هو غضبان يتلذع.
 وقال الشيباني: تلذع: سار سيرات حسنا، زاد ابن عباد في ، وفي المحيط: مع سرعة وهو مجاز، وفي الأساس: رأيته راكب بعير يتلذع تحته.
 ومما يستدرك عليه: لذعة بلسانه: أوجعه بكلام، ومنه: نعوذ بالله من لواذعه، كما في الصحاح وهو مجاز.
 والتلذع: التوقد، ومنه: تلذع الرجل: توقد ذهنه، وهو مجاز.
 واللذع، كصرد: نبيذ يلذع.
 وبعير ملذوع: كوي كية خفيفة على فخذه.
 ولذع الطائر: رفرف ثم حرك جناحيه قليلا، كما في اللسان والتكملة.

##### Türkçe

**لذع** aşk onun kalbini, **كمنع** gibi: onu acıttı; onu İbn Düreyd nakletti; ve o mecazdır. Ondan Ebû Duvâd’ın sözü:
  “Gözyaşım onu anmaktan dökülen,                      ve göğüste **لذع** vardır, **كجمر الغضى** gibi”

Ve ateş, şeyi **تلذعه** **لذعا**: onu yaladı ve onu yaktı; ve bazen **اللذع** ile hafif yakma kastedilir; ve o, dağlamadır.

Ve **لذع** onun devesini bir **لذعة** ile, yahut iki **لذعة** ile: onu uyluğunda, dağlama demirinin ucuyla damgaladı; bir **ركزة** ile, yahut iki **ركزتين** ile. Ebû Ali dedi: **اللذعة**: dağlama demirinin **لذعة**si, kolun iç tarafındadır. Ve dedi: onu İbn Habîb’in deve damgalarından aldım.

Ve mecazdan: **رجل مذاع لذاع**، **كشداد** gibi; yani: vaade aykırı olan; **العباب**’da olduğu gibi. **الأساس**’ta: diliyle hayır vaad eder, sonra aykırılıkla **يلذع** eder.

Ve mecazdan: **اللوذع**، **كجوهر** gibi; ve **اللوذعي**, **الياء**’ın artırılmasıyla: hafif, zeki, zarif zihinli. Ve denildi: o, sert kalpli ve nefisli olandır.

Ve fasih dil; sanki zekâsı ve harareti sebebiyle ateşle **يلذع** eder. Ebû Harâş el-Hüzelî dedi:
  “Ev halkına ne oluyor ki ayrılmadılar,                      oysa ondan **اللوذعي الحلاحل** hafifledi”

Ve bir başkası dedi:
  “Ve Arapların bir yeri; onun haramını helâl kılmaz                      insanlardan hiç kimse, ancak **اللوذعي الحلاحل**”

Bununla Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) işaret eder; Mekke günün bir saatinde helâl kılındı, sonra olduğu gibi geri döndü.

Ve mecazdan: **التذع** yara **التذاعا**: acıdan yandığı zaman; bu, irinlendiği zaman olur; ve onu irin **لذع** etmiştir.

Ve mecazdan: **تلذع**: sağa ve sola döndü ve öfkeden dilini hareket ettirdi; denir: onu öfkeli gördüm, **يتلذع** eder.

Onu el-Lihyânî hikâye etti. **الأساس**’ta: onunla konuştum da bir de baktım ki o öfkeli, **يتلذع** ediyor.

Eş-Şeybânî dedi: **تلذع**: güzel yürüyüşler yürüdü. İbn Abbâd, “...” içinde artırdı. **المحيط**’ta: bir hız ile; ve o mecazdır. **الأساس**’ta: onu bir deveye binmiş gördüm; altında **يتلذع** ediyor.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **لذعة بلسانه**: sözle onu acıttı. Ondan: “Allah’a sığınırız, onun **لواذعه**lerinden”; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve o mecazdır.

Ve **التلذع**: tutuşma. Ondan: adamın **تلذع** etmesi: zihninin tutuşması; ve o mecazdır.

Ve **اللذع**، **كصرد** gibi: **يلذع** eden nebiz.

Ve **بعير ملذوع**: uyluğunda hafif bir dağlama ile dağlanmış.

Ve **لذع** kuş: kanat çırptı, sonra kanatlarını biraz hareket ettirdi; **اللسان** ve **التكملة**’de olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَذَعَ اللِّسَانَ
1 لَذَعَ اللِّسَانَ ذ [It burned the tongue; was acrid]. (S, Msb, art. حرف; &c.)

لَذْعُ البَرْدِ
لَذْعُ البَرْدِ ذ [The hurting, or paining, of cold]. (S, O, K, voce شَفِيفٌ.)

##### Türkçe

**لَذَعَ اللِّسَانَ**
1 **لَذَعَ اللِّسَانَ** ذ [Dili yaktı; yakıcı/acı (keskin) idi]. (S, Msb, md. **حرف**; vb.)

**لَذْعُ البَرْدِ**
**لَذْعُ البَرْدِ** ذ [Soğuğun incitmesi yahut acıtması]. (S, O, K, **شَفِيفٌ** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَذَعَ
لَذَعَ A ( n. ac. لَذْع 1 ),
a.  Burned.

b.  [ acc. &  Bi ], Hurt, stung, nettled by.

تَلَذَّعَ
تَلَذَّعَ V ,
a.  Looked about.

اِلْتَذَعَ
اِلْتَذَعَ VIII ,
a.  Smarted; Was burnt.

لَذْعَة
لَذْعَة 1t ,
a.  Burn.

لَاْذِعَة
لَاْذِعَة 21t , ( pl. لَوَاْذِعُ 41 ),
a.  Sarcasm, stinging speech, sneer.

لَذَّاْع
لَذَّاْع 28 ,
a.  Biting, sarcastic, ironical, sneering; caustic.

لَاذَع
لَاذَع
a.  see supra 21t .

لَذْعَة الشَمْس
لَذْعَة الشَمْس
a.  Sun-stroke.

لَوْذَع
لَوْذَع ,  لَوْذَعِيّ
a.  Keen, quick-witted; witty.

b.  Sharp, caustic.

c.  Eloquent.

اللَّاذِقِيَّة
اللَّاذِقِيَّة
a.  Lattichea ( city ).

##### Türkçe

لَذَعَ
**لَذَعَ** A ( i. ac. **لَذْع** 1 ),
a. Yaktı.

b. [ acc. & Bi ], incitti, (bir şey ile) soktu, ısırganladı.

تَلَذَّعَ
**تَلَذَّعَ** V ,
a. Etrafa baktı.

اِلْتَذَعَ
**اِلْتَذَعَ** VIII ,
a. Sızladı; yakıldı.

لَذْعَة
**لَذْعَة** 1t ,
a. Yanık.

لَاْذِعَة
**لَاْذِعَة** 21t , ( pl. **لَوَاْذِعُ** 41 ),
a. İğneleme, acıtıcı söz, alaylı gülüş.

لَذَّاْع
**لَذَّاْع** 28 ,
a. Isırıcı, iğneleyici, ironik, alaycı; yakıcı.

لَاذَع
**لَاذَع**
a. yukarıya bakınız 21t .

لَذْعَة الشَمْس
**لَذْعَة الشَمْس**
a. Güneş çarpması.

لَوْذَع
**لَوْذَع** , **لَوْذَعِيّ**
a. Keskin, çabuk kavrayışlı; nükteli.

b. Keskin, yakıcı.

c. Belîğ.

اللَّاذِقِيَّة
**اللَّاذِقِيَّة**
a. Lattichea (şehir).
