# لذع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B0%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لذع

لذع الحب قلبه، كمنع: آلمه، نقله ابن دريد، وهو مجاز، ومنه قول أبي دواد:
  فدمعي من ذكرهـا مـسـبـل                      وفي الصدر لذع كجمر الغضى ولذعت النار الشيء تلذعه لذعا: لفحته وأحرقته، وقد يراد باللذع الإحراق الخفيف، وهو الكي.
 ولذع بعيره لذعة، أو لذعتين: وسمه في فخذه، بطرف الميسم، ركزة، أو ركزتين وقال أبو علي: اللذعة: لذعة الميسم في باطن الذراع، وقال: أخذته من سمات الإبل لابن حبيب.
 ومن المجاز رجل مذاع لذاع، كشداد، أي: مخلاف للوعد، كما في العباب، وفي الأساس: يعد بلسانه خيرا، ثم يلذع بالخلف.
 ومن المجاز اللوذع، كجوهر، واللوذعي، بزيادة الياء: الخفيف الذكي الظريف الذهن، وقيل: هو الحديد الفؤاد والنفس.
 واللسن الفصيح، كأنه يلذع بالنار من ذكائه وحرارته، قال أبو خراش الهذلي:
  فما بال أهل الدار لم يتفرقواوقد خف عنها اللوذعي الحلاحل وقال آخر:
  وعربة أرض ما يحل حرامهـا                      من الناس إلا اللوذعي الحلاحل يعني به النبي صلى الله عليه وسلم أحلت مكة ساعة من النهار، ثم عادت كما كانت.
 ومن المجاز التذع القرح التذاعا: إذا احترق وجعا، وذلك إذا تقيح، وقد لذعها القيح.
 ومن المجاز تلذع: التفت يمينا وشمالا وحرك لسانه من الغضب، يقال: رأيته غضبان يتلذع.
 حكاه اللحياني وفي الأساس: كلمته فإذا هو غضبان يتلذع.
 وقال الشيباني: تلذع: سار سيرات حسنا، زاد ابن عباد في ، وفي المحيط: مع سرعة وهو مجاز، وفي الأساس: رأيته راكب بعير يتلذع تحته.
 ومما يستدرك عليه: لذعة بلسانه: أوجعه بكلام، ومنه: نعوذ بالله من لواذعه، كما في الصحاح وهو مجاز.
 والتلذع: التوقد، ومنه: تلذع الرجل: توقد ذهنه، وهو مجاز.
 واللذع، كصرد: نبيذ يلذع.
 وبعير ملذوع: كوي كية خفيفة على فخذه.
 ولذع الطائر: رفرف ثم حرك جناحيه قليلا، كما في اللسان والتكملة.

### Türkçe

**لذع** aşk onun kalbini, **كمنع** gibi: onu acıttı; onu İbn Düreyd nakletti; ve o mecazdır. Ondan Ebû Duvâd’ın sözü:
  “Gözyaşım onu anmaktan dökülen,                      ve göğüste **لذع** vardır, **كجمر الغضى** gibi”

Ve ateş, şeyi **تلذعه** **لذعا**: onu yaladı ve onu yaktı; ve bazen **اللذع** ile hafif yakma kastedilir; ve o, dağlamadır.

Ve **لذع** onun devesini bir **لذعة** ile, yahut iki **لذعة** ile: onu uyluğunda, dağlama demirinin ucuyla damgaladı; bir **ركزة** ile, yahut iki **ركزتين** ile. Ebû Ali dedi: **اللذعة**: dağlama demirinin **لذعة**si, kolun iç tarafındadır. Ve dedi: onu İbn Habîb’in deve damgalarından aldım.

Ve mecazdan: **رجل مذاع لذاع**، **كشداد** gibi; yani: vaade aykırı olan; **العباب**’da olduğu gibi. **الأساس**’ta: diliyle hayır vaad eder, sonra aykırılıkla **يلذع** eder.

Ve mecazdan: **اللوذع**، **كجوهر** gibi; ve **اللوذعي**, **الياء**’ın artırılmasıyla: hafif, zeki, zarif zihinli. Ve denildi: o, sert kalpli ve nefisli olandır.

Ve fasih dil; sanki zekâsı ve harareti sebebiyle ateşle **يلذع** eder. Ebû Harâş el-Hüzelî dedi:
  “Ev halkına ne oluyor ki ayrılmadılar,                      oysa ondan **اللوذعي الحلاحل** hafifledi”

Ve bir başkası dedi:
  “Ve Arapların bir yeri; onun haramını helâl kılmaz                      insanlardan hiç kimse, ancak **اللوذعي الحلاحل**”

Bununla Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) işaret eder; Mekke günün bir saatinde helâl kılındı, sonra olduğu gibi geri döndü.

Ve mecazdan: **التذع** yara **التذاعا**: acıdan yandığı zaman; bu, irinlendiği zaman olur; ve onu irin **لذع** etmiştir.

Ve mecazdan: **تلذع**: sağa ve sola döndü ve öfkeden dilini hareket ettirdi; denir: onu öfkeli gördüm, **يتلذع** eder.

Onu el-Lihyânî hikâye etti. **الأساس**’ta: onunla konuştum da bir de baktım ki o öfkeli, **يتلذع** ediyor.

Eş-Şeybânî dedi: **تلذع**: güzel yürüyüşler yürüdü. İbn Abbâd, “...” içinde artırdı. **المحيط**’ta: bir hız ile; ve o mecazdır. **الأساس**’ta: onu bir deveye binmiş gördüm; altında **يتلذع** ediyor.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **لذعة بلسانه**: sözle onu acıttı. Ondan: “Allah’a sığınırız, onun **لواذعه**lerinden”; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve o mecazdır.

Ve **التلذع**: tutuşma. Ondan: adamın **تلذع** etmesi: zihninin tutuşması; ve o mecazdır.

Ve **اللذع**، **كصرد** gibi: **يلذع** eden nebiz.

Ve **بعير ملذوع**: uyluğunda hafif bir dağlama ile dağlanmış.

Ve **لذع** kuş: kanat çırptı, sonra kanatlarını biraz hareket ettirdi; **اللسان** ve **التكملة**’de olduğu gibi.
