# لزأ (ل-ز-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ز - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: لزء

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَزَّأْتُ الإبلَ تَلْزِئةً، إذا أحسنتَ رعيَها. وقبَّح الله أُمًّا لَزَأَتْ به، أي وَلَدَتْهُ.

##### Türkçe

**لَزَّأْتُ** develeri **تَلْزِئةً**, onu iyi otlattığın zaman.

Ve Allah çirkin kılsın bir anneyi ki onunla **لَزَأَتْ**; yani onu **وَلَدَتْهُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ل ( و ا ي ء )
لوز ، لزأ ، ألز ، زول : مستعملة .
لوز : اللَّوزُ : معروف من الثّمار ، اسمُ للجِنس ، الواحدة لَوْزَة ، ورجل مُلوَّز : إذا كان لطيفَ الصّورة .
واللَّوْزِينَجُ من الحَلْواءِ أشبه بالقطايف تُؤدَم بدُهن اللَّوْز .
وقال أبو عمرو : القُمْرُوص : اللَّوْز .
قال : والجِلَّوْزُ : البُنْدُق .
لزأ : أبو عبيد عن الأصمعي : لزَأْتُ الإبلَ : إذا أحسَنْتَ رِعْيتها . ولَزَأْتُ الرجلَ : إذا أعطيتَه .
قال : وتلزّأتْ رِيّاً : إذا امتلأت رِيّاً ، وكذلك توزّأَتْ رِيّاً . ولزأْتُ القِربة : إذا ملأتَها .
ألز : أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : الألْز : اللُّزوم للشيء ، وقد أَلَزته يألِزُ أَلْزاً .
زول : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الزَّوْل : الغلامُ الظّريف . والزَّوْل : الصَّقْر . والزَّوْل : فَرْجُ الرجل . والزَّوْل : العُجْب . والزَّوْلُ : الشّجاع . والزَّوْل : الجَواد . والزَّوْلة : المرأة البَرْزَة . والزَّوْل : الزَّوَلان .
أبو عبيد : الزَّوْل من الرجال الخفيفُ الظريفُ ، وجمعُه أزْوال ، والمرأة زَوْلة ، قال : والزَّوْل : العُجْب ، وأَنشَد للكميت :
زَوْلاً لديها هو الأزْوَلُ
والمُزاوَلة : معالجةُ الرّجل الشيءَ ومحاوَلتُه ، يقال : فلانٌ يُزاوِل حاجةً له .
قلتُ : وهذا كلُّه من زَالَ يَزول زَوْلاً وزَوَلاناً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الزّوْل : الحركة ، يقال : رأيتُ شَبَحاً ، ثم زال ، أي : تحَرَّك .
قال : وزالَ يَزُول زَوْلاً : إذا تَظَرَّف .
وقال اللّيثُ : الزّوال : زَوالُ الشّمس ، وزوال المُلْك ونحو ذلك مما يَزُول عن حاله ؛ وقد زالت الشمسُ زَوالاً . وزَال القومُ عن مكانِهم : إذا حاصُوا عنه وتَنَحَّوا .
وقال الأصمعيّ : زُلْت من مكاني أَزُول زَوَالاً ، وأَزَلْتُه عن مكانه إزالةً . وزاوَلْتُه مُزَاوَلةً : إذا عالجَته .
وقال أبو الهيثم : يقال : استَحِلّ هذا الشخصَ واستزِلَّه ، أي : انظرْ هل يَحُول ، أي : يتحرّك أو يَزُول ، أي : يفارق موضعه . ويقال : أخَذَه العَوِيل والزّوِيل
لأمرٍ ما ، أي : أخذَه البُكاءُ والقَلَق والحَرَكة .
وفي الحديث أنّ رجلاً من المشركين رَمَى رجلاً من المسلمين كان يُرايغ العدوّ في قُلَّة جَبل ، فرماه رجلٌ من المشركين بسهمَين ، ولم يتحرّك .
فقال الرامي : قد خالَطَه سهمايَ ، ولو كان زايلهُ لتحرّك ولم يتحرّك المسلم لئلاّ يَشعُر به المشركون فيُجهِزوا عليه .
والزائلةُ : كلُّ ذي رُوح من الحيوان يَزُول عن موضعه ولا يقَرّ في مكانه ، يقع على الإنسان وغيرِه وقال الشاعر :
وكنتُ امرأً أَرمِي الزَّوائل مَرّةً
فأصبحتُ قد ودّعْت رَمْيَ الزَّوائلِ
وعَطّلْتُ قوسَ الجهلِ عن شَرَعاتِها
وعادَتْ سِهامي بينَ رَثَ وناصِلِ
وهذا رجلٌ كان يَختِل النساءَ في شبيبَته بحُسْنه ، فلمّا شاب وأسَنَّ لَمْ تَصْبُ إليه امرأة .
ويقال : فلان يَرمِي الزَّوائل : إذا كان طَبّاً بإصْباء النّساء إليه .
ويقال للرجل إذا فَزِع ، من شيء وحَذِر : زِيلَ زَوِيلهُ .
وفي ( النوادر ) : يقال : زيل زويله ، أي : بلغ مكنون نفسه .
وقال اللحياني يقال : لما رآني زيل زويله وزواله من الذعر والفَرَق ؛ أي : جانبه . وأنشد قول ذي الرمة :
إذا ما رأتنا زيل منا زويلها
ويقال : فلان لا يستطيع من منزلة زويلاً ولا حويلاً ، أي : تحويلاً . قال الراعي :
لا يستطيع عَنِ الديار حويلا
ويروى : زويلا .
ويقال : زال الشيء : إذا ترك عن مكانه ولم يبرحه ؛ ومنه قيل : ليلٌ زائل النجوم ، إذا وصف بالطول ؛ أي : تلوح نجومه ولا تغيب . وقال الشاعر :
ولي منك أيام إذا شحط النوى
طوال وليلاة نزول نجومها
أي : تلمع ولا تغيب . وقول الشاعر :
ولا مال إلا زائل وشريم
أراد بالزائل : الوحش . والشريم : القوس يصيد بها .
ويقال فلان عوْز لوز ؛ اتباع له .
ويقال : ما زالَ يَفعل كذا وكذا ، ولا يزال يَفعَل كذا ، كقولك : ما بَرح وما فَتِىء وما انفَكّ ، ومضارِعُه لا يَزال ، ولا يُتكلّم به إلا بحرفِ نفيٍ .
قال ابن كيسان : ليس يراد بما زال ولا يزال الفعل من زال يزول إذا انصرف من حال إلى حال ، وزَال من مكانه ، ولكن يراد بهما ملازمة الشيء والحالُ الدائمة .
وأما زالَ يَزيل فإن سلمة روى عن الفرّاء أنه قال في قوله تعالى : ( فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ ) ( يونس : 28 ) قال : ليست من زُلْتُ ، وإنما هي من زِلْتُ الشيءَ فأنا أَزِيله : إذا فَرّقْتَ
ذا مِن ذا .
وأبنت ذا من ذا ، كقولك : مِزْ ذا من ذا .
وقرأ بعضُهم : ( فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ ) ( يونس : 28 ) ، أي : فرّقنا ، وهو مِن زالَ يَزُول ، وأَزلْتُه أنا .
قلت : وهذا غلط منه ، ولم يُميز بين زَالَ يَزُول وزالَ يَزِيل ، كما مَيّز بينهما الفرّاء . وكان القُتَيبيّ ذا بَيان عَذْب ، إلاّ أنه منحوسُ الحظّ من النّحو والصّرف ومقايِسهما ؛ وأما قولُ ذي الرّمة :
وبَيْضَاءَ لا تَنْحاشُ مِنّا وأُمُّها
إذا ما رأتْنا زِيلَ مِنّا زَوِيلُها
فإنه أراد بالبيضاء بيضةَ النعامة : ( لا تَنحاشُ منّا ) ، أي : لا تَنفِر منّا ، لأنّ البيضة لا حَراكَ لها ، وأمُّ البيضةِ : النّعامةُ الّتي باضَتْها إذا رأَتْنا ذُعِرَتْ منّا وجَفَلَتْ نافرةً ، وذلك معنى قوله :
زِيلَ منّا زَوِيلُها
وأما قول الأعشى :
هذا النهارُ بدَا لَها من هَمِّها
ما بالُها باللّيل زالَ زَوالَها
قال أبو عبيد : قال أبو عُبيدة : قال أبو عَمْرو بنُ العَلاء : إنما هو ما بالُها باللّيل زَالَ زَوالُها ، بالضم ؛ وتقول : هذا إقواء ، ورواه غيرُه بالنَّصْب على معنى زَالَ عنها طَيْفُها باللّيل كزَوالِها هي بالنّهار .
وقال أبو بكر : زال زوالها ؛ أزال الله زوالَها .
وقال أبو العبّاس أحمدُ بن يحيى في قوله : ( زالَ زَوالَها ) تقديرُه : زالَ خَيالُها ؛ أي : زال خيالها حين تَزُولُ فَنَصب زوالَها في قوله على الوقت . ومذهب المحلّ .
ويقال : ركوبي ركوبَ الأمير ، أي : وقت ركوب الأمير ، والمصادر المؤقتة تجري مجرى الأوقات . ويقال : ألقى عبد الله خروجَه من منزله ، أي : وقت خروجه من منزله .
قال ابن السكيت : يقال : أزال الله زوالَه ، وزَالَ زَوالَه : إذا دعى عليه بالهلاك . وحكى زيل زوالُه ويقال : زال الشيء من الشيء يَزيله زيلاً : إذا مازه . وزِلته فلم يزل قلت : وهذا يحقق ما قاله أبو بكر في قوله : زال زوالها ، أنه بمعنى أزال الله زوالها . أبو عبيد عن أبي عبيدة : زلت الشيء وأزلته ، هكذا رواه في الأمثلة .
وروي عن عليّ كرم الله وجهَه أنه ذَكَر المهديَّ من وَلد الحُسَين فقال : وأنه يكون : أزْيَلَ الفَخِذين ، أراد أنّه مُتزايِل الفخذين وهو الزَّيْل بمعنى التَّزَيُّل .

##### Türkçe

ز ل ( و ا ي ء )
**لوز** ، **لزأ** ، **ألز** ، **زول** : kullanımdadır.

**لوز** : **اللَّوزُ** : meyvelerden bilinen (bir şey)dir; cins için isimdir; teki **لَوْزَة**’dir. Ve **مُلوَّز** adam: suretçe latif olduğu zaman.

Ve **اللَّوْزِينَجُ** tatlıdandır; **القطايف**’e daha çok benzer; **دُهن اللَّوْز** ile katık yapılır.

Ebû Amr dedi: **القُمْرُوص**: **اللَّوْز**’dur.
Dedi: ve **الجِلَّوْزُ**: **البُنْدُق**’tur.

**لزأ** : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **لزَأْتُ الإبلَ**: develeri iyi güttüğün zaman. Ve **لَزَأْتُ الرجلَ**: ona verdiğin zaman.
Dedi: ve **تلزّأتْ رِيّاً**: suya kanmışlıkça dolduğu zaman; ve yine **توزّأَتْ رِيّاً**. Ve **ولزأْتُ القِربة**: onu doldurduğun zaman.

**ألز** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الألْز**: şeye yapışma/bağlı kalmadır; ve onu **أَلَزته**; **يألِزُ** **أَلْزاً**.

**زول** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الزَّوْل**: zarif oğlandır. Ve **الزَّوْل**: doğandır. Ve **الزَّوْل**: erkeğin ferci (cinsel uzvu)dur. Ve **الزَّوْل**: kendini beğenme/ucbdur. Ve **الزَّوْلُ**: yiğittir. Ve **الزَّوْل**: cömert attır. Ve **الزَّوْلة**: öne çıkan (görünür) kadındır. Ve **الزَّوْل**: **الزَّوَلان**’dır.

Ebû Ubeyd: **الزَّوْل** erkeklerden hafif (çevik) zarif olandır; çoğulu **أزْوال**’dır; kadın **زَوْلة**’dir. Dedi: ve **الزَّوْل**: **العُجْب**’dur. Ve el-Kumeyt’ten okudu:
زَوْلاً لديها هو الأزْوَلُ

Ve **المُزاوَلة**: adamın şeyi ele alması ve ona teşebbüs etmesidir; denir: falan, kendisi için bir ihtiyacı **يُزاوِل** eder.

Dedim: bunun hepsi **زَالَ يَزول زَوْلاً وزَوَلاناً**’dandır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الزّوْل**: harekettir; denir: bir gölge gördüm, sonra **زال**; yani: hareket etti.
Dedi: ve **زالَ يَزُول زَوْلاً**: zariflik tasladığı zaman.
Ve el-Leys dedi: **الزّوال**: güneşin zevali; ve mülkün zevali ve bunun benzeri, hâlinden zeval bulan (şeyler)dir; ve güneş **زَوالاً** zeval buldu. Ve kavim **زال** yerlerinden: ondan kaçındıkları ve uzaklaştıkları zaman.

El-Asmaî dedi: yerimden **زُلْت**; **أَزُول زَوَالاً**; ve onu yerinden **أَزَلْتُه**; **إزالةً** (ile). Ve onu **زاوَلْتُه مُزَاوَلةً**: onu ele aldığın (uğraştığın) zaman.

Ebû’l-Heysem dedi: denir: bu şahsı **استَحِلّ** et ve onu **استزِلَّه**; yani: dönüyor mu diye bak; yani: hareket ediyor mu; yahut **يَزُول**; yani: yerini terk ediyor mu. Ve denir: onu bir iş için **العَوِيل** ve **الزّوِيل** aldı; yani: onu ağlama, kaygı ve hareket aldı.

Hadiste: müşriklerden bir adam, bir dağın tepesinde düşmanı gözetleyen bir Müslüman adamı attı; derken müşriklerden bir adam onu iki okla attı; ve (o) hareket etmedi.
Atan dedi: iki okum ona karıştı; eğer onu **زايلهُ** olsaydı hareket ederdi; ve Müslüman, müşrikler onu fark edip üzerine işi bitirmesinler diye hareket etmedi.

Ve **الزائلةُ**: hayvandan, yerinden zeval bulan ve yerinde durmayan her canlıdır; insana ve başkasına söylenir. Şair dedi:
وكنتُ امرأً أَرمِي الزَّوائل مَرّةً
فأصبحتُ قد ودّعْت رَمْيَ الزَّوائلِ
وعَطّلْتُ قوسَ الجهلِ عن شَرَعاتِها
وعادَتْ سِهامي بينَ رَثَ وناصِلِ

Ve bu, gençliğinde güzelliğiyle kadınları aldatan bir adamdır; sonra saçına ak düşüp yaşlanınca hiçbir kadın ona meyletmedi.

Ve denir: falan **يَرمِي الزَّوائل**: kadınların kendisine yöneltilmesinde mahir olduğu zaman.

Ve bir şeye korkup çekinen adama denir: **زِيلَ زَوِيلهُ**.

Ve ( **النوادر** )’de: denir: **زيل زويله**; yani: nefsinin gizlisi ulaştı.

El-Lihyânî dedi: denir: beni görünce korku ve dehşetten **زيل زويله وزواله**; yani: yanına çekildi. Zü’r-Rumme’nin sözünü okudu:
إذا ما رأتنا زيل منا زويلها

Ve denir: falan, bir menzilden **زويلاً** da **حويلاً** da yapamaz; yani: bir dönüştürme. Er-Râ‘î dedi:
لا يستطيع عَنِ الديار حويلا
Rivayet edilir: **زويلا**.

Ve denir: **زال** şey: yerinden terk ettiği ve ondan ayrılmadığı zaman; bundan dolayı denildi: yıldızları **زائل** bir gece; uzunlukla vasfedildiği zaman; yani: yıldızları görünür ve kaybolmaz. Şair dedi:
ولي منك أيام إذا شحط النوى
طوال وليلاة نزول نجومها
Yani: parlar ve kaybolmaz. Ve şairin sözü:
ولا مال إلا زائل وشريم
**الزائل** ile vahşi hayvanı kastetti. Ve **الشريم**: onunla avlanılan yaydır.

Ve denir: falan **عوْز لوز**; ona tâbidir.

Ve denir: **ما زالَ** şöyle şöyle yapar; ve **لا يزال** şöyle yapar; senin “**ما بَرح** ve **ما فَتِىء** ve **ما انفَكّ**” demen gibi; muzârîsi **لا يَزال**’dır; ve onunla ancak bir nefy harfiyle konuşulur.

İbn Keysân dedi: **ما زال** ve **لا يزال** ile, hâlden hâle dönüp ayrılan **زال يزول** fiili ve yerinden **زَال** kastedilmez; fakat onlarla şeye devamlı yapışma ve daimî hâl kastedilir.

Ama **زالَ يَزيل** ise; Selâme, el-Ferrâ’dan rivayet etti ki o, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ( **فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ** ) (Yûnus: 28) dedi: **زُلْتُ**’tan değildir; ancak **زِلْتُ الشيءَ فأنا أَزِيله**’dendir: ayırdığın zaman,
şunu şundan ayırdığın zaman; senin “şunu şundan ayır” demen gibi.

Bazıları okudu: ( **فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ** ) (Yûnus: 28); yani: ayırdık; ve o, **زالَ يَزُول**’dandır; ve ben onu **أَزلْتُه**.

Dedim: bu, ondan bir yanlıştır; ve **زَالَ يَزُول** ile **زالَ يَزِيل** arasında ayırt etmedi; Ferrâ’nın ikisi arasında ayırt ettiği gibi. Kuteybî tatlı bir beyan sahibiydi; ancak nahiv ve sarf ve ikisinin ölçülerinde uğursuz talihlidir. Zü’r-Rumme’nin sözüne gelince:
وبَيْضَاءَ لا تَنْحاشُ مِنّا وأُمُّها
إذا ما رأتْنا زِيلَ مِنّا زَوِيلُها
o, **البيضاء** ile devekuşu yumurtasını kastetti: ( **لا تَنحاشُ منّا** ); yani: bizden ürküp kaçmaz; çünkü yumurtanın hareketi yoktur. Yumurtanın anası: onu yumurtlayan devekuşudur; bizi görünce bizden korktu ve ürkerek kaçtı; bu, onun sözünün manasıdır:
**زِيلَ منّا زَوِيلُها**

A‘şâ’nın sözüne gelince:
هذا النهارُ بدَا لَها من هَمِّها
ما بالُها باللّيل زالَ زَوالَها
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: Ebû Amr b. el-Alâ dedi: ancak o, “**ما بالُها باللّيل زَالَ زَوالُها**”dır; zamme ile. Ve dersin: bu bir **إقواء**’dur. Başkası onu nasb ile rivayet etti; “gece onun hayali ondan ayrıldı; gündüz onun ayrılması gibi” manası üzere.

Ebû Bekr dedi: **زال زوالها**; Allah onun **زوال**’ını gidersin.

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ, onun sözü hakkında: ( **زالَ زَوالَها** ) takdiri: onun hayali **زال** etti; yani: **تَزُولُ** ettiği vakitte hayali zeval buldu; böylece sözünde **زوالَها**’yı vakit üzerine nasb etti. Ve mahal mezhebi.

Ve denir: benim binmem, emirin binmesi gibi; yani: emirin binme vakti. Ve vakitlendirilmiş mastarlar vakitlerin yürüdüğü gibi yürür. Ve denir: Abdullah, evinden çıkışını bıraktı; yani: evinden çıkış vakti.

İbnü’s-Sikkît dedi: denir: Allah onun **زوال**’ını gidersin; ve **زَالَ زَوالَه**: ona helâk ile beddua ettiği zaman. Ve **زيل زوالُه** nakletti. Ve denir: **زال** şey, şeyden; onu **يَزيله زيلاً**: onu ayırdığı zaman. Ve onu **زِلته**; sonra ayrılmadı. Dedim: bu, Ebû Bekr’in “**زال زوالها**” sözünde söylediğini tahkik eder: onun manası “Allah onun **زوال**’ını gidersin”dir. Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **زلت** şeyi ve onu **أزلته**; misallerde böyle rivayet etti.

Ali’den (Allah yüzünü keremli kılsın) rivayet edildi ki o, Hüseyin’in evladından Mehdî’yi zikretti de dedi: ve o olur: **أزْيَلَ الفَخِذين**; onun, uylukları ayrık (birbirinden uzak) olduğunu kastetti; ve o, **الزَّيْل**’dir; **التَّزَيُّل** manasında.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق)  اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك)  اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم)  اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
(لزن)  اللام والزاء والنون يدلُّ على ضِيقٍ في شيء أو تضايُقٍ. يقال: عَيْشٌ لَزْنٌ، أي ضيِّق. واللَّزْن: اجتماع القوم على البئر مزدحمين. يقال: مَشْرَبٌ لَزِْنٌ، إذا ازدُحِمَ عليه. والله أعلم بالصَّواب.
(لزأ)  اللام والزاء والهمزة كلمتان لعلّهما أن يكونا صحيحتين. يقولون: لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً، إذا أحْسَنَ رِعْيتَها. ويقولون: لعَنَ الله أمّاً لزأت به، أي ولدَتْه.
(لزب)  اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
(لزج)  اللام والزاء والجيم قريبٌ من الباب الذي قبله. يقال: لَزِجَ به، إذا غَرِيَ به ولازَمَه. والتلزُّج: تتبُّع البقولِ والرِّعْي القليل.
--------------ـــ
([4]) تكملة ضرورية، إذ أن الكلام بعدها إنما هو في (لزك) لا (لزق). وهو المطابق لما في المجمل والمعاجم المتداولة.
([5]) في الأصل: "لصق"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) وكذا في اللسان، وفي المجمل: "ولما".
([7]) ديوان النابغة 9 واللسان (لزب).
([8]) ولزبات على خلاف القياس. إذ أن اللزبة صفة لا اسم. ولم يذكر في القاموس واللسان هذا الجمع، أي بالتحريك، وذكر في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **الزاي** ve onları üçleyen(ler) babı)

(**لزق**)  **اللام** ve **الزاي** ve **القاف** aslî bir kök değildir; çünkü o, ibdâl babındandır. Denir: **لَزِق** şey, şey ile **يلزَق**; **لَصِق** gibi.

(**لزك**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الكاف**([4])] benim nezdimde bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **لزِك**([5]) yara, eti(nin) bitişi düzleştiği ve([6]) iyileşmediği zaman. Bu, Arapların sözüne benzemez.

(**لزم**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şey ile daima beraberliğine delâlet eder. Denir: **لَزِمه** şey, onu **يَلْزَمُه**. Ve **اللِّزَام**: kâfirlere lâzım olan azap.

(**لزن**)  **اللام** ve **الزاي** ve **النون** bir şeyde darlığa yahut sıkışıklığa delâlet eder. Denir: **عَيْشٌ لَزْنٌ**; yani dar. Ve **اللَّزْن**: kavmin kuyu üzerinde sıkışık hâlde toplanması. Denir: **مَشْرَبٌ لَزِْنٌ**, üzerine izdiham olunduğu zaman. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

(**لزأ**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الهمزة** iki kelimedir; umulur ki ikisi de sahih olsun. Derler: **لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً**, onu(n) otlatmasını güzel yaptığı zaman. Ve derler: Allah lânet etsin bir anaya ki onunla **لزأت**; yani onu doğurdu.

(**لزب**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الباء** bir şeyin sabit oluşuna ve lüzumuna delâlet eder. Denir: **للاّزِمِ لازب**. Ve bu şey **ضربةَ لازِبٍ** oldu; yani neredeyse ayrılmaz, Nâbiga dedi:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])
Ve **اللَّزْبة**: şiddetli yıl; cem‘i **لَزْبات**([8]); sanki kıtlık onda **لَزَب** oldu; yani onda sabit oldu.

(**لزج**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الجيم** bir önceki babdan yakındır. Denir: **لَزِجَ به**, ona yapıştığı ve ona lâzım olduğu zaman. Ve **التلزُّج**: otları ve az otlatmayı takip etmek.

--------------ـــ
([4]) Zarurî bir tekmiledir; zira ondan sonraki söz ancak (**لزك**) hakkında olup (**لزق**) hakkında değildir. Ve o, **المجمل** ve tedavülde olan mu‘cemlerde olana mutabıktır.
([5]) Asılda: “**لصق**”, tahriftir; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **اللسان**’da da böyledir; **المجمل**’de: “**ولما**”.
([7]) Nâbiga divanı 9 ve **اللسان** (**لزب**).
([8]) Ve **لزبات** kıyasa muhalif olarak. Zira **اللزبة** isim değil sıfattır. Ve **القاموس** ve **اللسان**’da bu cem‘i, yani hareke ile, zikretmedi; **المجمل**’de zikretti.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَزَأَ الرجلَ ولَزَّأَه كلاهما: أَعطاهُ. ولَزَأَ إِبِلي ولَزَّأَها كلاهما: أَحسنَ رِعْيَتَها. وأَلْزَأَ غَنَمِي: أَشْبَعَها. غيره: ولَزَّأْتُ الإِبلَ تَلْزِئةً إِذا أَحْسَنْتَ رِعْيَتَها. وتَلَزَّأَتْ رِيّاً إِذا امْتَلأَتْ رِيّاً، وكذلك تَوَزَّأَتْ رِيّاً. ولَزَأْتُ القِرْبةَ إِذا مَلأْتَها. وقَبَحَ اللّه أُمـّاً لَزَأَتْ به.

##### Türkçe

**لَزَأَ** adamı ve **لَزَّأَه**; ikisi de: ona verdi. Ve **لَزَأَ** develerimi ve **لَزَّأَها**; ikisi de: onun otlatmasını güzel yaptı. Ve **أَلْزَأَ** koyunlarımı: onları doyurdu. Başkası: **ولَزَّأْتُ الإِبلَ تَلْزِئةً**; onun otlatmasını güzel yaptığın zaman.

Ve **تَلَزَّأَتْ رِيّاً**; suya kanmışlıkça dolduğu zaman; ve bunun gibi **تَوَزَّأَتْ رِيّاً**.

Ve **لَزَأْتُ القِرْبةَ**; onu doldurduğun zaman. Ve Allah çirkin kılsın, onunla **لَزَأَتْ** bir anayı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لزأه أي الرجل كمنعه: أعطاه، كلزأه بالتشديد ولزأه أي الإناء إذا ملأه، كألزأه رباعيا، نقله الصاغاني، قال: وهي لغة ضعيفة، ولزأت الإناء فتلزأ ريا إذا امتلأ، وتلزأت القربة كتوزأت أي امتلأت ريا ولزأ إبله هكذا في سائر النسخ ولو قال الإبل كان أحسن: أحسن رعيتها بالكسر أي خدمتها كلزأها تلزئة ولزأت أمه: ولدته يقال: قبح الله أما لزأت به. وألزأ غنمه لو قال: الغنم، كان أحسن: أشبعها من المرعى أو من العلف، والظاهر أن الغنم مثال، وأن المراد الماشية.

##### Türkçe

**لزأه** yani adamı, **منعه** gibi: ona verdi; şeddeli olarak **لزأه** gibi. Ve **لزأه** yani kabı, onu doldurduğu zaman; dörtlü olarak **ألزأه** gibi. Bunu **الصاغاني** nakletti; dedi ki: Bu zayıf bir dildir. Ve **لزأت الإناء**; böylece o, dolduğu zaman, dolu olarak **تلزأ**. Ve **تلزأت القربة**; **توزأت** gibi; yani dolu olarak doldu. Ve **لزأ إبله**; işte böyle, bütün nüshalarda; eğer **الإبل** deseydi daha iyi olurdu: onun otlatmasını güzelleştirdi; kesre ile, yani ona hizmet etti; **لزأها تلزئة** gibi. Ve **لزأت أمه**: onu doğurdu; denilir ki: Allah çirkin kılsın, onunla **لزأت** olan anayı. Ve **ألزأ غنمه**; eğer **الغنم** deseydi daha iyi olurdu: onu meradan yahut yemden doyurdu; ve zahir olan, **الغنم**ın bir örnek olduğudur ve muradın davar olduğudur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَزَأ
1 لَزَأ ذ and ↓ الزأ, (K,) or the former only, (TA,) He filled (K) a water-skin or the like. (TA.) -A2- لَزَأَهُ, aor. لَزَاَ ; and ↓ لزّأه, (K,) and ↓ الزأه; (TA;) He gave him [a thing]. (K, TA.) In the K, this portion is confused, as well as defective. (TA.) -A3- لَزَأَتْ She (a woman) brought forth. (K.) [You say] قَبَحَ اللّٰهُ أُمًّا لَزَأَتْهُ, (TA,) or لَزَأَتْ بِهِ (S,) [May God remove far from good, or prosperity, the mother that brought him forth!] -A4- لَزَأَ; (K;) and ↓ لزّأ, (As, S, K,) inf. n. تَلْزِئَةٌ; (As, S;) He tended camels well. (As, S, K.)

2 لَزَّاَ see 1.

الزأ
4 الزأ ذ He satiated sheep &c. (K) with pasture. (TA.) -A2- See 1.

تلزّأ رِيًّا
5 تلزّأ رِيًّا ذ It, or he, was, or became, filled to saturation, or satiety. (K, * TA.)

##### Türkçe

لَزَأ
1 **لَزَأ** ذ ve ↓ **الزأ**, (K,) yahut yalnız birincisi, (TA,) O, (K) bir su tulumunu veya benzerini doldurdu. (TA.) -A2- **لَزَأَهُ**, muzârîsi **لَزَاَ**; ve ↓ **لزّأه**, (K,) ve ↓ **الزأه**; (TA;) O, ona [bir şey] verdi. (K, TA.) K’de, bu kısım karışıktır; eksik olduğu gibi. (TA.) -A3- **لَزَأَتْ** O (bir kadın) doğurdu. (K.) [Sen dersin:] قَبَحَ اللّٰهُ أُمًّا **لَزَأَتْهُ**, (TA,) yahut **لَزَأَتْ بِهِ** (S,) [Allah, onu doğuran anneyi hayırdan, yahut refahtan, uzak kılsın!] -A4- **لَزَأَ**; (K;) ve ↓ **لزّأ**, (As, S, K,) mastarı **تَلْزِئَةٌ**; (As, S;) O, develere iyi baktı. (As, S, K.)

2 **لَزَّاَ** bkz. 1.

**الزأ**
4 **الزأ** ذ O, (K) koyunları vb.’ni otlakla doyurdu. (TA.) -A2- Bkz. 1.

**تلزّأ رِيًّا**
5 **تلزّأ رِيًّا** ذ O, yahut o (kimse), doyma derecesine, yahut tokluk derecesine, dolu idi, yahut dolu oldu. (K, * TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: لزء

لَزَأَ
لَزَأَ A ( n. ac. لَزْء [ 1 ] ),
a.  Gave.

b.  Filled up.

c.  Brought forth.

d.  Tended well.

لَزَّأَ
لَزَّأَ II ,
a.  see I (a) , ( d ).

أَلْزَأَ
أَلْزَأَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ), ( d ).

تَلَزَّأَ
تَلَزَّأَ V ,
a.  Was filled.

##### Türkçe

**لَزَأَ**
**لَزَأَ** I (mastarı: **لَزْء** [1]),
a. Verdi.

b. Doldurdu.

c. Ortaya çıkardı.

d. İyi baktı.

**لَزَّأَ**
**لَزَّأَ** II,
a. I (a), (d)’ye bak.

**أَلْزَأَ**
**أَلْزَأَ** IV,
a. I (a), (b), (d)’ye bak.

**تَلَزَّأَ**
**تَلَزَّأَ** V,
a. Dolduruldu.
