# لزب (ل-ز-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Zamktır

- Harfler: ل - ز - ب
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَازِبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%B2%D9%90%D8%A8%D9%8D.md) | فَاعِلٍ | Dayanıklı | 1 | 1 | [37:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/ayet/37:11.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Döllenmiş yumurta
2. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kepçe, kefe demektir
3. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sicim bağıdır
4. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لزب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md), [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md), [حما](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%A7.md) |
| Zıt Kök | [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine yapışıp kenetlenen, su kaybedip katılaşan ve ayrılması zorlaşan yapışkan çamur |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılışın ilk evresinde maddenin dağılmaz, tutarlı ve biçim almaya hazır bağlayıcı kıvamı |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya durumun parçalarının bütünleşip sebat bulması ve çözülmez hale gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Anlamı sıradan bir katılık veya kuruluk sayarak balçığın yapışkan ve bağlayıcı cevher boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لز | Birbirine tutunma, ayrılmayacak biçimde bitiştirme, yapışma ve sıkışma. Bu çekirdek, aynı ikili kökü paylaşan [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) kökünde görüldüğü gibi bir şeyin bir yerden veya kimseden ayrılmamasını, sürekli beraberliği ve zorunluluğu temsil eder. | ب | Dudak sesinin sağladığı kapalılık ve kuşatma hissiyle anlam daralarak, yaş maddenin kuruyup katılaşması, parçaların birbirinin içine girerek sert ve sımsıkı bir kütleye dönüşmesi yönünde özelleşir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, bir araya toplama, sevk etme ve bağlama hareketini başlatır. |
| ز | Kesici alet, kama | Hareketi daraltır, nüfuz ettirir, aradaki boşlukları kesip kütleyi sıkıştırır. |
| ب | Ev, çadır | İçine alma, sabitleme, barındırma ve parçaları tek bir gövdede tutma işlevini tamamlar. |
| لزب | Toplanan parçaların içeri doğru sıkışarak tek gövdede sabitlenmesi | Maddenin dağılmasını önleyen içe doğru çekilme, birbirine kenetlenme ve ayrışmaz bir bütün oluşturma hareketi doğar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun çekilmesiyle balçığın veya çamurun birbirine yapışması, parçaların birbirine girmesi ve katılaşıp yapışkan hale gelmesi; kıtlık sebebiyle geçimin daralıp şartların sertleşmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde kötülüğün veya felaketin yakayı bırakmayan, kalıcı ve kaçınılmaz bir hale gelişini ifade etmek için kökü deyimleşmiş biçimde kullanmıştır: ولا يَحْسَبونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْدَهُ / ولا يَحْسَبونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لازِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin hutbesinde yer alan ve insanın yaratılışındaki çamurun kıvamını tasvir eden ifadede su ile yoğrulan toprağın birbirine yapışıp tutarlı hale gelişi aktarılır: ولاطَها بالبَلَّةِ حتى لَزَبَتْ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök لزب, Sami dilleri ailesinde özellikle merkezi ve güneybatı Sami öbeğinde birbiri içine geçme, daralma, birbirine yapışıp katılaşma ve ayrılmaz biçimde bağlanma semantik ekseninde yer alır. İkili لز çekirdeği genel Sami zemininde "yapışmak, temas etmek, ayrılmamak" çağrışımına sahip olup İbranicedeki לוז (sapmak, dolanmak veya temas yoluyla kalıcılaşmak) ve Süryanicedeki l-z-m (sıkıştırmak, zorlamak) formlarıyla semantik akrabalık taşır. Ancak sonundaki labiyal ses ب ile kök, Arapçada tamamen somut bir fiziksel evreye, yani çamurun sıvı halden yarı katı ve yoğun yapışkan hale geçişine odaklanmıştır. Arap çöl ortamında kuraklık ve kıtlık dönemleri toprağın sertleşip geçimin daralması sebebiyle "lezbe" olarak adlandırılmış, böylece fiziksel yapışkanlık ve sertlik semantik bir kaymayla kaçınılmazlık ve sebat göstergesi olan "darbetü lâzib" deyimine zemin hazırlamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لزب $\leftarrow$ لز | [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) ve [لزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC.md) kökleriyle paylaşılan ikili çekirdeğe dudak sessizinin eklenmesiyle yapışkanlığın hacimce sıkışması ve katılaşması anlamı oluşmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami leksik alanı | Sıkışma, yapışma ve ayrılmama bildiren ortak morfemlerin Arapçada çamurun kıvamı ve şiddetli kıtlık anlamlarına daralması. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan izlenebilir bir fonetik-semantik kökteşlik tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لزب | Anlamlı | Yapışmak, katılaşmak, sebat etmek | Çamurun birbirine geçerek ayrılmaz hale gelmesi ve kıtlığın şiddeti. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [لبز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B2.md) | Anlamlı | Şiddetle vurmak, tekmek, tıkınmak | Devenin ayağını yere sertçe vurması ve yemeğin hırsla yenmesi. | Kur'an'da geçmez; sert temas ve sıkıştırma anlamı taşır. |
| [زلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | Kaymak, süratle geçmek | Bir şeyin dar bir yerden sıyrılarak akıp gitmesi. | Kur'an'da geçmez; ters yönde çözülme hareketidir. |
| [زبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D9%84.md) | Anlamlı | Taşımak, yüklenmek, gübre | Ağırlığı bir araya getirip kaldırmak veya toprağı besleyen yoğun tortu. | Kur'an'da geçmez; yoğunlaşmış madde boyutu ortaktır. |
| [بلز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B2.md) | Anlamlı | Sertleşmek, kalınlaşmak, cüce | Kısa boylu ve tıknaz kimse; katılaşıp toplanmış cisim. | Kur'an'da geçmez; yoğunlaşma ve katılık ilişkisi vardır. |
| [بزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B2%D9%84.md) | Anlamlı | Yarmak, delmek, olgunlaşmak | Devenin azı dişinin yarıp çıkması, şarabın süzülmek üzere kabının delinmesi. | Kur'an'da geçmez; sertliği aşma ve içinden çıkarma boyutu taşır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لزب | Merkez | Yapışkan ve katı kıvam | Parçaların iç içe geçip kuruyarak ayrılması zor bir bütün oluşturmasıdır. | Maddenin dağılmayan, dayanıklı ve yapışıcı tutarlılığı. |
| [لزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85.md) | Komşu | Süreklilik ve zorunluluk | Ayrılmamayı fiziksel veya hukuki bir gereklilik ve devamlılık olarak ifade eder. | Mekânsal veya hükmî bağlılık esastır; fiziksel yapışkanlık şart değildir. |
| [لصق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5%D9%82.md) | Komşu | Yüzeysel temas ve yapışma | İki ayrı yüzeyin dışarıdan birbirine bitiştirilmesini anlatır. | Parçaların birbirinin içine geçmesi gerekmez, sadece yüzeyler birleşir. |
| [حما](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%A7.md) | Komşu | Kokuşmuş, kara çamur | Çamurun kıvamından ziyade beklemiş, rengi ve kokusu değişmiş balçık haline odaklanır. | Maddenin kimyasal ve biyolojik dönüşüm evresini bildirir. |
| [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Ayırma ve koparma | Birleşik veya bitişik parçaları birbirinden bütünüyle koparıp uzaklaştırmaktır. | Yapışmanın ve kenetlenmenin bütünüyle dağıtılmasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لزب | Yapışkan ve katı | Parçaların kenetlenerek ayrılmaz bir bütün oluşturması. | Kesin |
| Latince | tenax, cohaerens | Yapışkan, tutucu, birbirine bağlı | Tenax tutuculuğu ve dayanıklılığı, cohaerens ise içsel bütünlüğü karşılar; çamur metaforunu dolaylı taşır. | Güçlü |
| İngilizce | cohesive, tenacious, sticky clay | Birbirini tutan, yapışkan, dayanıklı | Cohesive iç bağların kuvvetini, tenacious kopmama direncini verir; tek başına balçık anlamını karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | zäh, bindig, haftend | Kıvamlı, bağlayıcı, yapışıcı | Bindig özellikle toprak biliminde suyla bağlanan killi toprağı tam karşılar, zäh ise sert ve dayanıklı kıvamı verir. | Güçlü |
| Fransızca | compact, tenace, glaise adhérente | Sıkı, yapışkan, tutarlı kil | Adhérente yapışkan yüzeyi, tenace kopmaya karşı mukavemeti, compact ise iç içe geçmiş yoğunluğu ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَازِبٍ | Birbirine yapışıp kenetlenmiş, ayrılmaz ve dayanıklı balçık | İnsanın ilk yaratılış hamurunun dağılmayan, tutarlı ve biçim almaya elverişli mahiyetini açıklayan tek bağlamda yer alır (Sâffât [37:11](https://lisan.digital/tr/ayet/37:11.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve diriliş (ba's) meselesi | İnsanın yaratıldığı maddenin basit, yapışkan bir çamur olmasına rağmen mükemmel bir varlığa dönüştürülmesi, dirilişin imkânına delil sayılmıştır. | Maddenin basitliğine karşın biçim ve hayat kabiliyeti kazanması. |
| Fıkıh | Hükümlerin bağlayıcılığı | Istılah olarak doğrudan kök kullanılmasa da türevi olan "lâzım" ile paralel olarak akitlerin geri dönülemezliği mantığında dilsel altyapı sunar. | Ayrılmazlık ve sebat bulma hali. |
| Tefsir | İnsanın hilkat merhaleleri | Toprağın (turâb) su ile karılıp çamur (tîn), bekleyip kokuşarak (hame-i mesnûn), yapışkanlaşıp (tîn-i lâzib) nihayet kuruyarak (salsâl) insan formuna girmesi aşamalarından biri olarak açıklanır. | Çamurun akışkanlığını kaybedip tutunabilir, birbirine kenetli bir kıvam alması. |
| Hadis | Felaket ve fitne tasvirleri | Rivayetlerde kıtlık yılları "lezbe" kelimesiyle, kesinleşmiş ve değişmez emirler veya durumlar ise "darbetü lâzib" deyimiyle zikredilir. | Şiddet, kaçınılmazlık ve durumun yakayı bırakmaması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılışın sürekliliği ve tevhid | Bağlayıcı asıl | Varlığın dağılmasını önleme | Yaratılışın tesadüfi bir savrulma değil, birbiriyle kaynaşan ve tutarlı kılınan bir nizam üzere kurulduğunu gösterir. | Güçlü |
| İlmi | Malzeme ve madde fiziği | Kohezyon ve iç yapışma kuvveti | Parçacıklar arası bağ kurma | Taneciklerin sıvı kaybı ve çekim kuvvetiyle birleşerek dayanıklı bir yapı oluşturma sürecini karşılar. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal dayanışma ve aidiyet | Sosyal kohezyon (bütünleşme) | Toplumun dağılmasını engelleme | Bireylerin ortak ülkü ve ahlak bağıyla birbirine kenetlenerek dış tehditlere karşı yekpare kalmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Sözleşme ve pazar kararlılığı | Taahhütlerin bağlayıcılığı | Güven zeminini sabitleme | Spekülatif dalgalanmaların yerine piyasanın oturmuş, tutarlı ve güven veren sabit bir yapıya kavuşmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kohezyon kuvveti ve viskoelastisite | Bir maddenin kendi benzer molekülleri arasındaki çekim kuvveti sayesinde dağılmadan bir arada durması ve akışkanlıktan katı faza geçerken kazandığı tutuculuktur. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal kaynaşma (bütünlük) ve kurumsal bağlanma | Dağınık unsurların ortak bir kimlik veya norm etrafında birbirine nüfuz ederek kopmaz bir toplumsal doku meydana getirmesidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca "yapışkan" ya da "cılk çamur" olarak çevirip, kökün içerdiği "katılaşma, dayanıklılık, birbirine nüfuz etme ve sebat" unsurlarını dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yaratılış hamurunun biçimlendirilebilir, dağılmaz, tutarlı ve bir sonraki safha olan tınlama derecesindeki kuruluğa zemin hazırlayan bağlayıcı kıvamı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın ilk maddesinin gevşek, mukavemetsiz ve değersiz bir sıvı gibi algılanması; oysa ayetin bağlamındaki "yaratılışça hangisi daha dayanıklı/güçlü" sorusunun mantığının kavranamaması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, insanın biyolojik-fiziksel yaratılışının ontolojik kıvamını ve maddenin biçim kazanma eşiğindeki kohezyonunu tek bir kelimeyle özetlediği için anahtar öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış aşamalarından (turâb, tîn, salsâl, hame) bahseden ayetlerde ve inkârcıların yeniden dirilmeyi imkânsız gördükleri kozmolojik kudret tartışmalarında (özellikle Sâffât Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılış çamurunun rastgele bir çamur yığını olduğu zannını yıkar; aksine onun iç içe geçmiş, birbirini tutan, dayanıklı ve kararlı bir alaşım olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Su ile yoğrulmuş toprağın sıvı fazdan çıkarak parçalarının birbirine girmesi, yapışkanlaşması, katılaşıp dayanıklı bir kütleye dönüşmesi.
- Soyut anlam: Dağınık unsurların birbirine nüfuz ederek ayrılmaz bir bütün haline gelmesi, süreklilik, dayanıklılık ve sebat kazanması.
- Sistematik karşılık: Maddi ve toplumsal yapılarda parçaları tek bir sistem halinde bir arada tutan iç çekim kuvveti, kohezyon ve bağlayıcılık.
- LaTeX modeli: $$C(t) = \lim_{t \to t_k} \left( \sum_{i=1}^n P_i \cdot \phi(w) \right) = \kappa \gg 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $P_i$ birbirinden bağımsız çamur parçacıklarını, $\phi(w)$ sisteme katılan ve zamanla azalan su fonksiyonunu, $t$ yoğrulma ve kuruma sürecini, $t_k$ kritik katılaşma anını, $\kappa$ ise ulaşılan kohezyon ve dayanıklılık derecesini temsil eder. Ayrık unsurların uygun kıvamda birleşerek dağılmaz bir bütün ($\kappa$) oluşturması kökün hareket tipini simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Saffat 37:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/ayet/37:11.md) — لَازِبٍ

فَاسْتَفْتِهِمْ أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمْ مَنْ خَلَقْنَا إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لَازِبٍ

Meal (IK): Onlara sor; yaratış bakımından kendileri mi daha zordur, yoksa bizim yaratmış olduklarımız mı? Doğrusu Biz; onları cıvık bir çamurdan yarattık.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Zamktır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي واللام والباء معهما
ز ب ل، ل ز ب، ل ب ز، ب ز ل مستعملات
زبل:
الزِّبْلُ: السِّرْقِينُ وما أشبهه، والمُزْبَلةُ: مُلْقاهُ. والزَّبيل: الجِراب، والزِّنْبِيلُ أيضاً. وجَمْعُه: زنابيل، وهو عند العامّة ما يُتَّخذ من الخُوص بعُرْوتين. وجمع الزَّبيل: زُبُل وزُبْلان.
لزب:
اللَّزبُ: الأَزْبة. والأَزْب: الشِّدّة والصّلابة.
ولَزَبَ لُزُوباً، أي: لزق، والطّينُ اللاّزبُ منه، قال النّابغة:
ولا يَحْسبونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْـدَهُ		ولا يَحْسبونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لازبِ
واللُّزُوب أيضاً: الضّيقُ والقَحط.
لبز:
اللَّبْزُ: الأكلُ الجيّد، يقال: لَبَزَ يَلْبِزُ لَبْزاً فهو لا بزٌ.
واللّبز: ضَرْبُ النّاقةِ بجمع خُفِها ضَرْباً لطيفاً في تَحامُل، قال:
خَبْطا بأخفافٍ ثقالِ اللَّبْزِ
بزل:
ناقة بازل، وبعير بازل الذّكّر والأنثى فيه سواء، لأنّ هذا شيء ليس لها فيه فعل إنما هو بَزَل نابُه يَبْزُل بُزولا، أي: فَطَر وانشقّ، والجميع: بُزُلٌ وبُزَّلٌ في الذّكور، وفي الإناث: بُزّلٌ وبَوازِلُ وبُزّل يشتركان فيه وبزَل نابه ونابُه بازل.
والبَزْل: تصفيةُ الشّراب ونحوه، والمِبْزَلُ: الذّي يُصَفَّى به، ويكون في مَوْضِعٍ من الوعاءِ، شِبْه طُبْيٍ فيه خَرْقٌ، فذلك نفسُه المِبزَل، وبزل الخَمْرَ وابتزلها وتَبَزَّلها: ثقب إناءها، قال:
تحدّر من نواطب ذي ابتزال
والنّاطبة: شيء يُتَّخذ فيه خروقٌ كثيرة يُصَفَّى به.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**اللام** و**الباء** معهما
**ز ب ل**، **ل ز ب**، **ل ب ز**، **ب ز ل** مستعملات

**زبل**:
**الزِّبْلُ**: **السِّرْقِينُ** ve ona benzer şey; ve **المُزْبَلةُ**: onun atıldığı yer. Ve **الزَّبيل**: torba; ve **الزِّنْبِيلُ** da. Ve onun çoğulu: **زنابيل**. Ve o, avam katında, iki kulplu olarak **الخُوص**tan yapılan şeydir. Ve **الزَّبيل**’in çoğulu: **زُبُل** ve **زُبْلان**.

**لزب**:
**اللَّزبُ**: **الأَزْبة**. Ve **الأَزْب**: şiddet ve katılık.
Ve **لَزَبَ** **لُزُوباً**; yani: yapıştı; ve ondan **الطّينُ اللاّزبُ** (yapışkan çamur). **النّابغة** dedi ki:
ولا يَحْسبونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْـدَهُ		ولا يَحْسبونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لازبِ
Ve **اللُّزُوب** da: darlık ve kıtlık.

**لبز**:
**اللَّبْزُ**: iyi yeme; denir ki: **لَبَزَ** **يَلْبِزُ** **لَبْزاً**; o hâlde o **لا بزٌ**dur.
Ve **اللّبز**: devenin, toplanmış tırnağıyla, bir tahammül içinde, hafif bir vuruşla vurmasıdır; dedi ki:
خَبْطا بأخفافٍ ثقالِ اللَّبْزِ

**بزل**:
**ناقة بازل**; ve **بعير بازل**; erkekte ve dişide bunda eşittir; çünkü bu, onun için içinde fiil bulunan bir şey değildir; ancak **بَزَل** **نابُه** **يَبْزُل** **بُزولا**; yani: yarıldı ve çatladı. Ve hepsi: erkeklerde **بُزُلٌ** ve **بُزَّلٌ**; dişilerde ise: **بُزّلٌ** ve **بَوازِلُ**; ve **بُزّل** bunda ortak olurlar. Ve **بزَل نابه**; ve **نابُه بازل**.
Ve **البَزْل**: içki ve benzerinin süzülmesi; ve **المِبْزَلُ**: onunla süzülen şeydir; ve kabın bir yerinde olur; içinde delik bulunan, **طُبْي** benzeri; işte onun kendisi **المِبزَل**dir. Ve **بزل الخَمْرَ** ve **ابتزلها** ve **تَبَزَّلها**: kabını deldi. Dedi ki:
تحدّر من نواطب ذي ابتزال
Ve **النّاطبة**: içinde çok delikler yapılan, onunla süzülen bir şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طينٌ لازِبٌ، تقول منه: لَزَبَ الشيء يَلْزُبُ لُزوباً، أي لازق. واللازب: الثابت. تقول: صار الشيء ضربةَ لازبٍ، وهو أفصح من لازم. قال النابغة:
ولا يحسَبونَ الخيرَ لا شرَّ بعـدهولا يحسَبونَ الشرَّ ضربةَ لازب
وأصابتهم لَزْبَةٌ، أي شدَّةٌ وقحطٌ، والجمع اللَزْباتُ بالتسكين؛ لأنَّه صفة. والمِلْزابُ: البخيل الشديد. وأنشد أبو عمرو:
لا يفرحون إذا ما نَضْخَةٌ وقعتْوهم كِرامٌ إذا اشتدَّ المـلازيب

##### Türkçe

Çamur yapışkan; ondan şöyle dersin: **لَزَبَ** şey **يَلْزُبُ** **لُزوباً**, yani yapışık. Ve **اللازب**: sabit olan. Dersin: şey **ضربةَ لازبٍ** oldu; ve o, **لازم**’den daha fasîhtir. Nâbiga dedi ki:
ولا يحسَبونَ الخيرَ لا شرَّ بعـدهولا يحسَبونَ الشرَّ ضربةَ لازب
Ve onlara **لَزْبَةٌ** isabet etti, yani şiddet ve kıtlık; cem‘i **اللَزْباتُ** (sükûn ile); çünkü o bir sıfattır. Ve **المِلْزابُ**: şiddetli cimri. Ebû Amr inşâd etti:
لا يفرحون إذا ما نَضْخَةٌ وقعتْوهم كِرامٌ إذا اشتدَّ المـلازيب

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ل ب
زلب ، زبل ، لزب ، لبز ، بزل ، بلز : مستعملات .
زلب : قال الليث ازْدَلبَ بمعنى آسْتَلَبَ ، وهي لغةٌ رديئة .
لزب : قال الله جلّ وعزّ : ( إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّن ) ( الصافات : 11 ) .
قال الفرّاء : اللاَّزِب واللاّتِب واللاّصق واحد والعَرَب تقول : ليس هذا بضَرْبةِ لازِم ولازِب ، يُبدِلون الباءَ ميماً ، لتقارب المخارج ، وقال ابن السّكّيت : صار كذا وكذا ضربةَ لازِب ، وهي اللّغة الجيّدة ، وأَنشَد للنابغة :
ولا يَحسَبون الخيرَ لا شَرَّ بَعْدَه
ولا يَحسِبون الشّرَّ ضَربَة لازِبِ
قال : لازِم لُغَيَّة .
وقال غيرُه : أصابتْهم لَزْبةٌ يعنِي شِدّةَ السَّنَة ، وهي الأزْمة والأزبَة ، كلُّها بمعنى واحد .
قال أبو بكر : قولهم : ( ما هذا ) هذا بضربة لازب ، أي : ما هذا بلازم واجب ، أي : ما هو بضربة سيف لازب ، وهو مثلٌ .
سلمة عن الفرّاء قال : اللِّزْبُ : الطّرِيق الضَّيّق .
أبو سعيد : رَجُل عَزَبٌ لَزَب .
قال ابن بُزُرج : مثله . وامرأةٌ عَزَبَةٌ لَزَبَة .
لبز : قال الليث : اللَّبْزُ : الأكلُ الجيّد ، يقال : هو يَلبِز لَبْزاً .
وقال ابن السكّيت : اللَّبْزُ : اللّقْمُ ، وقد لَبَزه يَلْبِزُه .
وقال غيرُه : لَبَزَ في الطّعام : إذا جَعَل يَضرِب فيه ، وكلُّ ضَربٍ شديدٍ هو لَبز وقال رؤبة :
خَبْطاً بأخفافٍ ثِقالِ اللُّبْزِ
وقال :
تأكل في مقعدها قفيزا
تَلقَم أمثال الحصى ملبوزا
وقال أبو عمرو : اللِّبزُ بكسر اللام : ضمدُ الجُرح بالدّواء ، رواه مع حروف جاءتْ على مِثال فعْل قال : واللَّبْزُ : الأكلُ الشديد .
بلز : أبو عمرو : وامرأةٌ بِلِزٌ : خَفِيفة . قال : والبِلِزُ : الرّجلُ القصير .
سلمة عن الفرَّاء من أسماء الشَّيطان البَلأَز والحَلأَز والجانُّ .
وقال ابن السكّيت يقال للرّجل القصير بَلأَز وزَأْبَل ووَزواز وزَوَنْزَى .
أبو عمر : بلأَز بَلأذه : إذا أكل حتى شبع .
زبل : أبو عبيد عن أبي عمرو : والزِّبالُ : ما حَمَلَت النملةُ بفِيها ، وقال ابن مقبل :
كَريم النِّجارِ حَمَى ظَهرَه
فَلَم يُرْتَزَأْ برُكوبٍ زِبالاَ
ابن السّكيت : يقال : ما في الإناء زُبالة ، وكذلك في السِّقاء ، وفي البئر . وبه سميت زُبالة ، منزل من مناهل طريق قلة .
الليث : الزِّبْلُ : السِّرْقِين وما أَشْبَهَه ، والمُزْبَلَة مُلقَى ذلك . والزَّبِيلُ : الجِراب ، وهو الزِّنْبِيل ، فإذا جَمعوا قالوا زَنَابيل . وقيل : الزِّنبيل خَطأ ، وإنما هو زَبِيل ، وجمعه زُبُل وزُبْلان .
وقال غيرُه : زَبَلْتُ الشيءَ وازدَبَلْته : إذا احتملَته ، وكذلك زمَلْته وازدَمَلْته .
وقال ابن الأعرابيّ : الزُّبْلة : اللُّقمة ، والزُّبلة : النَّيْلة .
بزل : قال ابن السكّيت : يقال ما عندهم بازِلة : أي : ليس عندهم شيء من مالِ ، ولا تَرَكَ اللَّهُ عندَه بازِلةَ . ويقال : لَم يُعطِهم بازِلَةً ، أي : لم يُعطِهم شيئاً .
أبو عبيدة عن الأصمعيّ : يقال للبعير إذا استَكْمَلَ السَّنة الثامنةَ وطَعَنَ في التاسعة وفَطَرَ نابُه : فهو حينئذ : بازل وكذلك النّاقة بازِل بغيرها ، والذَّكَر والأنثى سواء ، وهو أقصى أسنانِ البعير ، سُمّيَ بازِلاً من البَزْل وهو الشَّقّ ، وذلك أنَّ نابَه إذا طَلَع يقال له بازِل ، لِشَقِّه اللَّحمَ عن مَنْبَتِه شَقّاً ، وقال النابغة في تسمية النّاب بازِلاً يَصِف ناقة :
مَقْذوفة بدْخيسِ النَّحْض بازِلُها
له صرِيفٌ صَرِيفَ القَعْو بالمَسَدِ
أراد ببازِلِها نابَها . وتَبزّل الشيءُ : إذا
تشقّق ، وقال زُهير :
تَبزَّلَ ما بين العَشيرةِ بالدَّمِ
ومن هذا يقال للحديدة التي يفْتَح بِهَا مِبْزَل الدَّنّ : بِزالٌ ومِبْزَل ، لأنّه يُفتَح به .
والبَزْلاءُ : الرأيُ الجَيّد .
وقال أبو عمرو : ما لِفُلانٍ بَزْلاَءُ يَعيش بها ، أي : ما له صَرِيمةُ رَأْي .
أبو عبيد عن أبي زيد : إنه لذو بَزْلاء : إذا كان ذا رأي ، وأَنشَد :
بَزْلاَءُ يَعْيَا بها الْجَثَّامة اللُّبَدُ
سلمة عن الفرّاء : إنّه لذو بَزْلاء ، أي : ذو رأْي وعَقْل ، وقد بَزَل رَأْيُه بزُولاً .
وقال الليث : البَزْلُ : تَصْفِيةُ الشَّراب ونحوِه . والمِبْزَلُ : هو الذي يُصَفَّى به ، وأَنشد :
تَحَدَّرَ مِنْ نَوَاطِبَ ذِي ابتِزال
قلت : لا أعرف البَزْل بمعنى التّصْفية . وفي ( النّوادر ) : رجل تبْزِلَةٌ وتَبْزِلّة وتُبَيْزِلة .

##### Türkçe

ز ل ب
**زلب** , **زبل** , **لزب** , **لبز** , **بزل** , **بلز** : kullanımdadırlar.
**زلب** : Leys dedi: **ازْدَلبَ** “**آسْتَلَبَ**” mânâsınadır; bu kötü bir dildir.
**لزب** : Allah (azîz ve celîl) dedi: ( **إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّن** ) (Sâffât: 11).
Ferrâ dedi: **اللاَّزِب** ve **اللاّتِب** ve **اللاّصق** birdir; Araplar der ki: “Bu, **لازِم** ve **لازِب** darbesi değildir”; mahreçlerin yakınlığından dolayı **الباء**’yı **ميماً** yaparlar. İbnü’s-Sikkît dedi: “Şöyle şöyle, **لازِب** darbesi oldu”; bu iyi dildir. Nâbiga’dan inşâd etti:
ولا يَحسَبون الخيرَ لا شَرَّ بَعْدَه
ولا يَحسِبون الشّرَّ ضَربَة لازِبِ
Dedi: **لازِم** küçük bir dildir.
Başkası dedi: Onlara bir **لَزْبةٌ** isabet etti; yani senenin şiddeti; o **الأزْمة** ve **الأزبَة**’dir; hepsi bir mânâdadır.
Ebû Bekir dedi: Onların “( **ما هذا** ) bu, **لازب** darbesi değildir” sözleri; yani: bu, lâzım vâcip değildir; yani: bu, **لازب** kılıç darbesi değildir; bu bir meseldir.
Seleme, Ferrâ’dan: **اللِّزْبُ**: dar yol.
Ebû Saîd: **رَجُل** **عَزَبٌ** **لَزَب**.
İbn Büzürc dedi: onun gibidir. Ve **امرأةٌ** **عَزَبَةٌ** **لَزَبَة**.
**لبز** : Leys dedi: **اللَّبْزُ**: iyi yeme; “**يَلبِز** **لَبْزاً**” denir.
İbnü’s-Sikkît dedi: **اللَّبْزُ**: lokmalar; ve onu **لَبَزه** **يَلْبِزُه**.
Başkası dedi: **لَبَزَ** yemekte: içine vurmaya başladığı zaman; her şiddetli vurma **لَبز**’dir. Rü’be dedi:
خَبْطاً بأخفافٍ ثِقالِ اللُّبْزِ
Ve dedi:
تأكل في مقعدها قفيزا
تَلقَم أمثال الحصى ملبوزا
Ebû Amr dedi: **اللِّبزُ** (lâmın kesresiyle): yaranın ilâçla sarılması; onu, **فِعْل** misali üzere gelen harflerle rivayet etti. Dedi: ve **اللَّبْزُ**: şiddetli yeme.
**بلز** : Ebû Amr: ve **امرأةٌ** **بِلِزٌ**: hafif. Dedi: ve **البِلِزُ**: kısa adam.
Seleme, Ferrâ’dan: şeytanın isimlerindendir: **البَلأَز** ve **الحَلأَز** ve **الجانُّ**.
İbnü’s-Sikkît dedi: kısa adama **بَلأَز** ve **زَأْبَل** ve **وَزواز** ve **زَوَنْزَى** denir.
Ebû Ömer: **بلأَز** **بَلأذه**: doyuncaya kadar yediği zaman.
**زبل** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **والزِّبالُ**: karıncanın ağzıyla taşıdığı şey. İbn Mukbil dedi:
كَريم النِّجارِ حَمَى ظَهرَه
فَلَم يُرْتَزَأْ برُكوبٍ زِبالاَ
İbnü’s-Sikkît: “Kapta **زُبالة** yoktur” denir; aynı şekilde kırbada ve kuyuda. Ve onunla **زُبالة** isimlendirildi; Kulle yolu menzillerinden bir menzil.
Leys: **الزِّبْلُ**: tezek ve ona benzer şey; **المُزْبَلَة** onun atıldığı yerdir. **والزَّبِيلُ**: torba; o **الزِّنْبِيل**’dir; topladıkları zaman **زَنَابيل** derler. Ve denildi ki: **الزِّنبيل** hatadır; ancak o **زَبِيل**’dir; çoğulu **زُبُل** ve **زُبْلان**’dır.
Başkası dedi: **زَبَلْتُ** şeyi ve **ازدَبَلْته**: onu yüklendiğim zaman; aynı şekilde **زمَلْته** ve **ازدَمَلْته**.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الزُّبْلة**: lokma; ve **الزُّبلة**: elde ediş.
**بزل** : İbnü’s-Sikkît dedi: “Onlarda **بازِلة** yoktur” denir; yani: onlarda maldan hiçbir şey yoktur. Ve “Allah onun yanında **بازِلةَ** bırakmadı” (denir). Ve “Onlara **بازِلَةً** vermedi” denir; yani: onlara hiçbir şey vermedi.
Ebû Ubeyde, Asma‘î’den: deve, sekizinci seneyi tamamlayıp dokuzuncuya girdiği ve azı dişi yarıldığı zaman ona **بازِل** denir; aynı şekilde dişi deve de, başkası olmaksızın, **بازِل**’dir; erkek ve dişi eşittir. Bu, devenin dişlerinin en sonudur. **البَزْل**’den, yani yarıktan dolayı **بازِل** diye isimlendirildi; çünkü azı dişi çıktığı zaman ona **بازِل** denir; etini menbitinden bir yarma ile yarmasından dolayı. Nâbiga, azı dişini **بازِل** diye isimlendirmede, bir dişi deveyi vasfederken dedi:
مَقْذوفة بدْخيسِ النَّحْض بازِلُها
له صرِيفٌ صَرِيفَ القَعْو بالمَسَدِ
**بازِلُها** ile onun azı dişini kastetti. Ve **تَبزّل** şey: çatladığı zaman. Züheyr dedi:
تَبزَّلَ ما بين العَشيرةِ بالدَّمِ
Ve bundan, onunla açılan demire, küpün ağzını açan **مِبْزَل الدَّنّ** denir: **بِزالٌ** ve **مِبْزَل**; çünkü onunla açılır.
**والبَزْلاءُ**: iyi görüş.
Ebû Amr dedi: “Falanın, onunla yaşayacağı **بَزْلاَءُ** yoktur”; yani: onun, görüşten bir payı yoktur.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “O, **بَزْلاء** sahibidir”; görüş sahibi olduğu zaman. Ve inşâd etti:
بَزْلاَءُ يَعْيَا بها الْجَثَّامة اللُّبَدُ
Seleme, Ferrâ’dan: “O, **بَزْلاء** sahibidir”; yani: görüş ve akıl sahibidir. Ve onun görüşü **بزُولاً** olarak **بَزَل**.
Leys dedi: **البَزْلُ**: içeceği ve benzerini süzme/arıtma. **والمِبْزَلُ**: onunla süzülen şeydir. Ve inşâd etti:
تَحَدَّرَ مِنْ نَوَاطِبَ ذِي ابتِزال
Dedim: **البَزْل**’ü süzme mânâsında bilmiyorum. Ve ( **النّوادر** )’de: **رجل** **تبْزِلَةٌ** ve **تَبْزِلّة** ve **تُبَيْزِلة**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق)  اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك)  اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم)  اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
(لزن)  اللام والزاء والنون يدلُّ على ضِيقٍ في شيء أو تضايُقٍ. يقال: عَيْشٌ لَزْنٌ، أي ضيِّق. واللَّزْن: اجتماع القوم على البئر مزدحمين. يقال: مَشْرَبٌ لَزِْنٌ، إذا ازدُحِمَ عليه. والله أعلم بالصَّواب.
(لزأ)  اللام والزاء والهمزة كلمتان لعلّهما أن يكونا صحيحتين. يقولون: لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً، إذا أحْسَنَ رِعْيتَها. ويقولون: لعَنَ الله أمّاً لزأت به، أي ولدَتْه.
(لزب)  اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
(لزج)  اللام والزاء والجيم قريبٌ من الباب الذي قبله. يقال: لَزِجَ به، إذا غَرِيَ به ولازَمَه. والتلزُّج: تتبُّع البقولِ والرِّعْي القليل.
--------------ـــ
([4]) تكملة ضرورية، إذ أن الكلام بعدها إنما هو في (لزك) لا (لزق). وهو المطابق لما في المجمل والمعاجم المتداولة.
([5]) في الأصل: "لصق"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) وكذا في اللسان، وفي المجمل: "ولما".
([7]) ديوان النابغة 9 واللسان (لزب).
([8]) ولزبات على خلاف القياس. إذ أن اللزبة صفة لا اسم. ولم يذكر في القاموس واللسان هذا الجمع، أي بالتحريك، وذكر في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الزاء** وما يثلثهما)

(**لزق**)  **اللام** ve**الزاء** ve**القاف** asıl değildir; çünkü o, بدل (ibdâl) babındandır. Denir: **لَزِق** şey, şey ile **يلزَق**; **لَصِق** gibi.

(**لزك**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الكاف**([4])] benim yanımda bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **لزِك**([5]) yara, eti bitmesinin nebatı düzleştiği ve([6]) iyileşmediği zaman. Ve bu, Arapların sözüne benzemez.

(**لزم**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الميم** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şey ile daima beraberliğine delalet eder. Denir: **لَزِمه** şey, onu **يَلْزَمُه**. Ve **اللِّزَام**: kâfirlere ملازم (yapışık/sürekli) olan azap.

(**لزن**)  **اللام** ve**الزاء** ve**النون** bir şeyde darlığa yahut sıkışıklığa delalet eder. Denir: **عَيْشٌ لَزْنٌ**; yani dar. Ve **اللَّزْن**: kavmin kuyu üzerinde toplanması, sıkışık hâlde. Denir: **مَشْرَبٌ لَزِْنٌ**, üzerine izdiham olunduğu zaman. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

(**لزأ**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الهمزة** iki kelimedir; umulur ki ikisi de sahih olsun. Derler: **لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً**, onu güzelce otlattığı zaman. Ve derler: Allah, onunla **لزأت** olan bir anaya lanet etsin; yani onu doğurdu.

(**لزب**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الباء** bir şeyin sabit oluşuna ve lüzumuna delalet eder. Denir: **للاّزِمِ لازب**. Ve bu şey, **ضربةَ لازِبٍ** oldu; yani neredeyse ayrılmaz. Nâbiga dedi ki:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])
Ve **اللَّزْبة**: şiddetli sene; cem‘i **لَزْبات**([8]); sanki kıtlık onda **لَزَب** oldu; yani onda sabit kaldı.

(**لزج**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الجيم** bir önceki babdan yakındır. Denir: **لَزِجَ به**, ona yapıştığı ve ona ملازم olduğu zaman. Ve **التلزُّج**: otların ve az otlağın izini sürmek.

--------------ـــ
([4]) Zaruri bir tekmiledir; zira ondan sonraki söz ancak (**لزك**) hakkında olup (**لزق**) hakkında değildir. Ve o, المجمل ve tedavülde olan mu‘cemlerdekiyle mutabıktır.
([5]) Asılda: "لصق"; bir tahriftir; doğrusu المجمل ve اللسان’dadır.
([6]) Ve اللسان’da da böyledir; ve المجمل’de: "ولما".
([7]) Dîvânu’n-Nâbiga 9 ve اللسان (**لزب**).
([8]) Ve **لزبات** kıyasa muhalif olarak. Zira **اللزبة** isim değil sıfattır. Ve القاموس ve اللسان’da bu cem‘i, yani hareke ile, zikretmedi; ve المجمل’de zikretti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ز ب
طين لازب‏.‏
وأصابتهم لزبةٌ‏:‏ شدةٌ ولزبات‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ما هذا بضربة لازبٍ‏.‏

##### Türkçe

ل ز ب
**طين لازب**: yapışkan çamur.
**وأصابتهم لزبةٌ**: şiddet; ve **لزبات**.
Mecazdan: Bu, **ضربة لازبٍ** ile değildir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّزَبُ: الضِّيقُ.
وعَيْشٌ لَزِبٌ: ضَيِّقٌ. واللِّزْبُ: الطريقُ الضَّيِّقُ. وماءٌ لَزِبٌ: قليلٌ، والجمع لِزابٌ. واللُّزُوبُ: القحط. واللَّزْبةُ: الشِّدَّةُ، وجمعها لِزَبٌ؛ حكاها ابن جني. وسَنَةٌ لَزْبةٌ: شَديدَةٌ، ويقال: أَصابَتْهم لَزْبةٌ، يعني شِدَّةَ السنة، وهي القَحْط. والأَزْمَةُ والأَزْبَةُ واللَّزْبَةُ: كلها بمعنى واحد، والجمع اللَّزْباتُ، بالتسكين، لأَنه صفة. وفي حديث أَبي الأَحْوَصِ: في عامِ أَزْبةٍ أَو لَزْبة؛ اللَّزْبة: الشدَّةُ؛ ومنه قولهم: هذا الأَمر ضربَةُ لازِبٍ أَي لازمٍ شديد. ولَزَب الشيءُ يَلْزُب، بالضم، لَزْباً ولُزُوباً: دخَل بعضُه في بعضٍ. ولَزَبَ الطينُ يَلْزُبُ لُزُوباً، ولَزُبَ: لَصِقَ وصَلُبَ، وفي حديث عليّ، عليه السلام: ولاطَها بالبَلَّةِ حتى لَزَبَتْ أَي لَصِقَتْ ولَزِمَتْ. وطِـينٌ لازِبٌ أَي لازِقٌ. قال اللّه تعالى: من طِـينٍ لازِبٍ. قال الفراءُ: اللاَّزِبُ واللاَّتِبُ واللاَّصِقُ واحدٌ. والعرب تقول: ليس هذا بضَرْبةِ لازِمٍ ولازِبٍ، يُبْدِلُونَ الباءَ ميماً، لتَقارُبِ الـمَخارِج. قال أَبو بكر: معنى قولهم ما هذا بضَرْبَةِ لازِبٍ أَي ما هذا بلازِمٍ واجِبٍ أَي ما هذا بضرْبةِ سَيْفٍ لازِبٍ، وهو مَثَلٌ. واللازِبُ: الثابتُ، وصار الشيءُ ضَرْبةَ لازِبٍ أَي لازماً؛ هذه اللغة الجيِّدة، وقدقالوها بالميم، والأَوَّل أَفصح؛ قال النابغة: ولا تَحْسَبُونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْدَه،  *  ولا تَحْسَبُونَ الشَّـرَّ ضَرْبةَ لازِبِ ولازِمٌ، لُغَيَّةٌ؛ وقال كثير فأَبدل:
فما وَرَقُ الدُّنْيا بباقٍ لأَهْلِهِ، *  ولا شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم ورجل عَزَبٌ لَزَبٌ، وقال ابن بُزُرْج مثلَه. وامرأَةٌ عَزَبةٌ لَزَبةٌ إِتْباعٌ. الجوهري: والـمِلْزابُ البَخِـيلُ الشديد؛ وأَنشد أَبو عمرو: لا يَفْرَحُون، إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ، *  وهُمْ كِرامٌ، إِذا اشْتَدَّ الـمَلازيبُ ولَزَبَتْه العَقْرَبُ لَزْباً: لَسَعَتْه كلَسَبَتْه؛ عن كراع.

##### Türkçe

**اللَّزَبُ**: darlık.

Ve **عَيْشٌ لَزِبٌ**: dar. Ve **اللِّزْبُ**: dar yol.

Ve **ماءٌ لَزِبٌ**: az; çoğulu **لِزابٌ**. Ve **اللُّزُوبُ**: kıtlık.

Ve **اللَّزْبةُ**: şiddet; çoğulu **لِزَبٌ**; bunu İbn Cinnî nakletti. Ve **سَنَةٌ لَزْبةٌ**: şiddetli. Ve denilir: **أَصابَتْهم لَزْبةٌ**; yani yılın şiddeti; o da kıtlıktır. Ve **الأَزْمَةُ** ve **الأَزْبَةُ** ve **اللَّزْبَةُ**: hepsi tek bir mânâdadır; çoğulu **اللَّزْباتُ**, sükûn ile; çünkü o bir sıfattır. Ebû’l-Ahvas’ın hadisinde: “**في عامِ أَزْبةٍ أَو لَزْبة**”; **اللَّزْبة**: şiddet; ve ondan onların sözü: “Bu iş **ضربَةُ لازِبٍ**’dir” yani gerekli, şiddetli bir gereklilik.

Ve **لَزَب** şey **يَلْزُب** (ضم ile), **لَزْباً** ve **لُزُوباً**: bir kısmı bir kısmının içine girdi. Ve **لَزَبَ** çamur **يَلْزُبُ لُزُوباً**, ve **لَزُبَ**: yapıştı ve sertleşti. Ali’nin (aleyhi’s-selâm) hadisinde: “Onu ıslaklıkla yapıştırdı, ta ki **لَزَبَتْ**” yani yapıştı ve tutundu. Ve **طِـينٌ لازِبٌ** yani yapışkan. Allah Teâlâ dedi: “**من طِـينٍ لازِبٍ**”. Ferrâ dedi: **اللاَّزِبُ** ve **اللاَّتِبُ** ve **اللاَّصِقُ** birdir. Araplar der: “Bu, **ضَرْبةِ لازِمٍ** ve **لازِبٍ** değildir”; mahreçlerin yakınlığından dolayı **الباء**’yı **ميماً** ile değiştirirler. Ebû Bekir dedi: Onların “Bu, **ضَرْبَةِ لازِبٍ** değildir” sözünün mânâsı: bu, gerekli, vacip bir şey değildir; yani bu, gerekli bir kılıç darbesi değildir; ve o bir meseldir. Ve **اللازِبُ**: sabit olandır. Ve şey **ضَرْبةَ لازِبٍ** oldu, yani gerekli oldu; bu iyi dildir; onu **ميم** ile de söylemişlerdir; birincisi daha fasihdir; Nâbiga dedi:
ولا تَحْسَبُونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْدَه،  *  ولا تَحْسَبُونَ الشَّـرَّ ضَرْبةَ لازِبِ

Ve **لازِمٌ**: bir küçük lehçe; Kesîr de değiştirerek söyledi:
فما وَرَقُ الدُّنْيا بباقٍ لأَهْلِهِ، *  ولا شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم

Ve bir adam **عَزَبٌ لَزَبٌ**; İbn Buzurc da onun benzerini söyledi. Ve bir kadın **عَزَبةٌ لَزَبةٌ**: tâbi kılma (itbâ‘). Cevherî: ve **الـمِلْزابُ**: şiddetli cimri; Ebû Amr şu beyti okudu:
لا يَفْرَحُون، إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ، *  وهُمْ كِرامٌ، إِذا اشْتَدَّ الـمَلازيبُ

Ve akrep onu **لَزْباً** **لَزَبَتْه**: onu soktu; tıpkı “**لَسَبَتْه**” gibi; Kırâ‘dan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ز ب * طين * لاَزِبٌ * أي لازق وبابه دخل والَّلازِب أيضا الثابت تقول صار الشيء ضربة لازب وهو أفصح من اللازم

##### Türkçe

* ل ز ب * **طين** * **لاَزِبٌ** * yani yapışık; babı **دخل**’dir. Ve **الَّلازِب** de “sabit olan”dır. Şöyle dersin: “Şey, **ضربة لازب** oldu”; bu, **اللازم**’den daha fasîhtir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللزوب: اللصوق، يقال: لزب الطين، يلزب، لزوبا ؛ ولزب لصق وصلب وفي حديث علي، رضي الله عنه:  ولاطها بالبلة حتى لزبت  أي: لصقت، ولزمت، وطين لازب: أي لازق. والثبوت. واللازب: الثابت. قال الفراء: اللازب، واللاتب، واللاصق واحد. والقحط، والسنة الشديدة. من المجاز: صار الأمر ضربة لازب، أي: لازما، شديدا، ثابتا والعرب تقول: ليس هذا بضربة لازب ولازم، يبدلون الباء ميما لتقارب المخارج. قال أبو بكر: معنى قولهم: ما هذا بضربة لازب، أي: ما هذا بواجب لازم، أي: ما هذا بضربة سيف لازب ، وهو مثل وصار الشيء ضربة لازب، أي: لازما، هذه اللغة الجيدة، وقد قالوها بالميم، والأول أفصح قال النابغة:
  ولا يحسبون الخير لا شر بعـده                      ولا يحسبون الشر ضربة لازب ولازم: لغية: قال كثير، فأبدل:
  فما ورق الدنيا بباق لأهلـه                      ولا شدة البلوى بضربة لازم واللزب، بالفتح: الضيق. وعيش لزب: ضيق. وبالكسر: الطريق الضيق. وككتف: القليل، يقال: ماء لزب، ج لزاب.
 اللزبة: الشدة ،ج لزب بكسر ففتح، حكاه ابن جني. وسنة لزبة: شديدة، ويقال: أصابتهم لزبة: يعني شدة السنة، وهي القحط. يجمع أيضا على لزبات بالتسكين، على أنها صفة، ولزبات بالتحريك على أنها اسم، قال ربيعة بن مقروم:
  يهينون في الحق أموالهـم                      إذا اللزبات انتحين المسيما ولزب الشيء، ككرم، يلزب، لزبا، ولزوبا: دخل بعضه في بعض. لزب الطين: لزق وصلب، كلزب بالفتح. والملزاب: البخيل جدا ، وهو الشديد البخل وأنشد أبو عمرو :
  لا يفرحون إذا ما نضخة وقعت                      وهم كرام إذا اشتد المـلازيب ولزبته العقرب، لزبا: لسبته، وزنا ومعنى، عن كراع. رجل عزب لزب إتباع، قال ابن بزرج: ومثله امرأة عزبة لزبة.

##### Türkçe

**اللزوب**: yapışma; denilir: **لزب الطين**, **يلزب**, **لزوبا**; ve **لزب** yapıştı ve sertleşti. Ali’nin hadîsinde, رضي الله عنه: “...ve onu ıslaklıkla sıvadı, ta ki **لزبت**” yani: yapıştı, tutundu. Ve **طين لازب**: yani yapışkan. Ve sebat. Ve **اللازب**: sabit olan. el-Ferrâ dedi: **اللازب** ile **اللاتب** ve **اللاصق** birdir. Ve kıtlık, ve şiddetli yıl.

Mecazdan: iş **ضربة لازب** oldu, yani: gerekli, şiddetli, sabit; Araplar der: bu **بضربة لازب** ve **لازم** değildir; mahreçlerin yakınlığından dolayı **الباء**’yı **ميما** yaparlar. Ebû Bekir dedi: onların “bu **بضربة لازب** değildir” sözünün manası: bu, gerekli bir zorunluluk değildir; yani: bu, **ضربة سيف لازب** değildir; ve o bir meseldir. Ve şey **ضربة لازب** oldu, yani: gerekli; bu iyi dildir; onu **ميم** ile de söylemişlerdir; birincisi daha fasîhtir. en-Nâbiga dedi:
  Ve hayrı ondan sonra ne şer (olarak) sayarlar,
  Ve şerri **ضربة لازب** (ve) **لازم** sayarlar.

Ve **لازم**: bir lehçe; Kesîr dedi, böylece değiştirdi:
  Dünya yaprağı ehli için kalıcı değildir,
  Ve belânın şiddeti **بضربة لازم** değildir.

Ve **اللزب** fetha ile: darlık. **عيش لزب**: dar. Kesra ile: dar yol. Ve **ككتف** gibi: az; denilir: **ماء لزب**; çoğulu **لزاب**.

**اللزبة**: şiddet; çoğulu **لزب** (kesra sonra fetha ile); bunu İbn Cinnî nakletti. Ve **سنة لزبة**: şiddetli; ve denilir: onları **لزبة** isabet etti: yani yılın şiddeti; ve o kıtlıktır. Sıfat olduğuna göre sükûn ile **لزبات** üzerine de cem‘ olunur; isim olduğuna göre hareke ile **لزبات** (üzerine) de. Rabî‘a b. Makrûm dedi:
  Hakta mallarını hor görürler,
  **اللزبات** damgalanacak yeri hedeflediğinde.

Ve **لزب الشيء** ( **كرم** gibi), **يلزب**, **لزبا**, **لزوبا**: bir kısmı bir kısmının içine girdi. **لزب الطين**: yapıştı ve sertleşti; fetha ile **كلزب** gibi. Ve **الملزاب**: çok cimri; o, cimriliği şiddetli olandır. Ebû ‘Amr inşâd etti:
  Bir sıçrama düştüğünde sevinmezler,
  Ve **المـلازيب** şiddetlendiğinde onlar kerîmdirler.

Ve akrep onu **لزبته**, **لزبا**: onu **لسبته**; vezin ve mana bakımından; Kurâ‘dan. **رجل عزب لزب**: itbâ‘; İbn Bezrec dedi: ve bunun benzeri **امرأة عزبة لزبة**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَزَبَ
1 لَزَبَ ذ , aor. لَزُبَ , inf. n. لُزُوبٌ, It was, or remained, fixed, settled, firm, or constant. (K.) ― -b2- لَزَبَ, aor. and inf. n. as above, It (mud &c., S) adhered, clave, or stuck. (S, K.) ― -b3- لَزُبَ, aor. لَزُبَ , inf. n. لَزْبٌ and لُزُوبٌ, [It became commixed, or commingled: it intermixed; or it became contracted;] one part of it entered into another. (K.) ― -b4- لَزَبَ and لَزُبَ It (mud) cohered, and became hard. (K.) ― -b5- لَزَبَ, aor. and inf. n. as at first, It was a time of drought, of no rain. (K.) -A2- لَزَبَتْهُ العَقْرَبُ i. q. لَسَبَتْهُ; The scorpion stung him. (Kr, K.)

تلازب التَّمْرُ
6 تلازب التَّمْرُ ذ The dates stuck together. (L, art. نضح.)

لَزْبٌ
لَزْبٌ ذ Strait; narrow; difficult. E. g. عَيْشٌ لَزْبٌ A strait, or difficult life. (TA.)

لِزْبٌ
لِزْبٌ ذ A narrow road, or way. (K.)

لَزَبٌ
لَزَبٌ ذ immediately following عَزَبٌ, (in the CK, غَرَبٌ,) [meaning a man “ who has no wife, ”] is an imitative sequent [used by way of pleonasm and corroboration]. (K.) So likewise لَزَبَةٌ after عَزَبَةٌ. (Ibn-Buzruj.)

لَزِبٌ
لَزِبٌ ذ Little in quantity or number: pl. لِزَابٌ. (K.) E. g. مَاءٌ لَزِبٌ Little water. (TA.)

لَزْبَةٌ
لَزْبَةٌ ذ Adversity; difficulty; distress; (S, K;) drought: (S:) pl. لِزَبٌ (IJ, K: in the CK لَزْبٌ) and لَزْبَاتٌ: (S, K:) the latter with the ز quiescent, because it is [originally] an epithet. (S.) E. g. أَصَابَتْهُمْ لَزْبَةٌ Distress and drought befell them. (S.) ― -b2- سَنَةٌ لَزْبَةٌ A severe year; a year of drought. (TA.)

لَازِبٌ
لَازِبٌ ذ Adhering, or adhesive, or cohesive, clay or mud. (S.) ― -b2- Being, or remaining, fixed, settled, firm, or constant. (S.) ― -b3- صَارَ الشَّىْءُ ضَرْبَةَ لَازِبٍ The thing became fixed, settled, firm, or constant, (S, K,) and severe: (TA:) [or, a constant infliction:] or, indispensable, or necessary: i. e., the blow of a sword that sticks, or remains fixed, [in the wound]. (Aboo-Bekr, cited in the TA.) لازب is here the same as لازم: (K:) the latter is the original word; the م being changed into ب; and is also used in this phrase: (TA:) but لازب, in this in- stance, is the more chaste. (S.) En-Nلbighah says,
فَلَا تَحْسِبُونَ الخَيْرَ لَا شَرَّ بَعْدَهُ
وَلَا تَحْسِبُونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لَازِبِ
[Then think ye not that good shall have no evil after it, nor think ye that evil shall be a constant infliction]. (S.) Sgh says, of the conversion of رِوَاغَةٌ into رِيَاغَةٌ, or of و into ى because of kesreh before it, هٰذَا القَلْبُ لَيْسَ بِضَرْبٍ لَازِبٍ [This conversion is not a necessary sort.] (TA in art. روغ.)

مِلْزَابٌ
مِلْزَابٌ ذ Very avaricious; tenacious, or niggardly: (S, K:) pl. مَلَازِيبُ. (S.)

##### Türkçe

**لَزَبَ**
1 **لَزَبَ** **ذ** , muzâri‘ **لَزُبَ** , mastar ismi **لُزُوبٌ**, Sabit oldu, yahut sabit kaldı; yerleşik oldu; sağlam oldu; yahut sürekli oldu. (K.) ― -b2- **لَزَبَ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, O (çamur vb., S) yapıştı, tutundu, yahut yapışıp kaldı. (S, K.) ― -b3- **لَزُبَ**, muzâri‘ **لَزُبَ** , mastar ismi **لَزْبٌ** ve **لُزُوبٌ**, [Karışık hâle geldi, yahut birbirine karıştı: iç içe geçti; yahut büzüldü;] onun bir parçası diğerine girdi. (K.) ― -b4- **لَزَبَ** ve **لَزُبَ** O (çamur) birbirine tutundu, ve sertleşti. (K.) ― -b5- **لَزَبَ**, muzâri‘ ve mastar ismi ilk baştaki gibi, Yağmursuz, yağışsız bir kuraklık zamanı oldu. (K.) -A2- **لَزَبَتْهُ العَقْرَبُ** **i. q.** **لَسَبَتْهُ**; Akrep onu soktu. (Kr, K.)

**تلازب التَّمْرُ**
6 **تلازب التَّمْرُ** **ذ** Hurmalar birbirine yapıştı. (L, md. **نضح**.)

**لَزْبٌ**
**لَزْبٌ** **ذ** Darlık; darlık (dar yer); zorluk. Örn. **عَيْشٌ لَزْبٌ** Dar, yahut zor bir hayat. (TA.)

**لِزْبٌ**
**لِزْبٌ** **ذ** Dar bir yol, yahut geçit. (K.)

**لَزَبٌ**
**لَزَبٌ** **ذ** hemen **عَزَبٌ**’den sonra gelen, (CK’de, **غَرَبٌ**,) [“karısı olmayan” bir adam mânasında,] taklitî bir ardıl (müteâkib) [fazlalık ve pekiştirme yoluyla kullanılan]. (K.) Aynı şekilde **لَزَبَةٌ** da **عَزَبَةٌ**’den sonra. (İbn-Buzruj.)

**لَزِبٌ**
**لَزِبٌ** **ذ** Miktar yahut sayı bakımından az: çoğulu **لِزَابٌ**. (K.) Örn. **مَاءٌ لَزِبٌ** Az su. (TA.)

**لَزْبَةٌ**
**لَزْبَةٌ** **ذ** Musibet; zorluk; sıkıntı; (S, K;) kuraklık: (S:) çoğulu **لِزَبٌ** (IJ, K: CK’de **لَزْبٌ**) ve **لَزْبَاتٌ**: (S, K:) ikincisinde **ز** sâkindir; çünkü o [aslında] bir sıfattır. (S.) Örn. **أَصَابَتْهُمْ لَزْبَةٌ** Sıkıntı ve kuraklık onlara isabet etti. (S.) ― -b2- **سَنَةٌ لَزْبَةٌ** Şiddetli bir yıl; kuraklık yılı. (TA.)

**لَازِبٌ**
**لَازِبٌ** **ذ** Yapışan, yahut yapışkan, yahut birbirine tutunan kil yahut çamur. (S.) ― -b2- Sabit olan, yahut sabit kalan; yerleşik; sağlam; yahut sürekli olan. (S.) ― -b3- **صَارَ الشَّىْءُ ضَرْبَةَ لَازِبٍ** Şey sabit, yerleşik, sağlam, yahut sürekli oldu, (S, K,) ve şiddetli: (TA:) [yahut, sürekli bir musibet:] yahut, vazgeçilmez, yahut gerekli: yani, yapışan, yahut [yarada] sabit kalan bir kılıç darbesi. (Aboo-Bekr, TA’da nakledilmiştir.) **لازب** burada **لازم** ile aynıdır: (K:) ikincisi asıl kelimedir; **م**’nin **ب**’ye çevrilmesiyle; ve bu ibarede de kullanılır: (TA:) fakat **لازب**, bu örnekte, daha fasîhtir. (S.) En-Nلbighah der ki,
فَلَا تَحْسِبُونَ الخَيْرَ لَا شَرَّ بَعْدَهُ
وَلَا تَحْسِبُونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لَازِبِ
[Öyleyse iyiliğin ardından hiçbir kötülük olmayacağını sanmayın; ve kötülüğün **ضَرْبَةَ لَازِبِ** olduğunu sanmayın]. (S.) Sgh, **رِوَاغَةٌ**’nin **رِيَاغَةٌ**’ye çevrilmesi hakkında, yahut öncesindeki kesre sebebiyle **و**’nun **ى**’ye çevrilmesi hakkında, **هٰذَا القَلْبُ لَيْسَ بِضَرْبٍ لَازِبٍ** [Bu çevirme gerekli bir türden değildir] der. (TA, md. **روغ**’da.)

**مِلْزَابٌ**
**مِلْزَابٌ** **ذ** Pek cimri; çok tutucu, yahut pinti: (S, K:) çoğulu **مَلَازِيبُ**. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَزَبَ
لَزَبَ U ( n. ac. لُزُوْب 27 ),
a.  Was Firm, solid.

b.  [ Bi ], Stuck, adhered to.

لَزِبَ
لَزِبَ A ( n. ac. لَزَب 4 ) لَزُبَ U ( n. ac. لَزْب 1 ,  لُزُوْب 27 )
a.  was hard, compact; cohered, stuck together; commingled.

تَلَاْزَبَ
تَلَاْزَبَ VI ,
a.  Stuck together.

لَزْب
لَزْب 1 ,
a.  Strait, narrow, difficult.

لَزْبَة
لَزْبَة 1t , ( pl. لِزَب 7 &  reg. ).
a.  Calamity.

b.  Dearth, drought.

c.  Severe ( year ).

لِزْب
لِزْب 2 ,
a.  Narrow path.

لَزِب
لَزِب 5 , ( pl. لِزَاْب 23 ),
a.  Scanty, little.

لَاْزِب
لَاْزِب 21 ,
a.  Solid; adhesive, cohesive, coherent.

b.  Fixed, constant.

c.  Necessary, indispensable.

مِلْزَاْب
مِلْزَاْب 45 , ( pl. مَلَاْزِيْبُ 65 ),
a.  Miserly, grasping; miser.

غَزَب لَزَب
غَزَب لَزَب
a.  Unmarried; bachelor.

##### Türkçe

**لَزَبَ**
**لَزَبَ** U ( mastar **لُزُوْب** 27 ),
a. Sağlam, katı oldu.

b. [ Bi ], yapıştı, tutundu.

**لَزِبَ**
**لَزِبَ** A ( mastar **لَزَب** 4 ) **لَزُبَ** U ( mastar **لَزْب** 1 , **لُزُوْب** 27 )
a. Sert, sıkı oldu; kaynaştı, birbirine yapıştı; birbirine karıştı.

**تَلَاْزَبَ**
**تَلَاْزَبَ** VI ,
a. Birbirine yapıştı.

**لَزْب**
**لَزْب** 1 ,
a. Dar, sıkışık, güç.

**لَزْبَة**
**لَزْبَة** 1t , ( çoğ. **لِزَب** 7 & düzenli ).
a. Felâket.

b. Kıtlık, kuraklık.

c. Şiddetli (yıl).

**لِزْب**
**لِزْب** 2 ,
a. Dar yol.

**لَزِب**
**لَزِب** 5 , ( çoğ. **لِزَاْب** 23 ),
a. Az, azıcık.

**لَاْزِب**
**لَاْزِب** 21 ,
a. Katı; yapıştırıcı, kaynaştırıcı, kaynaşık.

b. Sabit, sürekli.

c. Gerekli, vazgeçilmez.

**مِلْزَاْب**
**مِلْزَاْب** 45 , ( çoğ. **مَلَاْزِيْبُ** 65 ),
a. Cimri, pinti; cimri.

**غَزَب لَزَب**
**غَزَب لَزَب**
a. Evlenmemiş; bekâr.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لزب
لزب لَزَبَ - يَلْزُبُ - لازِِب
لَزَبَ - يَلْزُبُ + الكائنُ: يسمك ويغلظ ويصير كثيفاً متلاصقاً
لازِِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " لَزَبَ - يَلْزُبُ ": السميك والغليظ القوام والمتلاصق الدبق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التماسك والصلابة والترابط والقوة والشدة في كائن"، وهي:
مَتُنَ - يَمْتُنُ، كَرِسَ - يَكْرَسُ، غَلُظَ - يَغْلُظُ، لَجَّ - يَلِجُّ (لَجَّ - يَلَجُّ)، شَدَّ - يَشُدُّ، لَزَبَ - يَلْزُبُ
لازب
	﴿فاستفتهم أهم أشد خلقا أم من خلقنا إنا خلقناهم من طين لازب(11)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [لزب] ل ز ب: طين لاَزِبٌ أي لازق وبابه دخل والَّلازِب أيضا الثابت تقول صار الشيء ضربة لازب وهو أفصح من اللازم
معجم الفرائد القرآنية:
ل ز ب
"لازِب" فـي قولـه تعالـى :"  إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لازِب" (11) الصافات .
اللُّزوب : اللصوق والثبوت، واللازب : الثابت الشديد اليبوسة، وتأتي لازب بمعنى لازم، وقيل إن لازب في الآية تعني أنّه لزج ضعيف لا قوة فيه .
الراغب
لزب
- اللازب: الثابت الشديد الثبوت. قال تعالى: }من طين لازب{ [الصافات/ 11]، ويعبر باللازب عن الواجب، فيقال: ضربة لازب، واللزبة السنة الجدبة الشديدة، وجمعها: اللزبات.
ملخص اللسان:
1.     اللَّزَبُ: الضِّيقُ.  وعَيْشٌ لَزِبٌ: ضَيِّقٌ. واللِّزْبُ: الطريقُ الضَّيِّقُ.
2.     وماءٌ لَزِبٌ: قليلٌ، والجمع لِزابٌ. واللُّزُوبُ: القحط.
3.     واللَّزْبةُ: الشِّدَّةُ، وجمعها لِزَبٌ
4.     ولَزَب الشيءُ يَلْزُب، بالضم، لَزْباً ولُزُوباً: دخَل بعضُه في بعضٍ.
5.     ولَزَبَ الطينُ يَلْزُبُ لُزُوباً، ولَزُبَ: لَصِقَ وصَلُبَ
6.     اللاَّزِبُ واللاَّتِبُ واللاَّصِقُ واحدٌ.
7.     والعرب تقول: ليس هذا بضَرْبةِ لازِمٍ ولازِبٍ ، أَي ما هذا بلازِمٍ واجِبٍ أَي ما هذا بضرْبةِ سَيْفٍ لازِبٍ، وهو مَثَلٌ.
8.     واللازِبُ: الثابتُ، وصار الشيءُ ضَرْبةَ لازِبٍ أَي لازماً
لسان العرب
● - لزب: اللَّزَبُ: الضِّيقُ.  وعَيْشٌ لَزِبٌ: ضَيِّقٌ. واللِّزْبُ: الطريقُ الضَّيِّقُ.  وماءٌ لَزِبٌ: قليلٌ، والجمع لِزابٌ. واللُّزُوبُ: القحط.  واللَّزْبةُ: الشِّدَّةُ، وجمعها لِزَبٌ؛ حكاها ابن جني. وسَنَةٌ  لَزْبةٌ: شَديدَةٌ، ويقال: أَصابَتْهم لَزْبةٌ، يعني شِدَّةَ السنة، وهي  القَحْط. والأَزْمَةُ والأَزْبَةُ واللَّزْبَةُ: كلها بمعنى واحد، والجمع  اللَّزْباتُ، بالتسكين، لأَنه صفة. وفي حديث أَبي الأَحْوَصِ: في عامِ أَزْبةٍ أَو لَزْبة؛ اللَّزْبة: الشدَّةُ؛ ومنه قولهم: هذا الأَمر ضربَةُ لازِبٍ أَي لازمٍ شديد.  ولَزَب الشيءُ يَلْزُب، بالضم، لَزْباً ولُزُوباً: دخَل بعضُه في بعضٍ. ولَزَبَ الطينُ يَلْزُبُ لُزُوباً، ولَزُبَ: لَصِقَ وصَلُبَ، وفي حديث عليّ، عليه السلام: ولاطَها بالبَلَّةِ حتى لَزَبَتْ أَي لَصِقَتْ  ولَزِمَتْ. وطِـينٌ لازِبٌ أَي لازِقٌ. قال اللّه تعالى: من طِـينٍ لازِبٍ. قال الفراءُ: اللاَّزِبُ واللاَّتِبُ واللاَّصِقُ واحدٌ. والعرب تقول: ليس هذا بضَرْبةِ لازِمٍ ولازِبٍ، يُبْدِلُونَ الباءَ ميماً، لتَقارُبِ  الـمَخارِج. قال أَبو بكر: معنى قولهم ما هذا بضَرْبَةِ لازِبٍ أَي ما هذا بلازِمٍ واجِبٍ أَي ما هذا بضرْبةِ سَيْفٍ لازِبٍ، وهو مَثَلٌ. واللازِبُ: الثابتُ، وصار الشيءُ ضَرْبةَ لازِبٍ أَي لازماً؛ هذه اللغة الجيِّدة، وقدقالوها بالميم، والأَوَّل أَفصح؛ قال النابغة:  ولا تَحْسَبُونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْدَه،  *  ولا تَحْسَبُونَ الشَّـرَّ ضَرْبةَ لازِبِ  ولازِمٌ، لُغَيَّةٌ؛ وقال كثير فأَبدل:  فما وَرَقُ الدُّنْيا بباقٍ لأَهْلِهِ، *  ولا شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم  ورجل عَزَبٌ لَزَبٌ، وقال ابن بُزُرْج مثلَه. وامرأَةٌ عَزَبةٌ لَزَبةٌ  إِتْباعٌ. الجوهري: والـمِلْزابُ البَخِـيلُ الشديد؛ وأَنشد أَبو عمرو:  لا يَفْرَحُون، إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ، *  وهُمْ كِرامٌ، إِذا اشْتَدَّ الـمَلازيبُ  ولَزَبَتْه العَقْرَبُ لَزْباً: لَسَعَتْه كلَسَبَتْه؛ عن كراع.
مقاييس اللغة:
(لزب) اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])
واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
القاموس المحيط:
اللُّزوبُ اللصوقُ والثُّبوتُ، والقَحْطُ. وصار ضَرْبَةَ لازِبٍ، أيْ لازِماً ثابِتاً. واللِّزْبُ، بالكسرِ الطَّريقُ الضَّيِّقُ. وكالكَتِفِ القَليلُ، ج لِزابٌ. واللَّزْبَةُ الشِّدَّةُ، ج لِزَبٌ ولَزْباتٌ، بالتَّسْكينِ. ولَزُبَ، كَكَرُمَ، لَزْبَاً ولُزوباً دَخَلَ بَعْضُهُ في بَعْضٍ، والطِّينُ لَزِقَ وصَلُبَ،
كلَزَبَ. والمِلْزَابُ: البَخيلُ جِدّاً. ولَزَبَتْهُ العَقْرَبُ: لَسَبَتْهُ. وعَزَبٌ لَزَبٌ: إِتْباعٌ.
تاج العروس:
ل ز ب
اللُّزُوب : اللُّصُوقُ يُقَالُ : لَزَبَ الطِّينُ يَلْزُبُ لُزُوباً ؛ ولَزُبَ لَصِقَ وصلب وفي حديثِ عَلِيٍّ رَضِيَ الله عنه : " ولاَطَهاَ بالبَلَّةِ حَتَّى لَزَبَتْ " أَي : لَصِقَتْ ولَزِمَتْ وطِينٌ لاَزِبٌ : أَي لازِقٌ . والثُّبُوتُ . واللاَّزِبُ : الثّابِتُ . قال الفَرّاءُ : اللاَّزِبُ واللاّتِبُ واللاّصِقُ واحدٌ . والقَحْطُ والسَّنَةُ الشَّدِيدةُ . من المجَاز : صارَ الأَمْر ضَرْبَةَ لازِبٍ أَي : لازِماً شديداً ثابِتاً والعربُ تقولُ : ليس هذا بضَرْبَةِ لازِبٍ ولازِمٍ يُبْدِلُونَ الباءَ مِيماً لِتَقَارُبِ المَخَارِجِ . قال أَبُو بكر : معنى قَوْلِهِم : ما هذا بضَرْبةِ لازبٍ أَي : ما هذا بِواجبٍ لازم أَي : ما هذا بضَرْبَةِ سَيْفٍ لازِب وهو مَثَلٌ وصار الشَّيْءُ ضَرْبَةَ لازِب أَي : لازِماً هذهِ اللُّغَةُ الجَيِّدةُ وقد قالُوهَا بالميم والأَوّلُ أَفصحُ قال الناّبغةُ :
ولا يَحْسَبُونَ الخَيْرَ لاَ شَرَّ بعْدَهُ ... ولا يَحْسَبُونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لازِبِ ولازِمٌ : لُغَيَّةٌ : قال كُثّيِّرٌ فَأَبْدَل :
فما وَرَقُ الدُّنْيا بِباق لأَهْلِهِ ... ولا شِدَّةُ البَلْوَى بِضَرْبَةِ لازِمِ واللَّزَبُ بالفتح : الضِّيقُ . وعَيْشٌ لَزِبٌ : ضَيِّقٌ . وبالكسرِ : الطَّرِيقُ الضَيِّقُ . وكَكَتِفٍ : القَلِيلُ يقال : ماءٌ لَزِبٌ ج لِزابٌ
اللَّزْبَةُ : الشِّدَّة ج لِزَبٌ بكسر ففتحٍ حكاه ابْنُ جِنِّي . وسَنَةٌ لَزْبَةٌ : شديدةٌ ويُقَال : أَصابَتْهُم لَزْبَةٌ : يَعْنِي شِدَّةَ السَّنَةِ وهي القَحْطُ . يُجْمَعُ أَيضاً على لَزْبَات بالتَّسكينِ على أَنها صِفَة ولَزَبَاتٌ بالتحريك على أَنها اسمٌ قال رَبِيعَةُ بْنُ مَقرومٍ :
يُهِينُونَ في الحَقِّ أَمْوَالَهُمْ ... إذا اللَّزَبَاتُ انْتَحَيْنَ المُسِيمَا ولَزُبَ الشَّيءُ ككَرُمَ يَلْزُبُ لَزْباً ولُزوباً : دَخَلَ بعْضهُ في بَعْض . لَزُبَ الطِّينُ : لَزِقَ وصَلُبَ كَلَزَبَ بالفتح . والمِلْزابُ : البَخِيلُ جِداًّ وهو الشَّدِيدُ البُخْلِ وأَنشدَ أَبو عَمْروٍ :
لا يَفْرَحُونَ إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ ... وهُمْ كِرَام إِذا اشْتَدَّ المَلازِيبُ ولَزَبَتْه العِقْرَبُ لَزْباً : لَسَبَتْهُ وَزْناً ومعنىً عن كُرَاع . رَجُلٌ عَزَبٌ لَزَبٌ إِتْبَاعٌ قال ابْن بُزُرْج : ومثله امرأَةٌ عَزَبَةٌ لَزَبَةٌ

##### Türkçe

لزب
لزب **لَزَبَ** - **يَلْزُبُ** - **لازِِب**
**لَزَبَ** - **يَلْزُبُ** + varlık: şişmanlar ve kalınlaşır ve yoğun, bitişik (birbirine yapışık) hâle gelir.
**لازِِب**: “**لَزَبَ** - **يَلْزُبُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: kıvamı kalın ve kaba olan ve bitişik, yapışkan.
Ve lafız, “bir varlıkta tutunma ve sertlik ve bağlanma ve kuvvet ve şiddet” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**مَتُنَ** - **يَمْتُنُ**, **كَرِسَ** - **يَكْرَسُ**, **غَلُظَ** - **يَغْلُظُ**, **لَجَّ** - **يَلِجُّ** (**لَجَّ** - **يَلَجُّ**), **شَدَّ** - **يَشُدُّ**, **لَزَبَ** - **يَلْزُبُ**

لازب
	﴿فاستفتهم أهم أشد خلقا أم من خلقنا إنا خلقناهم من طين لازب(11)﴾ الصافات

Muhtârü’s-sıhâh
● [لزب] ل ز ب: **طين لاَزِبٌ** yani yapışkan; babı **دخل**’dir. Ve **الَّلازِب** de sabit olandır. “Şey, **ضربة لازب** oldu” dersin; bu, **اللازم**’den daha fasîhtir.

Kur’ânî ferâidler sözlüğü:
ل ز ب
“**لازِب**”, Yüce’nin sözü içinde: “ إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لازِب” (11) Sâffât.
**اللُّزوب**: yapışma ve sabit olma; ve **اللازب**: sabit, şiddetli kuruluk sahibi. Ve **لازب**, **لازم** mânasında gelir. Ve denildi ki: âyette **لازب**, onda kuvvet olmayan, zayıf yapışkan demektir.

Râgıb
لزب
- **اللازب**: sabit, şiddetli sabitlik sahibi. Yüce dedi ki: }من طين لازب{ [الصافات/ 11]. Ve **اللازب** ile vacip olan ifade edilir; “**ضربة لازب**” denir. Ve **اللزبة**: şiddetli kıt (kurak) yıl; cem‘i: **اللزبات**.

Lisân’ın özeti:
1.     **اللَّزَبُ**: darlık. Ve **عَيْشٌ لَزِبٌ**: dar. Ve **اللِّزْبُ**: dar yol.
2.     Ve **ماءٌ لَزِبٌ**: az; cem‘i **لِزابٌ**. Ve **اللُّزُوبُ**: kıtlık.
3.     Ve **اللَّزْبةُ**: şiddet; cem‘i **لِزَبٌ**.
4.     Ve şey **لَزَب** eder, **يَلْزُب** (zamm ile), **لَزْباً** ve **لُزُوباً**: onun bir kısmı bir kısmının içine girer.
5.     Ve çamur **لَزَبَ** eder, **يَلْزُبُ** **لُزُوباً**; ve **لَزُبَ**: yapıştı ve sertleşti.
6.     **اللاَّزِبُ** ve **اللاَّتِبُ** ve **اللاَّصِقُ** birdir.
7.     Ve Araplar der: “Bu, **ضَرْبةِ لازِمٍ** ve **لازِبٍ** değildir”; yani bu, lâzım/vâcip değildir; yani bu, **ضَرْبةِ سَيْفٍ لازِبٍ** değildir; ve bu bir meseldir.
8.     Ve **اللازِبُ**: sabit olan. Ve şey **ضَرْبةَ لازِبٍ** oldu: yani lâzım oldu.

Lisânü’l-Arab
● - لزب: **اللَّزَبُ**: darlık. Ve **عَيْشٌ لَزِبٌ**: dar. Ve **اللِّزْبُ**: dar yol. Ve **ماءٌ لَزِبٌ**: az; cem‘i **لِزابٌ**. Ve **اللُّزُوبُ**: kıtlık. Ve **اللَّزْبةُ**: şiddet; cem‘i **لِزَبٌ**; bunu İbn Cinnî hikâye etti. Ve **سَنَةٌ  لَزْبةٌ**: şiddetli. Ve denilir: “Onlara **لَزْبةٌ** isabet etti”; yani yılın şiddeti; o da kıtlıktır. Ve **الأَزْمَةُ** ve **الأَزْبَةُ** ve **اللَّزْبَةُ**: hepsi bir mânadadır; cem‘i **اللَّزْباتُ**, sükûn ile; çünkü o bir sıfattır. Ve Ebü’l-Ahvâs hadîsinde: “**أَزْبةٍ** yahut **لَزْبة** yılında”; **اللَّزْبة**: şiddet; bundan da onların sözü: “Bu iş **ضربَةُ لازِبٍ**” yani lâzım, şiddetli. Ve şey **لَزَب** eder, **يَلْزُب** (zamm ile), **لَزْباً** ve **لُزُوباً**: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi. Ve çamur **لَزَبَ** eder, **يَلْزُبُ** **لُزُوباً**; ve **لَزُبَ**: yapıştı ve sertleşti. Ali’nin, عليه السلام, hadîsinde: “Onu ıslaklıkla sıvadı, ta ki **لَزَبَتْ**”; yani yapıştı ve tutundu. Ve **طِـينٌ لازِبٌ**: yani yapışkan. Allah تعالى dedi ki: **من طِـينٍ لازِبٍ**. Ferrâ dedi ki: **اللاَّزِبُ** ve **اللاَّتِبُ** ve **اللاَّصِقُ** birdir. Ve Araplar der: “Bu, **ضَرْبةِ لازِمٍ** ve **لازِبٍ** değildir”; **الباء**’yı **ميماً** ile değiştirirler; mahreçlerin yakınlığından dolayı. Ebû Bekir dedi ki: onların “Bu, **ضَرْبَةِ لازِبٍ** değildir” sözünün mânası: yani bu, lâzım/vâcip değildir; yani bu, **ضَرْبةِ سَيْفٍ لازِبٍ** değildir; ve bu bir meseldir. Ve **اللازِبُ**: sabit olan. Ve şey **ضَرْبةَ لازِبٍ** oldu: yani lâzım oldu; bu iyi dildir. Ve onu **ميم** ile de söylemişlerdir; birincisi daha fasîhtir. Nâbiga dedi ki:
ولا تَحْسَبُونَ الخَيْرَ لا شَرَّ بَعْدَه،  *  ولا تَحْسَبُونَ الشَّـرَّ ضَرْبةَ لازِبِ
Ve **لازِمٌ**, küçük bir lehçedir. Ve Kesîr, değiştirerek dedi:
فما وَرَقُ الدُّنْيا بباقٍ لأَهْلِهِ، *  ولا شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم
Ve **رجل عَزَبٌ لَزَبٌ**; İbn Büzurc da onun benzerini söyledi. Ve **امرأَةٌ عَزَبةٌ لَزَبةٌ**: tâbi‘ (uydurma/pekiştirme). Cevherî: ve **الـمِلْزابُ**: şiddetli cimri. Ve Ebû Amr inşâd etti:
لا يَفْرَحُون، إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ، *  وهُمْ كِرامٌ، إِذا اشْتَدَّ الـمَلازيبُ
Ve akrep onu **لَزَبَتْه** **لَزْباً**: onu soktu; **لَسَبَتْه** gibi; Kırâ‘dan.

Mekâyîsü’l-luğa:
(لزب) **اللام** ve **الزاء** ve **الباء**, bir şeyin sabit oluşuna ve lüzumuna delâlet eder. Denilir: **للاّزِمِ لازب**. Ve bu şey **ضربةَ لازِبٍ** oldu; yani neredeyse ayrılmaz. Nâbiga dedi ki:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])
Ve **اللَّزْبة**: şiddetli yıl; cem‘i **لَزْبات**([8]); sanki kıtlık onda **لَزَب** etti; yani onda sabit oldu.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**اللُّزوبُ**: yapışma ve sabit olma; ve kıtlık. Ve **ضَرْبَةَ لازِبٍ** oldu; yani lâzım, sabit. Ve **اللِّزْبُ**, kesre ile: dar yol. Ve **وكالكَتِفِ**: az olan; cem‘i **لِزابٌ**. Ve **اللَّزْبَةُ**: şiddet; cem‘i **لِزَبٌ** ve **لَزْباتٌ**, sükûn ile. Ve **لَزُبَ**, **كَكَرُمَ** gibi, **لَزْبَاً** ve **لُزوباً**: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi; ve çamur yapıştı ve sertleşti, **كلَزَبَ** gibi. Ve **المِلْزَابُ**: pek cimri. Ve “Akrep onu **لَزَبَتْهُ**”: onu **لَسَبَتْهُ**. Ve **عَزَبٌ لَزَبٌ**: tâbi‘.

Tâcü’l-arûs:
ل ز ب
**اللُّزُوب**: yapışma; denilir: çamur **لَزَبَ** eder, **يَلْزُبُ** **لُزُوباً**; ve **لَزُبَ**: yapıştı ve sertleşti. Ali’nin, رضي الله عنه, hadîsinde: “Onu ıslaklıkla sıvadı, ta ki **لَزَبَتْ**”; yani yapıştı ve tutundu. Ve **طِينٌ لاَزِبٌ**: yani yapışkan. Ve sabit olma. Ve **اللاَّزِبُ**: sabit olan. Ferrâ dedi ki: **اللاَّزِبُ** ve **اللاّتِبُ** ve **اللاّصِقُ** birdir. Ve kıtlık ve şiddetli yıl. Mecazdan: iş **ضَرْبَةَ لازِبٍ** oldu; yani lâzım, şiddetli, sabit. Ve Araplar der: “Bu, **ضَرْبَةِ لازِبٍ** ve **لازِمٍ** değildir”; mahreçlerin yakınlığından dolayı **الباء**’yı **ميماً** ile değiştirirler. Ebû Bekir dedi ki: onların “Bu, **ضَرْبةِ لازبٍ** değildir” sözünün mânası: yani bu, vâcip lâzım değildir; yani bu, **ضَرْبَةِ سَيْفٍ لازِب** değildir; ve bu bir meseldir. Ve şey **ضَرْبَةَ لازِب** oldu: yani lâzım oldu; bu iyi dildir. Ve onu **ميم** ile de söylemişlerdir; birincisi daha fasîhtir. Nâbiga dedi ki:
ولا يَحْسَبُونَ الخَيْرَ لاَ شَرَّ بعْدَهُ ... ولا يَحْسَبُونَ الشَّرَّ ضَرْبَةَ لازِبِ
Ve **لازِمٌ**: küçük bir lehçe. Kesîr dedi ki, değiştirerek:
فما وَرَقُ الدُّنْيا بِباق لأَهْلِهِ ... ولا شِدَّةُ البَلْوَى بِضَرْبَةِ لازِمِ
Ve **اللَّزَبُ** fetha ile: darlık. Ve **عَيْشٌ لَزِبٌ**: dar. Ve kesre ile: dar yol. Ve **وكَكَتِفٍ**: az olan; denilir: **ماءٌ لَزِبٌ**; cem‘i **لِزابٌ**.
**اللَّزْبَةُ**: şiddet; cem‘i **لِزَبٌ** (kesre sonra fetha ile); bunu İbn Cinnî hikâye etti. Ve **سَنَةٌ لَزْبَةٌ**: şiddetli. Ve denilir: “Onlara **لَزْبَةٌ** isabet etti”; yani yılın şiddeti; o da kıtlıktır. Ayrıca **لَزْبَات** üzerine sükûn ile, onun sıfat olması üzere; ve **لَزَبَاتٌ** hareke ile, onun isim olması üzere cem‘ edilir. Rabîa b. Makrûm dedi ki:
يُهِينُونَ في الحَقِّ أَمْوَالَهُمْ ... إذا اللَّزَبَاتُ انْتَحَيْنَ المُسِيمَا
Ve şey **لَزُبَ**, **ككَرُمَ** gibi, **يَلْزُبُ** **لَزْباً** ve **لُزوباً**: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi. Çamur **لَزُبَ**: yapıştı ve sertleşti; fetha ile **لَزَبَ** gibi. Ve **المِلْزابُ**: pek cimri; o, şiddetli cimrilik sahibidir. Ebû Amr inşâd etti:
لا يَفْرَحُونَ إِذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْ ... وهُمْ كِرَام إِذا اشْتَدَّ المَلازِيبُ
Ve akrep onu **لَزَبَتْه** **لَزْباً**: onu soktu; vezin ve mânaca **لَسَبَتْهُ**; Kırâ‘dan. **رَجُلٌ عَزَبٌ لَزَبٌ**: tâbi‘. İbn Büzurc dedi ki: ve onun benzeri: **امرأَةٌ عَزَبَةٌ لَزَبَةٌ**.
