# لزج (ل-ز-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ز - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والزاي واللام معهما
ج ز ل، ز ج ل، ج ل ز، ل ز ج، ز ل ج مستعملات
جزل:
الجَزلُ: أرض كثيرة الحجارة، وتجمع على أجزال، ويقال: إنما هو الجَرل بالراء.
والجَزلُ: الحطب اليابس، والعطاء الكثيرُ، وأجزَلَ العطاء.
وعطاءٌ جَزلٌ. وامرأة جَزلةٌ: ذات أردافٍ وعجيزةٍ.
والجَوزَلُ: فرخُ الحمام.
والجَزَلُ: دبرةٌ على كاهل البعير فلا تبرأ حتى يخرج منها عظمٌ فينخسف مكانه وتغضفُ يدُ البعير، ويقال: بعيرٌ، ويقال: بعيرٌ أجزلُ، قال الكُميت:
إذا هما ارتدَّ فارضاً قُعُودُهمـا		إلى التي غبها التوقيعُ والجَزَلُ
وأرض جَزلةٌ أي شجراءُ.
زجل:
الزَّجلُ: رميك الشيء تأخذه بيدك.
والزَّجلُ، إرسال الحمام الهادي من مَزجَلٍ بعيدٍ، والفعل: يَزجُلُه، وفي الرَّميِ: زَجَلَ به.
والزَّجَلُ: رفع الصوتِ الطَّري، يقال: حادٍ زَجِلُ، ومعنٍّ زَجِلٌ، وقد زَجِلَ يَزجَلُ زَجَلاً.
والزِّنجيل: الضعيف الجبان وكذلك الزؤاجل.
والزُّجلةُ: الحمامة.
والزّاجِلُ: حلقةُ الحِزامِ من خشبٍ.
والزّاجِلُ من البيضةِ.
والزُّجلةُ: الجماعة.
جلز:
كلُّ شيءٍ يُلوى على شيءٍ ففعله الجلز، والاسم الجِلازُ.
وجَلائزُ القوس: عَقَبٌ قد لِوِيّ عليها في مواضيع، كلُّ واحدٍ منها جِلازٌ، قال الشمّاخ:
وصفراء من نبعٍ عليها الجَلائزُ
والجِلازُ أعمُّ، ألا ترى أنّ العِصابة اسمٌ للشيء جُعلَ للرأس خاصَّة، وكلُّ شيء يُعصب به فهو عِصابٌ.
وإذا كان معصُوبَ الخلقِ واللَّحم قلت: إنه لمجلُوز اللَّحمِ والخلقِ، ومنه أُخذ: ناقةٌ جَلسٌ، بالسين بدلٌ من الزّاي، وهي الوثيقة الخلق.
والجِلازُ أيضاً: العقب الذي يُلفُّ على السَّوطِ.
والجلواز: الشُّرّطيُّ، وجلوزته: حفته في ذهابه ومجيئه بين يدي العامل.
وجالزني: سبقني.
لزج:
يقال: أكلت شيئاً فلزجَ بإصبعي لَزَجاً أي علق به، وزبيبةٌ لَزِجةٌ.
والتلزُّجُ: تتبُّعُ البقول والرِّعي القليل من أوَّله أو في آخر ما يبقى.
زلج:
الزَّلج، مجزومٌ: سرعة ذهاب الشيء ومُضِيهُ يقال: زَلَجَتِ النّاقة تزلِجُ أي أسرعت كأنَّها لا تحرِّك قوائمها من سرعتها.
والسَّهم يزلجُ على وجه الأرض ثم يمضي مضياً زَلجاً وزَليجاً، قال:
فوقّعتها مُلساً وهزَّةً
وأزلجت السَّهمَ، وإذا وقع بالأرض ولم يقصد الرميَّة، قيل: أزلَجتَ السَّهم.
والمُزَلَّجُ من العيشِ: المُدافع البلغةِ الشديدةِ، قال ذو الرُمّة:
.... وعيش غير تَزليجِ
ورجلٌ مُزَلَّجٌ: ليس بكاملٍ.
وفي نفقته تَزليج أي قِلة لا تكلفه، قال أبو جِراش:
إذا الزادُ أمسى للمُولَّجِ ذا طعمِ
والمِزلاجُ كهيئة المغلاق، لا ينغلق به الباب، وهو الزَّلاّج أيضاً، يقال: أزَلَجَ البابَ.
والمُزَلَّجُ: الملصقُ بالقوم، قال الراجز يصف سرعة فَرسٍ:
أنا ابنُ جَحشٍ وهي الزَّلوج

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الزاي** و**اللام** معهما
**ج ز ل**، **ز ج ل**، **ج ل ز**، **ل ز ج**، **ز ل ج** kullanımdadırlar.

**جزل**:
**الجَزلُ**: taşı çok olan bir yer; **أجزال** üzere çoğul yapılır; denilir ki: ancak o, **الجَرل**’dir, **الراء** ile.
Ve **الجَزلُ**: kuru odun; ve çok bağış; ve bağışı çoğalttı: **أجزَلَ العطاء**.
Ve **عطاءٌ جَزلٌ**. Ve **امرأة جَزلةٌ**: kalça ve kaba et sahibi.
Ve **الجَوزَلُ**: güvercin yavrusu.
Ve **الجَزَلُ**: devenin hörgücü üzerinde bir yara; ondan bir kemik çıkıncaya kadar iyileşmez; sonra yeri çöker ve devenin eli (ön ayağı) gevşer; ve denilir: **بعيرٌ**; ve denilir: **بعيرٌ أجزلُ**. **الكُميت** dedi ki:
إذا هما ارتدَّ فارضاً قُعُودُهمـا		إلى التي غبها التوقيعُ و**الجَزَلُ**
Ve **أرض جَزلةٌ**: yani ağaçlı.

**زجل**:
**الزَّجلُ**: bir şeyi atmandır; onu elinle alırsın.
Ve **الزَّجلُ**: uzak bir **مَزجَلٍ**’den yol gösteren güvercini salıvermek; fiil: **يَزجُلُه**; ve atmada: onunla attı: **زَجَلَ به**.
Ve **الزَّجَلُ**: taze sesin yükseltilmesi; denilir: **حادٍ زَجِلُ**; ve **معنٍّ زَجِلٌ**; ve gerçekten **زَجِلَ يَزجَلُ زَجَلاً**.
Ve **الزِّنجيل**: zayıf korkak; ve aynı şekilde **الزؤاجل**.
Ve **الزُّجلةُ**: güvercin.
Ve **الزّاجِلُ**: ahşaptan kemer halkası.
Ve **الزّاجِلُ**: yumurtadan olan.
Ve **الزُّجلةُ**: cemaat/topluluk.

**جلز**:
Her şey ki bir şey üzerine bükülür; onun fiili **الجلز**’dir; isim **الجِلازُ**’dır.
Ve **جَلائزُ القوس**: yerlerinde üzerine bükülmüş bir sinir; onların her biri **جِلازٌ**’dır. **الشمّاخ** dedi ki:
وصفراء من نبعٍ عليها **الجَلائزُ**
Ve **الجِلازُ** daha geneldir; görmez misin ki **العِصابة** baş için özellikle yapılmış şeye isimdir; ve onunla sarılan her şey **عِصابٌ**’dır.
Ve eğer yaratılış ve et bakımından sarılmış olursa, dersin ki: o, et ve yaratılışça **لمجلُوز**’dur; ondan alındı: **ناقةٌ جَلسٌ**; **السين** ile, **الزّاي**’ın yerine bir bedeldir; ve o, sağlam yaratılışlıdır.
Ve **الجِلازُ** ayrıca: kamçı üzerine sarılan sinir.
Ve **الجلواز**: polis/zabıta; ve **جلوزته**: onun, gidişinde ve gelişinde, âmîlin önünde onu kuşatmasıdır.
Ve **جالزني**: beni geçti.

**لزج**:
Denilir: bir şey yedim de parmağıma **لَزَجاً** oldu; yani ona yapıştı; ve **زبيبةٌ لَزِجةٌ**.
Ve **التلزُّجُ**: otları izleyip takip etmek ve başından yahut kalanın sonunda az otlamak.

**زلج**:
**الزَّلج** (cezmli): bir şeyin gidişinin ve geçip gitmesinin sürati; denilir: **زَلَجَتِ النّاقة تزلِجُ**; yani hızlandı; sanki süratinden dolayı ayaklarını oynatmıyor.
Ve ok, yerin yüzü üzerinde **يزلجُ**; sonra **زَلجاً** ve **زَليجاً** bir gidişle gider. Dedi ki:
فوقّعتها مُلساً وهزَّةً
Ve oku kaydırdı: **أزلجت السَّهمَ**; ve eğer yere düşer de atış hedefini kastetmezse, denilir: **أزلَجتَ السَّهم**.
Ve geçimden **المُزَلَّجُ**: şiddetli azığı itip savan (idare eden); **ذو الرُمّة** dedi ki:
.... وعيش غير تَزليجِ
Ve **رجلٌ مُزَلَّجٌ**: tam/kâmil değildir.
Ve nafakasında **تَزليج**: ona yük getirmeyen bir azlık. **أبو جِراش** dedi ki:
إذا الزادُ أمسى للمُولَّجِ ذا طعمِ
Ve **المِزلاجُ**: kilit biçiminde; onunla kapı kapanmaz; ve o, **الزَّلاّج** dadır; denilir: **أزَلَجَ البابَ**.
Ve **المُزَلَّجُ**: kavme yapışık olan. **الراجز** bir atın süratini vasfederek dedi ki:
أنا ابنُ جَحشٍ وهي **الزَّلوج**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَزِجَ الشيءُ، أي تمَطَّطَ وتمدَّد، فهو شيءٌ لزِجٌ. ولَزِجَ به، أي غَرِيَ به. ويقال للطعام أو الطِيب إذا صار كالخِطْمِيّ: قد تلزَّجَ، وتلزَّج رأسه أيضاً، إذا غسله فلم يُنقِ وَسَخَه. وتَلَزَّجَ النباتُ: تَلَجَّنَ. قال العجَّاج:
وفَرَغا من رَعْي ما تَلَزَّجا
لأنَّ النبات إذا أخذ في اليُبْس غَلُظ ماؤه فصار كَلُعاب الخِطْمِيّ.

##### Türkçe

**لَزِجَ** şey; yani uzayıp çekildi ve yayıldı; o hâlde o, **لزِج** bir şeydir. Ve **لَزِجَ به**; yani ona yapıştı. Ve yiyecek veya güzel koku için, **الخِطْمِيّ** gibi olduğunda denir: **قد تلزَّجَ**. Ve başı da **تَلَزَّجَ**; onu yıkayıp da pisliğini temizlemediğinde. Ve **تَلَزَّجَ** bitki: **تَلَجَّنَ**. **العجَّاج** dedi ki:
وفَرَغا من رَعْي ما تَلَزَّجا
Çünkü bitki kuruluğa girmeye başladığında suyu kalınlaşır; böylece **لُعاب الخِطْمِيّ** gibi olur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ز ل
جلز ، جزل ، زجل ، زلج ، لزج : مستعملة .
جزل : ( الأصمعي ) : الجَزَلُ : أن يُصيبَ الغارِبَ دبَرة فيخرُجَ منه عَظْمٌ ، ويُشد حتى يُرى مكانه مطمئناً ، يقال منه : جَزِل البعير يَجْزَلُ جَزَلاً .
وأنشد قول أبي النجم :
يُغَادِرُ الصَّمْدَ كَظَهْرِ الأجزَلِ
وامرأةٌ جزلَةٌ إذا كانت جيدةَ الرأي ، ورجلٌ جَزْلٌ ، وما أبينَ الجَزَالةَ فيه أي جودةَ الرأي .
ويقال : ضَرَبَ الصَّيدَ فَجَزَلَهُ جَزْلَتَين أي قطعه قِطعتين .
والحَطَبُ الجَزْلُ : الغليظُ منه .
ويقال : جاء زَمَنُ الجُزَالِ وهو زمن صِرَامِ النخل .
وقد أجْزَلَ له العطاء إذا أعَظَمَ .
وجَزَلَ يَجْزِلُ إذا قَطَعَ ، وأنشد :
حتى إذا ما حان من جَزَالِهَا
وحطَّت الجُرَّام من جِلاَلِهَا
وقال الليث : عطاء جَزْلٌ وجَزِيلٌ إذا كان كثيراً .
وامرأة جَزْلَةٌ : ذات أرداف وثيرة .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الجَوْزَلُ : السُّمُّ .
وقال ابن مقبل يصف ناقة :
سَقَتْهُنَّ كأساً من زُعَافٍ وجَوَزلاَ
قال شمر : لم أسمع الجَوْزَلَ بمعنى السمِّ لغير ابن مقبل .
وقال أبو عبيد : الجَوْزَلُ : الفَرْخُ ، وجمعه : الجَوازِلُ .
وقال ذو الرمة :
سوى ما أصابَ الذئبُ منه وسُرْبَةٌ
أطافت به من أمهات الجَوَازِلِ
 ( ابن الأعرابي ) : بقي في الإناء جَزْلة ، وفي الجُلَّةُ جِزْلَةٌ ، ومن الرغيف جِزْلَةٌ أي قطعة .
ويقال : جُزِلَ غَارِبُ البعير فهو مَجْزُولٌ : مثل جَزِلَ .
وقال جرير :
مَنَعَ الأُخيطِلُ أن يسامِيَ عِزَّنا
شَرَفٌ أجبُّ وغاربٌ مَجْزُولُ
جلز : قال الليث : الجَلزُ : شدة عَصْبِ العَقَبِ ، وكل شيء يُلوى على شىء فَفِعْلُهُ : الجَلْزُ ، واسمه : الجِلاَزُ .
وجَلائِزُ القوسِ : عَقَبٌ يُلوى عليها في مواضع ، وكل واحدة منها : جِلاَزَةٌ ، والجِلاَزُ : أعم ، ألا ترى أن العصابة : اسم للتي للرأس خاصة .
وكل شيء يُعصَّب به فهو العِصَابُ .
وإذا كان الرجل معصُوبَ الخَلْقِ واللحْم .
قلت : إنه لَمَجلُوزُ اللحم والخلق ، ومنه اشتُق : ناقة جَلْسٌ ، بالسين بَدَلٌ من الزاي ، وهي الوثيقة الخَلْقِ .
والجِلْوَازُ : الشُّرَطِيُّ ، وَجَلْوَزْتُهُ : خِفَّتُهُ في ذهابه ومجيئه بين يدي العامل .
وقال الفرّاء : الجِلئِزُ من النساء ، بالهمز : القصيرة .
وأنشد أبو ثروان :
فوق الطويلة والقصيرة شَبْرُها
لا جِلئِزٌ كُنُدٌ ولا قَيْدُودُ
قال : وهي الفِنئِلُ أيضاً .
ويقال : جَلَّزَ في نَزْعِ القوس إذا أَغْرقَ فيه حتى بلغ النَّصْلَ ، وقال عدي :
أبلِغْ أبا قابوسَ إذ جلَّزَ النَّ
زعُ ولم يُوْجَدْ كَظَبيٍ يُسُر
( ابن السكيت عن أبي عمرٍ و ) : التَّجْلِيزُ : الذهاب ، وقد جلَّز فذهب وأنشد :
ثمَّ سَعَى في إثرها وجلَّزا
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجِلَّوْزُ : البُنْدُقُ ، والجِلَّوزُ : الضَّخْمُ الشُّجاع .
وقال النضر : جَلَزَ شيئاً إلى شيء أي ضمَّه إليه وأنشد :
قَضَيْتُ حُوَيْجَةً وَجَلَزْتُ أخرى
كما جَلَزَ الفُشَاغُ على الغصون
وقال ابن السكيت : هو ابن مِجْلَزٍ ، والعامة تقول : مَجْلِزْ ، وهو مشتق من جَلْزِ السوط وهو أغلظه عند مَقْبِضِهِ ، وجَلْزُ الشيء : أغلظه .
زجل : قال الليث : الزَّجْلُ : الرمي بالشيء تأخُذُهُ بيدك فترمي به .
والزَّجْلُ : إرسال الحَمَام الهادي من مَزْجَلٍ بعيد . وقد زَجَلَ به يَزْجُلُ .
والزَّجَلُ : رفع الصوت الطرب .
يقال : حَادٍ زَجِلٌ ، ومغنَ زَجِلٌ ، وقد زَجِلَ
يَزْجَلُ زَجَلاً ، وقال في قوله :
وهو يغنِّيها غناءً زَاجِلا
وقال :
يا ليتنا كنا حمامَيْ زَاجِل
قال : والزَّاجِلُ : الحلقة من الخَشَبَةِ تكون مع المُكاري في الحِزَامِ .
وقال أبو عبيد : الزَّاجِلُ بفتح الجيم : العُودُ الذي يُشد به القِرْبَة ، قال : وجمعه : زَوَاجِلُ ، وقال الأعشى :
فهان عليه أن تَجِفَّ وِطَابُكم
إذا حُنِيَتْ فيما لديه الزَّوَاجِلُ
قال : وقال أبو عمرٍ و : الزَّاجَلُ : مَنِيُّ الظليمِ .
قال ابن أحمر :
وما بَيْضَاتُ ذي لِبَدٍ هِجَفَ
سُقين بِزَاجِلٍ حتى رَوِينا
( قلت ) : سمعتهما معاً بفتح الجيم بغير همز ، والهمزُ فيها لغة .
( أبو عبيد ، عن الأصمعي ) : الزُّجْلَةُ : الجماعة ، وجمعها : زُجَل .
قال لبيد :
كَحَزِيقِ الحَبَشِيِّيْنَ الزُّجَلْ
وقال غيره : الزَّاجِلُ : سِمَةٌ يُوْسَمُ بها أعناقُ الإبل .
قال الراجز :
حمضيَّةٌ جاءت عليها الزَّاجَل
والمِزجالُ : شبه المزراقِ ، وهو النَّيْزَكُ يُرمى به .
وقد زَجَله زَجْلاً بالمِزْجَالِ قال أبو النجم :
وترتمي بالصخر زُجْلاً زَاجِلا
أي رمياً شديداً .
وقال أبو سعيد في بيت ابن أحمر : كان أصحابنا يقولون : الزَّاجَلُ : ماء الظليم .
قال : وأخبرني من سمع العرب تقول : إن الزَّاجَلَ ها هنا مُزَاجَلَة النعامة والهَيْقِ في أيام حِضَانِهما ، وهو التقليب ، لأنها إذا لم تُزاجل مَذِرَ البيض ، فهي تُقلِّبه لِيَسْلَمَ من المَذَرِ .
( أبو عبيد عن الفراء ) : الزِّئجيل ، والزُّؤاجل : الضعيف من الرجال .
وقال الأموي : هو الزِّنجيل .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الزَّاجِلُ : الرامي ، والزّاجلُ : قائد العساكر .
( أبو عبيد ) : زَجَلتُ بالشيءِ ونَجَلْتُ به إذا رمَيْتَ به .
وقال ابن السكيت : الزُّجْلةُ : البِلَّةُ من الشيء الهَنِيْهَةُ مِنْهُ .
يقال : زُجْلَةٌ من ماء أو بُرَدٍ أو نَجْلٍ .
قال : والجِلْدَةُ التي بين العينين تسمى زُجْلَةً ، قاله في قوله :
كأنَّ زُجلَةَ صَوْبٍ صَابَ من بَرَدٍ
شنَّت شآبِيبُهُ من رائِحٍ لَجِبِ
نَوَاصِحٌ بين حَمَّاوَينِ أحْصَنَتَا
مُمَنَّعاً كهُمَامِ الثّلجِ بالضَّرَبِ
النَّوَاصِحُ : أراد بها الثنايا البيضَ ، وأراد بالحَمَّاوَينِ شَفَتَيْهَا .
لزج : قال الليث : اللَّزَجُ : مصدر الشيء اللَّزِجِ ، وقد لَزِجَ يَلْزَجُ لَزَجاً ، وأكلتُ شيئاً فَلَزِجَ بإصبعي أي عَلِقَ به ، وَزِبيبَةٌ لَزِجَةٌ .
قال : والتَّلَزُّجُ : تتبُّع البُقُول والرِّعْي القليل من أوله أو في آخر ما يَبْقَى ، وقال العجاج :
وفَرَغَا من رعْي ما تَلَزَّجَا
وقال غيره : تلزَّج البقل إذا كان لدْناً فمال بعضه على بعض .
زلج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الزُّلُج : السِّراع من جميع الحيوان .
والزُّلُجُ : الصخور المُلْسُ .
قال : والزَّالجُ : الذي يَشْرَبُ شُرباً شديداً من كل شيء وهو الزابج ، والزَّالِجُ : الناجي من الغمرات ، يقال : زَلَجَ يَزْلِجُ فيهما جميعاً .
والزَّلِيجَةُ : الناقة السريعة .
وأما قول ذي الرمة :
حتى إذا زَلَجَتْ من كُلِّ حنَجَرَةٍ
إلى الغليل ولم يقصَعْنَه نُغَبُ
فإنه أراد زَلَجَتْ نُغَبٌ من الماء أي جُرَع إلى غليلها أي انحدرت في حناجرها مسرعة لِشِدَّةِ عَطَشِهَا .
وقال الليث : الزَّلَجُ : سُرْعَةُ ذهاب المشي ومُضِيِّه .
يقال : زَلَجَتِ الناقة تَزْلَجُ زَلْجاً إذا مضت مُسْرِعَةً كأنها لا تُحَرِّك قوائِمَها من سُرْعتها .
والسهمُ يَزْلِجُ على وجه الأرض ثم يمضي مَضَاءً زَلْجاً وزَليجاً .
وإذا وقع السهم بأرضٍ ، ولم يقصد إلى الرَّمِيَّة قلتَ أزلَجْت السهم يا هذا .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : الزَّالِجُ من السهام إذا رماه الرامي فقصَّر عن الهدف وأصاب صخرة إصابة صُلبة فاستقل من إصابة الصخرة إياه فقوي وارتفع إلى القرطاس ، وهو لا يُعدُّ مُقَرطِساً ، فيقال لصاحبه :
أَلحَثَنِي لا خير في سَهْمٍ زَلَجْ
( اللِّحياني ) : سِرنا عَقَبَةً زُلُوجاً ، وزَلُوقاً أي بعيدة طويلة .
والزَّلَجَانُ : التقدم في السُّرعَةِ ، وكذلك : الزَّلَخان .
ومكان زلجٌ وزَلْخٌ أي دَحْضٌ .
وقال أبو زيد : زَلَجَتْ رِجْلُهُ ، وزَلَخَتْ ، وأنشد :
قام على مَرْتَبَةٍ زَلجٍ فَزَل
وأما السرعة في المشي فيقال : زَلَجَ يَزْلجُ زَلْجاً ، وأنشد :
وكم هجَعَتْ وما أطلقتُ عنها
وكم زَلَجَت وظِلُّ الليل داني
والمُزَلَّجُ من العيش : المدافع بالبُلغة ، وقال ذو الرُّمَّة :
عِتْقُ النجَار وعيشٌ فيه تَزْلِيجُ
والمُزَلَّج : الدُّوُن من كل شيء .
وحُبٌّ مُزَلَّجٌ : فيه تَغْرِيرٌ .
وقال مُلَيْح الهُذلي :
وقالت ألا قد طالما قد غررتَنا
بِخَدْعٍ وهذا منك حُبٌّ مُزَلَّجُ
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : المُزَلَّج من الرجال : المُلصَقُ بالقوم .
وزلَّجَ فُلانٌ كلاَمَهُ تزليجاً : إذا أخرجه وسيَّره .
وقال ابن مُقبل :
وصَالَحَةِ العَهدِ زلَّجتُها
لِوَاعِي الفؤاد حَفِيْظِ الأُذُنْ
يعني قصيدةً أو خُطبةً .
وقال اللِّحياني : تركتُ فلاناً يتزلَّج النبيذ تزلُّجاً أي يُلح في شربه .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : أزلجتُ الباب إزلاجاً إذا أغلقته .
وقال الليث : المِزلاَج : كهيئة المغلاق ولا ينغلق إنما يُغلق به الباب ، وهو الزِّلاج أيضاً .
يقال : أَزْلَجَ البابَ .
وقال ابن شميل : مَزَالِيجُ أهل البصرة إذا خرجتِ المرأة من بيتها ، ولم يكن فيه رَاقِبٌ تثق به ، خرجَت فردَّت بابها ، ولها مفتاح أعقَفُ مثل مفتاح المَزَالِيجِ من حديد ، وفي الباب ثقبٌ فتُولِجُ فيه المفتاحَ فتُغلِقُ به بابَها ، وقد زَلَجَتْ بابها زَلْجاً إذا أغلقته بالمِزْلاَجِ .

##### Türkçe

ج ز ل
**جلز** ، **جزل** ، **زجل** ، **زلج** ، **لزج** : kullanımdadır.

**جزل** : (الأصمعي): **الجَزَلُ**: hörgüç başına bir **دَبَرة** isabet etmesi, ondan bir kemik çıkması, bağlanması ve yeri çökük görülünceye kadar (sıkılması)dır; ondan (şu) denir: **جَزِل** deve **يَجْزَلُ** **جَزَلاً**.

Ebu’n-Necm’in sözünü inşad etti:
يُغَادِرُ الصَّمْدَ كَظَهْرِ الأجزَلِ

Ve bir kadın **جزلَةٌ**: görüşü iyi olduğunda; ve bir erkek **جَزْلٌ**; ve onda **الجَزَالةَ** ne kadar da açık, yani görüşün iyiliği.

Ve denir: avı vurdu da onu **فَجَزَلَهُ** iki **جَزْلَتَين** (olarak), yani onu iki parçaya kesti.

Ve **الحَطَبُ الجَزْلُ**: onun kalın olanı.

Ve denir: **زَمَنُ الجُزَالِ** geldi; o, hurma ağaçlarının kesim (hasat) zamanıdır.

Ve ona bağışı **أجْزَلَ** etti: büyüttüğünde.

Ve **جَزَلَ يَجْزِلُ**: kestiğinde; ve inşad etti:
حتى إذا ما حان من جَزَالِهَا
وحطَّت الجُرَّام من جِلاَلِهَا

Ve Leys dedi: **عطاء جَزْلٌ** ve **جَزِيلٌ**: çok olduğunda.

Ve bir kadın **جَزْلَةٌ**: dolgun kalçalı.

(أبو عبيد عن أبي عمرٍ و): **الجَوْزَلُ**: zehir.

İbn Mukbil bir deveyi vasfederek dedi:
سَقَتْهُنَّ كأساً من زُعَافٍ وجَوَزلاَ

Şemmer dedi: İbn Mukbil’den başkası için **الجَوْزَلَ**’i zehir manasında işitmedim.

Ebu Ubeyd dedi: **الجَوْزَلُ**: yavru; çoğulu: **الجَوازِلُ**.

Zü’r-Rumme dedi:
سوى ما أصابَ الذئبُ منه وسُرْبَةٌ
أطافت به من أمهات الجَوَازِلِ

(ابن الأعرابي): kapta **جَزْلة** kaldı; ve **الجُلَّةُ**’de **جِزْلَةٌ**; ve ekmekten **جِزْلَةٌ**; yani bir parça.

Ve denir: devenin hörgüç başı **جُزِلَ** oldu; o hâlde o **مَجْزُولٌ**dur: **جَزِلَ** gibi.

Cerîr dedi:
مَنَعَ الأُخيطِلُ أن يسامِيَ عِزَّنا
شَرَفٌ أجبُّ وغاربٌ مَجْزُولُ

**جلز** : Leys dedi: **الجَلزُ**: topuğun sinirini sıkıca sarmanın şiddeti; ve her şey ki bir şey üzerine bükülür, onun fiili: **الجَلْزُ**; ismi: **الجِلاَزُ**.

Ve yayın **جَلائِزُ**’i: bazı yerlerde üzerine bükülen bir sinirdir; ve onların her biri: **جِلاَزَةٌ**; ve **الجِلاَزُ**: daha geneldir; görmüyor musun ki **العصابة**: başa mahsus olana isimdir.

Ve her şey ki onunla sarılır, o **العِصَابُ**tur.

Ve adam yaratılış ve etçe sarılı (sıkı) olduğunda.

Dedim: o, et ve yaratılışça elbette **لَمَجلُوزُ**dur; ondan türetildi: **ناقة جَلْسٌ**; **السين** ile, **الزاي**’dan bedeldir; ve o, yaratılışı sağlam olandır.

Ve **الجِلْوَازُ**: polis; ve onu **جَلْوَزْتُهُ**: âmîlin önünde gidip gelmesindeki hafifliğidir.

Ferrâ dedi: kadınlardan **الجِلئِزُ** — hemze ile — kısadır.

Ebu Servân inşad etti:
فوق الطويلة والقصيرة شَبْرُها
لا جِلئِزٌ كُنُدٌ ولا قَيْدُودُ

Dedi: o, **الفِنئِلُ** de (denir).

Ve denir: yayı çekmede **جَلَّزَ**: onda aşırıya gidip ok ucuna varıncaya kadar (çektiğinde). Adî dedi:
أبلِغْ أبا قابوسَ إذ جلَّزَ النَّ
زعُ ولم يُوْجَدْ كَظَبيٍ يُسُر

(ابن السكيت عن أبي عمرٍ و): **التَّجْلِيزُ**: gitmek; ve **جلَّز** etti de gitti; ve inşad etti:
ثمَّ سَعَى في إثرها وجلَّزا

(ثعلب عن ابن الأعرابي): **الجِلَّوْزُ**: fındık; ve **الجِلَّوزُ**: iri, yiğit.

Nadr dedi: bir şeyi bir şeye **جَلَزَ** etti; yani onu ona kattı; ve inşad etti:
قَضَيْتُ حُوَيْجَةً وَجَلَزْتُ أخرى
كما جَلَزَ الفُشَاغُ على الغصون

İbn Sikkît dedi: o, **ابن مِجْلَزٍ**’dir; avam ise **مَجْلِزْ** der; ve o, kamçının **جَلْزِ**’inden türemiştir; o, onun kabzası yanındaki en kalın yeridir; ve şeyin **جَلْزُ**’u: onun en kalın olanıdır.

**زجل** : Leys dedi: **الزَّجْلُ**: bir şeyi elinle alıp onunla atmandır.

Ve **الزَّجْلُ**: uzak bir **مَزْجَلٍ**’den yol gösteren güvercinleri salıvermek. Ve onunla **زَجَلَ** eder, **يَزْجُلُ**.

Ve **الزَّجَلُ**: neşeli (türkü) ile sesi yükseltmektir.

Denir: **حَادٍ زَجِلٌ** ve **مغنَ زَجِلٌ**; ve **زَجِلَ يَزْجَلُ زَجَلاً**; ve şu sözünde dedi:
وهو يغنِّيها غناءً زَاجِلا

Ve dedi:
يا ليتنا كنا حمامَيْ زَاجِل

Dedi: ve **الزَّاجِلُ**: katırcının kuşakta yanında bulunan tahtadan halka.

Ebu Ubeyd dedi: **الزَّاجِلُ** — **الجيم**’in fethiyle — kırbayı bağlamakla sıkılan çubuktur; dedi: çoğulu: **زَوَاجِلُ**; ve A‘şâ dedi:
فهان عليه أن تَجِفَّ وِطَابُكم
إذا حُنِيَتْ فيما لديه الزَّوَاجِلُ

Dedi: ve Ebu Ömer: **الزَّاجَلُ**: devekuşunun menisi.

İbn Ahmer dedi:
وما بَيْضَاتُ ذي لِبَدٍ هِجَفَ
سُقين بِزَاجِلٍ حتى رَوِينا

(قلت): ikisini birlikte, hemzesiz, **الجيم**’in fethiyle işittim; hemze ise onda bir lehçedir.

(أبو عبيد، عن الأصمعي): **الزُّجْلَةُ**: topluluk; çoğulu: **زُجَل**.

Lebîd dedi:
كَحَزِيقِ الحَبَشِيِّيْنَ الزُّجَلْ

Ve başkası dedi: **الزَّاجِلُ**: develerin boyunlarına dağlanan bir nişandır.

Recez söyleyen dedi:
حمضيَّةٌ جاءت عليها الزَّاجَل

Ve **المِزجالُ**: **المزراقِ**’a benzer; o, onunla atılan **النَّيْزَكُ**’tir.

Ve onu **بالمِزْجَالِ** ile **زَجَله زَجْلاً** etti. Ebu’n-Necm dedi:
وترتمي بالصخر زُجْلاً زَاجِلا

Yani şiddetli bir atış.

Ebu Saîd, İbn Ahmer’in beytinde dedi: ashabımız derdi ki: **الزَّاجَلُ**: devekuşunun suyudur.

Dedi: ve bana, Arapların şöyle dediğini işiten biri haber verdi: **الزَّاجَلَ** burada, devekuşu ile erkek devekuşunun kuluçka günlerindeki **مُزَاجَلَة**’sidir; o, çevirmedir; çünkü eğer **تُزاجل** etmezse yumurta bozulur; o hâlde onu bozulmadan selamet bulsun diye çevirir.

(أبو عبيد عن الفراء): **الزِّئجيل** ve **الزُّؤاجل**: erkeklerden zayıf olan.

Emevî dedi: o, **الزِّنجيل**’dir.

(ثعلب عن ابن الأعرابي): **الزَّاجِلُ**: atan; ve **الزّاجلُ**: orduların sevk edeni.

(أبو عبيد): bir şeyle **زَجَلتُ** ve onunla **نَجَلْتُ**: onunla attığında.

İbn Sikkît dedi: **الزُّجْلةُ**: şeyden az bir ıslaklık, ondan küçük bir miktar.

Denir: sudan veya doludan veya **نَجْلٍ**’den bir **زُجْلَةٌ**.

Dedi: iki göz arasındaki deri **زُجْلَةً** diye adlandırılır; onu şu sözünde söyledi:
كأنَّ زُجلَةَ صَوْبٍ صَابَ من بَرَدٍ
شنَّت شآبِيبُهُ من رائِحٍ لَجِبِ
نَوَاصِحٌ بين حَمَّاوَينِ أحْصَنَتَا
مُمَنَّعاً كهُمَامِ الثّلجِ بالضَّرَبِ

**النَّوَاصِحُ**: onunla beyaz ön dişleri kastetti; ve **الحَمَّاوَينِ** ile iki dudağını kastetti.

**لزج** : Leys dedi: **اللَّزَجُ**: yapışkan şeyin masdarıdır; ve **لَزِجَ يَلْزَجُ لَزَجاً** olmuştur; ve bir şey yedim de parmağıma **فَلَزِجَ** etti; yani ona yapıştı; ve yapışkan bir kuru üzüm: **زِبيبَةٌ لَزِجَةٌ**.

Dedi: ve **التَّلَزُّجُ**: otları takip etmek ve başında yahut geriye kalanının sonunda az otlatmadır. A‘ccâc dedi:
وفَرَغَا من رعْي ما تَلَزَّجَا

Ve başkası dedi: ot **تلزَّج** etti: yumuşak olduğunda, bir kısmı bir kısmı üzerine eğildiğinde.

**زلج** : (ثعلب عن ابن الأعرابي) dedi: **الزُّلُج**: bütün hayvanlardan hızlı olanlar.

Ve **الزُّلُجُ**: pürüzsüz kayalar.

Dedi: ve **الزَّالجُ**: her şeyden şiddetli bir içişle içen; o, **الزابج**’dir. Ve **الزَّالِجُ**: boğulma girdaplarından kurtulan; denir: **زَلَجَ يَزْلِجُ**; ikisinde de.

Ve **الزَّلِيجَةُ**: hızlı dişi deve.

Zü’r-Rumme’nin sözüne gelince:
حتى إذا زَلَجَتْ من كُلِّ حنَجَرَةٍ
إلى الغليل ولم يقصَعْنَه نُغَبُ

Şüphesiz o, “sudan **نُغَبٌ** **زَلَجَتْ**”i kastetti; yani onun susuzluğuna (gideren yere) yudumlar (olarak) indi; yani şiddetli susuzluğundan dolayı gırtlaklarında süratle aşağı indi.

Leys dedi: **الزَّلَجُ**: yürüyüşün gidişinin ve sürüp gitmesinin süratidir.

Denir: dişi deve **زَلَجَتْ تَزْلَجُ زَلْجاً**: sanki süratinden dolayı ayaklarını hareket ettirmiyormuş gibi, hızlıca geçtiğinde.

Ve ok, yerin yüzü üzerinde **يَزْلِجُ** eder, sonra **زَلْجاً** ve **زَليجاً** bir geçişle gider.

Ve ok bir yere düştüğünde, hedefe yönelmemişse: “ey sen, oku **أزلَجْت**” dersin.

Ve bana Münzirî, Ebu’l-Heysem’den haber verdi: dedi ki: oklardan **الزَّالِجُ**: atıcı onu attığında hedefe kısa düşer, sert bir isabetle bir kayaya isabet eder; kayanın ona isabetinden (sekip) yükselir, güçlenir ve **القرطاس**’a yükselir; o, **مُقَرطِساً** sayılmaz; sahibine şöyle denir:
أَلحَثَنِي لا خير في سَهْمٍ زَلَجْ

(اللِّحياني): uzak ve uzun, yani **زُلُوجاً** ve **زَلُوقاً** bir yokuş yürüdük.

Ve **الزَّلَجَانُ**: süratte öne geçmedir; aynı şekilde: **الزَّلَخان**.

Ve **مكان زلجٌ** ve **زَلْخٌ**: yani kaygan.

Ebu Zeyd dedi: ayağı **زَلَجَتْ** ve **زَلَخَتْ**; ve inşad etti:
قام على مَرْتَبَةٍ زَلجٍ فَزَل

Yürüyüşte sürate gelince, denir: **زَلَجَ يَزْلجُ زَلْجاً**; ve inşad etti:
وكم هجَعَتْ وما أطلقتُ عنها
وكم زَلَجَت وظِلُّ الليل داني

Ve geçimden **المُزَلَّجُ**: azıkla idare edilen.

Zü’r-Rumme dedi:
عِتْقُ النجَار وعيشٌ فيه تَزْلِيجُ

Ve **المُزَلَّج**: her şeyden aşağı (düşük) olan.

Ve **حُبٌّ مُزَلَّجٌ**: onda aldatma vardır.

Müleyh el-Hüzelî dedi:
وقالت ألا قد طالما قد غررتَنا
بِخَدْعٍ وهذا منك حُبٌّ مُزَلَّجُ

(أبو عبيد عن أبي عمرٍ و): erkeklerden **المُزَلَّج**: kavme yapışık olan.

Ve falan, sözünü **تزليجاً** **زلَّجَ** etti: onu çıkardığında ve yürüttüğünde.

İbn Mukbil dedi:
وصَالَحَةِ العَهدِ زلَّجتُها
لِوَاعِي الفؤاد حَفِيْظِ الأُذُنْ

Yani bir kasideyi yahut bir hutbeyi.

Lihyânî dedi: falanı, şarabı **تزلُّجاً** **يتزلَّج** eder hâlde bıraktım; yani içmesinde ısrar eder.

(أبو عبيد عن أبي زيد): kapıyı **إزلاجاً** **أزلجتُ**: onu kapattığımda.

Leys dedi: **المِزلاَج**: kilit gibi bir şeydir; kapanmaz, ancak onunla kapı kapatılır; o, **الزِّلاج** da (denir).

Denir: kapıyı **أَزْلَجَ**.

İbn Şümeyl dedi: Basra ehlinin **مَزَالِيجُ**’i: kadın evinden çıktığında ve içinde güvendiği bir gözetleyici yoksa, çıkar da kapısını geri çevirir; onun, demirden, **المَزَالِيجِ** anahtarı gibi eğri bir anahtarı vardır; kapıda bir delik vardır; anahtarı ona sokar da onunla kapısını kapatır; ve kapısını **بالمِزْلاَجِ** ile kapattığında **زَلَجَتْ** kapısını **زَلْجاً** (denir).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق)  اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك)  اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم)  اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
(لزن)  اللام والزاء والنون يدلُّ على ضِيقٍ في شيء أو تضايُقٍ. يقال: عَيْشٌ لَزْنٌ، أي ضيِّق. واللَّزْن: اجتماع القوم على البئر مزدحمين. يقال: مَشْرَبٌ لَزِْنٌ، إذا ازدُحِمَ عليه. والله أعلم بالصَّواب.
(لزأ)  اللام والزاء والهمزة كلمتان لعلّهما أن يكونا صحيحتين. يقولون: لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً، إذا أحْسَنَ رِعْيتَها. ويقولون: لعَنَ الله أمّاً لزأت به، أي ولدَتْه.
(لزب)  اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
(لزج)  اللام والزاء والجيم قريبٌ من الباب الذي قبله. يقال: لَزِجَ به، إذا غَرِيَ به ولازَمَه. والتلزُّج: تتبُّع البقولِ والرِّعْي القليل.
--------------ـــ
([4]) تكملة ضرورية، إذ أن الكلام بعدها إنما هو في (لزك) لا (لزق). وهو المطابق لما في المجمل والمعاجم المتداولة.
([5]) في الأصل: "لصق"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) وكذا في اللسان، وفي المجمل: "ولما".
([7]) ديوان النابغة 9 واللسان (لزب).
([8]) ولزبات على خلاف القياس. إذ أن اللزبة صفة لا اسم. ولم يذكر في القاموس واللسان هذا الجمع، أي بالتحريك، وذكر في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **الزاء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**لزق**)  **اللام** ve **الزاء** ve **القاف** aslî bir şey değildir; çünkü o, ibdâl babındandır. Denir: **لَزِق** şey, şey ile **يلزَق**; **لَصِق** gibi.

(**لزك**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الكاف**([4])] benim nezdimde bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **لزِك**([5]) yara, etinin bitmesi düzleştiği ve([6]) iyileşmediği zaman. Ve bu, Arapların sözüne benzemez.

(**لزم**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeyle daima beraberliğine delâlet eder. Denir: **لَزِمه** şey **يَلْزَمُه**. Ve **اللِّزَام**: kâfirlere lâzım olan azap.

(**لزن**)  **اللام** ve **الزاء** ve **النون** bir şeyde darlığa yahut sıkışıklığa delâlet eder. Denir: **عَيْشٌ لَزْنٌ**; yani dar. Ve **اللَّزْن**: kavmin kuyu üzerinde sıkışık hâlde toplanması. Denir: **مَشْرَبٌ لَزِْنٌ**, üzerine izdiham olunduğu zaman. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

(**لزأ**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الهمزة** iki kelimedir; umulur ki ikisi de sahih olsun. Derler: **لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً**, onu güzelce otlattığı zaman. Ve derler: Allah, onunla **لزأت** olan bir anaya lânet etsin; yani onu doğurdu.

(**لزب**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الباء** bir şeyin sabit oluşuna ve lüzumuna delâlet eder. Denir: **للاّزِمِ لازب**. Ve bu şey **ضربةَ لازِبٍ** oldu; yani neredeyse ayrılmaz, Nâbiga dedi ki:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])
Ve **اللَّزْبة**: şiddetli sene; cem‘i **لَزْبات**([8]); sanki kıtlık **لَزَب**dir; yani onda sabit oldu.

(**لزج**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الجيم** bir önceki babdan yakındır. Denir: **لَزِجَ به**, ona yapıştığı ve ona lâzım olduğu zaman. Ve **التلزُّج**: sebzeleri ve az otlağı takip etmektir.

--------------ـــ
([4]) Zarurî bir tekmiledir; zira ondan sonraki söz ancak (**لزك**) hakkında olup (**لزق**) hakkında değildir. Ve o, **المجمل** ve tedavülde olan mu‘cemlerdekiyle mutabıktır.
([5]) Asılda: “**لصق**”; tahriftir; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **اللسان**’da da böyledir; **المجمل**’de: “**ولما**”.
([7]) Nâbiga divanı 9 ve **اللسان** (**لزب**).
([8]) Ve **لزبات** kıyasa muhalif olarak. Zira **اللزبة** isim değil sıfattır. **القاموس** ve **اللسان**’da bu cem‘i, yani hareke ile, zikretmedi; **المجمل**’de zikretti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ز ج
شيء لزجٌ بيّن اللزوجة يقال‏:‏ بلغمٌ لزج وزبيب لزج‏.‏
وأكلت شيئاً فلزج بأصابعي‏:‏ علق‏.‏
ودققت الورق حتى تلزج‏.‏

##### Türkçe

ل ز ج
**شيء لزجٌ**: yapışkanlığı açık olan (belli) bir şey; şöyle denir: **بلغمٌ لزج** ve **زبيب لزج**.
Ve bir şey yedim de **فلزج بأصابعي**: yapıştı.
Ve yaprak(ı) dövdüm, ta ki **تلزج**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّزَجُ: مصدر الشيء اللَّزِجِ.
ولَزِجَ الشيءُ أَي تَمَطَّطَ وتمدَّدَ. ابن سيده: لزِجَ الشيءُ لَزَجاً ولُزُوجةً وتَلَزَّجَ عليك، وشيء لَزِجٌ مُتَلَزِّجٌ، ولَزِجَ به أَي غَرِيَ به. ويقال للطعامِ أَو الطِّيب إِذا صار كالخِطْميِّ: قد تَلَزَّجَ. وتَلَزَّجَ رأْسُه أَيضاً إِذا غسَلَه فلم يُنْقِ وسَخَه. وأَكلت شيئاً لزِجَ بإِصْبَعِي يَلْزَجُ أَي عَلِقَ. وزبيبة لَزِجةٌ. والتَّلَزُّجُ: تَتَبُّعُ البُقُولِ والرِّعْيِ القليل من أَوله وفي آخر ما يَبْقَى. والتَّلَزُّجُ: تَتَبُّع الدابّةِ البُقُولَ؛ قال رؤبة يصف حِماراً وأَتاناً:وفَرَغا من رَعْيِ ما تَلَزَّجا
تَلَزَّجا: تتَّبعا الكلأَ وطَلباه. تَلَزَّجَ: فِعْلُ المِسْحَلِ والأَتانِ، زاد الجوهري: لأَن النبات إِذا أَخَذَ في اليُبْسِ غَلُظَ ماؤُه فصار كلُعاب الخِطْمِيِّ. وتَلَزَّجَ البَقْلُ إِذا كان لَدْناً فمال بعضه على بعض. وتَلَزَّجَ النباتُ: تَلَجَّنَ.

##### Türkçe

**اللَّزَجُ**: **اللَّزِجِ** şeyinin masdarıdır.

Ve **لَزِجَ** şey, yani uzayıp çekildi ve yayıldı. İbn Sîde: **لَزِجَ** şey, **لَزَجاً** ve **لُزُوجةً** (olarak) ve sana karşı **تَلَزَّجَ**; ve **لَزِجٌ** **مُتَلَزِّجٌ** bir şey (vardır); ve **لَزِجَ** onunla, yani ona yapıştı. Ve yiyecek veya güzel koku için, **الخِطْميِّ** gibi olduğu zaman: “**تَلَزَّجَ** oldu” denir. Ve başı da **تَلَزَّجَ** olur; yani onu yıkadı da kirini temizlemediği zaman. Ve parmağıma **يَلْزَجُ** (şekilde) **لزِجَ** bir şey yedim; yani yapıştı. Ve **لَزِجةٌ** bir kuru üzüm tanesi. Ve **التَّلَزُّجُ**: başından ve sonunda kalan şeyin sonunda, otları ve az otlamayı takip etmektir. Ve **التَّلَزُّجُ**: binek hayvanının otları takip etmesidir; Rü’be, bir eşeği ve bir dişi eşeği vasfederek dedi ki:

وفَرَغا من رَعْيِ ما تَلَزَّجا

**تَلَزَّجا**: otu takip ettiler ve onu aradılar. **تَلَزَّجَ**: **المِسْحَلِ** ve dişi eşeğin fiilidir; Cevherî artırdı: çünkü bitki kuruluğa girmeye başlayınca suyu koyulaşır da **الخِطْمِيِّ**’nin salyası gibi olur. Ve **تَلَزَّجَ** **البَقْلُ**, yumuşak olduğu zaman, bir kısmı bir kısmının üzerine meylettiği vakit (olur). Ve **تَلَزَّجَ** bitki: **تَلَجَّنَ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ز ج * * لَزِجَ * الشيء تمطط وتمدد فهو * لَزِجٌ * وبابه طرب

##### Türkçe

* ل ز ج * **لَزِجَ** şey uzayıp çekildi ve uzadı; artık o **لَزِجٌ**dur; ve onun bâbı **طرب**dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لزج  الشيء  كفرح: تمطط وتمدد  ، ابن سيده: لزج الشيء لزجا ولزوجة وتلزج عليه. وشيء لزج بين اللزوجة: متلزج. يقال بلغم لزج، وزبيب لزج. لزج  به: غري  . ويقال: أكلت لبنا فلزج بأصابعي أي علق؛ هذه عبارة الأساس. ونص عبارة اللسان: وأكلت شيئا لزج بإصبعي يلزج، أي علق وزبيبة لزجة. دققت الورق حتى تلزج. و  تلزج النبات  : إذا  تلجن  ، ويأتي له في النون: وتلجن النبات: تلزج.قلت: وذلك إذا كان لدنا فمال بعضه على بعض. قال رؤبة يصف حمارا وأتانا:
  وفرغا من رعي ما تلزجا قال الجوهري: لأن النبات إذا أخذ في اليبس غلظ ماؤه فصار كلعاب الخطمي. والذي في المحكم وغيره: ويقال للطعام أو الطيب إذا صار كالخطمي: قد تلزج. تلزج  الرأس  : إذا  غدا غير نقي عن الوسخ  ، وذلك إذا غسله فلم ينق وسخه؛ عن يعقوب. من زياداته:  رجل لزجة  ، بفتح فسكون،  ولزجة  كفرحة  ولزيجة: ملازم  مكانه  لا يبرح  . ومما يستدرك عليه: التلزج: تتبع الدابة البقول.

##### Türkçe

لزج  şey  **كفرح**: uzadı ve yayıldı; İbn Sîde: şey **لزج** oldu, **لزجا** ve **لزوجة** (oldu) ve onun üzerine **تلزج** etti. Ve **لزوجة**si apaçık olan **لَزِج** bir şey: **متلزج**tir. Denir: **بلغم لزج** (yapışkan balgam), ve **زبيب لزج** (yapışkan kuru üzüm). **لزج به**: yapıştı. Ve denir: süt yedim de parmaklarıma **لزج** oldu; yani yapıştı; bu, **الأساس**’ın ibaresidir. **اللسان**’ın ibaresinin nassı: Ve parmağıma **لزج** olan bir şey yedim; **يلزج**; yani yapıştı; ve yapışkan bir kuru üzüm tanesi. Kâğıdı dövdüm de **تلزج** etti. Ve **تلزج النبات**: **تلجن** olduğu zaman; ve onun (benzeri) **النون**’da gelir: ve **تلجن النبات**: **تلزج**. Dedim: Bu, yumuşak olduğu zaman olup, onun bir kısmı diğer bir kısmının üzerine meylettiği zamandır. Rü’be, bir eşeği ve bir dişi eşeği vasfederek dedi:

وفرغا من رعي ما تلزجا

el-Cevherî dedi: Çünkü bitki kuruluğa yöneldiği zaman suyu koyulaşır da **لعاب الخطمي** gibi olur. Ve **المحكم** ve başkalarında olan: Yemeğe veya kokuya, **الخطمي** gibi olduğu zaman denir: **قد تلزج**. **تلزج الرأس**: pislikten dolayı temiz olmayan olarak sabahladığı zaman; bu, onu yıkayıp da pisliği temizlenmediği zaman olur; Ya‘kūb’dan. Onun ziyadelerinden: **رجل لزجة**; fetha ile sonra sükûn ile; ve **لزجة** **كفرحة** ve **لزيجة**: bulunduğu yere yapışıp kalan, ayrılmayan. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan: **التلزج**: binek hayvanının otları takip etmesi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَزِجَ
1 لَزِجَ ذ , aor. لَزَجَ , (S, M, K,) inf. n. لَزَجٌ and لُزُوجَةٌ (M) and لُزُوجٌ; (Msb;) and ↓ تلزّج; (M;) It (a thing, S) stretched out, in a neut. sense: it roped; or drew out, with a viscous, glutinous, clammy, cohesive, sticky, ropy, or slimy, continuity of parts: syn. تَمَطَّطَ and تَمَدَّدَ: (S, K:) it was, or became, viscous, glutinous, clammy, cohesive, sticky, ropy, or slimy, so as to adhere to the hand and the like. (Msb.) ― -b2- لَزِجَ بِهِ It adhered to him, or it, as glue or the like; syn. غَرِىَ. (S, K.) E. g. أَكَلْتُ شَيْئًا فَلَزِجَ بِأَصَابِعِى I ate a thing and it adhered to my fingers. (Msb.) ― -b3- [And] ↓ تلزّج It (food, or ointment,) became [viscous, glutinous, clammy, cohesive, sticky, slimy, ropy, or mucilaginous,] like خِطْمِىّ [or marsh-mallow]. (M, &c.) ― -b4- النَّبَاتُ ↓ تلزّج i. q. تَلَجَّنَ: (S, K:) i. e., The herbage became flaccid, and one part thereof inclined over another: (TA:) [or became flaccid, and of a viscous consistency, or viscous or mucilaginous in its juice; as appears from what here follows]. Ru-beh says, [in the S, El-'Ajjلj,] describing a pair af asses, male and female,
وَفَرَعَا مِنْ رَعْىِ مَا تَلَزَّجَا
[And they finished pasturing upon what had become flaccid, and of a viscous consistency]. For, says J, [immediately after citing these words of the poet,] when herbage begins to dry up, its juice thickens, and becomes like the mucilage of the خِطْمِىّ [or marsh-mallow]. (TA.) Or the words of the poet, above quoted, signify, And they finished pasturing upon what they had searched after constantly, or time after time: for تَلَزُّجٌ also signifies the searching of a beast of carriage after herbage and leguminous plants, constantly, or time after time: and the two asses are here the agents of the verb تلزّجا. (L.)

5 تَلَزَّجَ See 1. ― -b2- تلزّج رَأْسُهُ His head remained unpurified of its dirt (S, K) after he had washed it. (Yaakoob, S.)

لَزِجٌ
لَزِجٌ ذ (S, M, Msb) and ↓ مُتَلَزِّجٌ (M), A thing stretching out, in a neut. sense: roping; or drawing out, with a viscous, glutinous, clammy, cohesive, sticky, or slimy, continuity of parts: syn. مُتَمَطِّطٌ and مُتَمَدِّدٌ: (S:) viscous, glutinous, clammy, cohesive, sticky, ropy, or slimy, so as to adhere to the hand or the like: (Msb:) بَلْغَمٌ لَزِجٌ [Viscous, glutinous, cohesive, sticky, or ropy, phlegm]. (TA.) زَبِيبَةٌ لَزِجَةٌ A sticky raisin. (L.)

رَجُلٌ لَزْجَةٌ
رَجُلٌ لَزْجَةٌ ذ , and لَزِجَةٌ, and لَزِيجَةٌ, A man who keeps to his place, and does not quit it. (K.)

مُتَلَزِّجٌ
مُتَلَزِّجٌ ذ : see لَزِجٌ.

##### Türkçe

لَزِجَ
1 **لَزِجَ** ذ , muzâri‘ı **لَزَجَ** , (S, M, K,) mastar ismi **لَزَجٌ** ve **لُزُوجَةٌ** (M) ve **لُزُوجٌ**; (Msb;) ve ↓ **تلزّج**; (M;) O (bir şey, S) uzadı, nötr mânada: ip gibi oldu; yahut, parçaların viskoz, yapışkan, sümüksü, birbirine tutunan, yapışıcı, ip gibi, yahut kaygan bir sürekliliğiyle çekilip uzadı: eş anlamlısı **تَمَطَّطَ** ve **تَمَدَّدَ**: (S, K:) el ve benzerine yapışacak şekilde viskoz, yapışkan, sümüksü, birbirine tutunan, yapışıcı, ip gibi, yahut kaygan oldu yahut oldu. (Msb.) ― -b2- **لَزِجَ بِهِ** Ona, yahut ona (şeye), tutkal veya benzeri gibi yapıştı; eş anlamlısı **غَرِىَ**. (S, K.) Meselâ **أَكَلْتُ شَيْئًا فَلَزِجَ بِأَصَابِعِى** Bir şey yedim de parmaklarıma yapıştı. (Msb.) ― -b3- [Ve] ↓ **تلزّج** O (yiyecek, yahut merhem,) **خِطْمِىّ** [yahut hatmi] gibi [viskoz, yapışkan, sümüksü, birbirine tutunan, yapışıcı, kaygan, ip gibi, yahut müsilajlı] oldu. (M, vb.) ― -b4- **النَّبَاتُ** ↓ **تلزّج** i. q. **تَلَجَّنَ**: (S, K:) yani, ot gevşedi, ve onun bir kısmı diğer bir kısmının üzerine meyletti: (TA:) [yahut gevşedi, ve kıvamı viskoz oldu, yahut suyunda viskoz veya müsilajlı oldu; burada ardından gelen şeyden anlaşıldığı üzere]. Ru-beh der ki, [S’de, El-‘Ajjلj’de,] erkek ve dişi bir çift eşeği vasfederek,
وَفَرَعَا مِنْ رَعْىِ مَا تَلَزَّجَا
[Ve viskoz kıvamlı olup gevşemiş olan şey üzerinde otlamayı bitirdiler]. Çünkü, der J, [şairin bu sözlerini zikrettikten hemen sonra,] ot kurumaya başladığında, onun suyu koyulaşır, ve **خِطْمِىّ** [yahut hatmi] müsilajı gibi olur. (TA.) Yahut şairin, yukarıda nakledilen, sözleri şu mânaya gelir: Ve sürekli, yahut zaman zaman, arayıp durdukları şey üzerinde otlamayı bitirdiler: çünkü **تَلَزُّجٌ** ayrıca, bir binek hayvanının ot ve baklagil bitkilerini sürekli, yahut zaman zaman, arayıp durması mânasına gelir: ve burada iki eşek, fiil **تلزّجا**’nın fâilleridir. (L.)

5 **تَلَزَّجَ** Bkz. 1. ― -b2- **تلزّج رَأْسُهُ** Başını yıkadıktan sonra (S, K) kiri ondan arınmamış olarak kaldı. (Yaakoob, S.)

**لَزِجٌ**
**لَزِجٌ** ذ (S, M, Msb) ve ↓ **مُتَلَزِّجٌ** (M), nötr mânada uzayan bir şey: ip gibi olan; yahut, parçaların viskoz, yapışkan, sümüksü, birbirine tutunan, yapışıcı, yahut kaygan bir sürekliliğiyle çekilip uzayan: eş anlamlısı **مُتَمَطِّطٌ** ve **مُتَمَدِّدٌ**: (S:) el veya benzerine yapışacak şekilde viskoz, yapışkan, sümüksü, birbirine tutunan, yapışıcı, ip gibi, yahut kaygan: (Msb:) **بَلْغَمٌ لَزِجٌ** [Viskoz, yapışkan, birbirine tutunan, yapışıcı, yahut ip gibi balgam]. (TA.) **زَبِيبَةٌ لَزِجَةٌ** Yapışkan bir kuru üzüm. (L.)

**رَجُلٌ لَزْجَةٌ**
**رَجُلٌ لَزْجَةٌ** ذ , ve **لَزِجَةٌ**, ve **لَزِيجَةٌ**, yerinde duran, ve onu terk etmeyen bir adam. (K.)

**مُتَلَزِّجٌ**
**مُتَلَزِّجٌ** ذ : bkz. **لَزِجٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَزِجَ
لَزِجَ A ( n. ac.
a.  4. 27 ,  لُزُوْجَة 27t ), Was ductile; stretched.

b.  Was viscous,   glutinous, sticky &c.

c.  [ Bi ], Stuck, adhered to.

تَلَزَّجَ
تَلَزَّجَ V ,
a.  Stuck together, cohered.

لَزْجَة
لَزْجَة 1t ,
a.  Sedentary, fond home.

لَزِج
لَزِج 5 ,
a.  Ductile, elastic.

b.  Sticky, cohesive, agglutinative, glutinous, viscous, mucilaginous, ropy, slimy, mucid; clammy.

لَزِجَة
لَزِجَة 5t ,  لَزِيْجَة 25t ,
a.  see 1t .

لُزُوْجَة
لُزُوْجَة 27t ,
a.  Ductility, elasticity.

b.  Stickiness, clamminess, sliminess, viscosity, viscousness, mucidness; agglutination.

لَازَُوَرْد
لَازَُوَرْد P. ,
a.  Lapis lazuli.

لَازَُوَرْدِيّ
لَازَُوَرْدِيّ
a.  Blue.

##### Türkçe

**لَزِجَ**
**لَزِجَ** A ( n. ac. a. 4. 27 , **لُزُوْجَة** 27t ), Sünekti; uzadı.

b. Viskoz idi, yapışkan, tutkalımsı, yapışıcı vb.

c. [ Bi ], Yapıştı, tutundu.

**تَلَزَّجَ**
**تَلَزَّجَ** V ,
a. Birbirine yapıştı, kaynaştı.

**لَزْجَة**
**لَزْجَة** 1t ,
a. Yerleşik, eve düşkün.

**لَزِج**
**لَزِج** 5 ,
a. Süneklikli, elastik.

b. Yapışkan, kaynaştırıcı, yapıştırıcı, tutkalımsı, viskoz, sümüksü, ipliksi, kaygan-sümüksü, mukid; nemli-yapışkan.

**لَزِجَة**
**لَزِجَة** 5t , **لَزِيْجَة** 25t ,
a. 1t’ye bak.

**لُزُوْجَة**
**لُزُوْجَة** 27t ,
a. Süneklik, elastiklik.

b. Yapışkanlık, nemli-yapışkanlık, kaygan-sümüksülük, viskozite, viskozluk, mukidlik; yapışma/kaynaşma.

**لَازَُوَرْد**
**لَازَُوَرْد** P. ,
a. Lapis lazuli.

**لَازَُوَرْدِيّ**
**لَازَُوَرْدِيّ**
a. Mavi.
