# لزز (ل-ز-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ز - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي واللام
زل، لز مستعملان
زل:
زَلَّ السَّهْمُ عن الدِّرع زليلاً، والإنسانُ عن الصَّخرة يَزِلُّ زليلاً. فإِذا زلّت قَدَمُهُ قيل: زلّ زلاًّ وزُلولاً، وإذا زلّ في مقالٍ أو نحوه قيل: زلّ زلّة زللاً، قال سليمان بن يزيد العَدَويّ:
وإذا رأيت ولا مَـحـــالةَ زلَّةً		فعلى صديقك فضلَ حِلْمِك فارْددِ
واتّخذ فلانٌ زلّةً للنّاس، أي: صنيعاً.
وأزلّة الشَّيْطانُ عن الحقّ، إذا أضلّه.
والزَّليل: مشيٌ خفيفٌ، زلّ يَزِلّ زليلاً، قال:
وعاديةٍ سَوْمَ الجَرادِ وَزَعتها		فَكَلَّفْتها سِيداً أزلَّ مُصَدَّراً
لم يَعْنِ بالأزلّ الأَرْسح، ولا هو من صفة الفَرَس ولكنّه أراد: يزلّ زليلاً خفيفا.
والمُزِلَّةُ: المكانُ الدَّحضُ. والمَزَلَّةُ: الزَّلَلُ في الدَّحْض.
والزّلّةُ، عراقيّة: اسمٌ لما يُحمَلُ من المائدة لقريب أو صديق، وإنّما اشتُقّ ذلك من الصّنيع إلى النّاس.
والإزْلالُ: الإنعامُ، من أَزْلَلْت إليه نِعْمة: أي: أَسْدَيت، واصطُنِعَتْ عنده.
والأَزَلُّ: الأَرْسَخُ، وقد زلّ زَلَلاً، فهو أَزَلُّ، وهي زلاءُّ. والأَزَلُّ: الصَّغيرُ المؤخَّر، الضَّخْم المُقَدَّم. والسِّمْعُ الأَزَلُّ: سَبُعٌ بين الذِّئب والضَّبُع.
والزَّلْزَلة: تحريكُ الشَّيء والزِّلزال أيضاً. والزَّلزالُ: كلمة مُشتقّة، جُعِلَت اسماً للزَّلزلة. والزَّلازل: البلايا.
لز:
اللَّزُّ: لزومُ الشَّيء بالشّيء.
ولِزازُ الباب: نِجافُها، وهي خَشَبَةٌ يُلَزُّ با الباب.
ورجلٌ مِلَزٌّ في خصوماتِهِ وأمورِهِ، وإنّه لَلِزازٌ خَصِمٌ أي: شديد الخصومة، قال:
لِزازُ خَصْمٍ مَعِكٍ مُمَرَّنِ
ورجلٌ مُلَزَّزُ الخَلْق، أي: مجتمع الخلق.
ولزّه، أي: طعنه.

##### Türkçe

باب **الزاي** واللام
**زل**، **لز** مستعملan

**زل**:
**زَلَّ السَّهْمُ** عن **الدِّرع** **زليلاً**، ve insan **الصَّخرة**dan **زليلاً** olarak **يَزِلُّ**. Artık onun ayağı kaydığı zaman denir ki: **زلّ زلاًّ** ve **زُلولاً**; ve bir sözde yahut onun benzerinde kaydığı zaman denir ki: **زلّ زلّة زللاً**. Süleyman b. Yezîd el-ʿAdevî dedi:
Ve eğer gördünse, kaçınılmaz olarak, bir **زلَّةً**; o hâlde dostuna, hilm’inin fazlasını geri çevir.

Falan, insanlar için bir **زلّةً** edindi; yani: bir iş/fiil.
Ve şeytan, onu haktan **أزلّة** eder; onu saptırdığı zaman.

Ve **الزَّليل**: hafif bir yürüyüştür; **زلّ يَزِلّ زليلاً**. Dedi ki:
Ve çekirge otlatması gibi (olan) bir koşucu (at) ki onu men etti; böylece ona, önden gelen, kayarcasına hafif (giden) bir **أزلَّ** (at) yükledi.

**الأزلّ** ile **الأَرْسح**ı kastetmedi; o, atın sıfatından da değildir; fakat o, şunu murad etti: hafifçe **زليلاً** olarak kayar.

Ve **المُزِلَّةُ**: kaygan yer. Ve **المَزَلَّةُ**: kayganlıkta **الزَّلَلُ**.

Ve **الزّلّةُ** —Irakîdir—: yakın yahut dost için sofradan taşınan şeyin adıdır; ancak bu, insanlara yapılan iş/fiilden türetilmiştir.

Ve **الإزْلالُ**: nimet vermektir; “ona bir nimet **أَزْلَلْت**”ten: yani: ihsan ettim; ve onun yanında (bir iyilik olarak) yapılmış oldu.

Ve **الأَزَلُّ**: **الأَرْسَخُ**tur; ve **زَلَلاً** olarak **زلّ** etmiştir; artık o **أَزَلُّ**dur; ve o (dişisi) **زلاءُّ**dur. Ve **الأَزَلُّ**: küçük olan, geri bırakılmış; iri olan, öne geçirilmiş. Ve **السِّمْعُ الأَزَلُّ**: kurt ile sırtlan arasında bir yırtıcıdır.

Ve **الزَّلْزَلة**: şeyin hareket ettirilmesidir; ve **الزِّلزال** da (böyledir). Ve **الزَّلزالُ**: türetilmiş bir kelimedir; **الزَّلزلة** için isim kılınmıştır. Ve **الزَّلازل**: belalardır.

**لز**:
**اللَّزُّ**: şeyin şeyle bitişmesi/yapışmasıdır.

Ve **لِزازُ الباب**: onun pervazlarıdır; ve o, kapıya yapıştırılan bir tahtadır.

Ve bir adam, çekişmelerinde ve işlerinde **مِلَزٌّ**dür; ve o, **لَلِزازٌ** bir hasımdır; yani: çekişmesi şiddetli. Dedi ki:
Seninle birlikte, inatçı, alıştırılmış bir hasmın **لِزازُ**u.

Ve bir adam, yaratılışça **مُلَزَّزُ**dur; yani: yaratılışı toplanık/sıkıdır.

Ve onu **ولزّه**; yani: onu mızrakladı/sapladı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَزَّهُ يَلُزُّهُ لَزًّا ولَزَازاً، أي شدَّه وألصقه. وكَزٌّ لَزٌّ اتباعٌ له. ورجلٌ مِلَزٌّ: شديد الخصومة لَزومٌ لما طالب. قال رؤبة:
ولا امْرُؤٌ ذو جَدَلٍ مِلَزِّ
إنَّما خفض مِلَزًّا على الجِوارِ. ويقال: فلانٌ لِزازُ خَصْمٍ. ومنه لِزازُ الباب. واللزائزُ: الجَناجِنُ. قال الراجز:
ذي مِرْفَقٍ بانَ عن اللزائِزِ
والمُلَزَّزُ: المجتمِعُ الخَلْقِ الشديدُ الأسرِ، وقد لَزَّزَهُ الله. ولازَزْتُهُ: لاصقته.

##### Türkçe

**لَزَّهُ** **يَلُزُّهُ** **لَزًّا** ve **لَزَازاً**: yani onu sıktı ve yapıştırdı. Ve **كَزٌّ لَزٌّ** ona tâbidir. Ve **رجلٌ مِلَزٌّ**: şiddetli husumet sahibi, talep ettiğine yapışıp kalan. Rü’be dedi ki:
Ve ne de çekişme sahibi bir kimse, **مِلَزِّ**
Şüphesiz o, komşuluk üzerine **مِلَزًّا** alçalttı. Ve denilir: falan kimse, hasmın **لِزازُ**’udur. Ondandır: kapının **لِزازُ**’u. Ve **اللزائزُ**: **الجَناجِنُ**’dir. Râciz dedi ki:
Dirseği olan; **اللزائِزِ**’den ayrılıp beliren
Ve **المُلَزَّزُ**: yaratılışı toplanmış, bağı şiddetli olan; ve Allah onu **لَزَّزَهُ**. Ve **لازَزْتُهُ**: onu yapıştırdım.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ز ز
لزّ الباب يلزّه إذا لحجه وهذا لزاز الباب‏:‏ لنجافه الذي يلزبّبه‏.‏
ولزّ الشيء بالشيء‏:‏ قرن به وألصق فالتزّ به ولازّه‏:‏ لاصقه‏.‏
ورجل ملزّز الخلق‏:‏ مدمجه‏.‏
وافتح لزّ الحقّة ولزّ المجمر وهو الزّرفين‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ لم يعد أن شقّ النهيق لهاته ورأيت قارحه كلزّ المجمر ومن المجاز‏:‏ لزّه إلى كذا‏:‏ اضطره‏.‏
ولززت بي يا فلان‏.‏
وقال‏:‏ ولا اتقى الغيور إذا رآني ومثلي لزّبا لحمس الرّبيس وهو ملز في خصوماته وإنه لزاز خصم ولزاز مالٍ‏:‏ مصلح له‏.‏
وجعلتك لزازاً لفلان لا تدعه يخالف‏.‏

##### Türkçe

ل ز ز
**لزّ** kapıyı, onu **يلزّه**: onu itti; ve bu, kapının **لزاز**’ıdır: onu **يلزبّبه** eden (yani onu iten) şey olan kapı kanadı.
Ve **لزّ** bir şeyi bir şeye: onu ona bağladı ve yapıştırdı; böylece ona **التزّ** etti ve onu **لازّه**: ona yapıştı.
Ve bir adam, yaratılışı **ملزّز**: derli toplu (sıkı yapılı)dır.
Ve **لزّ** sandığın ağzını; ve **لزّ** buhurdanı; o da **الزّرفين**’dir.
İbn Mukbil dedi: Onun için anırmanın yarılması (yani anırmanın şiddetlenmesi) dışında bir şey kalmadı; ve onun yaşlısını **كلزّ المجمر** gibi gördüm. Ve mecazdan: **لزّه** onu şuna: onu mecbur etti.
Ve ey falan, beni **ولززت**.
Ve dedi: Kıskanç, beni gördüğünde sakınmadı; ve benim gibisi, **لزّبا** (olan) **لحمس الرّبيس**’e (karşı). Ve o, çekişmelerinde **ملز**’dir; ve o, **لزاز** bir hasımdır; ve **لزاز** bir malın: onu ıslah edendir.
Ve seni falan için bir **لزازاً** kıldım; onu muhalefet eder halde bırakma.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَزَّ الشيءَ بالشيء يَلُزُّه لَزًّا وأَلَزَّه: أَلزمه إِياه. واللَّزَزُ: الشِّدَّةُ. ولَزَّه يَلُزُّه لَزًّا ولَزازاً أَي شَدَّه وأَلصقه. الليث: اللَّزُّ لزوم الشيء بالشيء بمنزلة لِزازِ البيت، وهي الخشبة التي يُلَزُّ بها البابُ. واللَّزَزُ: المَتْرَسُ. ولِزازُ الباب: نِطاقُه الذي يُشَدّ به. وكل شيء دُونِيَ بين أَجزائه أَو قُرِنَ، فقد لُزَّ. واللَّزُّ: الزُّرْفِين الذي
(* كذا بياض بالأصل) ... طبقا المَحْبَرَة
الأَعلى والاسفل. ولَزُّ الحُقَّةِ: زُرْفينُها؛ قال ابن مقبل: لم يَعْدُ أَنْ فَتَقَ النَّهِيقُ لهَاتَه،
ورأَيتُ قارِحَه كَلَزِّ المِجْمَرِ
يعني كَزُرْفِينِ المِجْمَرِ إِذا فتحته، ولازَّه مُلازَّةً ولِزازاً: قارنه. وإِنه للِزَازُ خصومة ومِلَزٌّ أَي لازم لها موكل بها يقدر عليها، والأُنثى مِلَزٌّ، بغير هاء، وأَصل اللِّزازِ الذي يُتْرَسُ به البابُ. ورجل مِلَزٌّ: شديد اللُّزوم؛ قال رؤبة:
ولا امْرِئٍ ذي جَلَدٍ مِلَزّ
هكذا أَنشده الجوهري قال: وإِنما خفض على الجوار. ويقال: فلان لِزاز خَصِمٌ، وجعلتُ فلاناً لِزازاً لفلان أَي لا يَدَعُهُ يخالف ولا يُعاندُ، وكذلك جعلته ضَيْزَناً له أَي بُنْداراً عليه ضاغِطاً عليه. ويقال للبعيرين إِذا قُرِنا في قَرَنٍ واحد قد لُزَّا، وكذلك وظيفا البعير يُلَزَّانِ في القَيْد إِذا ضُيِّقَ؛ قال جرير:
وابنُ اللَّبُونِ، إِذا ما لُزَّ في قَرَنٍ،
لن يَسْتَطِعْ صَوْلَةَ البُزْلِ القَناعِيسِ
والمُلَزَّزُ الخَلْقِ: المجتَمِعُه. ورجل مُلَزَّزُ الخَلْق أَي شديد الخلق منضم بعضه إِلى بعض شديد الأَسْرِ، وقد لَزَّزَه اللهُ ولازَزْتُه: لاصقته. ورجل مِلَزٌّ: شديد الخصومة لَزُومٌ لما طالب؛ قال رؤبة: ولا امرؤ ذو جَلَدٍ مِلَزُّ
(* روي هذا الشطر في صفحة ؟؟ معرباً بالخفض.)
وكَزٌّ لَزٌّ: إِتباعٌ له، قال أَبو زيد: إِنه لَكَزٌّ لَزٌّ إِذا كان ممسكاً.
واللَّزِيزَةُ: مجتمع اللحم من البعير فوق الزَّوْرِ مما يلي المِلاطَ؛ وأَنشد:
ذي مِرْفَقٍ ناءٍ عن اللَّزائِز
واللَّزائِزُ: الجَناجِنُ؛ قال إِهابُ بن عُمير:
إِذا أَردتَ السَّيْرَ في المَفاوِزِ،
فاعْمِدْ لها ببازِلٍ تُرامِزِ،
ذي مِرْفَقٍ بانَ عن اللَّزائِزِ
التُّرامز: الجمل القوي، يقال: جمل تُرامِزٌ؛ قال أَبو بكر بنُ السَّرَّاج: التاء فيه زائدة ووزنه تُفاعلٌ، وأَنكره عثمان بن جني وقال: التاء أَصلية ووزنه فُعالِلٌ مثل عُذافِرٍ لقلة تفاعل، وكونِ التاء لا يُقْدَمُ على زيادتها إِلا بدليل.
ابن الأَعرابي: عَجُوز لَزُوزٌ وكَيِّسٌ لَيِّسٌ. ويقال: لِزُّ شَرٍّ ولَزُّ شَرٍّ ولِزازُ شَرٍّ ونِزُّ شَرٍّ ونِزازُ شَرٍّ ونَزِيزُ شَرٍّ. ولَزَّه لَزّاً: طعنه.
ولِزازٌ: اسم رجل. ولِزازٌ: اسم فرس سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، سمي به لشدة تَلَزُّزه واجتماع خَلْقِه.
ولَزَّ به الشيءُ أَي لَصِقَ به كأَنه يلتزق بالمطلوب لسرعته.

##### Türkçe

**لَزَّ** şeyi şey ile **يَلُزُّه** **لَزًّا** ve **أَلَزَّه**: onu ona ilzam etti (ona bağladı).

Ve **اللَّزَزُ**: şiddettir. Ve **لَزَّه يَلُزُّه لَزًّا ولَزازاً** yani onu sıktı
ve yapıştırdı. el-Leys: **اللَّزُّ** şeyin şey ile lüzumu (yapışması), evin **لِزازِ**’ı menzilesindedir; o, kapının onunla **يُلَزُّ** edildiği (sıkıştırıldığı) tahtadır. Ve **اللَّزَزُ**: metrestir (siper). Ve **لِزازُ الباب**:
onun, onunla sıkılan kuşağıdır. Ve her şey ki parçaları arasında tedviye edildi (sıkıştırıldı) yahut birleştirildi, artık **لُزَّ** edilmiştir.
Ve **اللَّزُّ**: **الزُّرْفِين**’dir ki
(*aslında böyle beyazlık) ... mürekkep hokkası
üst ve altını tabaka tabaka (birbirine) uydurur. Ve **لَزُّ الحُقَّةِ**: onun **زُرْفينُها**’sıdır; İbn Mukbil dedi ki:
لم يَعْدُ أَنْ فَتَقَ النَّهِيقُ لهَاتَه،
ورأَيتُ قارِحَه كَلَزِّ المِجْمَرِ
Yani, onu açtığın zaman **المِجْمَر**’in **زُرْفِين**’i gibi. Ve **لازَّه مُلازَّةً ولِزازاً**:
onu mukarin kıldı (yan yana getirdi). Ve şüphesiz o, husumetin **لِزَازُ**’udur ve **مِلَزٌّ**’dur; yani ona lâzım olan, ona vekil olan, ona güç yetiren (kimse)dir; dişisi **مِلَزٌّ**’dur, هاء’sız. Ve **اللِّزازِ**’ın aslı, kapının onunla metris edildiği (siperlendiği) şeydir.
Ve adam **مِلَزٌّ**: şiddetli lüzum sahibidir; Ru’be dedi ki:
ولا امْرِئٍ ذي جَلَدٍ مِلَزّ
Cevherî onu böyle inşad etti; dedi ki: ancak civar üzere (komşuluğa uyarak) cerretti. Ve denilir: falan **لِزاز**,
hasım(dır). Ve falanı falana **لِزازاً** yaptım; yani onu muhalefet eder halde bırakmaz ve inatlaşmaz,
ve yine onu ona **ضَيْزَناً** yaptım; yani onun üzerinde **بُنْداراً** (baskıcı bir gözetmen) olarak, onun üzerine bastırıcı olarak. Ve iki deveye denilir,
bir boyundurukta birleştirildikleri zaman: **قد لُزَّا**; ve yine devenin iki **وظيف**’i (bacak kısmı) **يُلَزَّانِ**
bağda, daraltıldığı zaman; Cerîr dedi ki:
وابنُ اللَّبُونِ، إِذا ما لُزَّ في قَرَنٍ،
لن يَسْتَطِعْ صَوْلَةَ البُزْلِ القَناعِيسِ
Ve **المُلَزَّزُ الخَلْقِ**: onun toplanmışı (derli toplu olanı)dır. Ve adam **مُلَزَّزُ الخَلْق** yani şiddetli
yaratılışlı, bir kısmı bir kısmına bitişik, bağlaması şiddetli; Allah onu **لَزَّزَه** etmiştir. Ve ben onu **لازَزْتُه**:
ona yapıştım. Ve adam **مِلَزٌّ**: şiddetli husumet sahibi, talep ettiğine lüzum eden (ısrarla yapışan)dır; Ru’be dedi ki:
ولا امرؤ ذو جَلَدٍ مِلَزُّ
(*Bu mısra, sayfa ??’de cer ile i‘rablı olarak rivayet edildi.)
Ve **كَزٌّ لَزٌّ**: ona tâbi kılmadır; Ebû Zeyd dedi ki: şüphesiz o **لَكَزٌّ لَزٌّ**’dur; tuttuğu zaman
sıkı tutan olursa.

Ve **اللَّزِيزَةُ**: deveden, **الزَّوْر**’un üstünde, **المِلاط**’a bitişik taraftan olan etin toplanmışıdır;
ve inşad etti:
ذي مِرْفَقٍ ناءٍ عن اللَّزائِز
Ve **اللَّزائِزُ**: **الجَناجِنُ**’dir; İhâb b. Umeyr dedi ki:
إِذا أَردتَ السَّيْرَ في المَفاوِزِ،
فاعْمِدْ لها ببازِلٍ تُرامِزِ،
ذي مِرْفَقٍ بانَ عن اللَّزائِزِ
**التُّرامز**: güçlü devedir; denilir: **جمل تُرامِزٌ**. Ebû Bekir b.
es-Serrâc dedi ki: ondaki ت ziyadedir ve vezni **تُفاعلٌ**’dür. Osman b. Cinnî bunu inkâr etti ve dedi ki: ت
aslidir ve vezni **فُعالِلٌ**’dür; **عُذافِرٍ** gibi; **تفاعل**’in azlığından dolayı ve ت’nin ziyadeliğine,
ancak delil ile, takdim olunmamasından dolayı.

İbnü’l-A‘râbî: **عَجُوز لَزُوزٌ** ve **كَيِّسٌ لَيِّسٌ**. Ve denilir: **لِزُّ شَرٍّ**
ve **لَزُّ شَرٍّ** ve **لِزازُ شَرٍّ** ve **نِزُّ شَرٍّ** ve **نِزازُ شَرٍّ** ve **نَزِيزُ شَرٍّ**.
Ve **لَزَّه لَزّاً**: onu mızrakladı (sapladı).

Ve **لِزازٌ**: bir adam adıdır. Ve **لِزازٌ**: Efendimiz Resûlullah’ın, صلى الله عليه
وسلم, atının adıdır; şiddetli **تَلَزُّزه**’si ve yaratılışının toplanmışlığı sebebiyle onunla adlandırıldı.

Ve **لَزَّ به الشيءُ** yani ona yapıştı; sanki süratinden dolayı istenene yapışır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ز ز * * لَزَّهُ * شده وألصقه وبابه رد و * المُلَزَّز * المجتمع الخَلْق الشديد الأسر وقد * لَزَّزَه * الله و * لاَزَزْتُه * لاصقته

##### Türkçe

* ل ز ز * * **لَزَّهُ** * onu şiddetle sıktı ve onu yapıştırdı; bâbı **رد**’dir. Ve * **المُلَزَّز** *: yaratılışı toplanmış (derli toplu), şiddetli, sağlam bağlı olan. Ve “Allah onu **لَزَّزَه**.” Ve “Ben onu **لاَزَزْتُه**: onu yapıştırdım.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لزه يلزه لزا، بالفتح، ولززا، محركة، هكذا في النسخ وفي اللسان: لزازا كسحاب: شده وألصقه، كألزه إلزازا. واللز: الطعن، كاللكز. اللز: لزوم الشيء بالشيء وإلزامه به، بمنزلة لزاز البيت، قاله الليث. اللز الزرفين، قال ابن مقبل:
  لم يعد أن فتق النهيق لهاته                      ورأيت قارحه كلز المجمر يعني كزرفين المجمر إذا فتحته. لز: ع بجزيرة قيس، عنده مسجد متبرك به، قاله الصاغاني. يقال: فلان لز شر، بالكسر، ولزيزه، أي لصيقه. وهو مجاز، وكذلك نز شر ونزيزه. ويقال أيضا: لز شر، بالفتح، ولزاز شر، ككتاب. ولاززته: لاصقته وقارنته، لزازا. رجل كز لز، إتباع له. قال أبو زيد: إنه لكز لز، إذا كان ممسكا. قال ابن الأعرابي؛ عجوز لزوز، وكيس ليس، إتباع له. والملز، بالكسر: الرجل الشديد الخصومة واللزوم لما طالب، وهو مجاز، قال رؤبة:
  ولا امرؤ ذو جلد ملز

  هكذا أنشده الجوهري، وإنما خفض على الجوار. واللزاز، ككتاب: خشبة يلز بها أي يترس بها الباب، وهو نطاقه الذي يشد به، كاللزز، محركة وهو المترس. لزاز، بلا لام: علم رجل من بني أسد. لزاز: فرس للنبي صلى الله تعالى عليه وسلم سمي به لشدة تلززه واجتماع خلقه، وهي التي أهداها المقوقس ملك الإسكندرية مع مارية القبطية. قلت: وهي من جملة الخيول الخمسة التي هي: لزاز ولحاف والمرتجز والسكب واليعسوب، كما ذكره ابن الكلبي، وتفصيله في كتب السير، وقد مر ذكر بعض منها. واللزيز، كأمير، كما في التكملة، والذي في اللسان، واللزيزة: مجتمع اللحم من البعير فوق الزور مما يلي الملاط، والجمع اللزائز وهي الجناجن، قال إهاب بن عمير:
  إذا أردت السير في المفاوز                      فاعمد لها ببازل تـرامـز
  ذي مرفق بان عن اللزائز وتلزلز: تحرك، مقلوب تزلزل. والملزز، كمعظم: المجتمع الخلق الشديد الأسر المنضم بعضه إلى بعض. قد لززه الله تعالى: جعله كذلك. ومما يستدرك عليه: اللزز، محركة: الشدة. واللزاز، بالكسر: المقارنة، يقال: إنه للزاز خصومة، أي لازم لها، موكل بها، يقدر عليها. ورجل ملز، وامرأة ملز - بغير هاء - أي شديد اللزوم، ويقال: جعلت فلانا لزازا لفلان، أي لا يدعه يخالف ولا يعاند، وكذلك جعلته ضيزنا له، أي بندارا عليه ضاغطا. ويقال للبعيرين إذا قرنا في قرن واحد: قد لزا، وكذلك وظيفا البعير يلزان في القيد، إذا ضيق، قال جرير:
  وابن اللبون إذا ما لز في قـرن                      لم يستطع صولة البزل القناعيس ولز به الشيء، أي لصق به؛ كأنه يلتزق بالمطلوب لسرعته، وهو مجاز. من المجاز أيضا: لزه إلى كذا، أي اضطره. وألززت به، أي ألصقت به، ولم يجزه الأصمعي، كذا في التكملة. وهو لزاز مال، أي مصلح له، وهو مجاز، والالتزاز. الالتصاق.

##### Türkçe

لزه, onu lز eder, **لزا**; fetih ile; ve **لززا**, harekeli; nüshalarda ve Lisân’da böyle: **لزازا** “**سحاب**” gibi: onu sıktı ve yapıştırdı; **ألزه**’yi **إلزازا** (yapması) gibi. Ve **اللز**: saplama, **اللكز** gibi. **اللز**: şeyin şeyle yapışması ve onu onunla ilzâm etmesi; evin **لزاز**’ı menzilesinde; bunu Leys söylemiştir. **اللز**: **الزرفين**; İbn Mukbil dedi ki:
  لم يعد أن فتق النهيق لهاته                      ورأيت قارحه كلز المجمر
yani: onu açtığında **المجمر**’in **زرفين**’i gibi. **لز**: Kays adasında bir yer; yanında bereket umulan bir mescid vardır; bunu Sâğânî söylemiştir. Denir: falan **لز شر**; kesre ile; ve **لزيزه**; yani: onun yapışığı. Ve o mecazdır; bunun gibi **نز شر** ve **نزيزه**. Ve ayrıca denir: **لز شر**; fetih ile; ve **لزاز شر**; “**كتاب**” gibi. Ve onu **لاززته**: ona yapıştım ve ona yaklaştım; **لزازا** (olarak). Adam: **كز لز**; ona tâbi’ (itbâ’)dır. Ebû Zeyd dedi ki: o, **كز لز**’dir; eğer tutucu ise. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: kocakarı: **لزوز**; ve akıllı: **ليس**; ona tâbi’dir. Ve **الملز**, kesre ile: şiddetli çekişmeli ve talep ettiğine yapışıp kalan adam; ve o mecazdır. Ru’be dedi ki:
  ولا امرؤ ذو جلد ملز

Cevherî onu böyle rivayet etti; hâlbuki ancak komşuluk üzere (الجوار) cerretti. Ve **اللزاز**, “**كتاب**” gibi: onunla **يلز** edilen, yani onunla kapı sağlamlaştırılan bir tahta; ve o, onunla sıkıca bağlanan kuşağıdır; **اللزز** gibi, harekeli; ve o, sağlamlaştırıcıdır. **لزاز**, lamsız: Esed oğullarından bir adamın özel adıdır. **لزاز**: Peygamber’in (Allah Teâlâ ona salât etsin) bir atı; onunla adlandırıldı; **تلززه**’sinin şiddetinden ve yaratılışının toplanıklığından dolayı; ve o, İskenderiye kralı Mukavkıs’ın Mâriye el-Kıbtiyye ile birlikte hediye ettiği attır. Dedim: ve o, beş atın cümlesindendir ki onlar: **لزاز** ve **لحاف** ve **المرتجز** ve **السكب** ve **اليعسوب**’dur; İbnü’l-Kelbî’nin zikrettiği üzere; ve tafsili siyer kitaplarındadır; ve onların bazısının zikri geçmiştir. Ve **اللزيز**, “**أمير**” gibi; Tekmile’de olduğu üzere; Lisân’daki ise: ve **اللزيزة**: deveden, boğazın üstünde, **الملاط**’a bitişik taraftan etin toplanmış yeri; çoğulu **اللزائز**’dir; ve onlar **الجناجن**’dir. İhâb b. Umeyr dedi ki:
  إذا أردت السير في المفاوز                      فاعمد لها ببازل تـرامـز
  ذي مرفق بان عن اللزائز
Ve **تلزلز**: hareket etti; **تزلزل**’in kalb edilmişidir. Ve **الملزز**, “**معظم**” gibi: yaratılışı toplanık, şiddetli esirli, birbiri üzerine bitişik. Allah Teâlâ onu **لززه**: onu böyle yaptı. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اللزز**, harekeli: şiddet. Ve **اللزاز**, kesre ile: yakınlık; denir: o, **للزاز خصومة**’dır; yani ona yapışıp kalandır, ona vekil kılınmıştır, ona güç yetirir. Ve adam: **ملز**, ve kadın: **ملز** — هاء’sız — yani şiddetli yapışıp kalıcı. Ve denir: falanı falan için **لزازا** yaptım; yani onu muhalefet etmeye ve inatlaşmaya bırakmaz; bunun gibi onu onun için **ضيزنا** yaptım; yani onun üzerine **بندارا** (gibi) baskı yapan. Ve iki deveye, bir boynuzda birleştirildiklerinde denir: **قد لزا**; bunun gibi devenin iki **وظيف**’i, bağ daraltıldığında, bağda **يلزان** (olur). Cerîr dedi ki:
  وابن اللبون إذا ما لز في قـرن                      لم يستطع صولة البزل القناعيس
Ve şey ona **لز به**; yani ona yapıştı; sanki süratinden dolayı istenene yapışır. Ve o mecazdır. Mecazdan ayrıca: onu şuna **لزه**; yani onu zorladı. Ve onunla **ألززت**; yani onu onunla yapıştırdım; Asma‘î onu câiz görmedi; Tekmile’de böyle. Ve o, **لزاز مال**’dır; yani onun ıslah edicisidir; ve o mecazdır; ve **الالتزاز**: yapışma.
