# لزز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لزز

لَزَّ الشيءَ بالشيء يَلُزُّه لَزًّا وأَلَزَّه: أَلزمه إِياه. واللَّزَزُ: الشِّدَّةُ. ولَزَّه يَلُزُّه لَزًّا ولَزازاً أَي شَدَّه وأَلصقه. الليث: اللَّزُّ لزوم الشيء بالشيء بمنزلة لِزازِ البيت، وهي الخشبة التي يُلَزُّ بها البابُ. واللَّزَزُ: المَتْرَسُ. ولِزازُ الباب: نِطاقُه الذي يُشَدّ به. وكل شيء دُونِيَ بين أَجزائه أَو قُرِنَ، فقد لُزَّ. واللَّزُّ: الزُّرْفِين الذي
(* كذا بياض بالأصل) ... طبقا المَحْبَرَة
الأَعلى والاسفل. ولَزُّ الحُقَّةِ: زُرْفينُها؛ قال ابن مقبل: لم يَعْدُ أَنْ فَتَقَ النَّهِيقُ لهَاتَه،
ورأَيتُ قارِحَه كَلَزِّ المِجْمَرِ
يعني كَزُرْفِينِ المِجْمَرِ إِذا فتحته، ولازَّه مُلازَّةً ولِزازاً: قارنه. وإِنه للِزَازُ خصومة ومِلَزٌّ أَي لازم لها موكل بها يقدر عليها، والأُنثى مِلَزٌّ، بغير هاء، وأَصل اللِّزازِ الذي يُتْرَسُ به البابُ. ورجل مِلَزٌّ: شديد اللُّزوم؛ قال رؤبة:
ولا امْرِئٍ ذي جَلَدٍ مِلَزّ
هكذا أَنشده الجوهري قال: وإِنما خفض على الجوار. ويقال: فلان لِزاز خَصِمٌ، وجعلتُ فلاناً لِزازاً لفلان أَي لا يَدَعُهُ يخالف ولا يُعاندُ، وكذلك جعلته ضَيْزَناً له أَي بُنْداراً عليه ضاغِطاً عليه. ويقال للبعيرين إِذا قُرِنا في قَرَنٍ واحد قد لُزَّا، وكذلك وظيفا البعير يُلَزَّانِ في القَيْد إِذا ضُيِّقَ؛ قال جرير:
وابنُ اللَّبُونِ، إِذا ما لُزَّ في قَرَنٍ،
لن يَسْتَطِعْ صَوْلَةَ البُزْلِ القَناعِيسِ
والمُلَزَّزُ الخَلْقِ: المجتَمِعُه. ورجل مُلَزَّزُ الخَلْق أَي شديد الخلق منضم بعضه إِلى بعض شديد الأَسْرِ، وقد لَزَّزَه اللهُ ولازَزْتُه: لاصقته. ورجل مِلَزٌّ: شديد الخصومة لَزُومٌ لما طالب؛ قال رؤبة: ولا امرؤ ذو جَلَدٍ مِلَزُّ
(* روي هذا الشطر في صفحة ؟؟ معرباً بالخفض.)
وكَزٌّ لَزٌّ: إِتباعٌ له، قال أَبو زيد: إِنه لَكَزٌّ لَزٌّ إِذا كان ممسكاً.
واللَّزِيزَةُ: مجتمع اللحم من البعير فوق الزَّوْرِ مما يلي المِلاطَ؛ وأَنشد:
ذي مِرْفَقٍ ناءٍ عن اللَّزائِز
واللَّزائِزُ: الجَناجِنُ؛ قال إِهابُ بن عُمير:
إِذا أَردتَ السَّيْرَ في المَفاوِزِ،
فاعْمِدْ لها ببازِلٍ تُرامِزِ،
ذي مِرْفَقٍ بانَ عن اللَّزائِزِ
التُّرامز: الجمل القوي، يقال: جمل تُرامِزٌ؛ قال أَبو بكر بنُ السَّرَّاج: التاء فيه زائدة ووزنه تُفاعلٌ، وأَنكره عثمان بن جني وقال: التاء أَصلية ووزنه فُعالِلٌ مثل عُذافِرٍ لقلة تفاعل، وكونِ التاء لا يُقْدَمُ على زيادتها إِلا بدليل.
ابن الأَعرابي: عَجُوز لَزُوزٌ وكَيِّسٌ لَيِّسٌ. ويقال: لِزُّ شَرٍّ ولَزُّ شَرٍّ ولِزازُ شَرٍّ ونِزُّ شَرٍّ ونِزازُ شَرٍّ ونَزِيزُ شَرٍّ. ولَزَّه لَزّاً: طعنه.
ولِزازٌ: اسم رجل. ولِزازٌ: اسم فرس سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، سمي به لشدة تَلَزُّزه واجتماع خَلْقِه.
ولَزَّ به الشيءُ أَي لَصِقَ به كأَنه يلتزق بالمطلوب لسرعته.

### Türkçe

**لَزَّ** şeyi şey ile **يَلُزُّه** **لَزًّا** ve **أَلَزَّه**: onu ona ilzam etti (ona bağladı).

Ve **اللَّزَزُ**: şiddettir. Ve **لَزَّه يَلُزُّه لَزًّا ولَزازاً** yani onu sıktı
ve yapıştırdı. el-Leys: **اللَّزُّ** şeyin şey ile lüzumu (yapışması), evin **لِزازِ**’ı menzilesindedir; o, kapının onunla **يُلَزُّ** edildiği (sıkıştırıldığı) tahtadır. Ve **اللَّزَزُ**: metrestir (siper). Ve **لِزازُ الباب**:
onun, onunla sıkılan kuşağıdır. Ve her şey ki parçaları arasında tedviye edildi (sıkıştırıldı) yahut birleştirildi, artık **لُزَّ** edilmiştir.
Ve **اللَّزُّ**: **الزُّرْفِين**’dir ki
(*aslında böyle beyazlık) ... mürekkep hokkası
üst ve altını tabaka tabaka (birbirine) uydurur. Ve **لَزُّ الحُقَّةِ**: onun **زُرْفينُها**’sıdır; İbn Mukbil dedi ki:
لم يَعْدُ أَنْ فَتَقَ النَّهِيقُ لهَاتَه،
ورأَيتُ قارِحَه كَلَزِّ المِجْمَرِ
Yani, onu açtığın zaman **المِجْمَر**’in **زُرْفِين**’i gibi. Ve **لازَّه مُلازَّةً ولِزازاً**:
onu mukarin kıldı (yan yana getirdi). Ve şüphesiz o, husumetin **لِزَازُ**’udur ve **مِلَزٌّ**’dur; yani ona lâzım olan, ona vekil olan, ona güç yetiren (kimse)dir; dişisi **مِلَزٌّ**’dur, هاء’sız. Ve **اللِّزازِ**’ın aslı, kapının onunla metris edildiği (siperlendiği) şeydir.
Ve adam **مِلَزٌّ**: şiddetli lüzum sahibidir; Ru’be dedi ki:
ولا امْرِئٍ ذي جَلَدٍ مِلَزّ
Cevherî onu böyle inşad etti; dedi ki: ancak civar üzere (komşuluğa uyarak) cerretti. Ve denilir: falan **لِزاز**,
hasım(dır). Ve falanı falana **لِزازاً** yaptım; yani onu muhalefet eder halde bırakmaz ve inatlaşmaz,
ve yine onu ona **ضَيْزَناً** yaptım; yani onun üzerinde **بُنْداراً** (baskıcı bir gözetmen) olarak, onun üzerine bastırıcı olarak. Ve iki deveye denilir,
bir boyundurukta birleştirildikleri zaman: **قد لُزَّا**; ve yine devenin iki **وظيف**’i (bacak kısmı) **يُلَزَّانِ**
bağda, daraltıldığı zaman; Cerîr dedi ki:
وابنُ اللَّبُونِ، إِذا ما لُزَّ في قَرَنٍ،
لن يَسْتَطِعْ صَوْلَةَ البُزْلِ القَناعِيسِ
Ve **المُلَزَّزُ الخَلْقِ**: onun toplanmışı (derli toplu olanı)dır. Ve adam **مُلَزَّزُ الخَلْق** yani şiddetli
yaratılışlı, bir kısmı bir kısmına bitişik, bağlaması şiddetli; Allah onu **لَزَّزَه** etmiştir. Ve ben onu **لازَزْتُه**:
ona yapıştım. Ve adam **مِلَزٌّ**: şiddetli husumet sahibi, talep ettiğine lüzum eden (ısrarla yapışan)dır; Ru’be dedi ki:
ولا امرؤ ذو جَلَدٍ مِلَزُّ
(*Bu mısra, sayfa ??’de cer ile i‘rablı olarak rivayet edildi.)
Ve **كَزٌّ لَزٌّ**: ona tâbi kılmadır; Ebû Zeyd dedi ki: şüphesiz o **لَكَزٌّ لَزٌّ**’dur; tuttuğu zaman
sıkı tutan olursa.

Ve **اللَّزِيزَةُ**: deveden, **الزَّوْر**’un üstünde, **المِلاط**’a bitişik taraftan olan etin toplanmışıdır;
ve inşad etti:
ذي مِرْفَقٍ ناءٍ عن اللَّزائِز
Ve **اللَّزائِزُ**: **الجَناجِنُ**’dir; İhâb b. Umeyr dedi ki:
إِذا أَردتَ السَّيْرَ في المَفاوِزِ،
فاعْمِدْ لها ببازِلٍ تُرامِزِ،
ذي مِرْفَقٍ بانَ عن اللَّزائِزِ
**التُّرامز**: güçlü devedir; denilir: **جمل تُرامِزٌ**. Ebû Bekir b.
es-Serrâc dedi ki: ondaki ت ziyadedir ve vezni **تُفاعلٌ**’dür. Osman b. Cinnî bunu inkâr etti ve dedi ki: ت
aslidir ve vezni **فُعالِلٌ**’dür; **عُذافِرٍ** gibi; **تفاعل**’in azlığından dolayı ve ت’nin ziyadeliğine,
ancak delil ile, takdim olunmamasından dolayı.

İbnü’l-A‘râbî: **عَجُوز لَزُوزٌ** ve **كَيِّسٌ لَيِّسٌ**. Ve denilir: **لِزُّ شَرٍّ**
ve **لَزُّ شَرٍّ** ve **لِزازُ شَرٍّ** ve **نِزُّ شَرٍّ** ve **نِزازُ شَرٍّ** ve **نَزِيزُ شَرٍّ**.
Ve **لَزَّه لَزّاً**: onu mızrakladı (sapladı).

Ve **لِزازٌ**: bir adam adıdır. Ve **لِزازٌ**: Efendimiz Resûlullah’ın, صلى الله عليه
وسلم, atının adıdır; şiddetli **تَلَزُّزه**’si ve yaratılışının toplanmışlığı sebebiyle onunla adlandırıldı.

Ve **لَزَّ به الشيءُ** yani ona yapıştı; sanki süratinden dolayı istenene yapışır.
