# لزز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لزز

لزه يلزه لزا، بالفتح، ولززا، محركة، هكذا في النسخ وفي اللسان: لزازا كسحاب: شده وألصقه، كألزه إلزازا. واللز: الطعن، كاللكز. اللز: لزوم الشيء بالشيء وإلزامه به، بمنزلة لزاز البيت، قاله الليث. اللز الزرفين، قال ابن مقبل:
  لم يعد أن فتق النهيق لهاته                      ورأيت قارحه كلز المجمر يعني كزرفين المجمر إذا فتحته. لز: ع بجزيرة قيس، عنده مسجد متبرك به، قاله الصاغاني. يقال: فلان لز شر، بالكسر، ولزيزه، أي لصيقه. وهو مجاز، وكذلك نز شر ونزيزه. ويقال أيضا: لز شر، بالفتح، ولزاز شر، ككتاب. ولاززته: لاصقته وقارنته، لزازا. رجل كز لز، إتباع له. قال أبو زيد: إنه لكز لز، إذا كان ممسكا. قال ابن الأعرابي؛ عجوز لزوز، وكيس ليس، إتباع له. والملز، بالكسر: الرجل الشديد الخصومة واللزوم لما طالب، وهو مجاز، قال رؤبة:
  ولا امرؤ ذو جلد ملز

  هكذا أنشده الجوهري، وإنما خفض على الجوار. واللزاز، ككتاب: خشبة يلز بها أي يترس بها الباب، وهو نطاقه الذي يشد به، كاللزز، محركة وهو المترس. لزاز، بلا لام: علم رجل من بني أسد. لزاز: فرس للنبي صلى الله تعالى عليه وسلم سمي به لشدة تلززه واجتماع خلقه، وهي التي أهداها المقوقس ملك الإسكندرية مع مارية القبطية. قلت: وهي من جملة الخيول الخمسة التي هي: لزاز ولحاف والمرتجز والسكب واليعسوب، كما ذكره ابن الكلبي، وتفصيله في كتب السير، وقد مر ذكر بعض منها. واللزيز، كأمير، كما في التكملة، والذي في اللسان، واللزيزة: مجتمع اللحم من البعير فوق الزور مما يلي الملاط، والجمع اللزائز وهي الجناجن، قال إهاب بن عمير:
  إذا أردت السير في المفاوز                      فاعمد لها ببازل تـرامـز
  ذي مرفق بان عن اللزائز وتلزلز: تحرك، مقلوب تزلزل. والملزز، كمعظم: المجتمع الخلق الشديد الأسر المنضم بعضه إلى بعض. قد لززه الله تعالى: جعله كذلك. ومما يستدرك عليه: اللزز، محركة: الشدة. واللزاز، بالكسر: المقارنة، يقال: إنه للزاز خصومة، أي لازم لها، موكل بها، يقدر عليها. ورجل ملز، وامرأة ملز - بغير هاء - أي شديد اللزوم، ويقال: جعلت فلانا لزازا لفلان، أي لا يدعه يخالف ولا يعاند، وكذلك جعلته ضيزنا له، أي بندارا عليه ضاغطا. ويقال للبعيرين إذا قرنا في قرن واحد: قد لزا، وكذلك وظيفا البعير يلزان في القيد، إذا ضيق، قال جرير:
  وابن اللبون إذا ما لز في قـرن                      لم يستطع صولة البزل القناعيس ولز به الشيء، أي لصق به؛ كأنه يلتزق بالمطلوب لسرعته، وهو مجاز. من المجاز أيضا: لزه إلى كذا، أي اضطره. وألززت به، أي ألصقت به، ولم يجزه الأصمعي، كذا في التكملة. وهو لزاز مال، أي مصلح له، وهو مجاز، والالتزاز. الالتصاق.

### Türkçe

لزه, onu lز eder, **لزا**; fetih ile; ve **لززا**, harekeli; nüshalarda ve Lisân’da böyle: **لزازا** “**سحاب**” gibi: onu sıktı ve yapıştırdı; **ألزه**’yi **إلزازا** (yapması) gibi. Ve **اللز**: saplama, **اللكز** gibi. **اللز**: şeyin şeyle yapışması ve onu onunla ilzâm etmesi; evin **لزاز**’ı menzilesinde; bunu Leys söylemiştir. **اللز**: **الزرفين**; İbn Mukbil dedi ki:
  لم يعد أن فتق النهيق لهاته                      ورأيت قارحه كلز المجمر
yani: onu açtığında **المجمر**’in **زرفين**’i gibi. **لز**: Kays adasında bir yer; yanında bereket umulan bir mescid vardır; bunu Sâğânî söylemiştir. Denir: falan **لز شر**; kesre ile; ve **لزيزه**; yani: onun yapışığı. Ve o mecazdır; bunun gibi **نز شر** ve **نزيزه**. Ve ayrıca denir: **لز شر**; fetih ile; ve **لزاز شر**; “**كتاب**” gibi. Ve onu **لاززته**: ona yapıştım ve ona yaklaştım; **لزازا** (olarak). Adam: **كز لز**; ona tâbi’ (itbâ’)dır. Ebû Zeyd dedi ki: o, **كز لز**’dir; eğer tutucu ise. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: kocakarı: **لزوز**; ve akıllı: **ليس**; ona tâbi’dir. Ve **الملز**, kesre ile: şiddetli çekişmeli ve talep ettiğine yapışıp kalan adam; ve o mecazdır. Ru’be dedi ki:
  ولا امرؤ ذو جلد ملز

Cevherî onu böyle rivayet etti; hâlbuki ancak komşuluk üzere (الجوار) cerretti. Ve **اللزاز**, “**كتاب**” gibi: onunla **يلز** edilen, yani onunla kapı sağlamlaştırılan bir tahta; ve o, onunla sıkıca bağlanan kuşağıdır; **اللزز** gibi, harekeli; ve o, sağlamlaştırıcıdır. **لزاز**, lamsız: Esed oğullarından bir adamın özel adıdır. **لزاز**: Peygamber’in (Allah Teâlâ ona salât etsin) bir atı; onunla adlandırıldı; **تلززه**’sinin şiddetinden ve yaratılışının toplanıklığından dolayı; ve o, İskenderiye kralı Mukavkıs’ın Mâriye el-Kıbtiyye ile birlikte hediye ettiği attır. Dedim: ve o, beş atın cümlesindendir ki onlar: **لزاز** ve **لحاف** ve **المرتجز** ve **السكب** ve **اليعسوب**’dur; İbnü’l-Kelbî’nin zikrettiği üzere; ve tafsili siyer kitaplarındadır; ve onların bazısının zikri geçmiştir. Ve **اللزيز**, “**أمير**” gibi; Tekmile’de olduğu üzere; Lisân’daki ise: ve **اللزيزة**: deveden, boğazın üstünde, **الملاط**’a bitişik taraftan etin toplanmış yeri; çoğulu **اللزائز**’dir; ve onlar **الجناجن**’dir. İhâb b. Umeyr dedi ki:
  إذا أردت السير في المفاوز                      فاعمد لها ببازل تـرامـز
  ذي مرفق بان عن اللزائز
Ve **تلزلز**: hareket etti; **تزلزل**’in kalb edilmişidir. Ve **الملزز**, “**معظم**” gibi: yaratılışı toplanık, şiddetli esirli, birbiri üzerine bitişik. Allah Teâlâ onu **لززه**: onu böyle yaptı. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اللزز**, harekeli: şiddet. Ve **اللزاز**, kesre ile: yakınlık; denir: o, **للزاز خصومة**’dır; yani ona yapışıp kalandır, ona vekil kılınmıştır, ona güç yetirir. Ve adam: **ملز**, ve kadın: **ملز** — هاء’sız — yani şiddetli yapışıp kalıcı. Ve denir: falanı falan için **لزازا** yaptım; yani onu muhalefet etmeye ve inatlaşmaya bırakmaz; bunun gibi onu onun için **ضيزنا** yaptım; yani onun üzerine **بندارا** (gibi) baskı yapan. Ve iki deveye, bir boynuzda birleştirildiklerinde denir: **قد لزا**; bunun gibi devenin iki **وظيف**’i, bağ daraltıldığında, bağda **يلزان** (olur). Cerîr dedi ki:
  وابن اللبون إذا ما لز في قـرن                      لم يستطع صولة البزل القناعيس
Ve şey ona **لز به**; yani ona yapıştı; sanki süratinden dolayı istenene yapışır. Ve o mecazdır. Mecazdan ayrıca: onu şuna **لزه**; yani onu zorladı. Ve onunla **ألززت**; yani onu onunla yapıştırdım; Asma‘î onu câiz görmedi; Tekmile’de böyle. Ve o, **لزاز مال**’dır; yani onun ıslah edicisidir; ve o mecazdır; ve **الالتزاز**: yapışma.
