# لزق (ل-ز-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ز - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والزاي واللام معهما
ق ز ل، ل ز ق، ز ل ق، ق ل ز مستعملات لزق: لَزِقَ الشيء بالشيء يلزَقُ لزُوقاً، والتَزَقَ الْتزاقاً.
واللَّزَقُ: هو اللوى تَلْتَزِقُ منه الرئة بالجنب.
وهذه الدار لزيقةُ هذه وبِلِزْقِها.
واللَّزوقُ واللاَزُوقُ: دواء للجرح يلزمه حتى يبرأ.
ولصق لغة في كله.
زلق: الزِّلَقُ: المَزْلَقَةُ.
والمِزلاقُ والمِزلاجُ: الذي تغلق به الباب.
والزَّلَقُ: العجز من كل دابة، قال:
كأنها حقباء بلقاء الزلق
يريد أتاناً.
وأَزْلَقَتِ الفرس: ألقت ولدها تاماً كالسقط.
وفرس مِزلاقٌ: كثير الإزلاق.
وناقة زَلوقٌ زلوج أي سريعة.
والتَزَلُقُ: صبغك البدن بالأدهان ونحوها.
وزَلقتُه: ملسته، والموضع مُزَلَّقٌ صار كالمَزْلَقةِ وإن لم يكن فيه ماء.
قلز: القَلزُ: ضرب من الشرب، قال مطيع بن إياس:
وندامى كلهم يق?		لز والقَلْزُ عتـيد
قزل: القَزَلُ: أسوأ العرج وهو أقزَلُ، وقَزِل يَقْزَل قَزَلاً.

##### Türkçe

**القاف** ve **الزاي** ve **اللام** onlarla birlikte

**ق ز ل**، **ل ز ق**، **ز ل ق**، **ق ل ز** kullanımdadır. **لزق**: **لَزِقَ** şey şey’e **يلزَقُ** **لزُوقاً**; ve **التَزَقَ** **الْتزاقاً**.

Ve **اللَّزَقُ**: o, **اللوى**’dır; ondan akciğer böğre **تَلْتَزِقُ** eder.

Ve bu ev, bunun **لزيقةُ**’sidir ve onun **بِلِزْقِها**’sıyladır.

Ve **اللَّزوقُ** ve **اللاَزُوقُ**: yara için bir ilaçtır; iyileşinceye kadar ona yapışır (**يلزمه**).

Ve **لصق** hepsinde bir dildir (lehçedir).

**زلق**: **الزِّلَقُ**: **المَزْلَقَةُ**’dır.

Ve **المِزلاقُ** ve **المِزلاجُ**: onunla kapıyı kapattığın şeydir.

Ve **الزَّلَقُ**: her binek hayvanının sağrısıdır; dedi ki:
كأنها حقباء بلقاء الزلق
bir dişi eşek (**أتاناً**) kasteder.

Ve kısrak **أَزْلَقَتِ**: yavrusunu tam olarak, düşük gibi attı.

Ve **مِزلاقٌ** kısrak: çok **الإزلاق**lıdır.

Ve **زَلوقٌ** **زلوج** deve: yani hızlı.

Ve **التَزَلُقُ**: bedeni yağlarla ve benzerleriyle boyamandır.

Ve **زَلقتُه**: onu sıvazladım; ve yer **مُزَلَّقٌ**: su olmasa bile **المَزْلَقةِ** gibi oldu.

**قلز**: **القَلزُ**: içmeden bir türdür; Mutî‘ b. İyâs dedi ki:
وندامى كلهم يق?		لز والقَلْزُ عتـيد

**قزل**: **القَزَلُ**: topallığın en kötüsüdür; ve o **أقزَلُ**’dır; ve **قَزِل** **يَقْزَل** **قَزَلاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَزِقَ به لُزوقاً والْتَزَقَ به، أي لَصِقَ به. وألْزَقَهُ به غيره. ويقال: فلان لِزْقي وبِلِزْقي، ولَزيقي، أي بجنبي. واللازوقُ: دواءٌ للجرح يلزَمُه حتَّى يبرأ. والمُلَزَّقُ: الشيء ليس بالمحكم.

##### Türkçe

**لَزِقَ** ona **لُزوقاً** (şeklinde) ve **الْتَزَقَ** ona; yani ona **لَصِقَ**. Ve başkası onu ona **ألْزَقَهُ**. Ve denilir: falan **لِزْقي** ve **بِلِزْقي** ve **لَزيقي**; yani yanımda. Ve **اللازوقُ**: yaraya (sürülen) bir ilaçtır; iyileşinceye kadar ona yapışıp kalır. Ve **المُلَزَّقُ**: sağlamlaştırılmış olmayan şey.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ز ل
قزل ، قلز ، زلق ، لقز ، زقل ، لزق .
لزق : قال الليث : يقال : لَزِق الشيءُ بالشيء يلزَق لُزُوقاً ، والتزَق التزَاقاً .
قال : واللزَق هو اللَّوَى تلتزِق الرِّئة بالجنب ، ويقال : هذه الدارُ لزيقة هذه ، وهذِه بِلْزِق هذِه ، واللَّزُوق واللازُوق دواءٌ يُسَوَّى للقرحة يلزمها حتى تبرأ بإذن الله .
أبو منصور : ويقال له : اللَّصُوق واللَّسوق وقد لزِق ولَصِق ولَسِق بمعنًى واحد ، والعربُ تُكنى باللِّزاق عن الجِمَاع .
وأنشد بعضهم :
دَلْوٌ فَرَتْها لكَ مِن عَناق
لمّا رَأَت أَنَّكَ بئس الساقي
وجَرّبت ضعفكَ في اللِّزاق أرادَ في مجامعته إياها .
يقول : لمّا رأَتْكَ ضعيفاً خرزت لك دَلْواً صغيرةً من جِلدِ عَنَاق .
وقال أبو الهيثم ، قال الأصمعي : الإلْزَاق أن يكبَرَ الرجُلُ فَيَلْزَق ذَكرُه ببَيضَته ، يقال : ألزق الرجُلُ وأقزَن إذا صارَ إلى هذه الحالَةِ .
لقز : قال ابن دُريد : يقال : لقزَه ووكزه بمعنًى واحد .
زلق : قال الليث : الزَّلَقُ : المكانُ الْمَزْلَقَةُ ، والزلق : العَجُز من كلِّ دابة .
وقال رؤبة :
كأنهَا حَقْباءُ بَلقاءُ الزّلق
قال : وأزلقتِ الفرَسُ إذا ألْقتْ ولدَها تامّاً فهي مُزلق ، وفرَسٌ مِزلاق إذا كثر ذلك منها .
وروى أبو عبيد عن الأصمعي : إذا ألْقتِ الناقةُ ولدَها قبْل أن يَسْتبين خلقه وقبل الوقتِ قيلَ أزلقت وأجهضت ، وهيَ مُزلق ومُجْهضٌ .
أبو منصور : وهذا هو الصوابُ لا ما قال
الليث ، إذ لا يكون الإزلاق إلا قبل التَّمامِ .
وقال الليث : ناقةٌ زُلوق زُلوجٌ : أي : سريعةٌ .
قال : والتَّزَلُّقُ : صَبْغُكَ البَدن بالأدهان ونحوها ، والتّزْليق : تَمليسُكَ الموضعَ حتى يَصيرَ كالمَزْلقة ، وإن لم يَكن فيه ماءٌ .
وقال الله جلّ وعزّ : ( الصَّالِحِينَ وَإِن يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَيُزْلِقُونَكَ ) ( القلم : 51 ) .
قرأَهَا نافعٌ : لَيزْلِقونَكَ مِن زَلَقْتُ .
وقال الفرَّاءُ : العربُ تقولُ للذي يحلِق الرّأس قد زَلَقه وأزْلقهُ .
قال : ومعنى قوله ) كَفَرُواْ ( : أي : ليَرْمُون بك ويُزِيلونكَ عن موضعك بأَبصارهم كما تقولُ : كاد يَصرعُني شدَّةُ نظره ، وهو بَيِّنٌ من كلام العرب كثيرٌ .
وقال أبو إسحاق : مذهبُ أهل اللغة في مثل هذا أنَّ الكفّارَ من شدة إبْغَاضهم لكَ وعَداوَتهم يكادون بنظرهم إليكَ نظرَ البَغْضاء أن يَصْرَعوك . يقال : نظر فلانٌ إليَّ نظراً كاد يأْكلني وكاد يَصرَعُنِي .
وقال القُتيبيُّ : أراد أنهم ينظرون إليك إذا قرأت القرآن نظراً شديداً بالْعداوَةِ والبَغْضَاء يكاد يُسْقِطُكَ .
وأنشد :
يَتَقَارَضُون إذا الْتقوْا في مَوْطِنٍ
نظَراً يُزيل مَواطِىءَ الأَقدامِ
أبو منصورٍ : وقد قال بعضُ أهلِ التفسير في قوله ) كَفَرُواْ ( أي : يُصِيبُونَك بعُيونهم كما يصيبُ العائنُ مَعِينَه .
وقال الفرَّاء : كانت العربُ إذا أراد أحدهم أن يَعتَانَ مالَ رجلٍ بعيْنه تَجوَّعَ ثلاثاً ثم تعرَّض لذلك المال ، فقال : تاللَّهِ ما رأيتُ مالاً أكثر ولا أَحسن فيتساقطُ فأَرادوا برسول الله مِثلَ ذلك ، فقالوا : ما رأيْنا مثل حُجَجِه ونظروا إليه ليَعينوه .
قال الله جلَّ وعزّ : ( فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا ) ( الكهف : 40 ) .
قال الفرَّاء : زَلَقاً لا نباتَ فيه .
وقال الأخفش : لا يَثبُت عليه القدمان ، والعرب تقول : رجلٌ زَلِق وزُمَّلِق ، وهو الشَّكّاز الذي يُنْزِلُ إذا حدَّثَ المرأة من غير جِمَاع .
وأنشد الفرَّاء :
إنّ الجُلَيْدَ زَلِق وزُمَّلِقْ
جاءتْ به عَنْسٌ من الشام تَلِقْ
ويقال : زلَق رأسَه وأَزْلقه وزلّقه إذا حَلقه ، ثلاثُ لُغاتٍ .
وَفي حديث عليَ عليه السلام : أنّه رأَى رجلين خرجا من الحمَّام مُتَزلِّقين ؛ فقال : مَن أنتُما ، قالا : من المهاجرين ، قال : كذَبتُما ، ولكنكما من المُفَاخِرين .
يقال : تَزلق فلانٌ وتَزيَّق إذا تنعَّم حتى يَكونَ للونِه بَصِيصٌ ولبَشَرته بَرِيق .
ويقال للمصْنَعة : زلَقةٌ وزَلفَةٌ بالقاف والفَاء .
قلز : قال الليث : القَلْزُ : ضرْبٌ من الشُّرْب .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : القلْزُ : قَلْزُ الغُراب والعُصفور في مِشيَتِه .
قال : وكلُّ ما لا يَمشي مشياً فهو يَقلِزُ .
قال : ومنه قولُ الشُّطَّار : قَلز في الشَّرَاب أي قذف بيدِه النَّبيذَ في فمِه كما يَقلِزُ الْعُصفور . وأنشد :
يَحْجُلُ فيها مَقلز الحُجُولِ نَعْباً عَلَى شِقَّيْهِ كالمشْكُولِ يَخُطُّ لامَ أَلِفٍ مَوْصولِ زقل : أهمله الليث .
وقال ابنُ دُريد : الزَّقْلُ منه اشتِقاق الزّوَاقيلِ ، وهم قومٌ بناحيةِ الْجزيرة وما حولها ، وزَوْقلَ فلانٌ عِمامتَه إذا أَرْخَى لها طرَفيْن من ناحَيَتَيْ رأسه .
قزل : أبو عبيد . عن أبي عمرو : قزَل الرجلُ يَقزِلُ : إذا مشَى مِشية المقطوع الرِّجْل .
قال : والْقزَلُ : أسْوَأُ الْعَرَج .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : الأقزَلُ : الدّقيق السَّاق الأعرَج ، لا يَكونُ أَقزَلَ حتى يجمَعَهما وقد قزِلَ يَقزَلُ قزَلاً فهو أقزَل .

##### Türkçe

ق ز ل
**قزل** , **قلز** , **زلق** , **لقز** , **زقل** , **لزق** .

**لزق** : Leys dedi: Denir ki: **لَزِق** şey şey’e **يلزَق** **لُزُوقاً**; ve **التزَق** **التزَاقاً**.
Dedi: ve **اللزَق** o **اللَّوَى**’dır; akciğer böğre yapışır. Ve denir ki: Bu ev şu evin **لزيقة**’sidir; ve bu, şunun **بِلْزِق**’idir. Ve **اللَّزُوق** ve **اللازُوق** bir ilaçtır; yaraya yapılır, Allah’ın izniyle iyileşinceye kadar ona yapışır.

Ebû Mansûr: Ve ona denir: **اللَّصُوق** ve **اللَّسوق**; ve **لزِق** ve **لَصِق** ve **لَسِق** bir tek anlamdadır. Ve Araplar **اللِّزاق** ile cinsel birleşmeden kinaye yaparlar.
Ve bazısı şu şiiri okudu:
**دَلْوٌ فَرَتْها لكَ مِن عَناق
لمّا رَأَت أَنَّكَ بئس الساقي
وجَرّبت ضعفكَ في اللِّزاق**
Onunla cinsel birleşmesinde onu kastetti.
Der ki: Seni zayıf görünce, sana **عَناق** derisinden küçük bir kova dikti.

Ebû’l-Heysem dedi, Asmaî dedi: **الإلْزَاق** erkeğin yaşlanıp da erkeklik uzvunun yumurtalığına yapışmasıdır; denir ki: Adam **ألزق** oldu ve **أقزَن** oldu; bu hâle gelince.

**لقز** : İbn Düreyd dedi: Denir ki: **لقزَه** ve **وكزه** bir tek anlamdadır.

**زلق** : Leys dedi: **الزَّلَقُ**: kaygan yer; ve **الزلق**: her binek hayvanının sağrısı.
Rü’be dedi:
**كأنهَا حَقْباءُ بَلقاءُ الزّلق**
Dedi: Kısrak **أزلقت**; yavrusunu tam olarak attığında; o hâlde o **مُزلق**’tır. Ve **مِزلاق** kısrak: bu ondan çok olunca.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den rivayet etti: Dişi deve yavrusunu, yaratılışı belirginleşmeden ve vakitten önce attığında, **أزلقت** ve **أجهضت** denir; ve o **مُزلق** ve **مُجْهضٌ**’dur.
Ebû Mansûr: Bu doğrudur; Leys’in dediği değil; çünkü **الإزلاق** ancak tamamlanmadan önce olur.

Leys dedi: **زُلوق زُلوجٌ** dişi deve: yani hızlı.
Dedi: **التَّزَلُّقُ**: bedenini yağlar ve benzerleriyle boyamandır. Ve **التّزْليق**: yeri düzleştirip kaygan yer gibi yapmandır; onda su olmasa bile.

Allah azze ve celle dedi: **( الصَّالِحِينَ وَإِن يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَيُزْلِقُونَكَ )** (**القلم**: 51).
Nâfi‘ onu şöyle okudu: **لَيزْلِقونَكَ**; **زَلَقْتُ**’dan.
Ferrâ dedi: Araplar, başı tıraş eden kimse için “onu **زَلَقه** ve **أزْلقهُ**” derler.
Dedi: **( كَفَرُواْ )** sözünün anlamı: yani seni atacaklar ve bakışlarıyla seni yerinden kaldıracaklar; senin dediğin gibi: “Bakışının şiddeti beni neredeyse yere seriyordu”; ve bu, Arapların sözünden açıktır, çoktur.
Ebû İshâk dedi: Dil ehlinin bu gibide mezhebi şudur: kâfirler, sana olan şiddetli buğzları ve düşmanlıkları sebebiyle, sana buğz bakışıyla bakmalarıyla seni neredeyse yere serecekler. Denir ki: Falan bana öyle bir bakışla baktı ki neredeyse beni yiyecekti ve neredeyse beni yere serecekti.
Kuteybî dedi: Muradı şudur: Kur’an okuduğunda sana düşmanlık ve buğz ile şiddetli bir bakışla bakarlar; seni neredeyse düşürecek.
Ve şu şiiri okudu:
**يَتَقَارَضُون إذا الْتقوْا في مَوْطِنٍ
نظَراً يُزيل مَواطِىءَ الأَقدامِ**
Ebû Mansûr: Tefsir ehlinin bazısı **( كَفَرُواْ )** sözünde dedi ki: yani nazarlarıyla sana isabet ettiriyorlar; nazar edenin, nazar edilene isabet ettirdiği gibi.
Ferrâ dedi: Araplar, birinin malına gözüyle nazar etmek istediğinde üç gün aç kalır, sonra o mala yönelirdi; sonra derdi ki: Vallahi daha çok ve daha güzel bir mal görmedim; derken o mal dökülüp giderdi. Resûlullah hakkında da bunun benzerini istediler; “Onun hüccetleri gibisini görmedik” dediler ve ona nazar edip ona nazar değdirmek istediler.

Allah azze ve celle dedi: **( فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا )** (**الكهف**: 40).
Ferrâ dedi: **زَلَقاً**: üzerinde bitki olmayan.
Ahfeş dedi: Üzerinde iki ayak sabit durmaz. Ve Araplar der: **زَلِق** ve **زُمَّلِق** adam; o, kadına cinsel birleşme olmaksızın konuştuğunda boşalan **الشَّكّاز**’dır.
Ferrâ şu şiiri okudu:
**إنّ الجُلَيْدَ زَلِق وزُمَّلِقْ
جاءتْ به عَنْسٌ من الشام تَلِقْ**
Ve denir ki: Başını **زلَق** etti, **أَزْلقه** etti ve **زلّقه** etti; tıraş ettiğinde; üç lehçedir.

Ali aleyhi’s-selâm’ın hadisinde: Hamamdan **مُتَزلِّقين** olarak çıkan iki adam gördü; dedi ki: “Siz kimsiniz?” Dediler ki: “Muhacirlerdeniz.” Dedi ki: “İkiniz yalan söylediniz; bilakis siz **المُفَاخِرين**’densiniz.”
Denir ki: Falan **تَزلق** etti ve **تَزيَّق** etti; nimet içinde yaşayıp da rengine bir parıltı ve derisine bir parlaklık oluncaya kadar.
Ve imalathaneye denir: **زلَقةٌ** ve **زَلفَةٌ**; **القاف** ve **الفَاء** ile.

**قلز** : Leys dedi: **القَلْزُ**: içmeden bir türdür.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi: **القلْزُ**: karganın ve serçenin yürüyüşünde **قَلْزُ**’udur.
Dedi: Yürüyüşle yürümeyen her şey **يَقلِزُ** eder.
Dedi: Ve ondan, serserilerin sözü: “İçkide **قَلز** etti” yani serçenin **يَقلِزُ** etmesi gibi, elindeki nebizi ağzına fırlattı. Ve şu şiiri okudu:
**يَحْجُلُ فيها مَقلز الحُجُولِ
نَعْباً عَلَى شِقَّيْهِ كالمشْكُولِ
يَخُطُّ لامَ أَلِفٍ مَوْصولِ**

**زقل** : Leys onu ihmal etti.
İbn Düreyd dedi: **الزَّقْلُ**’den **الزّوَاقيلِ**’in iştikakı vardır; onlar **الْجزيرة** tarafında ve çevresinde bir kavimdir. Ve falan, sarığını **زَوْقلَ** etti; başının iki yanından ona iki ucu salıverdiğinde.

**قزل** : Ebû Ubeyd; Ebû Amr’dan: Adam **قزَل** eder, **يَقزِلُ**: ayağı kesik kimsenin yürüyüşüyle yürüdüğünde.
Dedi: ve **الْقزَلُ**: topallığın en kötüsüdür.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأقزَلُ**: ince bacaklı topal; ikisini birleştirmedikçe **أَقزَلَ** olmaz. Ve **قزِلَ** eder, **يَقزَلُ** **قزَلاً**; o hâlde o **أقزَل**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق)  اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك)  اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم)  اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
(لزن)  اللام والزاء والنون يدلُّ على ضِيقٍ في شيء أو تضايُقٍ. يقال: عَيْشٌ لَزْنٌ، أي ضيِّق. واللَّزْن: اجتماع القوم على البئر مزدحمين. يقال: مَشْرَبٌ لَزِْنٌ، إذا ازدُحِمَ عليه. والله أعلم بالصَّواب.
(لزأ)  اللام والزاء والهمزة كلمتان لعلّهما أن يكونا صحيحتين. يقولون: لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً، إذا أحْسَنَ رِعْيتَها. ويقولون: لعَنَ الله أمّاً لزأت به، أي ولدَتْه.
(لزب)  اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
(لزج)  اللام والزاء والجيم قريبٌ من الباب الذي قبله. يقال: لَزِجَ به، إذا غَرِيَ به ولازَمَه. والتلزُّج: تتبُّع البقولِ والرِّعْي القليل.
--------------ـــ
([4]) تكملة ضرورية، إذ أن الكلام بعدها إنما هو في (لزك) لا (لزق). وهو المطابق لما في المجمل والمعاجم المتداولة.
([5]) في الأصل: "لصق"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) وكذا في اللسان، وفي المجمل: "ولما".
([7]) ديوان النابغة 9 واللسان (لزب).
([8]) ولزبات على خلاف القياس. إذ أن اللزبة صفة لا اسم. ولم يذكر في القاموس واللسان هذا الجمع، أي بالتحريك، وذكر في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** ve **الزاء** ve onları üçleyen şey)
(**لزق**)  **اللام** ve **الزاء** ve **القاف** aslî bir kök değildir; çünkü o, ibdâl باب’ındandır. Denir: **لَزِق** şey, şey ile **يلزَق**; **لَصِق** gibi.
(**لزك**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الكاف**([4])] benim nezdimde bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **لزِك**([5]) yara, eti(nin) bitişi eşitlenip de([6]) iyileşmediği zaman. Bu, Arapların sözüne benzemez.
(**لزم**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeyle daima beraberliğine delâlet eder. Denir: **لَزِمه** şey, onu **يَلْزَمُه**. Ve **اللِّزَام**: kâfirlere lâzım olan azap.
(**لزن**)  **اللام** ve **الزاء** ve **النون**, bir şeyde darlığa yahut sıkışıklığa delâlet eder. Denir: **عَيْشٌ لَزْنٌ**, yani dar. Ve **اللَّزْن**: kavmin kuyu üzerinde sıkışık hâlde toplanması. Denir: **مَشْرَبٌ لَزِْنٌ**, üzerine izdiham olduğu zaman. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
(**لزأ**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الهمزة** iki kelimedir; umulur ki ikisi de sahih olsun. Derler: **لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً**, onu(n) otlatmasını güzel yaptığı zaman. Ve derler: Allah, onunla **لزأت** olan bir anaya lânet etsin; yani onu doğurdu.
(**لزب**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الباء**, bir şeyin sabit oluşuna ve lüzumuna delâlet eder. Denir: **للاّزِمِ لازب**. Ve bu şey, **ضربةَ لازِبٍ** oldu; yani neredeyse ayrılmaz, Nâbiga dedi ki:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])Ve **اللَّزْبة**: şiddetli yıl; çoğulu **لَزْبات**([8]); sanki kıtlık **لَزَب** oldu, yani onda sabit kaldı.
(**لزج**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الجيم**, kendisinden önceki باب’a yakındır. Denir: **لَزِجَ به**, ona yapışıp ona lâzım olduğu zaman. Ve **التلزُّج**: otların ve az otlatmanın izini sürmek.
--------------ـــ
([4]) Zaruri bir tamamlama; zira ondan sonraki söz ancak (**لزك**) hakkında olup (**لزق**) hakkında değildir. Ve bu, **المجمل** ve tedavülde olan sözlüklerdekiyle mutabıktır.
([5]) Asılda: "لصق"; bir tahriftir; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **اللسان**’da da böyledir; **المجمل**’de: "ولما".
([7]) Nâbiga divanı 9 ve **اللسان** (**لزب**).
([8]) Ve **لزبات** kıyasa aykırı olarak. Zira **اللزبة** isim değil sıfattır. **القاموس** ve **اللسان**’da bu çoğul zikredilmemiştir; yani harekeli olarak; **المجمل**’de zikredilmiştir.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَزِقَ الشيءُ بالشيء يَلْزَقُ لُزوقاً: كَلَصِقَ والتزَقَ التِزاقاً وقد لَصِق ولَزِق ولَسِق، وأَلْزَقَهُ كأَلْصَقه، وأَلْزقَهُ به غيرهُ، ولازَقَهُ: كلاصقه. وهذا لِزْق هذا ولَزِيقُه وبِلِزْقِه أي لصيقه، وقيل أَي بجانبه، والأُنثى لَزِقَةٌ ولَزِيقَةٌ. واللَّزَقُ: هو الذي يُلْزِقُ الرِّئة بالجنب. ويقال: هذه الدار لَزيقةُ هذه وهذه بلِزْقِ هذه. وأُذن لَزْقاءُ: التَزَقَ طرفها بالرأس. واللَّزَقُ: كاللَوَى. واللَّزَاقُ: الجماع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأنشد:
دَلْو فَرَتْها لك من عَنَاقِ
لَمَّا رأَتْ أَنك بئس السّاقي،
ولَسْتَ بالمَحْمودِ في اللِّزاقِ
وفي التهذيب:
وجَرَّبت ضَعْفك في اللَّزاقِ
أَي في مجامعته إياها، قال: والعرب تكني باللِّزاقِ عن الجماع. واللَّزُوق واللاَّزوق: دواء للجرح يلزمه حتى يبرأ؛ قال أَبو منصور: ويقال له اللَّصُوق واللَّزُوق. والمُلَزَّقُ: الشيء ليس بالمحكم.
واللُّزَّيْقَى: نبتة تنبت بعد المطر بليلتين تَلْزَقُ بالطين الذي في أُصول الحجارة، وهي خضراء كالعَرْمَض. وأَتتنا لُزَق من الناس أَي أَخلاط.

##### Türkçe

**لَزِقَ** şey şeyle **يَلْزَقُ** **لُزوقاً**: **كَلَصِقَ** ve **التزَقَ**
**التِزاقاً**; ve gerçekten **لَصِق** ve **لَزِق** ve **لَسِق**; ve onu **أَلْزَقَهُ** tıpkı **أَلْصَقه** gibi; ve onu onunla **أَلْزقَهُ به** başkası; ve onunla **ولازَقَهُ**: tıpkı **كلاصقه** gibi. Ve bu, bunun **لِزْق**’ıdır ve onun **لَزِيقُه**’udur ve onun **بِلِزْقِه**’i, yani onun **لصيقه**’i; ve denildi: yani onun yanında; ve dişisi **لَزِقَةٌ** ve **لَزِيقَةٌ**’dir. Ve **اللَّزَقُ**: o, akciğeri böğreğe yapıştıran şeydir. Ve denilir: bu ev, bunun **لَزيقةُ**’sidir ve bu, bunun **بلِزْقِ**’idir. Ve **أُذن لَزْقاءُ**: onun ucu başa **التَزَقَ** etti. Ve **اللَّزَقُ**: **كاللَوَى** gibidir.

Ve **اللَّزَاقُ**: cinsel birleşme; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyiti okudu:
**دَلْو فَرَتْها لك من عَنَاقِ**
**لَمَّا رأَتْ أَنك بئس السّاقي،**
**ولَسْتَ بالمَحْمودِ في اللِّزاقِ**

Ve **التهذيب**’de:
**وجَرَّبت ضَعْفك في اللَّزاقِ**
Yani onunla cinsel birleşmesinde; dedi: Araplar **باللِّزاقِ** ile cinsel birleşmeden kinaye yaparlar.

Ve **اللَّزُوق** ve **اللاَّزوق**: yaraya, iyileşinceye kadar ona yapışan bir ilaçtır; Ebû Mansûr dedi: ona **اللَّصُوق** ve **اللَّزُوق** denilir. Ve **المُلَزَّقُ**: sağlamlaştırılmış olmayan şeydir.

Ve **اللُّزَّيْقَى**: yağmurdan iki gece sonra biten bir bitkidir; taşların diplerindeki çamura **تَلْزَقُ** eder; ve o, **كالعَرْمَض** gibi yeşildir. Ve bize insanlardan **لُزَق** geldi, yani karışık topluluklar.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ز ق * * لَزِقَ * به بالكسر * لُزُوقاً * بالضم و * الْتَزَقَ * به أي لصق ويقال فلان * لِزْقِي * و * بِلِزْقِي * و * لَزِيقِي * أي بجنبي

##### Türkçe

* ل ز ق * **لَزِقَ** ona, kesre ile; **لُزُوقاً** zamme ile; ve **الْتَزَقَ** ona, yani yapıştı. Ve denilir: falan **لِزْقِي** ve **بِلِزْقِي** ve **لَزِيقِي**, yani yanımda.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لزق به، كسمع لزوقا، وكذا التزق به التزاقا مثل: لصق والتصق، والسين لغة فيه، وذكر لصق هنا وأهمله في موضعه، وهو قصور. واللزاق ككتاب: ما يلزق به أي: يلصق، كالغراء وما أشبه ذلك. ومن الكناية: اللزاق: الجماع عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  دلو فرتها لك من عـنـاق
  لما رأت أنك بئس الساقي
  ولست بالمحمود في اللزاق وفي التهذيب:
  وجربت ضعفك في اللزاق أي: في مجامعته إياها. ولزاق الذهب عند الأطباء: الأشق وهو المعروف بقناوشق. وقيل: هو دواء يجلب من أرمينية بلون الكراث. ويقع هذا الاسم عندهم أيضا على دواء آخر يتخذ من بول الصبيان في هاوون نحاس يسحق فينحل من النحاس وزنجاره شيء، ثم يعقد في الشمس نقله الصاغاني نافع للجراحات الخبيثة جدا. ولزاق الحجر، أو لزاق الرخام: دواء يتخذ من حجر خاص. واللزوق، كصبور، وقاموس: دواء للجرح يلزمه حتى يبرأ بإذن الله تعالى، قاله الليث، واقتصر الجوهري على الأخيرة. ويقال: هو لزقي، وبلزقي بكسرهما، ولزيقي كأمير، أي: بجنبي كما في الصحاح. وقال غيره أي: لصيقي. وقال ابن عباد: يقال في كلامه لزيقى، كخليطى أي: رطوبة. وقال الليث: اللزق، محركة: اللوى يلزق الرئة بالجنب. وقال ابن دريد: اللزق: لصوق الرئة بالجنب من العطش، يصيب ذلك الإبل والخيل، وأنشد غيره لرؤبة:
  وبل برد الماء أعضاد اللزق

  يقول: عطشن فالزقت رئاتهن، فلما شربن ابتلت نواحي ما التزق من العطش. واللزيقاء، كالقطيعاء هكذا ضبطه، وفي اللسان: اللزيقى، مثال الخليطى: ما ينبت صبيحة المطر بليلتين يلتزق بالطين الذي في أصول الحجارة وهي خضراء كالعرمض. والملزق كمعظم: الغير المحكم. وقال ابن فارس: اللام والزاي والقاف ليس بأصل، وإنما هو من باب الإبدال. ومما يستدرك عليه: ألزقه إلزاقا، كألصقه. ولازقه كلاصقه. وتقول: هو جاري ملازقي ملاصقي. وهي لزقة، بالكسر، ولزيقة: لصيقة. وقال ابن دريد: اللزق: إلزامك الشيء بالشيء، بالزاي والصاد، والصاد أعلى وأفصح. وأذن لزقاء: التزق طرفها بالرأس. وأتتنا لزق من الناس، بضم ففتح، أي: أخلاط. ولزقه تلزيقا كألزقه. والملزق، كمكرم: الدعي. والملازقة: الجماع، وهو كناية. واللوازق: الأضراس. واللازوق: الفرج، مولدتان. واللزقة، بالفتح: هو اللزوق. ومن أمثال العامة: لزقة بغراء: فيما لا يمكن الخلاص منه.

##### Türkçe

**لزق** ona, **سمع** gibi, **لزوقا** (yapıştı); ve yine ona **التزق** **التزاقا** (yapıştı), şu gibi: **لصق** ve **التصق**; ve **السين** onda bir dildir (lehçedir); ve burada **لصق**’ı zikretti, onu kendi yerinde ihmal etti; ve bu bir kusurdur. Ve **اللزاق** **كتاب** gibi: onunla yapışılan şey, yani: yapıştırır; **الغراء** ve buna benzer şeyler gibi. Ve kinayedendir: **اللزاق**: cinsel birleşme; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
  Bir kova (süt) sağdım senin için, bir dişi deve yavrusundan
  Senin kötü bir sâkî olduğunu görünce
  Ve **اللزاق**’ta övülen kimse değilsin. Ve **التهذيب**’de:
  **اللزاق**’ta senin zayıflığını denedim; yani: onunla cinsel birleşmesinde. Ve hekimler katında **لزاق الذهب**: **الأشق**’tır; ve o, **قناوشق** diye bilinen şeydir. Ve denildi: o, pırasa renginde, Ermeniye’den getirilen bir ilaçtır. Ve bu ad, onların yanında ayrıca, bakır bir havanda çocukların idrarından yapılan başka bir ilaca da vâki olur; ezilir, böylece bakırdan ve onun pasından bir şey çözünür; sonra güneşte bağlanıp katılaştırılır; bunu es-Sâğânî nakletti; çok kötü yaralara pek faydalıdır. Ve **لزاق الحجر** yahut **لزاق الرخام**: özel bir taştan yapılan bir ilaçtır. Ve **اللزوق**, **صبور** ve **قاموس** gibi: yaraya, Allah Teâlâ’nın izniyle iyileşinceye kadar ona yapışıp kalan bir ilaçtır; bunu el-Leys söyledi; el-Cevherî de yalnız sonuncusuyla yetindi. Ve denilir: o benim **لزقي**’mdir, ve **بلزقي**’mdir; ikisini de kesre ile; ve **لزيقي** **أمير** gibi; yani: yanımda; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve başkası dedi ki: yani: benim **لصيقي**’m. Ve İbn Abbâd dedi: onun sözünde **لزيقى** denilir, **خليطى** gibi; yani: rutubet. Ve el-Leys dedi: **اللزق**, harekeli: akciğeri böğre yapıştıran **اللوى**’dır. Ve İbn Düreyd dedi: **اللزق**: susuzluktan akciğerin böğre yapışmasıdır; bu, develere ve atlara isabet eder; ve başkası Ru’be’ye ait olarak şu beyti okudu:
  Ve suyun soğuğuyla **اللزق**’ın pazıları ıslandı

  Diyor ki: susadılar da akciğerleri yapıştı; sonra içtiklerinde, susuzluktan yapışmış olanın yan tarafları ıslandı. Ve **اللزيقاء**, **القطيعاء** gibi; onu böyle ضبط etti; ve **اللسان**’da: **اللزيقى**, **الخليطى** misali: yağmurun sabahında, iki gecelikken biten; taşların köklerindeki çamura yapışan; ve o, **العرمض** gibi yeşildir. Ve **الملزق** **معظم** gibi: sağlam olmayan. Ve İbn Fâris dedi: **اللام** ve **الزاي** ve **القاف** asıl değildir; ancak o, ibdâl babındandır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: onu **ألزقه** **إلزاقا** (yapıştırdı), **ألصقه** gibi. Ve ona **لازقه** (yapıştı), **لاصقه** gibi. Ve dersin: o benim komşumdur, bana **ملازقي** **ملاصقي**. Ve o **لزقة**’dır, kesre ile; ve **لزيقة**: **لصيقة**. Ve İbn Düreyd dedi: **اللزق**: bir şeyi bir şeye ilzâm etmendir; **الزاي** ve **الصاد** ile; ve **الصاد** daha yüksek ve daha fasîhtir. Ve **أذن لزقاء**: ucu başa yapıştı. Ve bize insanlardan **لزق** geldi; damme sonra fetha ile; yani: karışık topluluklar. Ve onu **لزقه** **تلزيقا** (yapıştırdı), **ألزقه** gibi. Ve **الملزق**, **مكرم** gibi: **الدعي** (soyu iddia edilen). Ve **الملازقة**: cinsel birleşmedir; ve o bir kinayedir. Ve **اللوازق**: azı dişleridir. Ve **اللازوق**: fercdir; ikisi de müvelleddir. Ve **اللزقة**, fetha ile: o, **اللزوق**’tur. Ve avamın darb-ı mesellerindendir: **لزقة بغراء**: ondan kurtulmanın mümkün olmadığı şey hakkında.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لِزْقَهُ
لِزْقَهُ ذ and بِلُزِقِهِ Close by his, or its, side.

##### Türkçe

**لِزْقَهُ**
**لِزْقَهُ** **ذ** ve **بِلُزِقِهِ**: onun, yahut onun (şeyin), yanına yakın.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَزِقَ
لَزِقَ A ( n. ac. لُزُوْق 27 )
a.  [ Bi ], Stuck, adhered to.

لَزَّقَ
لَزَّقَ II ,  أَلْزَقَ IV ,
a.  Joined, stuck, glued together; agglutinated.

اِلْتَزَقَ
اِلْتَزَقَ VIII ,
a.  see I .

لَزْقَة
لَزْقَة 1t ,
a.  Plaster. cataplasm.

لِزْق
لِزْق 2 ,
a.  Side.

b.  Companion.

لِزَاْق
لِزَاْق 23 ,
a.  Glue.

b.  Coitus.

لَزِيْق
لَزِيْق 25 ,
a.  Companion; bosom-companion, alter ego; chum, crony.

لَزُوْق
لَزُوْق 26 ,  لَاْزُوْق 40 ,
a.  see 1t .

لُزَيْقَآء
لُزَيْقَآء
a.  Stickiness, clamminess, sliminess.

لُزَّيْق
لُزَّيْق
a.  [ coll. ],  see supra.

لِزَاق الذَّهَب
لِزَاق الذَّهَب
a.  Borax; ammoniac; ammonia.

##### Türkçe

**لَزِقَ**
**لَزِقَ** A ( n. ac. **لُزُوْق** 27 )
a. [ Bi ], Yapıştı, tutundu.

**لَزَّقَ**
**لَزَّقَ** II , **أَلْزَقَ** IV ,
a. Birleştirdi, yapıştırdı, birbirine tutkalladı; aglütine etti.

**اِلْتَزَقَ**
**اِلْتَزَقَ** VIII ,
a. I’e bak.

**لَزْقَة**
**لَزْقَة** 1t ,
a. Lapa; kataplasma.

**لِزْق**
**لِزْق** 2 ,
a. Yan.

b. Yoldaş.

**لِزَاْق**
**لِزَاْق** 23 ,
a. Tutkal.

b. Cinsel birleşme.

**لَزِيْق**
**لَزِيْق** 25 ,
a. Yoldaş; koyun-yoldaşı, ikinci ben; ahbap, yakın dost.

**لَزُوْق**
**لَزُوْق** 26 , **لَاْزُوْق** 40 ,
a. 1t’ye bak.

**لُزَيْقَآء**
**لُزَيْقَآء**
a. Yapışkanlık, yapış yapışlık, sümüksülük.

**لُزَّيْق**
**لُزَّيْق**
a. [ topl. ], yukarıdakine bak.

**لِزَاق الذَّهَب**
**لِزَاق الذَّهَب**
a. Boraks; amonyak tuzu; amonyak.
