# لزك (ل-ز-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ز - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والزاي واللام معهما
ك ل ز، ل ك ز، ل ز ك مستعملات كلز: اكلأزّ الرجل اكلئزازاً وهو انقباض في جفاء ليس بمطمئن. بمنزلة الراكب إذا لم يتمكن من السرج.
لكز: اللَّكْزُ: الوجء في الصدر بجمع اليد، وفي الحنك .. رجل مُلَكَّز مدفع.
لُكَيْزٌ: حي من عبد القيس.
لزك: لَزِكَ الجرح لَزَكاً، إذا استوى نبات لحمه، ولما يبرأ بعد.

##### Türkçe

**الكاف** ve**الزاي** ve**اللام** onlarla birlikte

ك ل ز، ل ك ز، ل ز ك kullanımdadır: **كلز**: **اكلأزّ الرجل اكلئزازاً**; o, bir kabz (büzülme)dir; bir kabalık içinde, mutmain olmayan. Eyer üzerinde yerleşemediği zaman binekli kimse menzilesinde.

**لكز**: **اللَّكْزُ**: elin toplanmasıyla göğüste vurma; ve damakta .. **رجل مُلَكَّز**: itilmiş.

**لُكَيْزٌ**: عبد القيس’ten bir kabile.

**لزك**: **لَزِكَ الجرح لَزَكاً**; eğer etinin bitmesi düzleştiyse, henüz iyileşmemişken.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ز ل
لكز ، كلز ، لزك
استعمل من وجوهه : لكز ، كلز ، لزك .
لزك : أما لزك فإنَّ ابنَ المظفَّر زَعم أنّه يقال : لَزِكَ الجُرْحُ لَزَكا إذا استوَى نباتُ لحمِه ، ولمّا يَبْرأْ بعد . ( قلت ) : لمْ أَسمع لزِك بهذا المعنى إلا لِلّيث وأظنُّه مصَحَّفاً ، والصوابُ بهذا المعنى الذي ذهب إليه الليث أَرَكَ الجُرْحُ يَأرُك ويَأْرِكُ أُروكا إِذا
صَلَحَ وتماثَل .
وقال شمرٌ : هو أن يَسقُط جُلْبُه ويَنبُت لحُمه .
لكز : قال الليث : اللكز : الوَجْءُ في الصَّدر بِجُمْع اليد . وكذلك في الحَنَك .
وأنشد :
لوْلا عِذَارٌ للَكَزْتُ كَرْزَمَهْ
( قلت ) : ولُكَيْز : قبيلةٌ من رَبيعة .
ومن أمثال العرب : ( يَحْمِلُ شَنٌّ ويُفدَّى لُكَيْزٌ ) . وله قصةٌ ، يُضرَب مثلاً لمنُ يعاني مراسَ عملٍ فيُحْرَمُ ويَحظى غيرُه فيُكْرَم .
كلز : ( أبو عبيد ) : المُكْلَئِزُّ : المُنْقبِض .
وقال الليث : يقال : اكْلأَزَّ وهو انقباضٌ في جَفَاءٍ ليس بمطمئنَ كالراكبِ إذا لمْ يتمكَّن من السَّرْج .
يقال : قد اكْلأزَّ فوق دابَّتِه ، وحِمْلٌ مُكْلئِزٌّ فوق الظهر لم يتمكن عدلاً عن ظهر الدابة .
وأنشد غيرُه :
أقولُ والناقُة بِي تَقَحَّمُ
وأَنا منها مُكْلَئِزٌّ مُعْصِمُ
وثُلاثيُّه غير مستعملٍ .
وأنشد شمر :
رُبَّ فتاةٍ مِن بَني العِنازِ
حَيَّاكةٍ ذاتِ حِرٍ كنَازِ
ذِي عَضُدَين مُكْلِئزَ نازِي
كالنَّبَتِ الأحمرِ بالبَرَازِ
واكْلاَزَّ كان في الأصل : اكَلأَزَّ .

##### Türkçe

ك ز ل
**لكز** , **كلز** , **لزك**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **لكز** , **كلز** , **لزك** .

**لزك** : **لزك**’a gelince, İbnü’l-Muzaffar, şöyle denildiğini iddia etti: **لَزِكَ الجُرْحُ لَزَكا**; yarığın etinin bitmesi düzleştiği zaman, henüz sonra iyileşmemişken. (Dedim): Bu mânâ ile **لزِك**’i ancak el-Leys için işitmedim ve onun tashif edilmiş olduğunu zannediyorum; bu mânâda el-Leys’in gittiği doğru olan şudur: **أَرَكَ الجُرْحُ يَأرُك ويَأْرِكُ أُروكا**; düzeldiği ve benzeştiği zaman.
Şemmer dedi: O, kabuğunun düşmesi ve etinin bitmesidir.

**لكز** : el-Leys dedi: **اللكز**: elin yumruğuyla göğüste vurmadır. Aynısı çenede de.
Şiir okudu:
لوْلا عِذَارٌ للَكَزْتُ كَرْزَمَهْ
(Dedim): **لُكَيْز**: Rebîa’dan bir kabiledir.
Arapların darbımesellerindendir: ( **يَحْمِلُ شَنٌّ ويُفدَّى لُكَيْزٌ** ). Onun bir kıssası vardır; işin sertliğini çekip de mahrum bırakılan, başkası nasiplenip ikram olunan kimse için mesel olarak vurulur.

**كلز** : (Ebû Ubeyd): **المُكْلَئِزُّ**: büzülen.
el-Leys dedi: Denilir: **اكْلأَزَّ**; o, yerleşik olmayan bir kabalık içinde bir büzülmedir; eyer üzerinde yerleşemeyen binici gibi.
Denilir: Bineğinin üstünde **اكْلأزَّ** etti; ve sırtın üstünde **مُكْلئِزٌّ** bir yük; hayvanın sırtından yana kaymış, yerleşememiş.
Başkası şiir okudu:
أقولُ والناقُة بِي تَقَحَّمُ
وأَنا منها مُكْلَئِزٌّ مُعْصِمُ
Onun üçlü (mücerred) fiili kullanılmamıştır.
Şemmer şiir okudu:
رُبَّ فتاةٍ مِن بَني العِنازِ
حَيَّاكةٍ ذاتِ حِرٍ كنَازِ
ذِي عَضُدَين مُكْلِئزَ نازِي
كالنَّبَتِ الأحمرِ بالبَرَازِ
Ve **واكْلاَزَّ** aslında **اكَلأَزَّ** idi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق)  اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك)  اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم)  اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
(لزن)  اللام والزاء والنون يدلُّ على ضِيقٍ في شيء أو تضايُقٍ. يقال: عَيْشٌ لَزْنٌ، أي ضيِّق. واللَّزْن: اجتماع القوم على البئر مزدحمين. يقال: مَشْرَبٌ لَزِْنٌ، إذا ازدُحِمَ عليه. والله أعلم بالصَّواب.
(لزأ)  اللام والزاء والهمزة كلمتان لعلّهما أن يكونا صحيحتين. يقولون: لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً، إذا أحْسَنَ رِعْيتَها. ويقولون: لعَنَ الله أمّاً لزأت به، أي ولدَتْه.
(لزب)  اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
(لزج)  اللام والزاء والجيم قريبٌ من الباب الذي قبله. يقال: لَزِجَ به، إذا غَرِيَ به ولازَمَه. والتلزُّج: تتبُّع البقولِ والرِّعْي القليل.
--------------ـــ
([4]) تكملة ضرورية، إذ أن الكلام بعدها إنما هو في (لزك) لا (لزق). وهو المطابق لما في المجمل والمعاجم المتداولة.
([5]) في الأصل: "لصق"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) وكذا في اللسان، وفي المجمل: "ولما".
([7]) ديوان النابغة 9 واللسان (لزب).
([8]) ولزبات على خلاف القياس. إذ أن اللزبة صفة لا اسم. ولم يذكر في القاموس واللسان هذا الجمع، أي بالتحريك، وذكر في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **الزاي** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**لزق**)  **اللام** ve **الزاي** ve **القاف** aslî bir şey değildir; çünkü o, ibdâl bâbındandır. Denir: **لَزِق** şey, şey ile **يَلزَق**; **لَصِق** gibi.

(**لزك**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الكاف**([4]) bence bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **لزِك**([5]) yara, eti(nin) bitişi düzleştiği ve([6]) iyileşmediği zaman. Ve bu, Arapların sözüne benzemez.

(**لزم**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeyle daima beraberliğine delâlet eder. Denir: **لَزِمه** şey, onu **يَلْزَمُه**. Ve **اللِّزَام**: kâfirlere lâzım olan azap.

(**لزن**)  **اللام** ve **الزاي** ve **النون**, bir şeyde darlığa yahut sıkışıklığa delâlet eder. Denir: **عَيْشٌ لَزْنٌ**, yani dar. Ve **اللَّزْن**: kavmin kuyu üzerinde, sıkışık hâlde toplanması. Denir: **مَشْرَبٌ لَزِْنٌ**, üzerine izdiham olunduğu zaman. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

(**لزأ**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الهمزة** iki kelimedir; umulur ki ikisi de sahih olsun. Derler: **لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً**, onu(n) otlatmasını güzel yaptığı zaman. Ve derler: Allah, onunla **لزأت** olan bir anaya lânet etsin; yani onu doğurdu.

(**لزب**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الباء**, bir şeyin sabit oluşuna ve lüzumuna delâlet eder. Denir: lâzım olana **لازب**. Ve bu şey, **ضربةَ لازِبٍ** oldu; yani neredeyse ayrılmaz. Nâbiga dedi ki:

ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])

Ve **اللَّزْبة**: şiddetli yıl; cem‘i **لَزْبات**([8]); sanki kıtlık onda **لَزَب** oldu; yani onda sabit oldu.

(**لزج**)  **اللام** ve **الزاي** ve **الجيم**, kendisinden önceki bâba yakındır. Denir: **لَزِجَ** onunla, ona yapıştığı ve ona lâzım olduğu zaman. Ve **التلزُّج**: otların ve az otlağın peşine düşmek.

--------------ـــ
([4]) Zarurî tekmiledir; zira ondan sonraki söz ancak (**لزك**) hakkındadır, (**لزق**) hakkında değil. Ve o, **المجمل** ve tedavülde olan mu‘cemlerde olana mutabıktır.
([5]) Asılda: “**لصق**”; tahriftir; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **اللسان**’da da böyledir; **المجمل**’de: “**ولما**”.
([7]) Nâbiga divanı 9 ve **اللسان** (**لزب**).
([8]) Ve **لزبات** kıyasa muhalif olarak. Zira **اللزبة** isim değil sıfattır. **القاموس** ve **اللسان**’da bu cem‘i, yani hareke ile, zikretmedi; **المجمل**’de zikretti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَزِكَ الجُرْحُ لَزَكاً: تم استواء لحمه ولم يبرأ بعدُ؛ قال أَبو منصور: لم أَسمع لَزِكَ بهذا المعنى ولا بغيره إلا لليث، قال: وما أَراه تصحيفاً والصواب بهذا المعنى الذي ذهب إليه لليث أَرَكَ الجُرْحُ يأرِكُ ويأْرُك أُروكاً إذا صَلَح وتَماثَلَ؛ وقال شمر: هو أَن تسقطُ جُلْبَتُه ويُنْبت لحماً.

##### Türkçe

**لَزِكَ** yara **لَزَكاً**: eti düzleşti (yerine oturdu) ve henüz iyileşmedi; Ebû Mansûr dedi ki: Bu anlamda da başka bir anlamda da **لَزِكَ**’i yalnızca Leys’ten işittim; dedi ki: Onu tashîf (yazı yanlışı) görmüyorum; bu anlamda Leys’in gittiği doğru olan şudur: **أَرَكَ** yara **يأرِكُ** ve **يأْرُك** **أُروكاً**; (bu,) düzeldiği ve (kendine) geldiği zaman (olur); Şemmer dedi ki: O, kabuğunun düşmesi ve et bitirmesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لزك الجرح، كفرح لزكا بالتحريك، أهمله الجوهري، وقال الليث: إذا استوى نبات لحمه ولما يبرأ بعد، أو هو تصحيف لم يسمع إلا له، كما نبه عليه الأزهري، وقال: الصواب بهذا المعنى الذي ذهب إليه الليث أرك الجرح يأرك ويأرك أروكا: إذا صلح وتماثل، وقال شمر: هو أن تسقط جلبته وينبت لحما.
 قلت: وهذان الحرفان قد عرفت ما فيهما، وهما ليسا على شرط الجوهري، فلا يصلح استدراكهما عليه، فتأمل.

##### Türkçe

**لزك** yara; **كفرح**: **لزكا** (harekeli) oldu; el-Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi ki: Eti bitkisinin (eti bitmesinin) eşitlenip (düzgünleşip) henüz iyileşmediği zaman; yahut o, yalnız ona ait olarak işitilmiş bir tashiftir; el-Ezherî’nin buna dikkat çektiği gibi. Ve dedi ki: Leys’in gittiği bu mânâ ile doğru olan şudur: **أرك** yara, **يأرك** ve **يأرك** **أروكا**: düzeldiği ve benzeştiği (tamamlandığı) zaman. Şemmer dedi ki: O, kabuğunun düşmesi ve et bitirmesidir.

Dedim ki: Bu iki harfte olanı bilmiş oldun; ve onlar el-Cevherî’nin şartı üzere değildir; bu sebeple onları ona karşı istidrâk etmek uygun olmaz; öyleyse düşün.
