# لزم (ل-ز-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Birbirine bitişen iki şeyin bitiştiği yer demektir

- Harfler: ل - ز - م
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 4 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لِزَامًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/siga/%D9%84%D9%90%D8%B2%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Mecbur tutmak | 2 | 2 | [20:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/20:129.md) |
| [أَلْزَمْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعَلْنَاهُ | Onu mecbur tuttuk | 1 | 1 | [17:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/17:13.md) |
| [أَنُلْزِمُكُمُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%B2%D9%90%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَنُفْعِلُكُمُوهَا | Sizi ona mecbur tutar mıyız? | 1 | 1 | [11:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/11:28.md) |
| [وَأَلْزَمَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%B2%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَلَهُمْ | Ve onları mecbur tuttu | 1 | 1 | [48:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/48:26.md) |

## Mücavir kökler — 40 mücavir (55 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Kullanır
2. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Kelime
3. [حمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Pişiren
4. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Kevn, tepe demektir
5. [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Onların boyunları
6. [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
7. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
8. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Tayr” kuş demektir
9. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kör demektir
10. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Ribve, tümsek demektir
11. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yarış meydanı demektir
12. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hoşlanmadı
13. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İcl havuz demektir
14. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ad verilen
15. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sikkin” bıçak demektir
16. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların ön ayaklarına denir
17. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hilal yeni ay demektir
18. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
19. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
20. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
21. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
22. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
23. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
24. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
25. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
26. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
27. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
28. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
29. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
30. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
31. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
32. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
33. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
34. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
35. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
36. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
37. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
38. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
39. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
40. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لزم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md), [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md), [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md), [حتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%85.md) |
| Zıt Kök | فارق |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesnenin birbirinden ayrılmayacak biçimde birbirine yapışması, bitişmesi ve sıkıca kenetlenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hükmün, eylemin veya sonucun varlığın boynuna, kaderine ve varoluşuna ayrılmaz biçimde bağlanması |
| Çekirdek Özet 3 | Sebep-sonuç zincirinde ayrılmaz zorunluluk, ontolojik ve ahlaki sorumluluğun bireyden koparılamazlığı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dışsal zorlama ve cebir anlamıyla sınırlayıp varoluşsal bitişiklik ve kaçınılmaz netice boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لز | Sıkışma, yapışma, ayrılmayacak şekilde birbirine geçme ve daralma; [لزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%A8.md) kökünde çamurun kuruyup katılaşarak yapışması, [لزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D8%AC.md) kökünde akışkanın yapışkanlığı, [لزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%86.md) kökünde ise kuyu başındaki sıkışıklık ve darlık anlamı mevcuttur | م | م harfinin getirdiği kuşatıcı toplanma ve süreklilik karakteriyle yapışma fiili, sürekli bir beraberliğe, nesnenin ayrılmaz bir niteliğine ve kaçınılmaz bir akıbete dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, yöneltme, bağlama ve bir hedefe doğru zorunlu kılma hareketi |
| ز | Kesici alet, kama | Keskin bir temas noktası oluşturma, aradaki mesafeyi sıfırlayarak saplanma veya temas etme |
| م | Su, akış, toplanma | Kuşatma, içine alma, bütünleme ve süreklilik kazanarak nihai kütleye dahil olma |
| لزم | Bir hedefe sevk edilip (ل) keskin biçimde temas ettirilen ve kenetlenen (ز), ardından bütünleşik bir süreklilikle kuşatılan (م) yapı | Ayrılmaz bir bağla bağlanma, birbirine yapışıp kalma ve bir durumun ya da hükmün nesneyi tamamen sararak ondan ayrılmaması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bileycilerin veya iğnecilerin üzerinde çalıştıkları nesneyi kaymaması için sıkıştırdıkları ahşap kıskaç ve mengene (المِلْزَم) ile iki nesnenin birbirine zamk gibi yapışması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sakhr el-Gayy el-Huzelî şiirinde ecelin ve ölümün kaçınılmazlığını anlatırken kökün mastarını kullanmıştır: فإِمَّا يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ / فقد لَقِيا حُتوفَهما لِزاماً |
| Erken Arapça kullanım | Alacaklının borçlunun peşini bırakmaması, borcunu tahsil edene kadar onun yanından ayrılmayıp ona yapışması (لَزِمَ غَرِيمَهُ) |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Kök, genel Sami dil ailesi dairesinde kök harflerinin fonetik dizilimi açısından ağırlıklı olarak Güney Sami ve Arapça sahasında yoğunlaşmış bir morfolojik çekirdeğe dayanır. İkili kök olan لز katmanı, yapışma, kenetlenme ve ayrılmama semantiğini taşır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu anlam alanı çoğunlukla דבק (d-b-q) veya צמד (ṣ-m-d) kökleriyle karşılanırken, Arapçada لزم biçimi daha spesifik olarak mekanik ve ontolojik ayrılmazlığı, bir şeyin bir şeye gölge veya kelepçe gibi yapışmasını ifade eden özgün bir gelişim göstermiştir. Erken Arapça kullanımında bileyici aleti olan mengenenin adı olarak belirmesi, kökün somut düzeydeki mengenevari sıkıştırma ve sabitleme eyleminden doğduğunu gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لز kökünden türeyen mekanik kenetlenme | İki cismin hareket kabiliyetini sıfırlayacak şekilde kenetlenmesi, mengeneleşme ve ayrılmaz refakat | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde ayrılmaz refakat ve bağ | Kuzeybatı Sami kollarında nadir, Arapça ve Güney Sami havzasında kurumlaşmış semantik genişleme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لزم | Anlamlı | Yapışmak, ayrılmamak | İki şeyin birbirine ayrılmayacak biçimde bitişmesi ve zorunluluk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [لمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B2.md) | Anlamlı | Yüzüne karşı ayıplamak, dürtmek | Sözle veya mimikle birine kusur isnat edip incitmek | Kur'an'da geçer; temas ve dürtme bağı |
| [زلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%85.md) | Anlamlı | Ok, pay oku, düzeltilmiş nesne | Cahiliye fal okları (ezlâm) ve düzgünce yontulmuş nesne | Kur'an'da geçer; kesme ve biçimlendirme bağı |
| [زمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Yüklenmek, sarınmak | Bir yükü taşımak veya örtüye bürünüp sarılmak (müzemmil) | Kur'an'da geçer; kuşatma ve yapışma bağı |
| [ملز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B2.md) | Anlamlı | Sıyrılmak, kayıp kurtulmak | Elden veya tutulan yerden kayıp kaçmak | Kur'an'da geçmez; hedef köke zıt bir kayma anlamı taşır |
| مزل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لزم | Merkez | Bitişmek, ayrılmamak, zorunlu olmak | Bir şeyin nesnesine kopmaz ve mekanik/ontolojik biçimde tutunması | Ayrılmazlık ve kaçınılmaz netice |
| [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) | Komşu | Beraber olmak, arkadaşlık etmek | Birliktelik iradi, dönemsel veya sosyal bir refakattir; mekanik bir zorunluluk içermez | Arkadaşlık ve refakat |
| [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) | Komşu | Peşinden gitmek, izlemek | İki şey arasında ardışıklık vardır, biri diğerinin izinde arkadan gelir | Art arda gelme ve tabi olma |
| [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Asılmak, bağlanmak | Bir noktadan tutunmayı ifade eder; tamamen sarıp kuşatma şart değildir | Asılı kalma ve tutunma |
| [حتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%85.md) | Komşu | Kesin hüküm, kaçınılmaz kaza | Hükmün kesinliğini bildirir; fiziki veya ahlaki bitişiklikten ziyade kazai karardır | Kesinleşmiş takdir |
| فارق | Zıt | Ayrılmak, uzaklaşmak | İki şeyin temasının kesilmesi, birbirinden kopup uzaklaşması | Ayrılık ve bağın kopması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لزم | Bir şeye yapışmak, ayrılmamak, zorunlu kılmak | Mekanik mengeneyle tutturulmuşçasına ayrılmaz birliktelik ve borç | Kesin |
| Latince | adhaerere, obligare | Yapışmak, borçlu kılmak, bağlamak | Adhaerere fiziki yapışmayı, obligare ise hukuki ve ahlaki yükümlülüğü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to adhere, to cling, to necessitate, to bind | Yapışmak, zorunlu kılmak, bağlamak | Cling ve adhere somut yapışmayı; necessitate ve bind mantıksal ve hukuki mecburiyeti ifade eder | Kesin |
| Almanca | anhaften, verpflichten, unabdingbar sein | Yapışık olmak, yükümlü kılmak, kaçınılmaz olmak | Anhaften varlığa ayrılmaz şekilde ilişiği, verpflichten ise ahlaki ve hukuki bağı verir | Güçlü |
| Fransızca | adhérer, obliger, incomber | Yapışmak, zorunlu kılmak, üzerine düşmek | İncomber yükümlülüğün özneye ayrılmaz biçimde intikal etmesini iyi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لِزَامًا | Kaçınılmaz, yakayı bırakmayan ceza veya helak | İnkarın ve yalanlamanın ardından gelen kesin azap ve dünya/ahiret helaki (Furkān [25:77](https://lisan.digital/tr/ayet/25:77.md), Tâhâ [20:129](https://lisan.digital/tr/ayet/20:129.md)) |
| أَلْزَمْنَاهُ | Boynuna ayrılmaz bağla takmak, fıtrata veya kadere bitiştirmek | İnsanın amel defterinin veya kader kuşunun kendi varoluşuna bitişik yaratılması (İsrâ [17:13](https://lisan.digital/tr/ayet/17:13.md)) |
| أَنُلْزِمُكُمُوهَا | Kalben benimsenmeyen bir inancı dıştan zorla benimsetmek | İkrah ve zorlamanın hidayette geçersizliği, istemeyen topluma vahyin zorla dayatılamayacağı (Hûd [11:28](https://lisan.digital/tr/ayet/11:28.md)) |
| وَأَلْزَمَهُمْ | Kalıcı bir ahlaki nitelik ve kimlik kılmak | Müminlerin takva kelimesine kopmaz bir bağla bağlanması ve onu ayrılmaz bir vasıf edinmeleri (Fetih [48:26](https://lisan.digital/tr/ayet/48:26.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün-kubuh, teklif-i mâ lâ yutâk, ilahi adalet | Allah'ın kullara bir hükmü veya sonucu zorunlu kılması (ilzam) ile irade hürriyeti arasındaki denge | Akli ve ontolojik zorunluluk |
| Fıkıh | Akitler hukuku, lüzum şartı, borçlar | Bir akdin bağlayıcı hale gelmesi (akd-i lâzım) ve tarafların tek taraflı fesih hakkının kalmaması | Hukuki bağlayıcılık ve yükümlülük |
| Tefsir | Tâhâ [20:129](https://lisan.digital/tr/ayet/20:129.md) ve Furkān [25:77](https://lisan.digital/tr/ayet/25:77.md) tefsiri | Ayetlerdeki lizam kelimesinin Bedir Savaşı'ndaki kılıç cezası mı yoksa kıyamet azabı mı olduğu | Kaçınılmaz ceza ve ilahi mühlet |
| Hadis | İbadetlerin sürekliliği ve mülazemet | Hz. Peygamber'in mescitte veya amelde sebat etmeyi ifade eden mülazemet uygulamaları | Süreklilik, sebat ve ayrılmama |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve ahlaki sorumluluk | Bireysel mesuliyetin boyundan ayrılmazlığı | Amelin faile doğrudan raptedilmesi | Kişi kendi eyleminin sonuçlarından ontolojik olarak ayrılamaz | Kesin |
| İlmi | Mantık ve metodoloji | Telâzüm, lüzum-ı beyyin, çıkarım zorunluluğu | Öncüller ile sonuç arasındaki ayrılmaz bağ | Bir önermenin doğruluğunun diğerini mantıksal olarak zorunlu kılması | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve kamu düzeni | Hukuki bağlayıcılık ve vatandaşlık bağı | Ahitlerin ve yasaların uyruklara yüklediği mecburiyet | Meşru idarenin koyduğu kuralların topluma bağlayıcı olması | Güçlü |
| İktisadi | Borçlar ve sözleşmeler | Akdin lüzumu, zimmet borcu (lüzûm-ı deyn) | İktisadi taahhüdün mülkiyeti ve borcu sabitlemesi | Ticari akdin kesinleşmesiyle taraflardan birinin cayma hakkının düşmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fizikte adezyon kuvveti ve matematikte mantıksal gerektirme ($A \implies B$) | Farklı maddelerin moleküler düzeyde birbirine yapışması veya bir önermenin diğerini zorunlu olarak intaç etmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukukta cezai ve akdi sorumluluk ilkesi | Fail ile fiil arasındaki nedensellik bağının koparılamaz biçimde sabitlenmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "zorla yaptırmak" veya bürokratik bir zorlama/dayatma derekesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemlerin, ahlaki tercihlerin ve kaderin insanın öz varlığına adeta genetik ve ontolojik bir kelepçe gibi iliştirilmiş olması; sonucun sebepten koparılamazlığı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hûd [11:28](https://lisan.digital/tr/ayet/11:28.md)'deki ilzamı cebriye mantığıyla mutlak kaderciliğe yormak veya İsrâ [17:13](https://lisan.digital/tr/ayet/17:13.md)'teki amelin boyna dolanmasını harici bir baskı sanıp içsel sorumluluğu yitirmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın sebep-sonuç ilişkisini, ahlaki sorumluluğun kişiselliğini ve ilahi adaletin tabiatını mekanik bir kopmazlıkla açıkladığını gösterir. İnsan işlediği amelin sonucundan kaçamaz; zira sonuç onun ayrılmaz bir parçası kılınmıştır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hidayet ve tebliğ ilkelerinin belirlendiği ayetlerde (Hûd [11:28](https://lisan.digital/tr/ayet/11:28.md)), bireysel amel defteri ve sorumluluk ayetlerinde (İsrâ [17:13](https://lisan.digital/tr/ayet/17:13.md)), günahkarların akıbetinin kesinliğini bildiren ceza ayetlerinde (Furkān [25:77](https://lisan.digital/tr/ayet/25:77.md), Tâhâ [20:129](https://lisan.digital/tr/ayet/20:129.md)) ve takva ehlinin vasıflarında (Fetih [48:26](https://lisan.digital/tr/ayet/48:26.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin zorla ve baskıyla kabul ettirilebileceği zannını yıkar; hidayetin cebren kalbe sokulamayacağını (Hûd [11:28](https://lisan.digital/tr/ayet/11:28.md)) ve ilahi cezanın keyfi bir intikam değil, inkarın tabii ve ayrılmaz bir sonucu (lizam) olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Mengene veya kıskaçla tutturulan iki nesnenin birbirinden kaymayacak, kopmayacak ve oynamayacak şekilde birbirine yapışması ve bitişmesi.
- Soyut anlam: Bir hükmün, vasfın, ahlaki sorumluluğun veya cezanın özneye ontolojik olarak bağlanması; sebep ile sonucun kaçınılmaz telazümü.
- Sistematik karşılık: İradi ya da gayriiradi eylemin, failin zimmetine ve varlığına ayrılmaz bir kimlik ve kader olarak mühürlenmesi.
- LaTeX modeli: $$S \xrightarrow{\quad} E \implies (S \cap E = E) \land \neg \exists \, t \, (S \setminus E)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ özneyi veya faili, $E$ ise ameli, hükmü veya sonucu temsil eder. Öznenin gerçekleştirdiği eylem veya ona bağlanan ilahi hüküm ($S \xrightarrow{\quad} E$), mantıksal bir gerektirme ($\implies$) ile failin varlığıyla tam bir kesişim ve ayrılmazlık ($S \cap E = E$) durumuna geçer. İfadenin sonundaki ($\neg \exists \, t \, (S \setminus E)$) kısmı ise hiçbir $t$ zaman diliminde öznenin bu sonuçtan veya sorumluluktan soyutlanamayacağını, aralarında zamansal ve mekansal bir kopuşun meydana gelemeyeceğini simgeler. Böylece mengenedeki ayrılmaz kenetlenme sembolik düzlemde ifade edilmiş olur.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/11:28.md) — أَنُلْزِمُكُمُوهَا

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ

Meal (IK): Nuh dedi ki: Ey kavmim; eğer Rabbım tarafından bir delilim bulunur ve O, katından bana ihsan eder de bunlar sizden gizli kalırsa; onu istemediğiniz halde size zorla mı kabul ettireceğiz?

### [İsra 17:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/17:13.md) — أَلْزَمْنَاهُ

وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنْشُورًا

Meal (IK): Her insanın işlediklerini boynuna dolarız. Ve onun için kıyamet gününde açılmış bulacağı bir kitab çıkarırız.

### [Taha 20:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/20:129.md) — لِزَامًا

وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكَانَ لِزَامًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى

Meal (IK): Şayet Rabbının verilmiş bir sözü ve tayin ettiği bir vakit olmasaydı; hemen azaba uğrarlardı.

### [Furkan 25:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/25:77.md) — لِزَامًا

قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا

Meal (IK): De ki: Duanız olmasaydı, Rabbım size değer verir miydi? Gerçekten yalanladınız. O halde azab yakanızı bırakmayacaktır.

### [Fetih 48:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/ayet/48:26.md) — وَأَلْزَمَهُمْ

إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوَى وَكَانُوا أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

Meal (IK): O küfredenler kalblerinde hamiyyeti, cahiliyyet hamiyyetini ateşlendirdiklerinde Allah; sekinetini peygamberine ve mü’minlerin üzerine indirdi. Ve onları takva sözü üzerinde durdurdu. Onlar, buna daha layık ve ehil kimselerdi. Allah; her şeyi bilmekte olandır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Birbirine bitişen iki şeyin bitiştiği yer demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي واللام والميم معهما
ز ل م، ز م ل، ل ز م، ل م ز مستعملات
زلم:
الزُّلَمُ، والزَّلَمُ، وجمعه: أزلام، وهي القِداح التي لا ريش لها، كانت العرب تَسْتَقْسِمُ بها عند الأمور إذا همّ بها أحدهم، مكتوبٌ عليها: افْعَلْ لا تَفْعَلْ، قال:
فرمى فأخطأه وجال كأنّه		زَلَم على الأماعز مِنْعَبُ
أي: سريعٌ، والزَّلَمَةُ تكون للمِعْزَى متعلّقة في حلوقها كالقُرْط، فإذا كانت في الأُذُن فهي زَنَمة والنَّعْتُ: أَزْلَم وأَزْنَم والأنثى: زَلمْاء وزَنْماء.
والأَزْلَم الجَذَعُ: الدَّهْرُ الشّديدُ، قال:
يا بِشْرُ لو لم أكنْ منكم بمنزِلةٍ		ألقى عليّ يديه الأَزْلَمُ الجَذَعُ
زمل:
الدّابّة تَزْمُل في عَدْوها ومشيها زَمالاً، إذا رأيتها تَتَحامَلُ على يَدَيْها بَغْياً ونشاطا، قال:
تَراهُ في إحْدَى اليَدَيْن زامِلا
والزّاملةُ: العبير يُحْمَل عليه الطّعامُ والمتاعُ. والزَّمِيلُ: الرَّدِيفُ على البّعير والدّابّة هكذا يتكلّم به العرب.
والازْدِمال: احتمال الشّيء كلّه بمرّةٍ واحدةٍ.
والتَّرمّل: التّلفّف بالثّياب، ومنه قوله جلّ وعزّ: "يا أيُّها المُزَّمِّل"، أي: المُتَزَمِّل، فأدغم التّاء في الزّاي.
والزُّمَّيْل: الرَّذْلُ من الرّجال والزُّمَّيْلَةُ والزُّمّال أيضاص وكلّه قيل.
والأَزْمَلُ: الصَّوْتُ، والجميعُ: الأَزامل.
لزم:
اللّزوم: معروف، والفعل: لَزِمَ يَلْزَمُ، والفاعل: لازم، والمفعول: ملزم، ولازَمَ لِزاماً، وقوله تعالى: "فسوف يكون لِزاما"، قيل: هو يوم القيامة، وقيل: يوم بدر.
والمِلْزَم: خَشَبتانِ مشدودةٌ أو ساطُهما بحديدةٍ، تكون مع الصّياقلة والأبّارين يُجْعلَ في طرفها قُنّاحة فيلزم ما فيها لزماً شديداً.
لمز:
اللَّمْزُ، كالغمز في الوجه تَلْمِزُه بفيك بكلام خفّي، وقوله تعالى: "ومنهم من يَلْمِزُك في الصّدقات"، أي: يُحَرِّك شفتيه بالطّلب.
ورجل لُمَزة: يعيبك في وَجْهك لا من خَلْفك، وهو من اللَّمْز. ورجلٌ هُمَزة: يعيبك من خلفك.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve **اللام** ve **الميم** onlarla birlikte

**ز ل م**، **ز م ل**، **ل ز م**، **ل م ز** kullanımdadırlar.

**زلم**:
**الزُّلَمُ** ve **الزَّلَمُ**; çoğulu: **أزلام**; bunlar, tüyü olmayan ok çubuklarıdır; Araplar, bir iş hakkında birisi niyetlendiğinde, işler sırasında onunla paylaştırma/kur’a çekme yaparlardı; üzerinde “**افْعَلْ** **لا تَفْعَلْ**” yazılıdır, dedi ki:
فرمى فأخطأه وجال كأنّه		**زَلَم** على الأماعز مِنْعَبُ
Yani: hızlıdır. **الزَّلَمَةُ**, keçi için olur; boğazlarında küpe gibi asılıdır; eğer kulakta olursa o **زَنَمة**’dir. Sıfat: **أَزْلَم** ve **أَزْنَم**; dişisi: **زَلمْاء** ve **زَنْماء**.

**والأَزْلَم الجَذَعُ**: şiddetli zaman/çağdır, dedi ki:
يا بِشْرُ لو لم أكنْ منكم بمنزِلةٍ		ألقى عليّ يديه **الأَزْلَمُ الجَذَعُ**

**زمل**:
Binek hayvanı, koşmasında ve yürümesinde **زَمالاً** olarak **تَزْمُل** eder; onu, istek ve canlılıkla iki ön ayağı üzerine yüklenir hâlde gördüğünde (böyledir), dedi ki:
تَراهُ في إحْدَى اليَدَيْن زامِلا

**والزّاملةُ**: üzerine yiyecek ve eşya yüklenen deve. **والزَّمِيلُ**: deve ve binek hayvanı üzerinde artçı/binen kimse; Araplar bununla böyle konuşurlar.

**والازْدِمال**: şeyin tamamını bir defada yüklenme.

**والتَّرمّل**: elbiselere bürünme; ondan, O’nun (azze ve celle) sözü: “**يا أيُّها المُزَّمِّل**”; yani: **المُتَزَمِّل**; böylece **التّاء**’yı **الزّاي** içine idgam etti.

**والزُّمَّيْل**: erkeklerin aşağı/rezil olanı; **والزُّمَّيْلَةُ** ve **والزُّمّال** da; hepsi söylenmiştir.

**والأَزْمَلُ**: ses; hepsi: **الأَزامل**.

**لزم**:
**اللّزوم**: bilinen (şey). Fiil: **لَزِمَ يَلْزَمُ**; fail: **لازم**; mef’ul: **ملزم**. **ولازَمَ لِزاماً**. O’nun (teâlâ) sözü: “**فسوف يكون لِزاما**”; denildi ki: o, kıyamet günüdür; ve denildi ki: Bedir günüdür.

**والمِلْزَم**: iki tahta; ikisinin ortası demirle sıkıca bağlanmıştır; cilacılar ve delik açanlarla birlikte olur; ucunda bir **قُنّاحة** yapılır; böylece içindekini şiddetli bir yapışma ile yapıştırır/tutar.

**لمز**:
**اللَّمْزُ**: yüzdeki **الغمز** gibidir; onu, ağzınla gizli bir sözle **تَلْمِزُه** edersin. O’nun (teâlâ) sözü: “**ومنهم من يَلْمِزُك في الصّدقات**”; yani: isteme ile iki dudağını hareket ettirir.

**ورجل لُمَزة**: seni yüzünde ayıplar, arkandan değil; o, **اللَّمْز**dendir. **ورجلٌ هُمَزة**: seni arkandan ayıplar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَزِمْتُ الشيء ألزَمُهُ لُزوماً، ولَزِمْتُ به ولازَمْتُهُ. واللِزامُ: المُلازِم. قال أبو ذؤيب:
فلم يَرَ غَيْرَ عادِيَةٍ لِـزامـاً		كما يتفجَّرُ الحوضُ اللَقيفُ
والعادِيَةُ: القومُ يَعْدونَ على أرجلهم، أي فحَمْلَتُهُمْ لِزامٌ، كأنَّهم لَزِموهُ لا يفارقون ما هم فيه. ويقال: صار كذا وكذا ضربةَ لازِمٍ: لغة في لازِبٍ. قال كثير:
فما وَرِقُ الدنيا بباقٍ لأهلـهولا شدَّةُ البَلْوى بضَرْبَةِ لازِمِ
وألْزَمْتُهُ الشيء فالْتَزَمَهُ. والالتِزامُ: الاعتناقُ. وتقول: سَبَبْتُهُ سبًّا يكون لَزامِ، مثل قَطامِ. والمِلْزَمُ بالكسر: خشَبتان يُشَدُّ أوساطهما بحديدةٍ، تكون مع الصَياقلة والأبَّارين.

##### Türkçe

**لَزِمْتُ** şeyi **ألزَمُهُ** **لُزوماً**; ve onunla **لَزِمْتُ** ve onu **لازَمْتُهُ**. Ve **اللِزامُ**: bitişik duran. Ebû Züeyb dedi ki:
فلم يَرَ غَيْرَ عادِيَةٍ لِـزامـاً		كما يتفجَّرُ الحوضُ اللَقيفُ

Ve **العادِيَةُ**: ayakları üzerinde koşan topluluk; yani onların hücumu **لِزامٌ**dur; sanki ona **لَزِموهُ**, içinde bulundukları şeyden ayrılmıyorlar. Ve denir: şöyle şöyle, **ضربةَ لازِمٍ** oldu: **لازِبٍ** hakkında bir dildir. Kesîr dedi ki:
فما وَرِقُ الدنيا بباقٍ لأهلـهولا شدَّةُ البَلْوى بضَرْبَةِ لازِمِ

Ve ona şeyi **ألْزَمْتُهُ**, o da onu **فالْتَزَمَهُ**. Ve **الالتِزامُ**: kucaklama. Ve dersin: ona, **لَزامِ** olacak bir sövme ile sövdüm; **قَطامِ** gibi. Ve **المِلْزَمُ** (kesre ile): ortaları bir demirle bağlanan iki tahta; cilacılar ve iğne yapımcıları yanında bulunur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ل م
زلم ، زمل ، لزم ، لمز ، ملز : مستعملة .
زلم : قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْ تَسْتَقْسِمُواْ بِالاَزْلاَمِ ذاَلِكُمْ فِسْقٌ ) ( المائدة : 3 ) ، أما الاستقسام فقد مَرَّ تفسيرُه في كتاب القاف ، وأمَّا الأَزْلام : فهي قِداحٌ كانت لقُريش في الجاهليّة ، مكتوبٌ على بعضِها الأمْر ، وعلى بعضها النَّهي : اِفعَلْ ولا تَفْعَل ، قد زُلِّمَتْ وسُوِّيتْ ووُضِعتْ في الكعبة يقوم لها سَدَنَةُ البيت ، فإذا أراد رجلٌ سَفَراً أَو نِكاحاً أَتَى السادِقَ فقال له : أخرِجْ لي زَلَماً ، فيُخْرِجه ويَنظُر إليه ، فإن خَرَج قِدْحُ الأمْر مَضَى على ما عَزَم ، وإن خَرجَ قِدْح النَّهي قَعَد عمَّا أراده . وربّما كان مع زَلَمان وضعَهما في قِرَابه ، فإذا أراد الاستقسام أخرَجَ أحَدَهما .
وقال الحطيئةُ يمدَح أبا موسى الأشعريّ :
لا يَزْجُرُ الطَّيرُ إن مَرّت به سُنُحاً
ولا يُفيض على قِسْمٍ بأَزْلامِ
وقال طَرَفة :
أَخَذَ الأَزْلامَ مُقْتَسِماً
فَأَتَى أَغواهُما زُلَمُهْ
والاقتسامُ والاستقسامُ : أن يميلَ بين شيئين أَيَفْعل أو لا يَفْعَل ، ويقال : مَرَّ بنا فلان يَزْلم زَلَماناً ويَحذِمُ حَذَماناً .
وقال ابن شُميل : ازْدَلم فلانٌ رأس فلان ، أي : قَطَعه ، وزَلَم اللَّهُ أنفَه .
وقال ابن السّكيت : هو العبد زُلماً وزُلْمَه ، أي : قَدُّه قَدُّ العَبد ، ويقال للرجُل إذا كان خفيف الهيئة ، وللمرأَة الّتي ليست بطويلة : رجُلٌ مُزلَّم ، وامرأَةٌ مزلَّمة . ويقال : قِدْحٌ مُزَلَّم ، وقِدْح زَليم : إذا طُرّ وأجيد صنْعَتُه . وعَصاً مزَلَّمة . وما أَحْسنَ ما زَلَّمَ سَهْمَه ، وقال ذو الرُّمَّة :
كأَرْحاءِ رَقْطٍ زَلَّمَتْهَا المَناقِرُ
أي : أخذَت المَناقرُ من حُروفها وسَوَّتها . وأَزلامُ البَقَر : قوائمُها ، قيل لها أَزْلام
لِلَطَافتها ، شُبِّهتْ بأزلام القِداح .
أخبرني بذلك المنذريُّ عن الحرّاني عن الثوريّ ، وأنشد :
تَزِلُّ عن الأرض أَزْلامُه
كما زَلَّتِ القَدَمُ الآزِحَهْ
وقال ابن الأعرابي : شبَّهها بأَزلام القِداح ، واحدها زَلَم ، وهو القِدْح المَبْرِيّ .
وقال الأخفش : واحد الأزْلام زُلَم وزَلَم وأَنشَد :
باتَ يقاسِيها غلامٌ كالزُّلَمْ
ويقال زلمت الحوض فهي مزلوم : إذا ملأته .
وقال : حابية كالثَّغب المزلوم .
وقال الليث : الزَّلَمةُ : تكون للمِعزى في حُلوقها متعلقة كالقُرْطِ ، وإذا كانت في الأذُن فهي زَنَمة ، والنعت أَزْلَم وأزْنَم ، والأنثى زَلْماء وزَنْماء .
وقال أبو عمرو : الأزْلام : الوِبَار ، واحدها زَلم ، وقال قحيف :
يبيتُ مع الأزلامِ في رأسِ حالقٍ
ويَرْتَادُ ما لم تَحترزه المخَاوفُ
أبو عبيد عن الكسائي : هو العبد زَنْمة وزُنْمَة ، أو زَلْمة وزُلْمَة .
وقال الأصمعي : المزلَّم : الرجل القصير .
وقال ابن الأعرابيّ : المزلَّمُ والمزنَّمُ : الصغير الجُثة .
أبو عبيد عن أبي زيد قال : الأزلَمُ : الجَذَعُ : هو الدَّهر ، يقال : لا آتيه الأزْلَمَ الجَذَع ، أي : لا آتيه أبداً . ومعناه : أن الدَّهر باق عَلَى حاله لا يتغيَّر على طول أيامه ، فهو أبداً جَذَع لا يُسِنّ .
وقال اللّحياني : أوْدَى به الأزْلَمُ ، الجذَعُ ، والأزْنَمُ : الجذع ، أي : أهلكه الدَّهْر .
أبو زيد : غلامٌ مزلَّم : إذا كان سَيء الغِذَاء ، ويقال للوعل مُزَلّم ، وقال الشاعر :
لو كان حَيٌّ ناجياً لنجا
من يومِه المُزَلَّمُ الأعْصَمْ
وقال يعقوب في قوله : كأنها ربابيح تنزو أو فرارٌ مُزلم .
قال : الربابيح والقرد العظام ، واحدها رُبَّاح . والمزلم : القصير الزلم .
وقال أبو زيد : المزلَّمُ : السيء الغذاء .
أبو زيد : ازْلأَمَّ القوم ازْلِئْماماً : إذا ارتَحلوا . وقال العجاج :
واحتملوا الأمور فازْلأمُّوا
يقال للرجل إذا نهض فانتصب : ازْلأَمَّ . وازلأمّ النهارُ : إذا ارتفع .
لزم : قال الليث : اللُّزوم معروف ، والفِعل لَزِم يَلزم ، والفاعل لازم ، والمفعولُ به ملزوم . والمِلزَمُ : خُشَيْبَتَان قد شدَّ أوساطهما بحديدةٍ تكون مع الصَّياقلة والأبَّارِين تُجعل في طرفه قُنَّاحة ، فيلزم ما فيهما لزوماً شديداً .
قال أبو إسحاق في قول الله تعالى : ( فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَاماً ) ( الفرقان : 77 ) :
جاء في التفسير عن الجماعة أنه عنى به يومَ بدر ، جاء أنه لوزم بين القتلى لزاماً ، قال : وتأويله : فسوف يكون تكذيبُكم لزاماً يلزمكم ، فلا تُعْطَوْنَ التَّوبة ، وتلزمكم به العقوبة ، فيدخل في هذا يومَ بَدْر وغيره مما يلزمهم من العذاب .
وقال أَبو عُبَيدة : ( لِزَاماً ( فَيْصَلاً وهو قريب مما قلنا ، قال الهُذَليّ :
فإِما يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ
فقد لقيَا حُتُوفهما لِزامَا
وتأويلُ هذا : أن الحتْف إذا كان مقدَّراً فهو لازم ، إن نجا من حَتْفِ مكانٍ آخر لزاماً .
قال : ومن قرأ : ( لَزاماً ) فهو على مصدر لَزِم لَزاماً .
وقال الفرّاء : يقال : لأضربنَّك ضربةً تكون لَزام يا هذا ، كما يقال : دَرَاك ونظَارِ . أبو العباس عن ابن الأعرابي . اللَّزْمُ : فَصْلُ الشيءِ من قوله : ( كان لزاما ) ( طه : 129 ) أي : فَيْصَلاً .
وقال غيرُه : هو من اللُّزوم وشَرٌّ لازِب ولازم : دائم . ولازم جاريته : إذا عانقها ملازمة .
لمز : قال الليث : اللَّمْزُ ، كالغَمْز في الوجه تَلمِزُه بفيك بكلام خَفِي .
قال : وقولُه تعالى : ( وَمِنْهُمْ مَّن يَلْمِزُكَ ) ( التوبة : 58 ) ، أي : يُحرِّك شفَتَيْه : ورجلٌ لُمَزةٌ : يَعيبك في وَجْهك . ورجلٌ هُمزةٌ يَعيبك بالغَيْب .
وقال الزّجّاج : الهُمَزة اللُّمَزة الذي يَغتاب الناسَ ويغضُّهُم ، وكذلك قال ابن السكيت ، ولم يفرق بينهما . وكذلك قال الفراء .
قلتُ : والأصلُ في الهَمْز واللّمْزِ : الدَّفْعُ .
قال الكسائيّ : يقال : هَمَزْتُه ولَمَزْتُه ولَهَزْتُه : إذا دفعتَه .
سلمة عن الفرَّاء : الهَمْزُ واللَّمْزُ والمَرْزُ واللَّقْسُ والتِّقْسُ : العَيْب .
وقال اللّحياني : اللَّمَّاز والغَماز : النَّمام .
ملز : ابن السكيت : ما كدت أَتملّص من فلان وما كِدْت أتمَلَّزُ من فلان ، أي : ما كِدْت أتخَلّص منه . وكذلك ما كدتُ أتَفَصَّى واحد .
أبو زيد : تملَّز فلانٌ تمَلُّزاً ، وتمَلَّس تمَلُّساً من الأمر : إِذا خَرَج منه .
وقال أبو تُراب : امَّلَزَ من الأَمْرِ ، وامَّلَس : إذا انفَلَت ، وقد مَلّزْتُه ومَلَّسْتُه : إذا فعلت به ذلك .
زمل : قال اللّيث : الدابةُ تَزْمُل في مِشيَتها وعَدْوِها زِمالاً : إذا رأيتَها تَتحامل على يَدَيْها بَغْياً ونَشاطاً ، وأَنشَد :
تَراهُ في إحدَى اليَدَيْن زامِلاَ
أبو عبيد : الزّاملُ : من حُمُر الوحش ، الذي كأنّه يَطْلَع من نَشاطه .
وقال الليث : الزّاملةُ الذي يُحمَل عليه الطعامُ والمتاع .
قال : والزَّميلُ : الرَّديف على البعير ، والرَّدِيف على الدابة ، يتكلّم به العرب .
وقال طرفة :
فطوْراً به خلف الزميل وتارة
أراد بالزميل : الرديف .
أبو زيد : خرج فلانٌ وخَلّف أَزْمَلةً .
وخَرَج بأَزْمَلَةٍ : إذا خرج بأهلِه وإِبِله وغنِمه ولم يُخلِّف من مالِه شيئاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للإبل : اللَّطِيمةُ ، والعِيرُ ، والزَّوْمَلة . قال : والزَّوْمَلة واللَّطِيمة : ما كان عليها أحمالُها ، والعِيرُ : ما كان عليه حِمل أو لم يكن ؛ وأَنشَد :
نَسَّى غُلامَيْكِ طِلابَ العِشْقِ
زَوْملةٌ ذات عَباءٍ بُرْقِ
وقال الليث : الازدِمالُ : احتمالُ الشيء كلِّه بمَرّة واحدة .
وقال أبو بكر : ازْدَمل فلان الحمل إذا حمله . والزّمل عند العرب الحمل . وازدمل افتعل منه ، أصله ازتمله ، فلما جاءت التاء بعد الزاي قلبت دالاً .
وقال أبو إسحاق في قوله تعالى : ( ) ( المزمل : 1 ، 2 ) ، أصلُه المتَزمِّل ، والتاء تُدغَم في الزّاء لقُربِها منها ، يقال : تَزمَّل فلانٌ : إذا تلفَّفَ بثيابِه ، وكلُّ شيء لُفِّف فقد زُمِّل .
قلتُ : ويقال لِلفافة الرّاوية : زِمال ، وجمعُه زَمُل ، وثلاثةُ أَزمِلة . ورجلٌ زُمّالٌ وزُمَّيْلة وزِمْيَلٌّ : إذا كان ضعيفاً فَسْلاً ، وهو الزَّمِل أيضاً .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الأَزمَلُ : الصَّوت ، وجمعُه الأَزامل .
قال : وقال أبو عَمْرو : الأزْمُولَة من الأَوعال المصوِّت .
وقال أبو الهيثم : الأزْمُولة من الأوْعَال : الّذي إذا عدا زَمَل في أَحَد شِقّيه ، من زَمَلَت الدابة : إذا فَعلتْ ذلك . وقال لبيد :
لاحِقُ الْبطْنِ إذا يَعْدو زَمَلْ
سلمة عن الفراء : فرشٌ أُزمولة أو قال : إزْمَولة : إذا تشمرَ في عدْوه وأسرع . ويقال للوعل أيضاً : أزمولة ، من سرعته ، وقال ابن مقبل :
عَوداً أحَمّ القَرا أزمولةً وقلاً
على تراث أبيه يتبع القُذَفَا
وقال : والقُذَف : القُحَم والمهالك . يريد المفاوز . وقيل : أراد قُذَف الجبال وهو أجود .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : خلَّف فلان أَزْملة من عيال وزملة وقرة من عيال ، ورعلة من عيال .
ورأيت فيما قرىء على محمد بن حبيب : وخرج فلان وخلف أزملة ، يعني أهله وماله . قال أبو عمرو : والإزميل : الشديد .
والإِزْمِيلُ : شَفْرةُ الحذّاء ، ورَجُلٌ إزْمِيل : شديدُ الأكل ، شُبّه بالشَّفْرة ، وقال طَرَفة :
تَقُدُّ أَجْواز الفَلاة كما
قُدَّ بإزْمِيل المعينِ حَوَرا
والحَور : أديمٌ أحمَر .
ابن دريد : زَمَلْتُ الرجلَ على البعير فهو زَمِيل ومَزْمول : إذا أَرْدَفْتَه . وزامَلْتُه : عادَلْته .
والزّاملة : بعيرٌ يَستَظهِر به الرجلُ يَحمِل عليه متاعَه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للرجُل العالِم بالأمر : هو ابن زَوْمَلَتِها ، أي : عالِمُها ، قال : وابنُ زَوْمَلَة أيضاً : ابن الأمَة .
وقال أبو زيد : الزُّمْلَةُ : الرُّفْقة . وأَنشَد :
لَم يمْرِها حالبٌ يوماً ولا نُتِجتْ
سَقباً ولا ساقَها في زُمْلة حادِي
النضرُ : الزوملة مثل الرُّفقة .

##### Türkçe

ز ل م
**زلم** ، **زمل** ، **لزم** ، **لمز** ، **ملز** : kullanımdadır.

**زلم** : Allah’ın, azîz ve celîl olan, sözü: **( وَأَنْ تَسْتَقْسِمُواْ بِالاَزْلاَمِ ذاَلِكُمْ فِسْقٌ )** ( **المائدة : 3** ) ; **الاستقسام**’a gelince, onun tefsiri **كتاب القاف**’ta geçmişti; **الأَزْلام**’a gelince: onlar, câhiliye’de Kureyş’in olan **قِداح**’tır; bazısının üzerine emir, bazısının üzerine nehiy yazılmıştır: **اِفعَلْ** ve **لا تَفْعَل**; **زُلِّمَتْ** ve **سُوِّيتْ** edilmiş ve Kâbe’ye konulmuştu; ona, evin hizmetkârları (**سَدَنَةُ البيت**) bakardı; bir adam yolculuk yahut nikâh istediğinde **السادِق**’e gelir, ona: “Bana bir **زَلَماً** çıkar” derdi; o da onu çıkarır ve ona bakardı; eğer emir oku (**قِدْحُ الأمْر**) çıkarsa, azmettiği şey üzere giderdi; eğer nehiy oku (**قِدْح النَّهي**) çıkarsa, istediği şeyden oturur (vazgeçerdi). Bazen iki **زَلَمان** ile olurdu; ikisini sadağına (**قِرَابه**) koyardı; **الاستقسام** istediğinde ikisinden birini çıkarırdı.

Ve **الحطيئةُ** Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’yi överek dedi:
لا يَزْجُرُ الطَّيرُ إن مَرّت به سُنُحاً
ولا يُفيض على قِسْمٍ بأَزْلامِ

Ve **طَرَفة** dedi:
أَخَذَ الأَزْلامَ مُقْتَسِماً
فَأَتَى أَغواهُما زُلَمُهْ

Ve **الاقتسامُ** ve **الاستقسامُ** : iki şey arasında meyletmektir; “yapar mı yahut yapmaz mı?” Ve denir: “Falan bize uğradı, iki **زَلَماناً** **يَزْلم** ve iki **حَذَماناً** **يَحذِمُ**.”

Ve İbn Şümeyl dedi: “Falan, falanın başını **ازْدَلم** etti”; yani: onu kesti; ve “Allah onun burnunu **زَلَم** etti.”

Ve İbn es-Sikkît dedi: “O, köleye **زُلماً** ve **زُلْمَه**’dir”; yani: onun boyu kölenin boyudur. Ve adam için, heyeti hafif olduğunda; ve uzun olmayan kadın için denir: “**رَجُلٌ مُزلَّم** ve **امرأَةٌ مزلَّمة**.” Ve denir: “**قِدْحٌ مُزَلَّم** ve **قِدْح زَليم**”: eğer yontulmuş (**طُرّ**) ve sanatı iyi yapılmışsa. Ve “**عَصاً مزَلَّمة**.” Ve “Okunu ne güzel **زَلَّمَ** etti!” Ve Zü’r-Rumme dedi:
كأَرْحاءِ رَقْطٍ زَلَّمَتْهَا المَناقِرُ

Yani: **المَناقرُ** onun çıkıntılarından (**حُروفها**) aldı ve onu düzeltti (**سَوَّتها**). Ve sığırın **أَزلامُ**’ı: ayaklarıdır (**قوائمُها**); incelikleri (**لِلَطَافتها**) sebebiyle onlara **أَزْلام** denildi; **قِداح**’ın **أزلام**’ına benzetildi.

Bunu bana Münzirî, Harrânî’den, o da Sevrî’den haber verdi; ve şu beyti okudu:
تَزِلُّ عن الأرض أَزْلامُه
كما زَلَّتِ القَدَمُ الآزِحَهْ

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: Onu **قِداح**’ın **أَزلام**’ına benzetti; onun teki (**واحدها**) **زَلَم**’dır; o da yontulmuş ok (**القِدْح المَبْرِيّ**)tur.

Ve Ahfeş dedi: **الأزْلام**’ın teki **زُلَم** ve **زَلَم**’dır; ve şu beyti okudu:
باتَ يقاسِيها غلامٌ كالزُّلَمْ

Ve denir: “Havuzu (**الحوض**) **زلمت** ettim; o da **مزلوم**dur”: eğer onu doldurduysan.

Ve dedi: “**حابية**: **الثَّغب المزلوم** gibi.”

Ve Leys dedi: **الزَّلَمةُ**: keçilerde (**لِعزى**) boğazlarında olur; küpe gibi (**كالقُرْطِ**) asılıdır; eğer kulakta olursa o **زَنَمة**’dir; sıfat **أَزْلَم** ve **أزْنَم**’dır; dişisi **زَلْماء** ve **زَنْماء**’dır.

Ve Ebû Amr dedi: **الأزْلام**: **الوِبَار**’dır; onun teki **زَلم**’dır. Ve Kuhayf dedi:
يبيتُ مع الأزلامِ في رأسِ حالقٍ
ويَرْتَادُ ما لم تَحترزه المخَاوفُ

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: “O, köleye **زَنْمة** ve **زُنْمَة**’dir; yahut **زَلْمة** ve **زُلْمَة**.”

Ve Asma‘î dedi: **المزلَّم**: kısa adamdır.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **المزلَّمُ** ve **المزنَّمُ**: küçük cüsselidir (**الصغير الجُثة**).

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den dedi ki: **الأزلَمُ**: **الجَذَعُ**’dır; o, dehrdir (**الدَّهر**). Denir: “Ona, **الأزْلَمَ الجَذَع** (süresince) gelmem”; yani: ona asla gelmem. Bunun manası: dehrin hâli üzere bâkî olmasıdır; günlerinin uzunluğu boyunca değişmez; o, daima **جَذَع**’dır, yaşlanmaz (**لا يُسِنّ**).

Ve Lihyânî dedi: “Onu **الأزْلَمُ** (yani **الجذَعُ**) helâk etti; ve **الأزْنَمُ**: **الجذع**’dır”; yani: onu dehr helâk etti.

Ebû Zeyd: “**غلامٌ مزلَّم**”: eğer kötü beslenmişse (**سَيء الغِذَاء**). Ve dağ keçisine (**الوعل**) **مُزَلّم** denir. Ve şair dedi:
لو كان حَيٌّ ناجياً لنجا
من يومِه المُزَلَّمُ الأعْصَمْ

Ve Ya‘kûb, şu söz hakkında: “Sanki o, sıçrayan **ربابيح** yahut **فرارٌ مُزلم**.” Dedi ki: **الربابيح**: iri maymunlardır (**القرد العظام**); onun teki **رُبَّاح**’tır. Ve **المزلم**: kısa **الزلم**’dir.

Ve Ebû Zeyd dedi: **المزلَّمُ**: kötü beslenmiş olandır.

Ebû Zeyd: “Kavim **ازْلأَمَّ** etti, **ازْلِئْماماً**”: eğer göçtülerse (**ارتَحلوا**). Ve ‘Accâc dedi:
واحتملوا الأمور فازْلأمُّوا

Adam için, kalkıp doğrulduğunda denir: **ازْلأَمَّ**. Ve “Gündüz **ازلأمّ** etti”: eğer yükseldiyse (**ارتفع**).

**لزم** : Leys dedi: **اللُّزوم** bilinir; fiil **لَزِم يَلزم**’dir; fâil **لازم**’dır; mef‘ûl bih **ملزوم**’dur. Ve **المِلزَمُ**: ortaları bir demirle bağlanmış iki küçük tahta (**خُشَيْبَتَان**)dır; **الصَّياقلة** ve **الأبَّارِين** ile birlikte olur; ucuna bir **قُنَّاحة** konur; içindekini şiddetli bir yapışma ile (**لزوماً شديداً**) tutar.

Ebû İshâk, Allah’ın şu sözü hakkında: **( فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَاماً )** ( **الفرقان : 77** ) :
Tefsirde cemaatten geldi ki, bununla Bedir gününü kastetti; geldi ki, öldürülenler arasında **لزاماً** bir yapışma ile **لوزم** oldu. Dedi ki: Bunun te’vîli: “Sizin tekzibiniz yakında bir **لزاماً** olacaktır; size yapışacaktır; size tevbe verilmeyecektir; onunla azap size yapışacaktır.” Bu, Bedir gününü ve onlara yapışan azaptan başkasını da içine alır.

Ve Ebû Ubeyde dedi: **( لِزَاماً )**: bir **فَيْصَلاً**’dır; bu, dediğimize yakındır. Hüzeli dedi:
فإِما يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ
فقد لقيَا حُتُوفهما لِزامَا

Bunun te’vîli: helâk (**الحَتْف**) takdir edilmiş olduğunda o, lâzımdır; bir yerin helâkinden kurtulsa, başka bir helâkten **لزاماً** (lâzım olarak) (kurtulamaz).

Dedi ki: Kim **( لَزاماً )** okursa, o, **لَزِم**’in masdarı üzeredir: **لَزاماً**.

Ve Ferrâ dedi: Denir: “Ey bu, sana bir darbe vuracağım; **لَزام** olacak bir darbe”; nasıl ki denir: **دَرَاك** ve **نظَارِ**. Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللَّزْمُ**: şeyin ayrılmasıdır (**فَصْلُ الشيءِ**); Allah’ın sözü: **( كان لزاما )** ( **طه : 129** ) ; yani: bir **فَيْصَلاً**.

Başkası dedi: O, **اللُّزوم**’dandır. Ve “**شَرٌّ لازِب ولازم**”: daimdir. Ve “Câriyesine **لازم** oldu”: ona sarıldı, yapışarak (**ملازمة**) sarıldı.

**لمز** : Leys dedi: **اللَّمْزُ**: yüzde **الغَمْز** gibidir; onu, ağzınla gizli sözle (**بكلام خَفِي**) **تَلمِزُه** edersin.

Dedi ki: Allah’ın sözü: **( وَمِنْهُمْ مَّن يَلْمِزُكَ )** ( **التوبة : 58** ) ; yani: iki dudağını hareket ettirir. Ve “**رجلٌ لُمَزةٌ**”: yüzünde seni ayıplar (**يَعيبك في وَجْهك**). Ve “**رجلٌ هُمزةٌ**”: gıyabında seni ayıplar (**يَعيبك بالغَيْب**).

Ve Zeccâc dedi: **الهُمَزة اللُّمَزة**: insanlara gıybet eden (**يَغتاب الناسَ**) ve onları inciten (**ويغضُّهُم**) kimsedir. İbn es-Sikkît de böyle dedi ve ikisi arasında ayırım yapmadı. Ferrâ da böyle dedi.

Ben dedim: **الهَمْز** ve **اللّمْز**’de asl olan: itmedir (**الدَّفْع**).

Kisâî dedi: Denir: “Onu **هَمَزْتُه** ve **لَمَزْتُه** ve **لَهَزْتُه**”: eğer onu ittiysen.

Seleme, Ferrâ’dan: **الهَمْزُ** ve **اللَّمْزُ** ve **المَرْزُ** ve **اللَّقْسُ** ve **التِّقْسُ**: ayıptır (**العَيْب**).

Ve Lihyânî dedi: **اللَّمَّاز** ve **الغَماز**: koğucudur (**النَّمام**).

**ملز** : İbn es-Sikkît: “Falandan kurtulmaya (**أَتملّص**) az kaldı; ve falandan **أتمَلَّزُ** etmeye az kaldı”; yani: ondan kurtulmaya (**أتخَلّص**) az kaldı. Ve “Az kaldı **أتَفَصَّى**” da böyledir; birdir.

Ebû Zeyd: “Falan, işten **تملَّز** etti, **تمَلُّزاً**; ve **تمَلَّس تمَلُّساً**”: eğer ondan çıktıysa (**خَرَج منه**).

Ve Ebû Turâb dedi: “İşten **امَّلَزَ** etti ve **امَّلَس**”: eğer sıyrılıp çıktıysa (**انفَلَت**). Ve “Onu **مَلّزْتُه** ve **مَلَّسْتُه**”: eğer ona bunu yaptıysan.

**زمل** : Leys dedi: Binek (**الدابة**) yürüyüşünde ve koşuşunda (**مِشيَتها وعَدْوِها**) **زِمالاً** **تَزْمُل** eder: eğer onu, istek ve canlılıkla (**بَغْياً ونَشاطاً**) iki eli üzerine yüklenir görürsen (**تَتحامل على يَدَيْها**). Ve şu beyti okudu:
تَراهُ في إحدَى اليَدَيْن زامِلاَ

Ebû Ubeyd: **الزّاملُ**: yaban eşeklerinden (**حُمُر الوحش**)dir; sanki canlılığından yükseliyor gibidir (**يَطْلَع من نَشاطه**).

Ve Leys dedi: **الزّاملةُ**: üzerine yiyecek ve eşya taşınandır (**الذي يُحمَل عليه الطعامُ والمتاع**).

Dedi ki: **الزَّميلُ**: deve üzerindeki artçı (**الرَّديف على البعير**) ve binek üzerindeki artçı (**الرَّدِيف على الدابة**)dır; Araplar bununla konuşur.

Ve Tarafe dedi:
فطوْراً به خلف الزميل وتارة

**الزميل** ile artçıyı (**الرديف**) kastetti.

Ebû Zeyd: Falan çıktı ve bir **أَزْمَلةً** geride bıraktı.

Ve “Bir **أَزْمَلَةٍ** ile çıktı”: eğer ailesiyle, develeriyle ve koyunlarıyla çıktı ve malından hiçbir şey geride bırakmadıysa.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Develere denir: **اللَّطِيمةُ** ve **العِيرُ** ve **الزَّوْمَلة**. Dedi ki: **الزَّوْمَلة** ve **اللَّطِيمة**: üzerlerinde yükleri olan şeydir; **العِيرُ**: üzerinde yük olan yahut olmayan şeydir. Ve şu beyti okudu:
نَسَّى غُلامَيْكِ طِلابَ العِشْقِ
زَوْملةٌ ذات عَباءٍ بُرْقِ

Ve Leys dedi: **الازدِمالُ**: şeyin tamamını bir defada yüklenmektir (**احتمالُ الشيء كلِّه بمَرّة واحدة**).

Ve Ebû Bekir dedi: Falan yükü **ازْدَمل** etti: eğer onu taşıdıysa. Ve Araplar katında **الزّمل**: yüktür (**الحمل**). Ve **ازدمل** ondan **افتعل** babıdır; aslı **ازتمله**’dir; **التاء** **الزاي**’dan sonra gelince **دال**’a çevrildi.

Ve Ebû İshâk, Allah’ın şu sözü hakkında: **( )** ( **المزمل : 1 ، 2** ) : aslı **المتَزمِّل**’dir; **التاء** yakınlığından dolayı **الزّاء**’a idğam edilir; denir: “Falan **تَزمَّل** etti”: eğer elbiselerine büründüyse (**تلفَّفَ بثيابِه**). Ve her ne sarılıp dürülmüşse (**لُفِّف**) muhakkak **زُمِّل** edilmiştir.

Ben dedim: Ve su tulumunun sargısına (**لِلفافة الرّاوية**) **زِمال** denir; onun çoğulu **زَمُل**’dür; ve “üç **أَزمِلة**.” Ve “**رجلٌ زُمّالٌ** ve **زُمَّيْلة** ve **زِمْيَلٌّ**”: eğer zayıf, gevşek (**ضعيفاً فَسْلاً**) ise; o, **الزَّمِل** de olur.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الأَزمَلُ**: sestir (**الصَّوت**); onun çoğulu **الأَزامل**’dir.

Dedi ki: Ve Ebû Amr dedi: **الأزْمُولَة**: ses çıkaran dağ keçilerindendir (**من الأَوعال المصوِّت**).

Ve Ebû’l-Heysem dedi: Dağ keçilerinden (**الأوْعَال**) **الأزْمُولة**: koştuğunda bir yanına **زَمَل** eden kimsedir; **زَمَلَت الدابة**’den: eğer bunu yaptıysa. Ve Lebîd dedi:
لاحِقُ الْبطْنِ إذا يَعْدو زَمَلْ

Seleme, Ferrâ’dan: “Bir döşek (**فرش**) **أُزمولة**” yahut dedi: “**إزْمَولة**”: eğer koşusunda toparlanıp hızlandıysa (**تشمرَ في عدْوه وأسرع**). Ve dağ keçisine de **أزمولة** denir; süratindendir. Ve İbn Mukbil dedi:
عَوداً أحَمّ القَرا أزمولةً وقلاً
على تراث أبيه يتبع القُذَفَا

Ve dedi ki: **القُذَف**: uçurumlar (**القُحَم**) ve helâk yerleridir (**المهالك**); çölleri (**المفاوز**) ister. Ve denildi: Dağların **قُذَف**’ını kastetti; bu daha iyidir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Denir: “Falan, bakmakla yükümlü olduğu kimselerden (**عيال**) bir **أَزْملة** ve bir **زملة** ve bir **قرة** ve bir **رعلة** geride bıraktı.”

Ve Muhammed b. Habîb’e okunanda gördüm: “Falan çıktı ve bir **أزملة** geride bıraktı”; yani: ailesini ve malını. Ebû Amr dedi: Ve **الإزميل**: şiddetlidir (**الشديد**).

Ve **الإِزْمِيلُ**: ayakkabıcının bıçağıdır (**شَفْرةُ الحذّاء**). Ve “**رَجُلٌ إزْمِيل**”: yemeği şiddetli olandır (**شديدُ الأكل**); bıçağa benzetildi. Ve Tarafe dedi:
تَقُدُّ أَجْواز الفَلاة كما
قُدَّ بإزْمِيل المعينِ حَوَرا

Ve **الحَور**: kırmızı deri (**أديمٌ أحمَر**)dir.

İbn Düreyd: Adamı deve üzerine **زَمَلْتُ** ettim; o da **زَمِيل** ve **مَزْمول**dur: eğer onu artçı bindirdiysem (**أَرْدَفْتَه**). Ve onunla **زامَلْتُه**: onu denkleştirdim (**عادَلْته**).

Ve **الزّاملة**: adamın, eşyasını üzerine yüklediği, kendisiyle destek aldığı (**يَستَظهِر به**) devedir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: İşte âlim olan adam için denir: “O, onun **ابن زَوْمَلَتِها**’sıdır”; yani: onun âlimidir. Dedi ki: Ve **ابنُ زَوْمَلَة** de: cariyenin oğludur (**ابن الأمَة**).

Ve Ebû Zeyd dedi: **الزُّمْلَةُ**: yol arkadaşlığıdır (**الرُّفْقة**). Ve şu beyti okudu:
لَم يمْرِها حالبٌ يوماً ولا نُتِجتْ
سَقباً ولا ساقَها في زُمْلة حادِي

Nadr: **الزوملة** **الرُّفقة** gibidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق)  اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك)  اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم)  اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
(لزن)  اللام والزاء والنون يدلُّ على ضِيقٍ في شيء أو تضايُقٍ. يقال: عَيْشٌ لَزْنٌ، أي ضيِّق. واللَّزْن: اجتماع القوم على البئر مزدحمين. يقال: مَشْرَبٌ لَزِْنٌ، إذا ازدُحِمَ عليه. والله أعلم بالصَّواب.
(لزأ)  اللام والزاء والهمزة كلمتان لعلّهما أن يكونا صحيحتين. يقولون: لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً، إذا أحْسَنَ رِعْيتَها. ويقولون: لعَنَ الله أمّاً لزأت به، أي ولدَتْه.
(لزب)  اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
(لزج)  اللام والزاء والجيم قريبٌ من الباب الذي قبله. يقال: لَزِجَ به، إذا غَرِيَ به ولازَمَه. والتلزُّج: تتبُّع البقولِ والرِّعْي القليل.
--------------ـــ
([4]) تكملة ضرورية، إذ أن الكلام بعدها إنما هو في (لزك) لا (لزق). وهو المطابق لما في المجمل والمعاجم المتداولة.
([5]) في الأصل: "لصق"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) وكذا في اللسان، وفي المجمل: "ولما".
([7]) ديوان النابغة 9 واللسان (لزب).
([8]) ولزبات على خلاف القياس. إذ أن اللزبة صفة لا اسم. ولم يذكر في القاموس واللسان هذا الجمع، أي بالتحريك، وذكر في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الزاء** وما يثلثهما)

(**لزق**)  **اللام** ve**الزاء** ve**القاف** asıl değildir; çünkü o, بدل (harf değiştirme) باب’ındandır. Denir: **لَزِق** şey, şey ile **يلزَق**; **لَصِق** gibi.

(**لزك**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الكاف**([4])] benim yanımda bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **لزِك**([5]) yara, eti bitmesinin bitkisi düzleştiği ve([6]) iyileşmediği zaman. Bu, Arapların كلام’ına benzemez.

(**لزم**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الميم** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeyle daima beraberliğine delalet eder. Denir: **لَزِمه** şey, onu **يَلْزَمُه**. Ve **اللِّزَام**: kâfirlere ملازم olan azap.

(**لزن**)  **اللام** ve**الزاء** ve**النون** bir şeyde darlığa yahut sıkışmaya delalet eder. Denir: **عَيْشٌ لَزْنٌ**, yani dar. Ve **اللَّزْن**: kavmin kuyu üzerinde sıkışık halde toplanmasıdır. Denir: **مَشْرَبٌ لَزِْنٌ**, üzerine izdiham olunduğu zaman. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

(**لزأ**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الهمزة** iki kelimedir; umulur ki ikisi de sahih olsun. Derler: **لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً**, onu güzelce otlattığı zaman. Ve derler: Allah, onunla **لزأت** olan bir anaya lanet etsin; yani onu doğurdu.

(**لزب**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الباء** bir şeyin sabit oluşuna ve lüzumuna delalet eder. Denir: لازِم olana **لازب**. Ve bu şey, **ضربةَ لازِبٍ** oldu; yani neredeyse ayrılmaz. Nâbiga dedi ki:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])
Ve **اللَّزْبة**: şiddetli yıl; çoğulu **لَزْبات**([8]); sanki kıtlık **لَزَب**’dır, yani onda sabit oldu.

(**لزج**)  **اللام** ve**الزاء** ve**الجيم** bir önceki باب’a yakındır. Denir: **لَزِجَ به**, ona yapıştığı ve ona ملازم olduğu zaman. Ve **التلزُّج**: otları ve az otlatmayı takip etmektir.

--------------ـــ
([4]) Zaruri bir tekmiledir; zira ondan sonraki söz ancak (**لزك**) hakkındadır, (**لزق**) hakkında değil. Ve o, **المجمل** ve tedavüldeki sözlüklerde olana mutabıktır.
([5]) Asılda: “**لصق**”; bir tahriftir; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([6]) **اللسان**’da da böyledir; **المجمل**’de: “**ولما**”.
([7]) Nâbiga divanı 9 ve **اللسان** (**لزب**).
([8]) Ve **لزبات** kıyasa muhalif olarak. Zira **اللزبة** isim değil sıfattır. **القاموس** ve **اللسان**’da bu çoğul zikredilmedi; yani hareke ile; **المجمل**’de zikredildi.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- لزوم الشيء: طول مكثه، ومنه يقال: لزمه يلزمه لزوما، والإلزام ضربان: إلزام بالتسخير من الله تعالى، أو من الإنسان، وإلزام بالحكم والأمر. نحو قوله: ﴿أنلزمكموها وأنتم لها كارهون﴾ [هود/28]، وقوله: ﴿وألزمهم كلمة التقوى﴾ [الفتح/26]، وقوله: ﴿فسوف يكون لزاما﴾ [الفرقان/77] أي: لازما. وقوله: ﴿ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لزاما وأجل مسمى﴾ [طه/129].

##### Türkçe

- **لزوم** şeyin: onun kalışının uzunluğu; bundan dolayı denir: **لزمه يلزمه لزوما**. Ve **الإلزام** iki kısımdır: Allah Teâlâ’dan yahut insandan zorla boyun eğdirme ile bir **إلزام**; ve hüküm ve emir ile bir **إلزام**. Şu sözü gibi: ﴿أنلزمكموها وأنتم لها كارهون﴾ [هود/28] ve sözü: ﴿وألزمهم كلمة التقوى﴾ [الفتح/26] ve sözü: ﴿فسوف يكون لزاما﴾ [الفرقان/77], yani: **لازما**. Ve sözü: ﴿ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لزاما وأجل مسمى﴾ [طه/129].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ز م
لزمه المال لزوماً وألزمته إيّاه‏.‏
ولزم غريمه لزماً‏.‏
ولا تنزع من لزمه حتى تنترع الحقّ منه‏.‏
وفلان ملزوم‏:‏ وأخذ يمطلني فلازمته حتى استوفيت حقّي منه‏.‏
وألزمت خصمي إذا حججته‏.‏
‏"‏ فسوف يكون لزاماً ‏"‏‏:‏ عذاباً لازماً‏.‏
والتزم الأمر‏.‏
وهذا ملزم الصيقل‏:‏ لخشبته التي يصقل عليها‏.‏

##### Türkçe

ل ز م
**لزمه** mal **لزوماً** ve onu ona **ألزمته**.
Ve borçlusuna **لزم** ile yapıştı.
Ve ondan hakkı söküp almadıkça onun **لزمه**’sinden ayrılma.
Ve falan **ملزوم**dur: ve beni oyalayıp durdu; ben de ondan hakkımı tamamen alıncaya kadar ona **لازمته**.
Ve hasmımı, onu delille susturduğumda **ألزمت**.
"Artık mutlaka **لزاماً** olacaktır": gerekli (kaçınılmaz) bir azap.
Ve işi **التزم** etti.
Ve bu, cilacının **ملزم**’idir: üzerinde cilaladığı tahtası için.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللُّزومُ: معروف. والفِعل لَزِمَ يَلْزَمُ، والفاعل لازمٌ والمفعول به ملزومٌ، لزِمَ الشيءَ يَلْزَمُه لَزْماً ولُزوماً ولازَمه مُلازَمَةً ولِزاماً والتزَمَه وأَلزمَه إِيَّاه فالتزَمَه. ورجل لُزَمَةٌ: يَلْزَم الشيء فلا يفارِقه. واللِّزامُ: الفَيْصل جدّاً. وقوله عز وجل: قل ما يَعْبَأُ بِكُم ربِّي لولا دُعاؤكم؛ أَي ما يصنع بكم ربي لولا دعاؤه إِيَّاكم إِلى الإِسلام، فقد كذَّبتم فسوف يكون لِزاماً؛ أَي عذاباً لازماً لكم؛ قال الزجاج: قال أَبو عبيدة فَيْصلاً، قال: وجاء في التفسير عن الجماعة أَنه يعني يومَ بدر وما نزل بهم فيه، فإِنه لُوزِم بين القَتْلى لِزاماً أَي فُصل؛ وأَنشد أَبو عبيدة لصخر الغَيّ:
فإِمَّا يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ،
فقد لَقِيا حُتوفَهما لِزاماً
وتأْويل هذا أَن الحَتْف إِذا كان مُقَدَّراً فهو لازمٌ، إِن نجا من حَتْفِ مكانٍ لقيه الحَتْفُ في مكان آخر لِزاماً؛ وأَنشد ابن بري: لا زِلْتَ مُحْتَمِلاً عليَّ ضَغِينَةً،
حتى المَماتِ يكون منك لِزاماً
وقرئَ لَزاماً، وتأْويله فسوف يَلْزمُكم تكذيبكم لَزاماً وتَلْزمُكم به العقوبة ولا تُعْطَوْن التوبة، ويدخل في هذا يومُ بدر وغيره مما يَلْزَمُهم من العذاب. واللِّزام: مصدر لازَم. واللَّزام، بفتح اللام: مصدر لَزِمَ كالسَّلام بمعنى سَلِمَ، وقد قرئ بهما جميعاً، فمن كسر أَوقعه مُوقَع مُلازِم، ومن فتح أَوقعه موقع لازِم. وفي حديث أَشراط الساعة ذكرُ اللِّزام، وفسِّر بأَنه يوم بدر، وهو في اللغة المُلازَمة للشيء والدوامُ عليه، وهو أَيضاً الفَصْل في القضية، قال: فكأَنه من الأَضداد. واللِّزامُ: الموتُ والحسابُ. وقوله تعالى: ولولا كلِمةٌ سبَقَتْ من ربِّك لكان لِزاماً؛ معناه لكان العذاب لازِماً لهم فأَخّرَهم إِلى يوم القيامة. واللَّزَمُ: فَصْلُ الشيء، من قوله كان لِزاماً فَيْصَلاً، وقال غيره: هو من اللُّزومِ. الجوهري: لَزِمْت به ولازَمْتُه. واللِّزامُ: المُلازِمُ؛ قال أَبو ذؤيب:
فلم يرَ غيرَ عاديةٍ لِزاماً،
كما يَتَفَجَّر الحوضُ اللَّقِيفُ
والعاديةُ: القوم يَعْدُون على أَرجلهم أَي فحَمْلَتُهم لِزامٌ كأَنهم لَزِمُوه لا يفارقون ما هم فيه، واللَّقيفُ: المُتهوِّر من أَسفله. والالتِزامُ: الاعتِناقُ.
قال الكسائي: تقول سَبَبْتُه سُبَّةً تكون لَزامِ، مثل قَطامِ أَي لازمة. وحكى ثعلب: لأَضْرِبَنَّك ضَرْبةً تكون لَزامِ، كما يقال دَراكِ ونَظارِ، أَي ضربة يُذكر بها فتكون له لِزاماً أَي لازِمةً. والمِلْزَم، بالكسر: خشبتان مشدودٌ أَوساطُهما بحديدة تُجْعَل في طرفها قُنّاحة فتَلْزَم ما فيها لُزوماً شديداً، تكون مع الصَّياقِلة والأَبَّارِين. وصار الشيءُ ضربةَ لازِمٍ، كلازِبٍ، والباء أَعلى؛ قال كُثيّر في محمد بن الحنفية وهو في حبس ابن الزبير:
سَمِيُّ النبيِّ المُصْطَفى وابنُ عَمِّه،
وفَكّاك أَغْلالٍ ونَفّاع غارِمِ
أَبى فهو لا يَشْرِي هُدىً بضَلالةٍ،
ولا يَتَّقي في الله لَوْمةَ لائمِ
ونحنُ، بحَمْدِ اللهِ، نَتْلُو كِتابَه
حُلولاً بهذا الخَيْفِ، خَيْفِ المَحارِم
بحيثُ الحمامُ آمِنُ الرَّوْعِ ساكِنٌ،
وحيثُ العَدُوُّ كالصَّديقِ المُلازِم
فما وَرِقُ الدُّنْيا بِباقٍ لأَهْلهِ،
وما شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم
تُحَدِّثُ مَن لاقَيْت أَنك عائذٌ،
بَل العائذُ المظلوم في سِجْنِ عادِم
والمُلازِمُ: المُغالِقُ. ولازِم: فرس وُثَيل بن عوف.

##### Türkçe

**اللُّزومُ**: bilinen (şey). Fiil **لَزِمَ يَلْزَمُ**’dır; fâil **لازمٌ**’dır, mef‘ûl bih ise **ملزومٌ**’dur. **لزِمَ الشيءَ يَلْزَمُه** **لَزْماً** ve **لُزوماً** (diye); ve ona **لازَمه** (diye) **مُلازَمَةً** ve **لِزاماً** (diye); ve onu **التزَمَه** (diye); ve onu ona **أَلزمَه إِيَّاه** (diye), böylece onu **فالتزَمَه** (diye). Ve (şu) adam **لُزَمَةٌ**: şeye **يَلْزَم** (yapışır/bağlanır) da ondan ayrılmaz. Ve **اللِّزامُ**: pek (çok) **الفَيْصل**’dir. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **قل ما يَعْبَأُ بِكُم ربِّي لولا دُعاؤكم**; yani: Rabbim sizinle ne yapar, eğer O’nun sizi İslâm’a çağırması olmasaydı; artık yalanladınız, yakında **لِزاماً** olacaktır; yani size lâzım (kaçınılmaz) bir azap; ez-Zeccâc dedi: Ebû Ubeyde **فَيْصلاً** dedi; dedi ki: tefsirde cemaatten, onun Bedir günü ve onda onlara inen (şey) mânasına geldiği rivayet edilmiştir; çünkü o, öldürülenler arasında **لُوزِم** (olundu), **لِزاماً** yani ayrıldı (hükme bağlandı); ve Ebû Ubeyde, Sahr el-Gayy için (şu beyti) okudu:

فإِمَّا يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ،
فقد لَقِيا حُتوفَهما لِزاماً

Bunun te’vîli: **الحَتْف** takdir edilmiş olunca o lâzımdır; bir yerin **حَتْف**’inden kurtulursa, başka bir yerde **الحَتْف** ona **لِزاماً** (kaçınılmaz olarak) rastlar. Ve İbn Berrî (şu beyti) okudu:

لا زِلْتَ مُحْتَمِلاً عليَّ ضَغِينَةً،
حتى المَماتِ يكون منك لِزاماً

Ve **لَزاماً** diye de okunmuştur; onun te’vîli: yakında yalanlamanız size **لَزاماً** olarak yapışacaktır ve onunla ceza size yapışacaktır; size tevbe verilmeyecektir. Bunun içine Bedir günü ve onlara azaptan yapışan diğer şeyler de girer. Ve **اللِّزام**: **لازَم**’ın masdarıdır. Ve **اللَّزام** (lâmın fethiyle): **لَزِمَ**’ın masdarıdır; **السَّلام** gibi, **سَلِمَ** mânasında; ikisiyle de birlikte okunmuştur. Kim kesreli okursa onu **مُلازِم** mevkiine koymuştur; kim fethalı okursa onu **لازِم** mevkiine koymuştur. Kıyamet alâmetleri hadîsinde **اللِّزام** zikri vardır; Bedir günü diye tefsir edilmiştir. O, dilde şeye **المُلازَمة** ve onun üzerinde **الدوامُ**’dır; o, ayrıca davada **الفَصْل**’dür. Dedi ki: sanki o, zıtlardandır. Ve **اللِّزامُ**: ölüm ve hesap. Ve O’nun (teâlâ) sözü: **ولولا كلِمةٌ سبَقَتْ من ربِّك لكان لِزاماً**; mânası: azap onlara lâzım olurdu; fakat onları kıyamet gününe kadar erteledi. Ve **اللَّزَمُ**: şeyin ayrılmasıdır; **كان لِزاماً فَيْصَلاً** sözünden (hareketle). Başkası dedi: o, **اللُّزومِ**’dandır. el-Cevherî: **لَزِمْت به** ve **لازَمْتُه**. Ve **اللِّزامُ**: **المُلازِمُ**’dir; Ebû Züeyb dedi:

فلم يرَ غيرَ عاديةٍ لِزاماً،
كما يَتَفَجَّر الحوضُ اللَّقِيفُ

Ve **العاديةُ**: ayakları üzerinde koşan kavimdir; yani onların hücumu **لِزامٌ**’dır; sanki ona **لَزِمُوه** (yapıştılar), içinde bulundukları şeyden ayrılmazlar. Ve **اللَّقيفُ**: alt tarafından (aşağısından) pervasız/atılgan olan (şey)dir.

Ve **الالتِزامُ**: kucaklamadır.

el-Kisâî dedi: **سَبَبْتُه سُبَّةً تكون لَزامِ** dersin; **قَطامِ** gibi; yani lâzım (olan). Sa‘leb nakletti: **لأَضْرِبَنَّك ضَرْبةً تكون لَزامِ**; **دَراكِ** ve **نَظارِ** denildiği gibi; yani onunla anılan bir darbe; böylece ona **لِزاماً** olur, yani lâzım (kalıcı) olur.

Ve **المِلْزَم** (kesre ile): ortaları bir demirle bağlanmış iki tahta; ucuna **قُنّاحة** konur; içindekini şiddetli bir **لُزوماً** ile tutar; **الصَّياقِلة** ve **الأَبَّارِين** yanında bulunur. Ve şey, **ضربةَ لازِمٍ** oldu; **كلازِبٍ** gibi; fakat bâ (harfi) daha üstündür. Kesîr, Muhammed b. el-Hanefiyye hakkında—o, İbn ez-Zübeyr’in hapsinde iken—(şöyle) dedi:

سَمِيُّ النبيِّ المُصْطَفى وابنُ عَمِّه،
وفَكّاك أَغْلالٍ ونَفّاع غارِمِ
أَبى فهو لا يَشْرِي هُدىً بضَلالةٍ،
ولا يَتَّقي في الله لَوْمةَ لائمِ
ونحنُ، بحَمْدِ اللهِ، نَتْلُو كِتابَه
حُلولاً بهذا الخَيْفِ، خَيْفِ المَحارِم
بحيثُ الحمامُ آمِنُ الرَّوْعِ ساكِنٌ،
وحيثُ العَدُوُّ كالصَّديقِ المُلازِم
فما وَرِقُ الدُّنْيا بِباقٍ لأَهْلهِ،
وما شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم
تُحَدِّثُ مَن لاقَيْت أَنك عائذٌ،
بَل العائذُ المظلوم في سِجْنِ عادِم

Ve **المُلازِمُ**: kapatan/kilitleyen (şey)dir. Ve **لازِم**: Vüseyl b. Avf’un atıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ز م * * لَزِمْتُ * الشيء بالكسر * لُزُوما * و * لِزَامَاً * و * لَزِمْتُ * به و * لاَزَمْتُه * و * اللِّزَام المُلازِمُ * ويقال صار كذا ضربة * لاَزِمٍ * لغة في ضربة لازب و * ألْزَمَه * الشيء * فالْتَزَمَهُ * و * الالْتِزَامُ * أيضا الاعتناق

##### Türkçe

* ل ز م *: **لَزِمْتُ** şeyi kesre ile (yani **لَزِمَ** fiilinin “i”li okunuşuyla) (yaptım); **لُزُوما** ve **لِزَامَاً** (olarak). Ve **لَزِمْتُ** onunla (yaptım); ve **لاَزَمْتُه**: ona ملازمة ettim. Ve **اللِّزَام**: ملازم olan (şey). Ve denilir: şöyle oldu, bir **لاَزِمٍ** darbesi; **ضربة لازب**’deki (ifade) için bir lugattır. Ve **ألْزَمَه** ona şeyi (zorunlu kıldı); böylece o da onu **فالْتَزَمَهُ** (üstüne aldı/bağlandı). Ve **الالْتِزَامُ** da: ayrıca kucaklama (اعتناق).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( لَزِمَهُ ، كَسَمِعَ ) يَلْزَمَهُ ( لَزْمًا ) ، | بالفَتْح ( ولُزُومًا ) ، كَقُعُودٍ ( وَلِزَامًا | وَلِزَامَةً ) بفتحِهما كما يَقْتَضِيه الإطلاقُ ،

| فِيكُونَانِ كَسَلامٍ وسَلاَمَةٍ من سَلِمَ ، أَوْ | بكَسْرِهِمَا ، ( ولُزْمةً ولُزْمَانًا ، بضَمِّهِمَا ) | وكَذَا : أَلزَمَهُ بِهِ . | | ( ولاَزَمه مُلازَمةً ولِزَامًا ) ، بالكَسْرِ | ( والْتَزَمَه وأَلْزَمَه إِيَّاهُ فالْتَزَمَهُ ) . كذا نَصّ | المُحْكَم . | | ( وهو لُزَمَةٌ ، كَهُمَزةٍ ، أَيْ : إذا لَزِمَ | شَيْئًا لا يُفارِقُه ) . وهو بَابٌ مُطَّرِدٌ . | | ( و ) اللِّزَامُ ، ( كَكِتابٍ : المَوْتُ ) . | | ( و ) أَيضًا : ( الحِسَابُ ) . | | ( و ) أيضًا : ( المُلازِمُ جِدًّا ) ، وأَنْشَدَ | الجَوْهَرِيُّ لأَبِي ذُؤَيبٍ : | % ( فلَمْ يَرَ غَيْرَ عَادِيَةٍ لِزَامًا % | كَمَا يَتَفَجَّرُ الحَوْضُ اللَّقِيفُ ) % | | والعَادِيَةُ : القَومُ يَعْدُونَ على | أَرْجُلِهِمْ ، أي : فَجَأَتْهم لِزَامٌ ، كَأَنَّهُمْ | لَزِمُوه لا يُفَارِقُونَ ما هُمْ فيهِ . | | ( و ) اللِّزامُ : ( الفَيْصَلُ ) جِدًّا ، ومنه | | قَولُه تَعالَى : ! 2 \< فسوف يكون لزاما > 2 ! | نَقَلَه الزَّجَّاجُ عن أبي عُبَيْدَةَ ، وأَنشدَ | لِصَخْرِ الغَيّ : | % ( فإمّا يَنْجُوَا مِن حَتْفِ أَرضٍ % | فَقَدْ لَقِيَا حُتُوفَهما لِزَامَا ) % | | وأَنشدَ ابنُ بَرِّيّ : | % ( لا زِلْتَ مُحْتَمِلاً عليَّ ضَغِينَةً % | حتّى المَمَاتِ يَكُونُ مِنْكَ لِزَامَا ) % | | وقُرِئَ ( ( لَزامًا ) ) ، بالفَتْح على أَنَّه | مَصْدَرُ لَزِمَ ، كسَلاَم من سَلِمَ ، فَمنْ كَسَر | أَوْقَعَهُ مَوْقِعَ مُلاَزِم ، ومَنْ فَتَحَهُ أَوقعَهُ | مَوْقعَ لاَزِمٍ ، ( كاللَّزِمِ ، كَكَتِفٍ ) ، وقد | يَكُونُ بَيْن الفَيْصَلِ والمُلازِم ضِدَّيَّةٌ ؛ لأنَّ | الفَصْلَ في القَضِيَّةِ هو الانْفِكَاكُ عَنْها ، |

| وهو غَيْرُ المُلاَزَمةِ للشَّيءِ ، فَتَأَمَّلْ . | | ( و ) صَارَ الشّيءُ ( ضَرْبَه لاَزِمٍ ) ، لُغَةٌ | في ( لازِبٍ ) ، والبَاءُ أَعْلَى . قال كُثَيِّرٌ | في مُحَمّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ وَهُوَ في حَبْسِ ابنِ | الزُّبَيْرِ : | % ( سَمِيُّ النَّبِيِّ المُصْطَفَى وابنُ عَمِّه % | وفَكَّاكُ أَغْلالٍ ونَفَّاعُ غَارِمِ ) % | إلى أَنْ قال : | % ( فَمَا وَرِقُ الدُّنْيَا بِبَاقٍ لأَهْلِه % | وما شِدَّةُ البَلْوَى بِضَرْبَةِ لاَزِم ) % | | ( ولازِمُ : فَرَسُ وَثِيلِ ) بنِ عَوْفٍ | ( الرِّيَاحِيِّ ) اليَرْبُوعِيِّ ، ( أو فَرسٌ لبِشْرِ بنِ | عَمْرِو بنِ أَهْيَبَ ) ، والأَولُ أَصَحُّ ، وفيه | يَقُولُ حَفِيدُهُ جَابِرُ بنُ سُحَيْمِ بنِ وَثِيلٍ : | | % ( أَقُولُ لأَهْلِ الشَّعْبِ إِذْ يَقْسِمُونَنِي % | ألَمْ تَعْلَمُوا أَنّي ابنُ فَارِسِ لاَزِمِ ) % | | ويقال : بَلْ هُوَ فَرَسُ سُحَيْمِ بنِ | وَثِيلٍ ، كَمَا قَالَه ابنُ الكَلْبِيِّ ، وأَنْشَد | الشِّعْرَ المَذْكُورَ . | | ( و ) قال الكِسَائِيُّ : يقال : سَبَبْتُه | ( سُبَّة ) تَكُونُ ( لَزَامِ ، كَقَطَامِ ) ، أَيْ : | ( لازِمَةُ ) ، وحَكَى ثَعْلَبٌ : لأضْرِبَنَّكَ | ضَربةً تَكُون لَزَامِ ، كما يُقَال : دَرَاكِ | ونَظَارِ ، أَيْ : ضَرْبَةً يُذْكَرُ بِهَا ، فَتَكُونُ له | لِزَامًا أَيْ : لازِمَةً . | | و ( المُلازِمُ : المُعانِقُ ) . وَوَقَع في | المُحْكَم : المُلازِم : المُغَالِقُ . |

| | ( و ) من المَجازِ : ( الْتَزَمَه : اعْتَنَقَه ) | كما في الأسَاسِ . | | ( و ) المِلْزَمُ ، ( كَمِنْبَرٍ : خَشَبَتانِ تُشَدُّ | أَوْسَاطُهُما بِحَدِيدَةٍ ) تُجْعَلُ في طَرَفِهَا | قُنَّاحَةٌ فتَلْزَمُ ما فِيهَا لُزُومًا شَدِيدًا ، تَكُونُ | معَ الصَّيَاقِلَةِ والأَبَّارِينَ . | | ( واللَّزَمُ ، مُحَرَّكَةً : فَصْلُ الشَّيءِ ) ، | من قَوْله : كان لِزَامًا أي : فَيْصَلاً ، وقيل : | هُوَ مِن اللُّزُومِ ، وهما ضِدَّانِ . وَقَدْ تَقدَّم . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | المُلْتَزَمُ مِنَ البَيْتِ مَعْرُوفٌ ، ويُقالُ له | المَدْعى . والمُلْتَزمُ وهو ما بَيْنَ الرُّكْنِ | والبَابِ ، كَذَا قال البَاجِيُّ والمُهَلَّبُ ، وهي | رِوَايةُ ابنِ وضَّاحٍ ، ورواه يَحْيَى : ما بَيْن | الرُّكْنِ والمَقَامِ المُلْتَزَم . وَهُوَ وَهَمٌ ، وقال | الأَزْرَقِيّ : وذَرْعُه أَربعةُ أَذْرُع . | | | والإلْزامُ : التَّبْكِيتُ . | | واللاَّزِمُ : ما يَمْتَنِعُ انفِكَاكُهُ عن | الشَّيء ، والجَمْعُ : لَوَازِمُ . | | وهو مَلْزُومٌ بِهِ . | | والْتَزَم الأَمْرَ . |

##### Türkçe

( **لَزِمَهُ** ، **كَسَمِعَ** ) onu tutar; ( **يَلْزَمَهُ** ) ( **لَزْمًا** ) ile;
fetha ile ( **ولُزُومًا** ) da, **قُعُودٍ** gibi; ( **وَلِزَامًا** ve **وَلِزَامَةً** ) ikisinin fethasıyla, mutlak kullanımın gerektirdiği üzere,

böylece ikisi, **سَلَامٍ** ve **سَلَامَةٍ** gibi olur, **سَلِمَ**’den; yahut
ikisinin kesresiyle; ( **ولُزْمةً ولُزْمَانًا** , ikisinin zammıyla )
ve yine: **أَلزَمَهُ بِهِ**.

( **ولاَزَمه مُلازَمةً ولِزَامًا** ) kesre ile;
( **والْتَزَمَه وأَلْزَمَه إِيَّاهُ فالْتَزَمَهُ** ). Böylece **المُحْكَم**’in nassı.

( **وهو لُزَمَةٌ** , **كَهُمَزةٍ** , yani: bir şeye yapıştığı zaman ondan ayrılmaz ). Bu, düzenli bir bâbdır.

( ve ) **اللِّزَامُ** ( **كَكِتابٍ** : ölüm )dur.

( ve ) ayrıca: ( hesap ).

( ve ) ayrıca: ( çokça ملازم olan ), ve **الجَوْهَرِيُّ** **أَبِي ذُؤَيبٍ**’den inşâd etti:
% ( فلَمْ يَرَ غَيْرَ عَادِيَةٍ لِزَامًا %
كَمَا يَتَفَجَّرُ الحَوْضُ اللَّقِيفُ ) %

**العَادِيَةُ**: ayakları üzerinde koşan kavimdir; yani: onlara **لِزَامٌ** ansızın geldi; sanki onu tutmuşlar da içinde bulundukları şeyden ayrılmıyorlar.

( ve ) **اللِّزامُ**: ( çokça **الفَيْصَلُ** )dır; ondan
Yüce sözüdür: ! 2 \< فسوف يكون لزاما > 2 !
**الزَّجَّاجُ** bunu **أبي عُبَيْدَةَ**’den nakletti; ve
**صَخْرِ الغَيّ** için inşâd etti:
% ( فإمّا يَنْجُوَا مِن حَتْفِ أَرضٍ %
فَقَدْ لَقِيَا حُتُوفَهما لِزَامَا ) %

ve **ابنُ بَرِّيّ** inşâd etti:
% ( لا زِلْتَ مُحْتَمِلاً عليَّ ضَغِينَةً %
حتّى المَمَاتِ يَكُونُ مِنْكَ لِزَامَا ) %

Ve ( ( **لَزامًا** ) ) diye okundu; fetha ile, onun **لَزِمَ**’in masdarı olması üzere; **سَلِمَ**’den **سَلاَم** gibi. Artık kim kesre yaparsa onu **مُلاَزِم** mevkiine koymuştur; kim fetha yaparsa onu **لاَزِمٍ** mevkiine koymuştur; ( **كاللَّزِمِ** , **كَكَتِفٍ** ); ve **الفَيْصَلِ** ile **المُلازِم** arasında zıtlık bulunabilir; çünkü davada فصل, ondan kopup ayrılmaktır,

ve o, şeye ملازمة olmaktan başkadır; öyleyse düşün.

( ve ) şey ( **ضَرْبَه لاَزِمٍ** ) oldu; ( **لازِبٍ** ) hakkında bir lugattır; **البَاءُ** daha üstündür. **كُثَيِّرٌ**, **مُحَمّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ** hakkında, o **ابنِ الزُّبَيْرِ**’in hapsinde iken, dedi:
% ( سَمِيُّ النَّبِيِّ المُصْطَفَى وابنُ عَمِّه %
وفَكَّاكُ أَغْلالٍ ونَفَّاعُ غَارِمِ ) %
ta ki dedi:
% ( فَمَا وَرِقُ الدُّنْيَا بِبَاقٍ لأَهْلِه %
وما شِدَّةُ البَلْوَى بِضَرْبَةِ لاَزِم ) %

( ve **لازِمُ**: **وَثِيلِ** ) bin **عَوْفٍ**’un ( **الرِّيَاحِيِّ** ) **اليَرْبُوعِيِّ**’nin atıdır; ( yahut **بِشْرِ بنِ عَمْرِو بنِ أَهْيَبَ**’in bir atıdır ); birincisi daha sahihtir; ve onun hakkında torunu **جَابِرُ بنُ سُحَيْمِ بنِ وَثِيلٍ** der:
% ( أَقُولُ لأَهْلِ الشَّعْبِ إِذْ يَقْسِمُونَنِي %
ألَمْ تَعْلَمُوا أَنّي ابنُ فَارِسِ لاَزِمِ ) %

Ve denilir: bilakis o, **سُحَيْمِ بنِ وَثِيلٍ**’in atıdır; **ابنُ الكَلْبِيِّ**’nin dediği gibi; ve zikredilen şiiri inşâd etti.

( ve ) **الكِسَائِيُّ** dedi: denilir: onu sövdüm ( **سُبَّة** ) ile; ( **لَزَامِ** , **كَقَطَامِ** ) olur; yani: ( **لازِمَةُ** ). **ثَعْلَبٌ** nakletti: elbette sana bir darbe vuracağım ki **لَزَامِ** olur; **دَرَاكِ** ve **نَظَارِ** denildiği gibi; yani: onunla anılan bir darbe; böylece ona **لِزَامًا** olur, yani: **لازِمَةً**.

Ve ( **المُلازِمُ**: **المُعانِقُ** )tur. Ve **المُحْكَم**’de vâki oldu: **المُلازِم**: **المُغَالِقُ**.

( ve ) mecazdan: ( **الْتَزَمَه**: **اعْتَنَقَه** ) **الأسَاس**’ta olduğu gibi.

( ve ) **المِلْزَمُ** ( **كَمِنْبَرٍ** : ortaları bir demirle bağlanan iki tahta )dır; ucunda bir **قُنَّاحَةٌ** yapılır; içindekini şiddetli bir yapışma ile tutar; **الصَّيَاقِلَةِ** ve **الأَبَّارِينَ** ile birlikte bulunur.

( **واللَّزَمُ** , harekeli: şeyin فصل’ü )dür; “**كان لِزَامًا**” sözünden, yani: **فَيْصَلاً**. Ve denildi: o, **اللُّزُومِ**dandır; ikisi zıttır. Ve daha önce geçti.

[ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**المُلْتَزَمُ**’un **البَيْتِ**’ten olanı mâruftur; ve ona **المَدْعى** denilir. Ve **المُلْتَزمُ**: **الرُّكْنِ** ile **البَابِ** arasındaki şeydir; **البَاجِيُّ** ve **المُهَلَّبُ** böyle dedi; bu, **ابنِ وضَّاحٍ**’ın rivayetidir. Ve **يَحْيَى** rivayet etti: **الرُّكْنِ** ile **المَقَامِ** arasındaki şey **المُلْتَزَم**dır. Ve o bir vehimdir. Ve **الأَزْرَقِيّ** dedi: onun ziraı dört zira’dır.

Ve **الإلْزامُ**: azarlayıp susturmadır.

Ve **اللاَّزِمُ**: şeyden kopup ayrılması imkânsız olandır; cem‘i: **لَوَازِمُ**.

Ve o, onunla **مَلْزُومٌ**dur.

Ve **الْتَزَم الأَمْرَ**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَزِمَهُ
1 لَزِمَهُ ذ It necessarily, or inseparably, belonged, or pertained, or it clave, or adhered, to him, or it; as also لَزِمَ لَهُ: it (disgrace, &c.) attached to him. ― -b2- لَزِمَهُ أَمْرُ فُلَانٍ The management of the affair, or affairs, of such a one was, or became, incumbent, or obligatory, upon him. ― -b3- لَزِمَ شَيْئًا He kept close, clave, clave fast, clung, or held fast, to anything. (S, K, &c.) And hence, He preserved a thing: see قَنِىَ. ― -b4- See 3. ― -b5- لَزمَ الغَرِيمَ, and لَزِمَ بِهِ, and ↓ لَازَمَهُ, He adhered, kept, clave, clung, or held fast, to the debtor. (Msb.) ― -b6- لَزِمَ بَيْتَهُ He kept, or clave, to his house or tent; did not quit it; was not found elsewhere. (Kull, p. 318.) ― -b7- لَزِمَهُ المَالُ The [paying of the] money &c. behoved him, lay on him, was incumbent on him, or obligatory on him. (Msb.)

لَازَمَهُ
3 لَازَمَهُ ذ He kept, confined himself, clave, clung, or held fast, to him, or it: as also ↓ لَزِمَهُ: he held on, or continued, it. See 1.

أَلْزَمَهُ شَيْئًا
4 أَلْزَمَهُ شَيْئًا ذ signifies He necessitated him, or obliged him, to do, and to pay, &c.; or to suffer, or endure, a thing: and hence, said of God, He decreed; or appointed, or ordained, to him a thing. And He made him to cleave to a thing; and he made a thing to cleave to him. See جَدَعَ. ― -b2- أُلْزِمَ شَيْئًا لَا يُفَارِقُهُ [He was made to cleave to a thing, not quitting it]. (K.) ― -b3- أَلْزَمَهُ اللّٰهُ الشَّرَّ May God make evil to cleave to him: or, to attend him constantly: or decree evil to him. ― -b4- أَلْزَمَنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ, (Kur xvii. 14,) We have decreed to him his happiness or his misery, foreseeing that he would be obedient, or disobedient: (AM, in TA, art. طير:) or we have made his works and what is decreed to him to cleave to him like the طَوْق upon his neck. (Bd.) ― -b5- أَلْزَمَهُ البَيِّنَةَ He compelled him, or constrained him, to accept, or admit, the evidence, or proof. (Jel xi. 30.) ― -b6- أَلْزَمَهُ المَالَ He obliged him to pay the money &c. أَلْزَمَهُ العَمَلَ He obliged him to do the deed. (Msb.) ― -b7- أَلْزَمْتُهُ الدَّنْبَ, and الحَقَّ: see زَكَّ. ― -b8- أَلْزِمْ نَعْلَيْكَ قَدَمَيْكَ [Keep thou thy sandals upon thy feet]. (From a trad. in the Jلmi' es- Sagheer.)

اِلْتَزَمَ
8 اِلْتَزَمَ ذ He took upon himself an affair. (KL.) You say, اِلْتَزَمَهُ He took it upon himself; charged himself with it; obliged himself to do it; became, or made himself, answerable for it by an inseparable obligation: see بَآءَ. ― -b2- اِلْتَزَمْتُ بَالمَالِ i. q. أَلْزَمْتُ بِهِ نَفْسِى, and تَكَفَّلْتُ بَهَ, accord. to IAmb, or تَحَمَّلْتُ بِهِ, accord. to AZ; (Msb in art. كفل;) I made myself answerable, responsible or accountable, by an inseparable obligation, for the property: see ضَمِنَ. ― -b3- اِلْتَزَمَ المَالَ, and العَمَلَ, He obliged himself, or took upon himself the obligation, to pay the money &c., and to do the deed. (Msb.) ― -b4- اِلْتَزَمَهُ He kept, or restricted himself, to it; i. e. an action, or usage, &c. ― -b5- And It was, or became, necessary for him, or obligatory upon him, to do it, or pay it, &c.; or to suffer it, or endure it. ― -b6- دَلَفَ لِالْتِزَامِى He hastened to take me by the hand and embrace me: see دَلَفَ. ― -b7- اِلْتِزَامٌ i. q. لُزُومُ مَا لَا يَلْزَمُ: see below.

اِسْتَلْزَمَهُ
10 اِسْتَلْزَمَهُ ذ It necessarily required it or involved it.

لَزُومٌ
لَزُومٌ ذ One who keeps, cleaves, clings, or holds fast, much, or habitually, لِشَىْءٍ to a thing: see an ex. in the Ham, p. 238, line 21.

لُزُومُ مَا لَا يَلْزَمُ
لُزُومُ مَا لَا يَلْزَمُ ذ The imposing upon one's self what is not indispensable; or adhering to a mode of construction that is not necessarily to be followed: as in the following instance in the خُطْبَة of the Kلmoos: وَبَلَغُوا مِنَ الْمَقَاصِدِ قَاصِيَتَهَا وَمَلَكُوا مِنَ المَحَاسِنِ نَاصِيَتَهَا.

لَازِمٌ
لَازِمٌ ذ Keeping, keeping close, cleaving, &c.; tenacious: and pertinacious. ― -b2- لَازِمٌ A thing inseparable from another thing: pl. لَوَازِمُ. (TA.) Such as cleaves fast; inseparable: as an epthet. ― -b3- اِسْمٌ لَازِمٌ: see جَمْعٌ, as signifying “ a plural. ” ― -b4- لَوَازِمُ Necessary, or inseparable, adjuncts, accompaniments, consequences, or results.

أَلْزَمُ
أَلْزَمُ ذ as syn. with أَقْنَى in the prov. خَلَاؤُكَ أَقْنَى لِحَيَائِكَ means Most preservative: see that prov. in art. خلو, and see قَنِىَ الحَيَآءَ, and لَزِمَ شَيْئًا.

##### Türkçe

**لَزِمَهُ**
1 **لَزِمَهُ** ذ Zorunlu olarak yahut ayrılmaz biçimde ona ait oldu, yahut ona taalluk etti, yahut ona yapıştı yahut ona tutundu; ve yine **لَزِمَ لَهُ**: o (rezillik vb.) ona yapıştı. ― -b2- **لَزِمَهُ أَمْرُ فُلَانٍ** Şu kimsenin işinin yahut işlerinin idaresi ona vacip oldu yahut vacip hâle geldi. ― -b3- **لَزِمَ شَيْئًا** Herhangi bir şeye yakın durdu, yapıştı, sıkıca yapıştı, tutundu yahut sıkıca tuttu. (S, K, vb.) Ve bundan dolayı, Bir şeyi muhafaza etti: bk. **قَنِىَ**. ― -b4- Bk. 3. ― -b5- **لَزمَ الغَرِيمَ**, ve **لَزِمَ بِهِ**, ve ↓ **لَازَمَهُ**, Borçluya yapıştı, yakın durdu, yapışıp kaldı, tutundu yahut sıkıca tuttu. (Msb.) ― -b6- **لَزِمَ بَيْتَهُ** Evine yahut çadırına bağlı kaldı yahut yapıştı; ondan ayrılmadı; başka yerde bulunmadı. (Kull, s. 318.) ― -b7- **لَزِمَهُ المَالُ** Parayı vb. [ödemek] ona gerekti, onun üzerine düştü, ona vacip oldu yahut ona zorunlu oldu. (Msb.)

**لَازَمَهُ**
3 **لَازَمَهُ** ذ Ona yahut ona (şeye) bağlı kaldı, kendini ona hapsetti, yapıştı, tutundu yahut sıkıca tuttu: ve yine ↓ **لَزِمَهُ**: ona tutundu yahut onu sürdürdü. Bk. 1.

**أَلْزَمَهُ شَيْئًا**
4 **أَلْزَمَهُ شَيْئًا** ذ Ona bir şeyi yapmayı ve ödemeyi vb. zorunlu kıldı yahut mecbur etti; yahut bir şeye katlanmayı yahut tahammül etmeyi (zorunlu kıldı): ve bundan dolayı, Allah hakkında söylenir: ona bir şeyi hükmetti; yahut tayin etti, yahut takdir etti. Ve onu bir şeye yapışır kıldı; ve bir şeyi ona yapışır kıldı. Bk. **جَدَعَ**. ― -b2- **أُلْزِمَ شَيْئًا لَا يُفَارِقُهُ** [O, ondan ayrılmayarak bir şeye yapıştırıldı]. (K.) ― -b3- **أَلْزَمَهُ اللّٰهُ الشَّرَّ** Allah ona kötülüğü yapıştırsın: yahut onu sürekli olarak ona refakat ettirsin: yahut ona kötülüğü hükmetsin. ― -b4- **أَلْزَمَنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ**, (Kur xvii. 14,) Ona itaatkâr yahut asi olacağını önceden görerek, onun saadetini yahut bedbahtlığını hükmettik: (AM, TA’da, md. **طير**:) yahut onun amellerini ve ona hükmedileni, boynundaki **طَوْق** gibi ona yapışır kıldık. (Bd.) ― -b5- **أَلْزَمَهُ البَيِّنَةَ** Onu delili yahut ispatı kabul etmeye yahut ikrar etmeye zorladı yahut mecbur etti. (Jel xi. 30.) ― -b6- **أَلْزَمَهُ المَالَ** Onu parayı vb. ödemeye mecbur etti. **أَلْزَمَهُ العَمَلَ** Onu işi yapmaya mecbur etti. (Msb.) ― -b7- **أَلْزَمْتُهُ الدَّنْبَ**, ve **الحَقَّ**: bk. **زَكَّ**. ― -b8- **أَلْزِمْ نَعْلَيْكَ قَدَمَيْكَ** [Sen sandaletlerini ayaklarının üzerinde tut]. (Jلmi' es- Sagheer’de bir hadisten.)

**اِلْتَزَمَ**
8 **اِلْتَزَمَ** ذ Bir işi üzerine aldı. (KL.) Şöyle dersin, **اِلْتَزَمَهُ** Onu üzerine aldı; onunla kendini yükümlü kıldı; onu yapmaya kendini mecbur etti; ayrılmaz bir yükümlülükle onun için mesul oldu yahut kendini mesul kıldı: bk. **بَآءَ**. ― -b2- **اِلْتَزَمْتُ بَالمَالِ** yani **أَلْزَمْتُ بِهِ نَفْسِى**, ve **تَكَفَّلْتُ بَهَ**, IAmb’a göre; yahut **تَحَمَّلْتُ بِهِ**, AZ’ye göre; (Msb, md. **كفل**;) mal için ayrılmaz bir yükümlülükle kendimi mesul, sorumlu yahut hesap verir kıldım: bk. **ضَمِنَ**. ― -b3- **اِلْتَزَمَ المَالَ**, ve **العَمَلَ**, Parayı vb. ödemeyi ve işi yapmayı kendine mecbur kıldı yahut yükümlülüğünü üzerine aldı. (Msb.) ― -b4- **اِلْتَزَمَهُ** Ona bağlı kaldı yahut kendini ona sınırladı; yani bir fiile yahut âdete vb. ― -b5- Ve onu yapmak yahut onu ödemek vb. ona gerekli oldu yahut ona vacip oldu; yahut ona katlanmak yahut tahammül etmek (gerekli oldu). ― -b6- **دَلَفَ لِالْتِزَامِى** Elimden tutup beni kucaklamaya koştu: bk. **دَلَفَ**. ― -b7- **اِلْتِزَامٌ** yani **لُزُومُ مَا لَا يَلْزَمُ**: aşağıya bk.

**اِسْتَلْزَمَهُ**
10 **اِسْتَلْزَمَهُ** ذ Onu zorunlu olarak gerektirdi yahut onu tazammun etti.

**لَزُومٌ**
**لَزُومٌ** ذ Bir şeye, **لِشَىْءٍ**, çokça yahut alışkanlıkla bağlı kalan, yapışan, tutunan yahut sıkıca tutan kimse: Ham’da, s. 238, satır 21’de bir örneğe bk.

**لُزُومُ مَا لَا يَلْزَمُ**
**لُزُومُ مَا لَا يَلْزَمُ** ذ Zaruri olmayan şeyi kişinin kendi üzerine yüklemesi; yahut zorunlu olarak izlenmesi gerekmeyen bir inşa tarzına bağlı kalması: Kلmoos’un **خُطْبَة**’sindeki şu örnekte olduğu gibi: **وَبَلَغُوا مِنَ الْمَقَاصِدِ قَاصِيَتَهَا وَمَلَكُوا مِنَ المَحَاسِنِ نَاصِيَتَهَا**.

**لَازِمٌ**
**لَازِمٌ** ذ Bağlı kalan, yakın duran, yapışan vb.; sıkı tutan: ve inatçı. ― -b2- **لَازِمٌ** Bir başka şeyden ayrılmaz olan bir şey: çoğulu **لَوَازِمُ**. (TA.) Sıkıca yapışan; ayrılmaz: bir sıfat olarak. ― -b3- **اِسْمٌ لَازِمٌ**: “bir çoğul” manasında olmak üzere bk. **جَمْعٌ**. ― -b4- **لَوَازِمُ** Gerekli yahut ayrılmaz ekler, refakatler, sonuçlar yahut neticeler.

**أَلْزَمُ**
**أَلْزَمُ** ذ darb-ı meselde **أَقْنَى** ile eşanlamlı olarak: **خَلَاؤُكَ أَقْنَى لِحَيَائِكَ** “En çok muhafaza edici” demektir: o darb-ı meseli md. **خلو**’da gör; ve **قَنِىَ الحَيَآءَ**’ya ve **لَزِمَ شَيْئًا**’ya bk.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَزِمَ
لَزِمَ
a.  A> ( n. ac. لَزْم 1 ,  لُزْمَة 3t ,  لَزَاْم 22 ,  لَزَاْمَة 22t ,  لُزُوْم 27 ,  لُزْمَاْن 35 ) [ acc. or Bi ], Was attached, devoted to; applied himself to; was addicted to; stuck clung, kept to; followed about, was inseparable from.

b.  Was necessary, obligatory, incumbent; behoved.

c.  [ 'An ], Resulted from.

لَاْزَمَ
لَاْزَمَ III
a.  [ acc. ]  see I (a) .

أَلْزَمَ
أَلْزَمَ IV ,
a.  Joined, united to.

b.  Obliged, compelled, necessitated.

c.  Imposed upon.

اِلْتَزَمَ
اِلْتَزَمَ VIII ,
a.  Was compelled, obliged; was bound to.

b.  [ Bi ], Took upon himself; bound himself, engaged to do.

c.  Embraced.

d.  [ La ], Annoyed.

اِسْتَلْزَمَ
اِسْتَلْزَمَ X ,
a.  Required, demanded.

b.  Considered necessary, obligatory.

لُزَمَة
لُزَمَة 9t ,
a.  Assiduous; steadfast.

مِلْزَم
مِلْزَم 20 ,  مِلْزَمَة 20t , ( pl. مَلَاْزِمُ 44 ),
a.  Press; vice.

لَاْزِم
لَاْزِم 21 ,
a.  Joined, united; close; inseparable; attached, devoted.

b.  Necessary, unavoidable, inevitable, indispensable; requisite; urgent, pressing.

c.  Intransitive, neuter ( verb ).

لَزَاْم
لَزَاْم 22 ,
a.  Continuous, uninterrupted; incessant.

لِزَاْم
لِزَاْم 23 ,
a.  Assiduous.

b.  Judgment.

لُزُوْم
لُزُوْم 27 ,
a.  Necessity; inevitableness.

b.  Necessary consequence.

لُزُوْمِيَّة
لُزُوْمِيَّة 27yit ,
a.  see 27 (b) .

لَزڤمَ
N. P. لَزڤمَ I ,
a.  Necessary; obligatory.

b.  Obliged, compelled.

لَاْزَمَ
N. Ag. لَاْزَمَ III ,
a.  Clinging &c.; attached.

b.  [ coll. ], Assistant; deputy, representative.

أَلْزَمَ
N. Ac. أَلْزَمَ IV ,
a.  Obligation; con- Straint, compulsion.

اِلْتَزَمَ
N. P. اِلْتَزَمَ VIII ,
a.  see N. P. I .

اِلْتَزَمَ
N. Ac. اِلْتَزَمَ VIII , ( pl. اِلْتِزَامَات ),
a.  Obligation, duty.

b.  see 27 (b) .

مُلَازَمَة
مُلَازَمَة [ N. Ac. لَاْزَمَ III ( لِزْم 2 )],
a.  Attachment.

b.  Adherence, adhesion.

c.  Assiduity, application; pertinacity.

d.  see 27 (b) .

لَازِمًا
لَازِمًا
a.  Necessarily.

صَارَ الشَّيْء ضَرْبَة لَازِم
صَارَ الشَّيْء ضَرْبَة لَازِم
a.  The thing has become necessary.

اِلْتَزَمَ بِالمُلْتَزَم
اِلْتَزَمَ بِالمُلْتَزَم
a.  He remained in meditation.

##### Türkçe

**لَزِمَ**
**لَزِمَ**
a. A> ( n. ac. **لَزْم** 1, **لُزْمَة** 3t, **لَزَاْم** 22, **لَزَاْمَة** 22t, **لُزُوْم** 27, **لُزْمَاْن** 35 ) [ acc. or Bi ], ilişti, adandı; kendini verdi; müptelâ oldu; yapıştı, tutundu, bağlı kaldı; peşinden gitti, ondan ayrılmaz oldu.

b. Gerekli oldu, vâcip oldu, üzerine lâzım geldi; yakıştı/gerekirdi.

c. [ 'An ], -den sonuçlandı.

**لَاْزَمَ**
**لَاْزَمَ** III
a. [ acc. ] I (a)’ya bak.

**أَلْزَمَ**
**أَلْزَمَ** IV ,
a. Birleştirdi, bitiştirdi.

b. Zorunlu kıldı, mecbur etti, gerekli kıldı.

c. Üzerine yükledi.

**اِلْتَزَمَ**
**اِلْتَزَمَ** VIII ,
a. Zorlandı, mecbur oldu; bağlandı.

b. [ Bi ], üzerine aldı; kendini bağladı, yapmaya taahhüt etti.

c. Benimsedi.

d. [ La ], rahatsız etti.

**اِسْتَلْزَمَ**
**اِسْتَلْزَمَ** X ,
a. Gerektirdi, talep etti.

b. Gerekli, vâcip saydı.

**لُزَمَة**
**لُزَمَة** 9t ,
a. Sebatkâr; metin.

**مِلْزَم**
**مِلْزَم** 20, **مِلْزَمَة** 20t, ( pl. **مَلَاْزِمُ** 44 ),
a. Pres; mengene.

**لَاْزِم**
**لَاْزِم** 21 ,
a. Birleşik, bitişik; yakın; ayrılmaz; ilişik, adanmış.

b. Gerekli, kaçınılmaz, mukadder, vazgeçilmez; gerekli şey; ivedi, sıkıştırıcı.

c. Geçişsiz, nötr (fiil).

**لَزَاْم**
**لَزَاْم** 22 ,
a. Sürekli, kesintisiz; durmaksızın.

**لِزَاْم**
**لِزَاْم** 23 ,
a. Sebat.

b. Hüküm.

**لُزُوْم**
**لُزُوْم** 27 ,
a. Gereklilik; kaçınılmazlık.

b. Gerekli sonuç.

**لُزُوْمِيَّة**
**لُزُوْمِيَّة** 27yit ,
a. 27 (b)’ye bak.

**لَزڤمَ**
N. P. **لَزڤمَ** I ,
a. Gerekli; vâcip.

b. Mecbur edildi, zorlandı.

**لَاْزَمَ**
N. Ag. **لَاْزَمَ** III ,
a. Yapışan vb.; ilişik.

b. [ coll. ], yardımcı; vekil, temsilci.

**أَلْزَمَ**
N. Ac. **أَلْزَمَ** IV ,
a. Zorunluluk; kısıtlama, zorlama.

**اِلْتَزَمَ**
N. P. **اِلْتَزَمَ** VIII ,
a. N. P. I’e bak.

**اِلْتَزَمَ**
N. Ac. **اِلْتَزَمَ** VIII , ( pl. **اِلْتِزَامَات** ),
a. Zorunluluk, görev.

b. 27 (b)’ye bak.

**مُلَازَمَة**
**مُلَازَمَة** [ N. Ac. **لَاْزَمَ** III ( **لِزْم** 2 )],
a. İlişiklik.

b. Bağlılık, yapışma.

c. Sebat, uygulama; inatçılık.

d. 27 (b)’ye bak.

**لَازِمًا**
**لَازِمًا**
a. Zorunlu olarak.

**صَارَ الشَّيْء ضَرْبَة لَازِم**
**صَارَ الشَّيْء ضَرْبَة لَازِم**
a. Şey gerekli oldu.

**اِلْتَزَمَ بِالمُلْتَزَم**
**اِلْتَزَمَ بِالمُلْتَزَم**
a. Tefekkürde kaldı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لزم
لَزِمَ - يَلْزَمُ - لِزَام- لِزَاماً - أَلْزَمَ - يُلْزِمُ
لَزِمَ - يَلْزَمُ + كائن + كائناً: يظل مصاحباً لآخر وبقربه وتابعاً له في كل حركاته: يظل مصاحباً ومرتبطاً بآخر لا يفارفه، كما لو كان مملوكاً له، أو تابعاً لأمره، أو وصياً عليه ليهتم به
لِزَام: اسم فعل مبالغة على وزن " فِعال" من " لًزِمَ - يَلْزَمُ  ": البقاء مصاحباً وتابعاً لآخر في كل حركاته لا يفارقه
لزاماً: حال من " لِزام ": بشكل ملازم لا يفارق
﴿قل ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم فقد كذبتم فسوف يكون لزاما﴾: العذاب لزاماً: عذاب لا يفارق المَعَذَّب: عذاب يبقى مصاحباً وتابعاً للمعذب في كل حركاته لا يفارقه
أََلْزَمَ - يُلْزِمُ: على وزن " أفعل " من " لَزِمَ - يَلْزَمُ ": جعله " يَلْزَمُ " كائناً أو شيئاً: جعل الكائنَ يرتبط بشيءٍ فلا يفارقه، كما لو كان مملوكاً له، أو خاضعاً له في الأمر والفعل
﴿وألزمهم كلمة التقوى﴾: جعلهم يلزمون كلمة التقوى: جعلهم يرتبطون بها ولا يفارقوها: كناية عن الالتزام والانباع الكامل لها، والاهتمام بها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم  والبقاء مرافقاً ومصاحباً لكائن أو مكان للتأثر به والتفاعل معه"، وهي:
لَزِمَ - يَلْزَمُ، عَكَفَ - يَعْكُفُ، صَلِيَ - يَصْلَى، حَضَرَ - يَحْضُرُ، شَهِدَ - يَشْهَدُ، رَامَ - يَرِيمُ
لزاما
 	﴿ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لزاما وأجل مسمى(129)﴾ طه ﴿قل ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم فقد كذبتم فسوف يكون لزاما(77)﴾ الفرقان
أَلْزَمَ - يُلْزِمُ - ألزمناه
 ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني رحمة من عنده فعميت عليكم أنلزمكموها وأنتم لها كارهون (28)﴾ هود
 	﴿وكل إنسان ألزمناه طائره في عنقه ونخرج له يوم القيامة كتابا يلقاه منشورا(13)﴾ الإسراء
 	﴿إذ جعل الذين كفروا في قلوبهم الحمية حمية الجاهلية فأنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وألزمهم كلمة التقوى وكانوا أحق بها وأهلها وكان الله بكل شيء عليما (26)﴾ الفتح
مختار الصحاح
● [لزم] ل ز م: لَزِمْتُ الشيء بالكسر لُزُوما و لِزَامَاً و لَزِمْتُ به و لاَزَمْتُه و اللِّزَام المُلازِمُ ويقال صار كذا ضربة لاَزِمٍ لغة في ضربة لازب و ألْزَمَه الشيء فالْتَزَمَهُ و الالْتِزَامُ أيضا الاعتناق
الراغب
لزم
- لزوم الشيء: طول مكثه، ومنه يقال: لزمه يلزمه لزوما، والإلزام ضربان: إلزام بالتسخير من الله تعالى، أو من الإنسان، وإلزام بالحكم والأمر. نحو قوله: }أنلزمكموها وأنتم لها كارهون﴿[هود/28]، وقوله:﴾وألزمهم كلمة التقوى﴿[الفتح/26]، وقوله:﴾فسوف يكون لزاما﴿[الفرقان/77] أي: لازما. وقوله:﴾ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لزاما وأجل مسمى{ [طه/129].
ملخص اللسان:
1.     اللُّزومُ: معروف.كأَنهم لَزِمُوه لا يفارقون ما هم فيه،والفِعل لَزِمَ يَلْزَمُ، والفاعل لازمٌ  والمفعول به ملزومٌ، لزِمَ الشيءَ يَلْزَمُه لَزْماً ولُزوماً ولازَمه مُلازَمَةً ولِزاماً والتزَمَه وأَلزمَه إِيَّاه فالتزَمَه هو من  اللُّزومِ.لَزِمْت به ولازَمْتُه.اللِّزامُ: المُلازِمُ؛
2.     ورجل لُزَمَةٌ: يَلْزَم الشيء فلا يفارِقه
3.     كان لِزاماً فَيْصَلاً، اللغة المُلازَمة للشيء والدوامُ عليه
4.     واللَّزَمُ: فَصْلُ الشيء، من قوله كان لِزاماً فَيْصَلاً
5.     والمِلْزَم، بالكسر: خشبتان مشدودٌ أَوساطُهما بحديدة تُجْعَل في طرفها قُنّاحة فتَلْزَم ما فيها لُزوماً شديداً، تكون مع الصَّياقِلة والأَبَّارِين. وصار الشيءُ ضربةَ لازِمٍ، كلازِبٍ
6.     واللِّزامُ:الموتُ والحسابُ
7.     والالتِزامُ: الاعتِناقُ.
لسان العرب
● - لزم: اللُّزومُ: معروف. والفِعل لَزِمَ يَلْزَمُ، والفاعل لازمٌ       والمفعول به ملزومٌ، لزِمَ الشيءَ يَلْزَمُه لَزْماً ولُزوماً ولازَمه       مُلازَمَةً ولِزاماً والتزَمَه وأَلزمَه إِيَّاه فالتزَمَه. ورجل لُزَمَةٌ:       يَلْزَم الشيء فلا يفارِقه. واللِّزامُ: الفَيْصل جدّاً. وقوله عز وجل: قل ما       يَعْبَأُ بِكُم ربِّي لولا دُعاؤكم؛ أَي ما يصنع بكم ربي لولا دعاؤه       إِيَّاكم إِلى الإِسلام، فقد كذَّبتم فسوف يكون لِزاماً؛ أَي عذاباً لازماً       لكم؛ قال الزجاج: قال أَبو عبيدة فَيْصلاً، قال: وجاء في التفسير عن       الجماعة أَنه يعني يومَ بدر وما نزل بهم فيه، فإِنه لُوزِم بين القَتْلى       لِزاماً أَي فُصل؛ وأَنشد أَبو عبيدة لصخر الغَيّ:       فإِمَّا يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ،       فقد لَقِيا حُتوفَهما لِزاماً       وتأْويل هذا أَن الحَتْف إِذا كان مُقَدَّراً فهو لازمٌ، إِن نجا من       حَتْفِ مكانٍ لقيه الحَتْفُ في مكان آخر لِزاماً؛ وأَنشد ابن بري:       لا زِلْتَ مُحْتَمِلاً عليَّ ضَغِينَةً،       حتى المَماتِ يكون منك لِزاماً       وقرئَ لَزاماً، وتأْويله فسوف يَلْزمُكم تكذيبكم لَزاماً وتَلْزمُكم به       العقوبة ولا تُعْطَوْن التوبة، ويدخل في هذا يومُ بدر وغيره مما       يَلْزَمُهم من العذاب. واللِّزام: مصدر لازَم. واللَّزام، بفتح اللام: مصدر       لَزِمَ كالسَّلام بمعنى سَلِمَ، وقد قرئ بهما جميعاً، فمن كسر أَوقعه مُوقَع       مُلازِم، ومن فتح أَوقعه موقع لازِم. وفي حديث أَشراط الساعة ذكرُ       اللِّزام، وفسِّر بأَنه يوم بدر، وهو في اللغة المُلازَمة للشيء والدوامُ       عليه، وهو أَيضاً الفَصْل في القضية، قال: فكأَنه من الأَضداد. واللِّزامُ:       الموتُ والحسابُ. وقوله تعالى: ولولا كلِمةٌ سبَقَتْ من ربِّك لكان       لِزاماً؛ معناه لكان العذاب لازِماً لهم فأَخّرَهم إِلى يوم القيامة.       واللَّزَمُ: فَصْلُ الشيء، من قوله كان لِزاماً فَيْصَلاً، وقال غيره: هو من       اللُّزومِ. الجوهري: لَزِمْت به ولازَمْتُه. واللِّزامُ: المُلازِمُ؛ قال أَبو       ذؤيب:       فلم يرَ غيرَ عاديةٍ لِزاماً،       كما يَتَفَجَّر الحوضُ اللَّقِيفُ       والعاديةُ: القوم يَعْدُون على أَرجلهم أَي فحَمْلَتُهم لِزامٌ كأَنهم       لَزِمُوه لا يفارقون ما هم فيه، واللَّقيفُ: المُتهوِّر من أَسفله.       والالتِزامُ: الاعتِناقُ.       قال الكسائي: تقول سَبَبْتُه سُبَّةً تكون لَزامِ، مثل قَطامِ أَي       لازمة. وحكى ثعلب: لأَضْرِبَنَّك ضَرْبةً تكون لَزامِ، كما يقال دَراكِ       ونَظارِ، أَي ضربة يُذكر بها فتكون له لِزاماً أَي لازِمةً.       والمِلْزَم، بالكسر: خشبتان مشدودٌ أَوساطُهما بحديدة تُجْعَل في طرفها       قُنّاحة فتَلْزَم ما فيها لُزوماً شديداً، تكون مع الصَّياقِلة       والأَبَّارِين. وصار الشيءُ ضربةَ لازِمٍ، كلازِبٍ، والباء أَعلى؛ قال كُثيّر في       محمد بن الحنفية وهو في حبس ابن الزبير:       سَمِيُّ النبيِّ المُصْطَفى وابنُ عَمِّه،       وفَكّاك أَغْلالٍ ونَفّاع غارِمِ       أَبى فهو لا يَشْرِي هُدىً بضَلالةٍ،       ولا يَتَّقي في الله لَوْمةَ لائمِ       ونحنُ، بحَمْدِ اللهِ، نَتْلُو كِتابَه       حُلولاً بهذا الخَيْفِ، خَيْفِ المَحارِم       بحيثُ الحمامُ آمِنُ الرَّوْعِ ساكِنٌ،       وحيثُ العَدُوُّ كالصَّديقِ المُلازِم       فما وَرِقُ الدُّنْيا بِباقٍ لأَهْلهِ،       وما شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم       تُحَدِّثُ مَن لاقَيْت أَنك عائذٌ،       بَل العائذُ المظلوم في سِجْنِ عادِم       والمُلازِمُ: المُغالِقُ. ولازِم: فرس وُثَيل بن عوف.
مقاييس اللغة:
(لزم) اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
القاموس المحيط:
لَزِمَه، كَسَمِعَ، لَزْماً ولُزوماً ولِزاماً ولِزامَةً ولُزْمَةً ولُزْماناً، بضمهما، ولازَمَه مُلازَمَةً ولِزاماً والتَزَمَه وألْزَمَه إياهُ فالْتَزَمه. وهو لُزَمَةٌ، كهُمَزَةٍ، أي إذا لَزِمَ شيئاً لا يُفارِقه. وككِتابٍ الموتُ، والحِسابُ، والمُلازِمُ جِدّاً، والفَيْصَلُ، كاللَّزِمِ، ككتِفٍ. وضَرْبَةُ لازِمٍ لازِبٍ. ولازِمُ فَرَسُ وَثيلٍ الرِّياحِيِّ، أو فَرَسٌ لِبِشْرِ بنِ عَمْرِو بن أهْيَبَ. وسُبَّةٌ لزامِ، كقَطامِ لازِمَةٌ. والمُلازِمُ المعانِقُ.
والْتَزَمَهُ: اعْتَنَقَهُ. وكمِنْبَرٍ: خَشَبَتَانِ تُشَدُّ أوساطُهُما بحَديدَةٍ. واللَّزَمُ، محرَّكةً: فَصْلُ الشيءِ.
تاج العروس:
( لزمه كسمع ) يلزمه ( لزما ) بالفتح ( ولزوما ) كقعود ولزاما ولزامة ) بفتحهما كما يقتضيه الاطلاق فيكونان كسلام وسلامة من سلم أو بكسر هما ( ولزمة ولزمانا بضمهما ) وكذا ألزمه به ( ولازمه ملازمة ولزاما ) بالكسر ( والتزمه وألزمه اياه فالتزمه ) كذا نص المحكم ( وهو لزمة كهمزة أي إذ الزم شيأ لا يفارقه ) وهو باب مطرد ( و ) اللزام ( ككتاب الموت و ) أيضا ( الحساب و ) أيضا ( الملازم جدا ) وأنشد الجوهرى لابي ذويب فلم يرعير عادية لزاما * كما يتفجر الحوض اللقيف والعادية القوم يعدون على أرجلهم أي فجأتهم لزام كأنهم لزموه لا يفارقون ماهم فيه ( و ) اللزام ( الفيصل ) جدا ومنه
قوله تعالى فسوف يكون لزاما نقله الزجاج عن أبى عبيدة وأنشد لصخر الغى فاما ينجوا من حتف أرض * فقد لقيا حتوفهما لزاما وأنشد ابن برى : لازلت محتملا على ضغينة * حتى الممات يكون منك لزاما وقرئ لزاما بالفتح على انه مصدر لزم كسلام من سلم فمن كسر أوقعه موقع ملازم ومن فتحه أوقعه موقع لازم ( كاللزم ككتف ) وقد يكون بين الفيصل والملازم ضدية لان الفصل في القضية هو الانفكاك عنها وهو غير الملازمة للشئ فتأمل ( و ) صار الشئ ( ضربة لازم ) لغة في ( لازب ) والباء أعلى قال كثير في محمد بن الحنيفة وهو في حبس بن الزبير سمى النبي المصطفى وابن عمه * وفكاك اغلال ونفاع غارم الى ان قال : فما ورق الدنيا بباق لاهله * وما شدة البلوى بضربة لازم ( ولازم فرس وثيل ) بن عوف ( الرياحي ) اليربوعي ( أو فرس لبشر بن عمرو بن أهيب ) والاول أصح وفيه يقول حفيده جابر بن سحيم ابن وثيل : أقول لاهل الشعب إذ يقسمونني * ألم تعلموا انى ابن فارس لازم ويقال بل هو فرس سحيم بن وثيل كما قاله ابن الكلبى وأنشد الشعر المذكور ( و ) قال الكسائي يقال سببته ( سبة ) تكون ( لزام كقظام ) أي ( لازمة ) وحكى ثعلب لأضربنك ضربة تكون لزام كما يقال دراك ونظار أي ضربة يذكر بها فتكون له لزاما أي لازمة ( والملازم المعانق ) ووقع في المحكم الملازم المغالق ( و ) من المجاز ( التزمه اعتنقه ) كما في الاساس ( و ) الملزم ( كمنبر خشبتان تشد أوساطهما بحديدة ) تجعل في طرفها قناحة فتلزم ما فيها لزوما شديدا تكون مع الصياقلة والابارين ( واللزم محركة فصل الشئ ) من قوله كان لزاما أي فيصلا وقيل هو من اللزوم وهما ضدان وقد تقدم * ومما يستدرك عليه الملتزم من البيت معروف ويقال له المدعى والملتزم وهو مابين الركن والباب كذا قال الباجى والمهلب وهى رواية ابن وضاح ورواه يحيى مابين الركن والمقام الملتزم وهو وهم وقال الارزنى وذرعه أربعة أذرع والالزام التبكيت واللازم ما يمتنع انفكاكه عن الشئ والجمع لوازم وهو ملزوم به والتزم الامر

##### Türkçe

لزم
**لَزِمَ** - **يَلْزَمُ** - **لِزَام**- **لِزَاماً** - **أَلْزَمَ** - **يُـلْزِمُ**
**لَزِمَ** - **يَلْزَمُ** + varlık + varlık olarak: başka birine eşlik edici olarak ve onun yakınında ve bütün hareketlerinde ona tâbi olarak kalır: başka birine eşlik edici ve ona bağlı olarak kalır, ondan ayrılmaz; sanki ona ait bir mülk imiş gibi, yahut onun emrine tâbi imiş gibi, yahut onun üzerinde bir vasi imiş gibi; ona ihtimam etmek için

**لِزَام**: “**لَزِمَ** - **يَلْزَمُ**”dan “**فِعال**” vezninde mübalağa ism-i fiili: bütün hareketlerinde başka birine eşlik edici ve tâbi olarak kalmak, ondan ayrılmamak

**لِزاماً**: “**لِزام**”dan hâl: ayrılmayan bir şekilde, ملازم olarak

﴿قل ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم فقد كذبتم فسوف يكون لزاما﴾: azap **لِزاماً**dır: azap, azap edilenden ayrılmayan: azap edilene bütün hareketlerinde eşlik edici ve tâbi olarak kalır, ondan ayrılmaz

**أََلْزَمَ** - **يُلْزِمُ**: “**لَزِمَ** - **يَلْزَمُ**”dan “**أفعل**” vezninde: onu “**يَلْزَمُ**” kıldı, bir varlık yahut bir şey olarak: varlığı bir şeye bağladı da ondan ayrılmaz kıldı; sanki ona ait bir mülk imiş gibi, yahut işte ve fiilde ona boyun eğmiş gibi

﴿وألزمهم كلمة التقوى﴾: onları **كلمة التقوى**’ya lüzumlu kıldı: onları ona bağladı ve ondan ayırmadı: ona tam bağlılık ve tam tâbi oluşa ve ona ihtimama kinayedir

Ve lafız, “bir varlığa yahut bir mekâna, ondan etkilenmek ve onunla etkileşmek için, refakatçi ve yoldaş olarak kalma ve bekleme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَزِمَ** - **يَلْزَمُ**، **عَكَفَ** - **يَعْكُفُ**، **صَلِيَ** - **يَصْلَى**، **حَضَرَ** - **يَحْضُرُ**، **شَهِدَ** - **يَشْهَدُ**، **رَامَ** - **يَرِيمُ**

**لزاما**
﴿ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لزاما وأجل مسمى(129)﴾ طه ﴿قل ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم فقد كذبتم فسوف يكون لزاما(77)﴾ الفرقان

**أَلْزَمَ** - **يُلْزِمُ** - **ألزمناه**
﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي وآتاني رحمة من عنده فعميت عليكم أنلزمكموها وأنتم لها كارهون (28)﴾ هود
﴿وكل إنسان ألزمناه طائره في عنقه ونخرج له يوم القيامة كتابا يلقاه منشورا(13)﴾ الإسراء
﴿إذ جعل الذين كفروا في قلوبهم الحمية حمية الجاهلية فأنزل الله سكينته على رسوله وعلى المؤمنين وألزمهم كلمة التقوى وكانوا أحق بها وأهلها وكان الله بكل شيء عليما (26)﴾ الفتح

Muhtâr es-Sıhâh
● [**لزم**] ل ز م: **لَزِمْتُ** şeyi kesre ile **لُزُوماً** ve **لِزَامَاً**; ve **لَزِمْتُ** onunla; ve **لاَزَمْتُه**; ve **اللِّزَام**: ملازم olan. Ve denilir: şöyle oldu, **ضربة لاَزِمٍ**; **ضربة لازب**’de bir lugat. Ve **ألْزَمَه** ona şeyi, böylece o da **فالْتَزَمَهُ**; ve **الالْتِزَامُ** da: **الاعتناق**

er-Râgıb
lzm
- **لُزوم** şey: onun kalışının uzunluğu; bundan dolayı denilir: **لَزِمه** ona **يَلْزَمُه** **لُزوماً**. Ve **الإلزام** iki kısımdır: Allah Teâlâ’dan yahut insandan تسخير ile إلزام; ve hüküm ve emir ile إلزام. Şu sözü gibi: }**أنلزمكموها وأنتم لها كارهون**﴿[Hûd/28], ve şu sözü:﴾**وألزمهم كلمة التقوى**﴿[Fetih/26], ve şu sözü:﴾**فسوف يكون لزاما**﴿[Furkan/77] yani: لازماً. Ve şu sözü:﴾**ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لزاما وأجل مسمى**{ [Tâhâ/129].

Lisân’ın özeti:
1. **اللُّزومُ**: bilinen (şey). Sanki onlar onu **لَزِمُوه**; içinde bulundukları şeyden ayrılmazlar. Fiil **لَزِمَ يَلْزَمُ**; fâil **لازمٌ** ve mef’ûl bih **ملزومٌ**. **لَزِمَ** şeyi **يَلْزَمُه** **لَزْماً** ve **لُزوماً**; ve **لازَمه** **مُلازَمَةً** ve **لِزاماً**; ve **التزَمَه**; ve **أَلزمَه إِيَّاه**; böylece o da **فالتزَمَه**; bu, **اللُّزومِ**dandır. **لَزِمْت** onunla ve **لازَمْتُه**. **اللِّزامُ**: **المُلازِمُ**;
2. Ve bir adam **لُزَمَةٌ**: şeyi **يَلْزَم** eder de ondan ayrılmaz
3. **كان لِزاماً فَيْصَلاً**: şeyle ملازeme lugatı ve onun üzerinde devam
4. Ve **اللَّزَمُ**: şeyin ayrımı; “**كان لِزاماً فَيْصَلاً**” sözündendir
5. Ve **المِلْزَم** (kesre ile): ortaları bir demirle sıkıca bağlanmış iki tahta; ucuna **قُنّاحة** konur; içindekini şiddetli bir **لُزوماً** ile tutar; **الصَّياقِلة** ve **الأَبَّارِين** ile birlikte bulunur. Ve şey, **ضربةَ لازِمٍ** oldu; **لازِبٍ** gibi
6. Ve **اللِّزامُ**: ölüm ve hesap
7. Ve **الالتِزامُ**: **الاعتِناقُ**.

Lisânü’l-ʿArab
● - **لزم**: **اللُّزومُ**: bilinen (şey). Fiil **لَزِمَ يَلْزَمُ**; fâil **لازمٌ** ve mef’ûl bih **ملزومٌ**. **لَزِمَ** şeyi **يَلْزَمُه** **لَزْماً** ve **لُزوماً**; ve **لازَمه** **مُلازَمَةً** ve **لِزاماً**; ve **التزَمَه**; ve **أَلزمَه إِيَّاه**; böylece o da **فالتزَمَه**. Ve bir adam **لُزَمَةٌ**: şeyi **يَلْزَم** eder de ondan ayrılmaz. Ve **اللِّزامُ**: pek çok **الفَيْصل**. Aziz ve celil olanın sözü: **قل ما يَعْبَأُ بِكُم ربِّي لولا دُعاؤكم**; yani: Rabbim, sizi İslâm’a çağırması olmasaydı sizinle ne yapardı? **فقد كذَّبتم فسوف يكون لِزاماً**; yani: size لازِم bir azap; Zecâc dedi: Ebû Ubeyde dedi: **فَيْصلاً**. Dedi: tefsirde cemaatten, bunun Bedir günü ve onda onlara inen şey manasına geldiği rivayet edilmiştir; çünkü o, öldürülenler arasında **لُوزِم** edildi, **لِزاماً** yani ayrıldı. Ebû Ubeyde, Sahr el-Gayy için şu beyti okudu:
فإِمَّا يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ،
فقد لَقِيا حُتوفَهما لِزاماً
Bunun te’vili: **الحَتْف** takdir edilmiş olunca o لازِمdir; bir yerin **حَتْف**inden kurtulursa, başka bir yerde **الحَتْف** ona **لِزاماً** olarak ulaşır. İbn Berrî şu beyti okudu:
لا زِلْتَ مُحْتَمِلاً عليَّ ضَغِينَةً،
حتى المَماتِ يكون منك لِزاماً
Ve **لَزاماً** diye okunmuştur; te’vili: tekzibiniz size **لَزاماً** olarak **يَلْزمُ** olacak; ve onunla ceza size **تَلْزمُ** olacak; size tevbe verilmeyecek. Bunun içine Bedir günü ve onlara azaptan **يَلْزَمُ** olan diğer şeyler girer. **اللِّزام**: **لازَم**’ın masdarıdır. **اللَّزام** (lâmın fethi ile): **لَزِمَ**’in masdarıdır; **السَّلام** gibi, **سَلِمَ** manasında; ikisiyle de okunmuştur: kim kesre yaparsa onu **مُلازِم** mevkiine koyar; kim fetha yaparsa onu **لازِم** mevkiine koyar. Kıyamet alâmetleri hadîsinde **اللِّزام** zikri vardır; Bedir günü diye tefsir edilmiştir; lugatta ise şeyle ملازeme ve onun üzerinde devamdır; ayrıca davada **الفَصْل**dir. Dedi: sanki o, zıtlardandır. **اللِّزامُ**: ölüm ve hesap. Allah Teâlâ’nın sözü: **ولولا كلِمةٌ سبَقَتْ من ربِّك لكان لِزاماً**; manası: azap onlara لازِم olurdu; onları kıyamet gününe kadar erteledi. **اللَّزَمُ**: şeyin ayrımı; “**كان لِزاماً فَيْصَلاً**” sözündendir. Başkası dedi: o, **اللُّزومِ**dandır. Cevherî: **لَزِمْت** onunla ve **لازَمْتُه**. **اللِّزامُ**: **المُلازِمُ**; Ebû Züeyb dedi:
فلم يرَ غيرَ عاديةٍ لِزاماً،
كما يَتَفَجَّر الحوضُ اللَّقِيفُ
**العاديةُ**: ayakları üzerinde koşarak saldıran kavim; yani onların حملatı **لِزامٌ**dur; sanki onu **لَزِمُوه**, içinde bulundukları şeyden ayrılmazlar. **اللَّقيفُ**: alt tarafından tehevvür eden. **الالتِزامُ**: **الاعتِناقُ**. Kisâî dedi: **سَبَبْتُه سُبَّةً** dersin; **تكون لَزامِ** olur; **قَطامِ** gibi; yani لازمة. Saʿleb nakletti: “Sana bir darbe vuracağım ki **تكون لَزامِ** olsun” denir; “**دَراكِ** ve **نَظارِ**” denildiği gibi; yani kendisiyle anılan bir darbe; ona **لِزاماً** olur; yani لازمة. **المِلْزَم** (kesre ile): ortaları bir demirle sıkıca bağlanmış iki tahta; ucuna **قُنّاحة** konur; içindekini şiddetli bir **لُزوماً** ile tutar; **الصَّياقِلة** ve **الأَبَّارِين** ile birlikte bulunur. Ve şey, **ضربةَ لازِمٍ** oldu; **لازِبٍ** gibi; bâ daha üstündür. Kesîr, İbn Zübeyr’in hapsinde iken Muhammed b. el-Hanefiyye hakkında dedi:
سَمِيُّ النبيِّ المُصْطَفى وابنُ عَمِّه،
وفَكّاك أَغْلالٍ ونَفّاع غارِمِ
أَبى فهو لا يَشْرِي هُدىً بضَلالةٍ،
ولا يَتَّقي في الله لَوْمةَ لائمِ
ونحنُ، بحَمْدِ اللهِ، نَتْلُو كِتابَه
حُلولاً بهذا الخَيْفِ، خَيْفِ المَحارِم
بحيثُ الحمامُ آمِنُ الرَّوْعِ ساكِنٌ،
وحيثُ العَدُوُّ كالصَّديقِ المُلازِم
فما وَرِقُ الدُّنْيا بِباقٍ لأَهْلهِ،
وما شِدَّةُ البَلْوَى بضَرْبةِ لازِم
تُحَدِّثُ مَن لاقَيْت أَنك عائذٌ،
بَل العائذُ المظلوم في سِجْنِ عادِم
**المُلازِمُ**: **المُغالِقُ**. Ve **لازِم**: Vüseyl b. Avf’ın atı.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**لزم**) **اللام** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeyle daima مصاحبة etmesine delalet eder. Denilir: **لَزِمه** şey ona **يَلْزَمُه**. Ve **اللِّزَام**: kâfirlere ملازم olan azap.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**لَزِمَه**; **كَسَمِعَ** gibi; **لَزْماً** ve **لُزوماً** ve **لِزاماً** ve **لِزامَةً** ve **لُزْمَةً** ve **لُزْماناً** (ikisini de zamme ile); ve **لازَمَه مُلازَمَةً** ve **لِزاماً**; ve **التَزَمَه**; ve **أَلْزَمَه إياهُ**; böylece o da **فالْتَزَمه**. Ve o, **لُزَمَةٌ**dur; **كهُمَزَةٍ** gibi; yani bir şeyi **لَزِمَ** ederse ondan ayrılmaz. Ve **ككِتابٍ**: ölüm ve hesap; ve pek çok ملازم olan; ve **الفَيْصَلُ**; **كاللَّزِمِ** gibi; **ككتِفٍ** gibi. Ve **ضَرْبَةُ لازِمٍ**: **لازِبٍ**. Ve **لازِمُ**: Vüseyl er-Riyâhî’nin atı; yahut Bişr b. ʿAmr b. Ehîyeb’in bir atı. Ve **سُبَّةٌ لزامِ**: **كقَطامِ**; لازمة. Ve **المُلازِمُ**: **المعانِقُ**.
Ve **الْتَزَمَهُ**: **اعْتَنَقَهُ**. Ve **كمِنْبَرٍ**: ortaları bir demirle bağlanan iki tahta. Ve **اللَّزَمُ** (harekeli): şeyin ayrımı.

Tâcü’l-ʿArûs:
(**لزمه كسمع**) ona **يلزمه** (**لَزْماً**) fetha ile; (**ولُزوماً**) **كقعود** gibi; ve **لِزاماً** ve **لِزامَةً** (ikisini de fetha ile; إطلاقın gerektirdiği üzere; böylece **سَلام** ve **سَلامة** gibi, **سَلِمَ**den); yahut ikisini de kesre ile; (**ولُزْمَة** ve **لُزْماناً** ikisini de zamme ile). Ve bunun gibi: onunla **ألزمه**. Ve **ولاَزمه مُلازَمةً ولِزاماً** kesre ile. Ve **التزمه** ve **ألزمه اياه فالتزمه**; böylece **المحكم**’in nassıdır. Ve o, **لُزْمَةٌ**dur; **كهمزة** gibi; yani bir şeyi ilzâm ederse ondan ayrılmaz; bu, muttarid bir bâbdır. Ve **اللِّزام** (**ككتاب**): ölüm; ve ayrıca: hesap; ve ayrıca: pek çok ملازم olan. Cevherî, Ebû Züeyb’den şu beyti şâhid getirdi:
فلم يرعير عادية لزاما * كما يتفجر الحوض اللقيف
Ve **العادية**: ayakları üzerinde koşan kavim; yani onların فجأeti **لزام**dır; sanki onu **لَزِمُوه**, içinde bulundukları şeyden ayrılmazlar. Ve **اللِّزام**: pek çok **الفيصل**; bundan: Allah Teâlâ’nın sözü **فسوف يكون لزاما**; Zecâc bunu Ebû Ubeyde’den nakletti. Ve Sahr el-Gayy için şu beyti şâhid getirdi:
فاما ينجوا من حتف أرض * فقد لقيا حتوفهما لزاما
Ve İbn Berrî şu beyti şâhid getirdi:
لازلت محتملا على ضغينة * حتى الممات يكون منك لزاما
Ve **لزاما** fetha ile okunmuştur; **سَلام**ın **سَلِمَ**den masdar olması gibi, **لَزِمَ**in masdarı olması üzere. Kim kesre yaparsa onu **ملازم** mevkiine koyar; kim fetha yaparsa onu **لازم** mevkiine koyar. (**كاللزم ككتف**) gibi. **الفيصل** ile **الملازم** arasında zıtlık bulunabilir; çünkü davada فصل, ondan انفكاك etmektir; bu ise şeyle ملازeme değildir; öyleyse düşün. Ve şey, (**ضربة لازم**) oldu; (**لازب**)de bir lugat; bâ daha üstündür. Kesîr, İbnü’l-Hanefiyye hakkında, İbn Zübeyr’in hapsinde iken dedi:
سمى النبي المصطفى وابن عمه * وفكاك اغلال ونفاع غارم
... şuraya kadar dedi:
فما ورق الدنيا بباق لاهله * وما شدة البلوى بضربة لازم
Ve **لازم**: Vüseyl b. Avf’ın (**الرياحي**) (**اليربوعي**) atı; yahut Bişr b. ʿAmr b. Ehîyeb’in bir atı; birincisi daha sahih. Onun hakkında torunu Câbir b. Suhaym b. Vüseyl şöyle der:
أقول لاهل الشعب إذ يقسمونني * ألم تعلموا انى ابن فارس لازم
Ve denilir: bilakis o, Suhaym b. Vüseyl’in atıdır; İbnü’l-Kelbî’nin dediği gibi; ve zikredilen şiiri şâhid getirdi. Ve Kisâî dedi: **سببته** (bir **سبة** ile) denilir; (**تكون لزام كقظام**) yani (**لازمة**). Saʿleb nakletti: “Sana bir darbe vuracağım ki **تكون لزام** olsun” denir; “**دراك** ve **نظار**” denildiği gibi; yani kendisiyle anılan bir darbe; ona **لزاما** olur; yani **لازمة**. Ve **الملازم**: **المعانق**. **المحكم**’de **الملازم المغالق** vaki olmuştur. Ve mecazdan: **التزمه اعتنقه**; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **الملزم** (**كمنبر**): ortaları bir demirle bağlanan iki tahta; ucuna **قناحة** konur; içindekini şiddetli bir **لزوماً** ile tutar; **الصياقلة** ve **الابارين** ile birlikte bulunur. Ve **اللزم** (harekeli): şeyin ayrımı; “**كان لزاما**” yani **فيصلا** sözündendir. Ve denildi: o, **اللُّزوم**dandır; ikisi zıttır; daha önce geçti. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: evin **الملتزم**’i bilinen (yerdir); ona **المدعى** da denilir. Ve **الملتزم**: rükün ile kapı arasındadır; Bâcî ve Mühelleb böyle dedi; bu, İbn Vaddâh’ın rivayetidir. Yahyâ, rükün ile makam arasını **الملتزم** diye rivayet etti; bu bir vehimdir. Erzânî dedi: onun ziraı dört zira’dır. Ve **الالزام**: **التبكيت**tir. Ve **اللازم**: şeyden انفكاğı imkânsız olan şeydir; cem’i **لوازم**dir. Ve o, onunla **ملزوم**dur. Ve **التزم الامر**…
