# لزن — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%86/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B2%D9%86/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B2%D9%86.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: لزن

(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق)  اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك)  اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم)  اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ يَلْزَمُه. واللِّزَام: العذاب الملازم للكُفَّار.
(لزن)  اللام والزاء والنون يدلُّ على ضِيقٍ في شيء أو تضايُقٍ. يقال: عَيْشٌ لَزْنٌ، أي ضيِّق. واللَّزْن: اجتماع القوم على البئر مزدحمين. يقال: مَشْرَبٌ لَزِْنٌ، إذا ازدُحِمَ عليه. والله أعلم بالصَّواب.
(لزأ)  اللام والزاء والهمزة كلمتان لعلّهما أن يكونا صحيحتين. يقولون: لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً، إذا أحْسَنَ رِعْيتَها. ويقولون: لعَنَ الله أمّاً لزأت به، أي ولدَتْه.
(لزب)  اللام والزاء والباء يدلُّ على ثبوتِ شيءٍ ولُزومه. يقال: للاّزِمِ لازب. وصار هذا الشيءُ ضربةَ لازِبٍ، أي لا يكاد يفارِق، قال النابغة:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])واللَّزْبة: السّنَة الشديدة، والجمع لَزْبات([8]) كأنَّ القَحْط لَزَب، أي ثبت فيها.
(لزج)  اللام والزاء والجيم قريبٌ من الباب الذي قبله. يقال: لَزِجَ به، إذا غَرِيَ به ولازَمَه. والتلزُّج: تتبُّع البقولِ والرِّعْي القليل.
--------------ـــ
([4]) تكملة ضرورية، إذ أن الكلام بعدها إنما هو في (لزك) لا (لزق). وهو المطابق لما في المجمل والمعاجم المتداولة.
([5]) في الأصل: "لصق"، تحريف، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) وكذا في اللسان، وفي المجمل: "ولما".
([7]) ديوان النابغة 9 واللسان (لزب).
([8]) ولزبات على خلاف القياس. إذ أن اللزبة صفة لا اسم. ولم يذكر في القاموس واللسان هذا الجمع، أي بالتحريك، وذكر في المجمل.

ـ

### Türkçe

(لام, **الزاء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**لزق**)  **اللام** ve **الزاء** ve **القاف** aslî bir şey değildir; çünkü o, ibdâl babındandır. Denir: **لَزِق** şey, şey ile **يلزَق**; **لَصِق** gibi.

(**لزك**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الكاف**([4])] benim yanımda bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **لزِك**([5]) yara, eti(nin) bitişi düzleştiği ve([6]) iyileşmediği zaman. Ve bu, Arapların sözüne benzemez.

(**لزم**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الميم** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeyle daima beraberliğine delâlet eder. Denir: **لَزِمه** şey, onu **يَلْزَمُه**. Ve **اللِّزَام**: kâfirlere lâzım olan azap.

(**لزن**)  **اللام** ve **الزاء** ve **النون**, bir şeyde darlığa yahut sıkışmaya delâlet eder. Denir: **عَيْشٌ لَزْنٌ**, yani dar. Ve **اللَّزْن**: kavmin kuyu üzerinde, sıkışık hâlde toplanması. Denir: **مَشْرَبٌ لَزِْنٌ**, üzerine izdiham edildiği zaman. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

(**لزأ**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الهمزة** iki kelimedir; umulur ki ikisi de sahih olsun. Derler: **لَزَّأَ الإبلَ تَلزِئةً**, onu(n) otlatmasını güzel yaptığı zaman. Ve derler: Allah, onunla **لزأت** eden bir anaya lânet etsin; yani onu doğurdu.

(**لزب**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الباء**, bir şeyin sabit oluşuna ve lüzumuna delâlet eder. Denir: **للاّزِمِ لازب**. Ve bu şey, **ضربةَ لازِبٍ** oldu; yani neredeyse ayrılmaz. Nâbiga dedi ki:
ولا يَحسَِبون الخيرَ لا شرَّ بعدَه *** ولا يَحْسَِبون الشَّرَّ ضربةَ لازِب([7])
Ve **اللَّزْبة**: şiddetli sene; cem‘i **لَزْبات**([8]); sanki kıtlık onda **لَزَب** oldu, yani onda sabit oldu.

(**لزج**)  **اللام** ve **الزاء** ve **الجيم**, kendisinden önceki babdan yakındır. Denir: **لَزِجَ به**, ona yapıştığı ve ona lâzım olduğu zaman. Ve **التلزُّج**: sebzeleri ve az otlağı takip etmektir.

--------------ـــ
([4]) Zarurî bir tekmiledir; zira ondan sonraki söz ancak (**لزك**) hakkındadır, (**لزق**) hakkında değil. Ve o, el-Mücmel’de ve tedavüldeki mu‘cemlerde olanla mutabıktır.
([5]) Asılda: “**لصق**”; tahriftir; doğrusu el-Mücmel’de ve Lisân’da böyledir.
([6]) Lisân’da da böyledir; el-Mücmel’de: “**ولما**”.
([7]) Nâbiga Dîvânı 9 ve Lisân (**لزب**).
([8]) Ve **لزبات** kıyasa muhalif olarak. Zira **اللزبة** isim değil sıfattır. Kâmûs ve Lisân’da bu cem‘i, yani hareke ile, zikretmedi; el-Mücmel’de zikretti.

ـ
