# لسع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B3%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لسع

اللَّسعُ: لِما ضرَب بمُؤَخَّرِه، واللَّدْغُ لِما كان بالفم، لَسَعَتْه الهامّةُ تَلْسَعُه لَسْعاً ولَسَّعَتْه. ويقال: لَسَعَتْه الحيةُ والعقربُ، وقال ابن المظفر: اللَّسْعُ للعقرب، قال: وزعم أَعرابي أَنَّ من الحَيَّاتِ ما يَلْسَع بلسانه كلسع حُمةِ العقرب وليست له أَسنانٌ. ورجُل لَسِيعٌ: مَلْسُوعٌ، وكذلك الأُنثى، والجمع لَسْعى ولُسَعاء كقتِيل وقَتْلى وقُتَلاءَ. ولَسَعَه بلسانه: عابَه وآذاه. ورجُل لسّاعٌ ولُسَعةٌ: عَيّابة مُؤْذٍ قَرَّاصةٌ للناس بلسانه، وهو من ذلك. قال الأَزهري: السموع من العرب أَنَّ اللَّسْعَ لذوات الإِبر من العقارِب والزنابيرِ، وأَما الحيَّاتُ فإِنها تَنْهَشُ وتعَضُّ وتَجْذِبُ وتَنْشُِطُ، ويقال للعقرب: قد لَسَعَتْه ولَسَبَتْه وأَبَرَتْه ووكَعَتْه وكَوَتْه. وفي الحديث: لا يُلْسَعُِ المؤمِنُ من جُحْر مرّتين، وفي رواية: لا يُلْذَعُِ، واللَّسْعُ واللَّذْعُ سواء، وهو استعارة هنا، أَي لا يُدْهى المؤمن من جهة واحدة مرتين فإِنه بالأُولى يعتبر. وقال الخطابي: روي بضم العين وكسرها، فالضم على وجه الخبر ومعناه أَنَّ المؤمن هو الكيِّسُ الحازِمُ الذي لا يُؤْتى من جهة الغفْلةِ فيخدع مرة بعد مرّة وهو لا يَفْطُنُ لذلك ولا يَشْعُرُ به، والمراد به الخِداعُ في أَمْرِ الدين لا أَمْر الدنيا، وأَما بالكسر فعلى وجْه النهي أَي لا يُخدَعَنَّ المؤمن ولا يُؤْتَيَنَّ من ناحية الغفلة فيقع في مكروه أَو شرّ وهو لا يشعر به ولكن يكون فَطِناً حَذِراً، وهذا التأْويل أَصلح أَن يكون لأَمر الدين والدنيا معاً.
ولُسِّعَ الرجلُ: أَقامَ في منزله فلم يبْرَحْ. والمُلَسَّعةُ: المقيمُ الذي لا يبرح، زادُوا الهاء للمبالغة؛ قال:
مُلَسَّعةٌ وَسْطَ أَرْساغِه،
به عَسَمٌ يَبْتَغِي أَرْنَبا
(* ورد هذا البيت في مادة يسع على هذه الرواية.)
ويروى: مُلَسَّعةٌ بين أَرْباقِه، مُلَسَّعةٌ: تَلْسَعُه الحيّات والعقارِبُ فلا يبالي بها بل يقيم بين غنمه، وهذا غريب لأَن الهاء إِنما تلحق للمبالغة أَسْماء الفاعلين لا أَسماء المفعولين، وقوله بين أَرْباقِه أَراد بين بَهْمِه فلم يستقم له الوزن فأَقام ما هو من سببها مُقامَها، وهي الأَرْباقُ، وعين مُلَسِّعةٌ.
ولَسْعا: موضع، يُمَدُّ ويُقْصَرُ. واللَّيْسَعُ: اسم أَعجمي، وتوهم بعضهم أَنها لغة في إِليَسَع.

### Türkçe

**اللَّسعُ**: art tarafıyla vurulan şey içindir; **اللَّدْغُ** ise ağızla olan şey içindir.

**لَسَعَتْه الهامّةُ** onu soktu; **تَلْسَعُه** onu sokar; **لَسْعاً** sokma olarak; ve **لَسَّعَتْه** (da denir).

Ve denir: **لَسَعَتْه الحيةُ** yılan onu soktu, ve **العقربُ** akrep (onu soktu).

İbnü’l-Muzaffer dedi: **اللَّسْعُ** akrep içindir. Dedi ki: Bir bedevî, yılanlardan bazısının diliyle, akrebin iğnesinin sokması gibi soktuğunu, ve onun dişleri olmadığını iddia etti.

Ve **رَجُل لَسِيعٌ**: **مَلْسُوعٌ** (sokulmuş)tur; dişi de böyledir. Çoğulu **لَسْعى** ve **لُسَعاء**dır; **قَتِيل** ve **قَتْلى** ve **قُتَلاءَ** gibi.

Ve **لَسَعَه بلسانه**: onu ayıpladı ve ona eziyet etti.

Ve **رَجُل لسّاعٌ** ve **لُسَعةٌ**: ayıplayıcı, eziyet edici, diliyle insanları çimdikleyici; ve o, bundandır.

El-Ezherî dedi: Araplardan işitilen şudur ki: **اللَّسْعَ** akrepler ve eşekarıları gibi iğneli olanlar içindir; yılanlara gelince, şüphesiz onlar **تَنْهَشُ** (ısırıp koparır), ve **تَعَضُّ** (ısırır), ve **تَجْذِبُ** (çeker), ve **تَنْشُِطُ** (çekip çıkarır). Ve akrep için denir: **قد لَسَعَتْه** onu soktu; ve **لَسَبَتْه**; ve **أَبَرَتْه**; ve **وكَعَتْه**; ve **كَوَتْه**.

Ve hadiste: **لا يُلْسَعُِ المؤمِنُ من جُحْر مرّتين** “Mümin bir delikten iki kere sokulmaz”; bir rivayette: **لا يُلْذَعُِ**. Ve **اللَّسْعُ** ile **اللَّذْعُ** birdir; ve burada o, mecazdır; yani mümin bir yönden iki kere aldatılıp tuzağa düşürülmez; çünkü birincisiyle ibret alır.

El-Hattâbî dedi: Aynın zammesiyle ve kesresiyle rivayet edilmiştir. Zamme, haber üslubu üzeredir; manası: mümin, gaflet yönünden kendisine gelinmeyen, böylece bir kereden sonra bir kere daha aldatılmayan, buna uyanmayan ve onu hissetmeyen kimse değildir; bilakis o, akıllı, tedbirli kimsedir. Bununla kastedilen, dünya işi değil, din işinde aldatmadır. Kesreye gelince, nehiy üslubu üzeredir; yani mümin aldatılmasın, gaflet tarafından kendisine gelinmesin; böylece hoşlanılmayan bir şeye yahut bir şerre düşmesin, o bunu hissetmezken; bilakis uyanık, sakınan olsun. Ve bu te’vil, din ve dünya işinin ikisi için birlikte daha elverişlidir.

Ve **لُسِّعَ الرجلُ**: evinde ikamet etti de ayrılmadı.

Ve **المُلَسَّعةُ**: ayrılmayan mukimdir; mübalağa için **الهاء**yı artırdılar. Şair dedi:
مُلَسَّعةٌ وَسْطَ أَرْساغِه،
به عَسَمٌ يَبْتَغِي أَرْنَبا

(* Bu beyit, **يسع** maddesinde bu rivayet üzere gelmiştir.)

Ve şöyle rivayet edilir: **مُلَسَّعةٌ بين أَرْباقِه**. **مُلَسَّعةٌ**: yılanlar ve akrepler onu sokar da o buna aldırmaz; bilakis koyunlarının arasında ikamet eder. Bu gariptir; çünkü **الهاء** ancak mübalağa için, mef’ûl isimlerine değil, fâil isimlerine eklenir. Ve “**بين أَرْباقِه**” sözüyle “kuzuları arasında”yı kastetti; fakat vezin ona düzgün gelmedi de, onun sebebinden olanı onun yerine ikame etti; o da **الأَرْباقُ**tur. Ve **عَيْن مُلَسِّعةٌ**.

Ve **لَسْعا**: bir yerdir; uzatılır da kısaltılır da.

Ve **اللَّيْسَعُ**: yabancı bir addır; bazıları onun **إِليَسَع** için bir dil olduğunu vehmetti.
