# لسع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B3%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لسع

لسعت الحية والعقرب، كمنع، تلسع لسعا، كما في الصحاح، أي: لدغت وقال الليث: اللسع للعقرب تلسع بالحمة، ويقال: إن الحية أيضا تلسع، وزعم أعرابي أن من الحيات ما يلسع بلسانه، كلسع العقرب بالحمة، وليست له أسنان، وهو ملسوع، ولسيع، وكذلك الأنثى، والجمع لسعى ولسعاء، كقتيل وقتلى وقتلاء.
 ولسع في الأرض: ذهب فيها، عن ابن عباد.

  أو اللسع لذوات الإبر من العقارب والزنابير، وأما الحيات فإنها تنهش وتعض وتجذب وتنشط ويقال للعقرب: قد لسعته، ولسبته، وأبرته، ووكعته، وكوته، قال الأزهري: هذا هو المسموع من العرب وقال الليث: ويقال اللسع لكل ما ضرب بمؤخره، واللدغ بالفم.
 ومن المجاز إنه للسعة، كهمزة، أي قراصة للناس بلسانه، وقد لسعه بلسانه: إذا آذاه وعابه.
 ولسعى، كسكرى: ع: عن ابن دريد، قال: يقصر ويمد وفي التكملة: بلد على ساحل بحر اليمن.
 وهاد ملسع، كمنبر: حاذق ماهر بالدلالة، عن ابن عباد، وكذلك مسلع.
 قال: واللسوع، كصبور: المرأة الفارك، زاد الزمخشري: تلسع زوجها بسلاطتها، وهو مجاز.
 واللسوع، بالضم الشقوق، كالسلوع، عن ابن عباد.
 ومن المجاز ألسع بينهم وآكل: إذا أغرى، كما في المحيط والأساس.
 والملسعة، كمحدثة: الجماعة المقيمون،قال أبو دواد يصف الحادي:
  مفرقا بـين ألاف مـلـسـعة                      قد جانب الناس ترقيحا وإشفاقا والملسعة، كمعظمة: المقيم الذي لا يبرح، زادوا الهاء للمبالغة، قاله الليث، وبه فسر قول امرئ القيس:
  ملسعة بين أرباقـه                      به عسم يبتغي أرنبا أي: تلسعه الحيات والعقارب، فلا يبالي بها، بل يقيم بين غنمه، وهذا غريب، لأن الهاء إنما تلحق للمبالغة أسماء الفاعلين، لا أسماء المفعولين، ويروى: مرسعة، وقد فسرنا معنى البيت هناك فراجعه.
 ومما يستدرك عليه: رجل لساع، كشداد: عيابة مؤذ، وهو مجاز.
 ولسع الرجل: أقام في منزله فلم يبرح.
 والليسع، كصقيل: اسم أعجمي، وتوهم بعضهم أنها لغة في اليسع.
 وألسعته: أرسلت إليه عقربا تلسعه.
 وأتتني منه اللواسع، أي: النوافر من الكلم، وهو مجاز.
 ويقولون: النفس حية لساعة، ما دامت حية للساعة.
 وفي الحديث: لا يلسع المؤمن من جحر مرتين ويروى : لا يلدغ واللسع واللدغ سواء، وهو على المثل، قال الخطابي: روي بضم العين وكسرها، فالضم على وجه الخبر، ومعناه: أن المؤمن هو الكيس الحازم، الذي لا يؤتى من جهة الغفلة، فيخدع مرة بعد مرة، وهو لا يفطن لذلك، ولا يشعر به، والمراد به الخداع في أمر الدين لا أمر الدنيا وأما بالكسر فعلى وجه النهي، أي: لا يخدعن المؤمن، ولا يؤتين من ناحية الغفلة، فيقع في مكروه أو شر وهو لا يشعر به، ولكن يكون فطنا حذرا، وهذا التأويل أصلح لأن يكون لأمر الدين والدنيا معا.

### Türkçe

**لسعت** yılan ve akrep, **كمنع**; **تلسع** **لسعا**, **الصحاح**’ta olduğu gibi; yani: soktu. **الليث** dedi: **اللسع** akrep içindir; iğnesiyle sokar. Ve denilir: yılan da sokar. Bir bedevî iddia etti ki yılanlardan öylesi vardır ki diliyle sokar; akrebin iğnesiyle sokması gibi; onun dişleri yoktur. Ve o, **ملسوع**’dur ve **لسيع**’dir; dişi de böyledir. Çoğulu **لسعى** ve **لسعاء**’dır; **قتيل** ve **قتلى** ve **قتلاء** gibi.
Ve **لسع** yerde: onda gitti; İbn عباد’dan.

أو **اللسع** iğneli olanlar içindir; akrepler ve eşekarıları gibi. أما yılanlar ise, ısırır ve dişler ve çeker ve atılır; ve akrep için denilir: “onu **لسعت**”, “onu **لسبته**”, “onu **أبرته**”, “onu **وكعته**”, “onu **كوته**”. **الأزهري** dedi: Bu, Araplardan işitilen şeydir. **الليث** dedi: Ve denilir **اللسع** her şeye ki art tarafıyla vurdu; **اللدغ** ise ağız iledir.
Ve mecazdan: “O, **للسعة**’dır”, **كهمزة**; yani diliyle insanlara çimdikleyici. Ve “onu diliyle **لسعه**”: eğer ona eziyet etti ve ayıpladı ise.
Ve **لسعى**, **كسكرى**: عَلَم; İbn دريد’den. Dedi: kısaltılır ve uzatılır. Ve **التكملة**’de: Yemen denizinin sahilinde bir belde.
Ve **هاد ملسع**, **كمنبر**: delâlette usta mahir; İbn عباد’dan. Ve كذلك **مسلع**.
Dedi: Ve **اللسوع**, **كصبور**: kocasından nefret eden kadın. **الزمخشري** ekledi: kabalığıyla kocasını sokar; ve o mecazdır.
Ve **اللسوع**, zamme ile: yarıklar; **السلوع** gibi; İbn عباد’dan.
Ve mecazdan: “aralarında **ألسع** ve **آكل**”: eğer kışkırttı ise; **المحيط** ve **الأساس**’ta olduğu gibi.
Ve **الملسعة**, **كمحدثة**: ikamet eden topluluk. **أبو دواد** sürücüyü vasfederek dedi:
  مفرقا بـين ألاف مـلـسـعة                      قد جانب الناس ترقيحا وإشفاقا
Ve **الملسعة**, **كمعظمة**: ayrılmayan ikamet eden; mübalağa için **الهاء**’yı eklediler; **الليث** söyledi. Ve bununla **امرئ القيس**’in sözü tefsir edildi:
  ملسعة بين أرباقـه                      به عسم يبتغي أرنبا
yani: yılanlar ve akrepler onu sokar; o da onlara aldırmaz; bilakis koyunları arasında ikamet eder. Ve bu gariptir; çünkü **الهاء** ancak mübalağa için isim-i fâillere eklenir, isim-i mef’ûllere değil. Ve rivayet olunur: **مرسعة**. Ve biz orada beytin manasını tefsir ettik; ona müracaat et.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل لساع**, **كشداد**: ayıplayıcı eziyet edici; ve o mecazdır.
Ve **لسع** adam: evinde ikamet etti, ayrılmadı.
Ve **الليسع**, **كصقيل**: yabancı bir isim. Ve bazısı onun **اليسع**’da bir lügat olduğunu vehmetti.
Ve onu **ألسعته**: ona bir akrep gönderdim, onu sokar.
Ve ondan bana **اللواسع** geldi; yani sözden ürkütücüler; ve o mecazdır.
Ve derler: nefis, **حية لساعة**’dır; **ما دامت حية للساعة**.
Ve hadiste: “Mümin bir delikten iki kere **يلسع** olmaz.” Ve rivayet olunur: “**لا يلدغ**”. Ve **اللسع** ve **اللدغ** birdir; ve o mesel üzerinedir. **الخطابي** dedi: Ayn’ın zammesiyle ve kesresiyle rivayet olundu. Zamme, haber vechi üzerinedir; manası: mümin, akıllı tedbirli kimsedir; gaflet cihetinden gelinmez; böylece bir kere ardından bir kere daha aldatılır, o da buna uyanmaz ve onu hissetmez. Murad, din işinde aldatmadır, dünya işinde değil. أما kesre ile ise nehiy vechi üzerinedir; yani mümin aldatılmasın; gaflet tarafından gelinmesin; böylece hoşlanılmayan bir şeye veya şerre düşsün, o da farkında olmasın; bilakis uyanık sakınan olsun. Ve bu te’vil, din ve dünya işinin ikisi için birlikte olmaya daha elverişlidir.
