# لص (ل-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الصاد واللام
صل ، لص : ( مستعملة ) .
صل : أبو حاتم عن الأصمعي : سمعت لجوفِه صلِيلاً من العَطَش ، وجاءت الإبلُ تَصِلّ عَطشاً ، وذلك إذا سمعتَ لأجوافها صوْتاً كالبُحّة . وقال مُزاحم العُقَيلِيُّ يصف القَطا :
غَدَت مِن عليه بعدما تمَّ ظِمْؤُها
تَصِلُّ وعن قَيْضٍ بزيْزاءَ مَجهَلِ
قال ابن السكّيت في قوله : من عليه : من فوقه ، يعني من فوْق الفَرْخ .
قال : ومعنى : تَصِلُّ ، أي : هي يابسة من العطش .
وقال أبو عُبيدة : معنى قوله : من عليه من عند فَرْخها .
وقال الأصمعي : سمعتُ صليلَ الحديد ، يعني صوْتَه .
وصلَّ المِسمارُ يَصِلُّ صلِيلاً : إذا أكْرهْتَه على أن يدخُل في القَتِير فأنت تسمَع له صوتاً ، وقال لَبيد :
أحكم الجُنْثيّ من عَوْراتِها
كلَّ حِرباءٍ إذا أُكرِه صلّ
وقال أبو إسحاق : الصَّلصالُ : الطينُ اليابسُ الذي يَصِلُّ من يُبْسِه ، أي : يصوِّت ، قاله في قوله : ( الإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ ) ( الرحمن : 14 ) ، وأنشد :
رَجَعتُ إلى صوتٍ كجِرَّة حَنْتَمٍ
إذا قُرِعتْ صِفراً من الماءِ صلَّتِ
ونحو ذلك قال الفراء . قال : هو طينٌ حُرٌّ خُلط برمْل فصار يُصلْصِل كالفَخّار .
قلتُ : هو صَلصال ما لم تُصِبه النار ، فإذا مسّتْه النار فهو فَخّار .
وقال الأخفش نحوه ، قال : وكلُّ شيء له صوتٌ فهو صلْصالٌ من غير الطين .
ورُوِي عن ابن عباس أنه قال : الصالُّ :
الماءُ يقعُ على الأرضِ فتنشّق ، فذلك الصال .
وقال مجاهد : الصَّلصالُ : حَمَأٌ مسنون .
قلتُ : جعلَه حَمأً مَسنوناً لأنه جعله تفسيراً للصلصال ، ذهَب به إلى صلَّ ، أي : أَنتَنَ .
وقال أبو إسحاق مَنْ قرأ : ( ءإذا صَلَلْنا في الأرض ) ( السجدة : 10 ) ، بالصاد فهو على ضربين : أحدهما : أَنْتَنَّا وتغيَّرْنا ، وتغيرت صوَرُنا ، يقال : صلَّ اللحمُ وأَصلَّ إذا أنتَن وتغيَّر .
والضربُ الثاني : ( صلَلْنا ) : يَبِسنا من الصلَّة ، وهي الأرضُ اليابسة .
وقال الأصمعيّ : يقال : ما يَرفَعه من الصلّة من هوانِه عليه ، يعني من الأرض .
وخُفٌّ حَيّد الصلة ، أي : جيِّد الجِلْد .
ويقال : بالأرض صِلالٌ من مَطر ، الواحدة صلَّة ، وهي القطَع المتفرقة .
وقال الشاعر :
سيَكفيكَ الإله بمُسْنَماتٍ
كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصلالاَ
أبو عبيد عن الفراء : الصلاصلُ : بقايا الماءِ ، واحدها صَلصلة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصُّلصل : الراعي الحاذق .
وقال الليث : الصُّلصل : طائر تسميه العجَمُ الفاخِتَة ، ويقال : بل هو الذي يشبهها ، والصُّلصل : ناصيةُ الفرَس .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصلاصِل : الفَواخِتُ واحدها صُلْصل . وقال في موضع آخر : الصلْصل والعِكْرِمة والسّعْدانة : الحَمامة .
عَمْرو عن أبيه : هي الجُمَّة . والصُّلصلة للوَفْرة .
وقال ابن الأعرابي صلْصل : إذا أَوْعَد .
وصلْصل : إذا قتل سيِّد العسكر .
وقال الأصمعيّ : الصُّلْصُل : القَدَح الصغير .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الصلُّ والصِّفصِلّ نبتان ، وأنشد :
أرعَيْتُها أطيَبَ عُودٍ عُودَا
الصِّلَّ والصِّفْصِلَ واليَعْضِيدَا
أبو عبيد عن أبي زيد : إنه لَصِلُّ أصْلالٍ وإنّه لَهِتْر أهتار . يقال ذلك للرّجل ذي الدَّهاء والإرْب ، وأصلُ الصِّلّ من الحيّات يُشبَّه الرجل به إذا كان داهيةً ؛ وقال النابغة الذُّبياني :
ماذا رُزِئْنا به من حَيّةٍ ذَكَرٍ
نَضْنَاضَةٍ بالرَّزايَا صِلِّ أَصْلالِ
والصِّلِّيَان : من أطيَب الكَلأ ، وله جِعْثِنَةٌ ووَرَقُه رقيقٌ .
والعَرَب تقول للرجُل يُقدم على يمينٍ كاذبة ، ولا يَتَتَعْتَع : جَذَّها جَذ العَيْر
الصِّلِّيانة . وذلك أن العَيْرَ إذا كَدَمَها بفيه اجتَثَّها بأَصلِها ، والتشديد فيها على اللاّم ، والياءُ خفيفة ، وهي فِعْلِيَانة من الصَّلْي ، مثل حِرْصِيانة من الحِرْص ، ويجوز أن يكون من الصِّلّ ، والياء والنون زائدتان .
أبو عُبيد : قَبَرَه اللَّهُ في الصَّلَّة ، وهي الأرض .
وقال الليث : يقال : صَلَّ اللّجام : إذا تَوهَّمْتَ في صوتِه حِكايَة صوتِ صَلْ ، وإن توهَّمتَ ترجيعاً قلتَ : صَلصَل اللجامُ ، وكذلك كلُّ يابس يُصَلْصِل .
وقال خالد بنُ كُلْثوم في قول ابن مُقبل :
ليَبْكِ بَنُو عُثمانَ ما دامَ جِذْمُهمْ
عليه بأَصْلالٍ تُعَرَّى وتُخْشَبُ
الأصلال : السيوفُ القاطعة ، والواحد صِلّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المصَلِّل : الأسْكَفُ ، وهو الإسْكافُ عند العامّة . والمصَلِّل أيضاً : الخالصُ الكَرَم والنَّسب . والمصَلِّل : المَطَر الجَوْدُ .
سَلَمةُ عن الفرّاء : قال : الصَّلَّة : بقيَّةُ الماء في الحوض : والصَّلَّةُ : المَطْرة الواسعة . والصَّلَّةُ : الجِلْد المتين . والصَّلّةُ : الأرض الصُّلْبة . والصَّلة : صوتُ المِسمار إذا أُكرِه .
وقال ابن الأعرابيّ : الصَّلّة : المَطْرةُ الخفيفة . والصَّلَّة : قُوَارَةُ الخُفّ الصُّلْبة .
لص : قال الليث : اللِّصُّ معروفٌ ، ومصدرُه اللصُوصة واللُّصوصِيَّة والتلصُّص .
أبو عُبَيد عن الكسائيّ : هو لَصٌّ بيّن اللَّصوصِية ، وفعلتُ ذلك بعد خصُوصيّة ، وحَرُوريّ بيّن الحَرُوريّة .
وقال أبو عُبيد : قال أبو عمرو : الألَصُّ : المجتمِعُ المَنكِبين يكادان يمُسَّان أُذُنَيه . قال : والألَصّ أيضاً : المتقاربُ الأضراس ، وفيه لصَصَ .
الليثُ : التَّلْصِيص كالتَّرْصيص في البُنْيان . قال رُؤبة :
لَصَّصَ من بُنْيانِه المُلَصِّصُ
الأصمعي : رجل أَلَصُّ وامرأة لَصّاء : إذا كان مُلتَزِقي الفَخِذَين ليس بينهما فُرْجة . ويقال للزَّنْجيّ : ألَصّ الألْيَتَين والفَخِذَين .
وقال أبو عُبَيدة : اللَّصَص في مَرْفَقي الفَرَس أن تنضَمَّا إلى زَوْرِه وتَلْصقا به . قال : ويستحبّ اللَّصَصُ في مَرْفِقَي الفرس .
وقال أبو زيد : جمعُ اللَّصّ لُصوص وأَلْصاص ، وامرأة لَصَّةٌ من نسوة لَصائص ولَصَّات .

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **اللام**
**صل** ، **لص** : (kullanılan).

**صل** : Ebû Hâtim, el-Asmaʿî’den: “Susuzluktan içinin **صلِيلاً** (şırıltı/çınlama gibi bir ses)ini işittim” dediğini işittim; develer de susuzluktan **تَصِلّ** (içlerinden ses çıkararak) geldi. Bu, karınlarından boğukluk gibi bir ses işittiğin zamandır. Müزâhim el-ʿUqaylî, **القَطا**’yı vasfederek dedi ki:
غَدَت مِن عليه بعدما تمَّ ظِمْؤُها
تَصِلُّ وعن قَيْضٍ بزيْزاءَ مَجهَلِ
İbn es-Sikkît, onun sözü hakkında: “**من عليه**: üstünden, yani yavrunun üstünden” dedi.
Dedi ki: **تَصِلُّ**’ün mânası: yani susuzluktan kurudur.
Ebû ʿUbeyde dedi ki: Onun sözü **من عليه**’nin mânası: yavrusunun yanından.
El-Asmaʿî dedi ki: Demirin **صليل**’ini işittim; yani sesini.
Çivi **وصلَّ** eder, **يَصِلُّ** **صلِيلاً**: Onu **القَتِير**’e girmeye zorladığın zaman, onun için bir ses işitirsin. Lebîd dedi ki:
أحكم الجُنْثيّ من عَوْراتِها
كلَّ حِرباءٍ إذا أُكرِه صلّ
Ebû İshâk dedi ki: **الصَّلصالُ**: kurumuş çamur; kuruluğundan **يَصِلُّ** (ses çıkarır), yani ses verir. Bunu şu sözü hakkında söyledi: (**الإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ**) (er-Rahmân: 14). Ve şu beyti şâhid getirdi:
رَجَعتُ إلى صوتٍ كجِرَّة حَنْتَمٍ
إذا قُرِعتْ صِفراً من الماءِ صلَّتِ
Bunun benzerini el-Ferrâ da söyledi. Dedi ki: O, kumla karıştırılmış serbest bir çamurdur; böylece çömlek gibi **يُصلْصِل** (tınlar/ses çıkarır).
Ben dedim ki: Ateş ona dokunmadıkça o **صَلصال**’dır; ateş ona dokunduğu zaman ise o **فَخّار**’dır.
El-Ahfeş de onun benzerini söyledi; dedi ki: Çamurdan başka, sesi olan her şey **صلْصالٌ**’dır.
İbn Abbâs’tan rivayet olundu ki dedi: **الصالُّ**: suyun yere düşüp emilmesi; işte bu **الصال**’dır.
Mücâhid dedi ki: **الصَّلصالُ**: **حَمَأٌ مسنون**.
Ben dedim ki: Onu **حَمأً مَسنوناً** kıldı; çünkü onu **الصلصال**’ın tefsiri yaptı; onu **صلَّ**’e götürdü; yani: kokuştu.
Ebû İshâk dedi ki: Kim (**ءإذا صَلَلْنا في الأرض**) (es-Secde: 10) okursa, **بالصاد** ile, o iki kısım üzeredir: birincisi: kokuştuk ve değiştik; sûretlerimiz de değişti. Denir: et **صلَّ** etti ve **أَصلَّ** etti; kokuştuğu ve değiştiği zaman.
İkinci kısım: (**صلَلْنا**) : **الصلَّة**’den kuruduk; o da kuru yerdir.
El-Asmaʿî dedi ki: Denir: Onun üzerindeki zilletinden, onu **الصلّة**’den (yerden) kaldıran yoktur; yani yerden.
Ve **خُفٌّ حَيّد الصلة**: yani iyi deri.
Ve denir: yerde yağmurdan **صِلالٌ** vardır; tekili **صلَّة**’dir; o da dağınık parçalardır.
Şair dedi ki:
سيَكفيكَ الإله بمُسْنَماتٍ
كجَنْدَلِ لُبْنَ تَطَّرِدُ الصلالاَ
Ebû ʿUbeyd, el-Ferrâ’dan: **الصلاصلُ**: suyun kalıntılarıdır; tekili **صَلصلة**.
Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den: **الصُّلصل**: mahir çobandır.
El-Leys dedi ki: **الصُّلصل**: Acemlerin **الفاخِتَة** diye adlandırdığı bir kuştur; denir ki: bilakis ona benzeyen odur. Ve **الصُّلصل**: atın perçemidir.
Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den: **الصلاصِل**: **الفَواخِتُ**’tir; tekili **صُلْصل**. Başka bir yerde dedi ki: **الصلْصل** ve **العِكْرِمة** ve **السّعْدانة**: güvercindir.
ʿAmr, babasından: O, **الجُمَّة**’dir. Ve **الصُّلصلة** **للوَفْرة** içindir.
İbn el-Aʿrâbî dedi ki: **صلْصل**: tehdit ettiği zaman.
Ve **صلْصل**: ordu beyini öldürdüğü zaman.
El-Asmaʿî dedi ki: **الصُّلْصُل**: küçük kadehtir.
Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den dedi ki: **الصلُّ** ve **الصِّفصِلّ** iki bitkidir. Ve şu beyti okudu:
أرعَيْتُها أطيَبَ عُودٍ عُودَا
الصِّلَّ والصِّفْصِلَ واليَعْضِيدَا
Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: “O, elbette **صِلُّ أصْلالٍ**’dır; ve o, elbette **هِتْر أهتار**’dır.” Bu, zekâ ve beceri sahibi erkek için söylenir. **الصِّلّ**’in aslı yılanlardandır; erkek, dehâ olduğu zaman onunla benzetilir. En-Nâbiga ez-Zubyânî dedi ki:
ماذا رُزِئْنا به من حَيّةٍ ذَكَرٍ
نَضْنَاضَةٍ بالرَّزايَا صِلِّ أَصْلالِ
Ve **الصِّلِّيَان**: otların en hoşudur; onun bir **جِعْثِنَة**’si vardır ve yaprağı incedir.
Araplar, yalan bir yemin üzerine atılan ve kekelemeyen adam için: “Onu, eşeğin **الصِّلِّيانة**’yı kopardığı gibi kopardı” derler. Bu, eşeğin onu ağzıyla ısırdığı zaman onu köküyle söküp çıkarmasıdır. Bunun şeddeli olanı **اللام** üzerinedir; **الياء** hafiftir. O, **فِعْلِيَانة** veznindedir; **الصَّلْي**’den, **حِرْصِيانة**’nın **الحِرْص**’tan olması gibi. Ve **الصِّلّ**’den olması da câizdir; **الياء** ve **النون** ziyadedir.
Ebû ʿUbeyd: Allah onu **الصَّلَّة**’de kabretsin; o da yerdir.
El-Leys dedi ki: Denir: gemin **صَلَّ** etti; yani onun sesinde **صَلْ** sesinin taklidini vehmettiğin zaman. Eğer bir yankı vehmedersen: gem **صَلصَل** etti dersin. Ve ses çıkaran her kuru şey böyledir: **يُصَلْصِل**.
Hâlid b. Kulthûm, İbn Muqbil’in sözü hakkında:
ليَبْكِ بَنُو عُثمانَ ما دامَ جِذْمُهمْ
عليه بأَصْلالٍ تُعَرَّى وتُخْشَبُ
**الأصلال**: keskin kılıçlardır; tekili **صِلّ**.
Saʿleb, İbn el-Aʿrâbî’den dedi ki: **المصَلِّل**: kunduracıdır; o, avam yanında **الإسْكاف**’tır. Ve **المصَلِّل** ayrıca: soy ve nesepte halis olandır. Ve **المصَلِّل**: bol yağmurdur.
Seleme, el-Ferrâ’dan: dedi ki: **الصَّلَّة**: havuzdaki suyun kalıntısıdır. Ve **الصَّلَّة**: geniş yağmurdur. Ve **الصَّلَّة**: sağlam deridir. Ve **الصَّلّة**: sert yerdir. Ve **الصَّلة**: zorlandığı zaman çivinin sesidir.
İbn el-Aʿrâbî dedi ki: **الصَّلّة**: hafif yağmurdur. Ve **الصَّلَّة**: sert mest kovuğudur.

**لص** : El-Leys dedi ki: **اللِّصُّ** bilinen (hırsız)dır; masdarı **اللصُوصة** ve **اللُّصوصِيَّة** ve **التلصُّص**’tur.
Ebû ʿUbeyd, el-Kisâî’den: O, **لَصٌّ**dur; **اللَّصوصِية**’si apaçıktır. Ve bunu **خصُوصيّة**’den sonra yaptım; ve **حَرُوريّ** **الحَرُوريّة**’si apaçık (olan).
Ebû ʿUbeyd dedi ki: Ebû ʿAmr dedi: **الألَصُّ**: iki omzu birleşik olan, neredeyse ikisi kulaklarına değecek olan. Dedi ki: **الألَصّ** ayrıca: azı dişleri birbirine yakın olan; onda **لصَصَ** vardır.
El-Leys: **التَّلْصِيص** bina işinde **التَّرْصيص** gibidir. Ruʾbe dedi ki:
لَصَّصَ من بُنْيانِه المُلَصِّصُ
El-Asmaʿî: Erkek **أَلَصُّ** ve kadın **لَصّاء**: iki uyluğu yapışık olup aralarında açıklık bulunmadığı zaman. Ve zenciye: kalça ve uylukları **ألَصّ** denir.
Ebû ʿUbeyde dedi ki: Atın dirseklerinde **اللَّصَص**: onların göğsüne doğru birleşip ona yapışmasıdır. Dedi ki: Atın iki dirseğinde **اللَّصَص** müstehaptır.
Ebû Zeyd dedi ki: **اللَّصّ**’ın çoğulu **لُصوص** ve **أَلْصاص**’tır. Ve kadın **لَصَّةٌ**: kadınlardan **لَصائص** ve **لَصَّات**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
 (لم)  اللام والميم أصلُه صحيحٌ يدلُّ على اجتماعٍ ومقارَبَة ومُضامَّة. يقال: لَمَمْتُ شَعَثه، إذا ضممتَ ما كان من حالِهِ متشعِّثاً منتشِراً. ويقال: صخرةٌ ملَمْلَمَةً، أي صُلْبة مستديرة، وملمومة أيضاً. قال:
* ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ([2]) *
ومن الباب ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً، إذا نزلتَ به وضامَمْتَه. فأمَّا اللَّمَم فيقال: ليس بمواقَعَة الذّنْب، وإنَّما هو مقاربتُه ثم ينحَجِزُ عنه. قال الله تعالى: ﴿الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الإثْمِ وَالفَوَاحِشَ إلا اللّمَمَ﴾ [النجم 32]، ويقال: أصابت فلاناً من الجنّ لَمَّة، وذلك كالمَسِّ. قال:
* أُعِيذُه من حادثاتِ اللمَّهْ([3]) *
ومن الباب اللِّمَّة، بكسر اللام: الشَّعَْر إذا جاوَزَ شحمةَ الأذنين، كأنَّه سمِّي  بذلك لأنّه شامَّ المَنكِبَين وقارَبَهما. وكتيبة ملمومة: كَثُر عددُها واجتمع المِقْنَب فيها إلى المِقْنب. والمُلِمَّة: النَّازلة من نَوازِل الدُّنيا. فأمَّا العين اللاَّمَّة([4])، فيقال: الأصل مُلِمَّة، لمّا قُرِنت بالسّامّة قيل لامَّة، وهي التي تُصيب بالسُّوء. وهو ذلك القياس.
فأمَّا "لم" فهي أداةٌ يقال أصلها لا، وهذه الأدواتُ لا قياسَ لها.
(لن)  اللام والنون. كلمةٌ أداة، وهي لن، تنفي الفعل* المستقبل وذكر عن الخليل أنّ أصل لنْ لا أَنْ.
(له)  اللام والهاء أُصَيلٌ يدلُّ على رِقَّة في شيءٍ وسَخافة. من ذلك اللَّهْلَه: الثَّوب الرديء النَّسج، وكذلك الكلام والشِّعر. ومن ذلك اللُّهْلُه: السَّراب المطَّرد([5]). قال:
* ومخفِقٍ مِن لُهْلُه ولُهْلُهِ([6]) *
والجمع لهالِهُ.
(لو)  اللام والواو كلمةٌ أداة، وهي لو، يُتمنَّى بها. وأهل العربية يقولون: لو يدلُّ على امتناع الشيء لامتناع غيره، ووقوعهِ لوقوع غيرهِ. نحو قولهم لو خرج زيد لخرجت. فإذا جعلت لو اسماً شدّدت، يقال أكثرتَ من اللَّوِّ. أنشد الخليل:
ليتَ شعري وأين منِّيَ ليتٌ *** إنَّ لَيتاً وإنَّ لَوَّاً عناءُ([7])
(لأ)  وأما اللام والهمزة فيدلُّ على صفاء وبريق. من ذلك تلألأت اللُّؤلؤة، وسمِّيت لأنَّها تَلأْلأ. والعرب تقول: "لا أفعله ما لألأت الفُور بأذنابها" أي ما حرّكَتْها ولَمَعَتْ بها.
(لب)  اللام والباء. أصلٌ صحيح يدلُّ على لزومٍ وثبات، وعلى خلوص وجَوْدة.
فالأوَّل ألَبَّ بالمكان، إذا أقام به، يُلبُّ إلبابا. ورجلٌ لَبٌّ بهذا الأمر، إذا لازَمه وحكى الفرّاء: امرأةٌ لَبَّةٌ: مُحِبَّةٌ لزوجها، ومعناه أنَّها ثابتة على وُدِّه أبداً. ومن الباب التلبية، وهو قوله: لَبَّيْك. قالوا: معناه أنا مقيمٌ على طاعتك. ونُصِب على المصدر، وثنّي على معنى إجابةً بَعْد إجابة. واللّبيب: المُلبِّي. قال الشَّاعر([8]):
فقلت لها فِيئي إليكِ فإنَّني *** حرامٌ وإنِّي بعدَ ذاكِ لبيبُ
أي مُحْرِم مُلَبٍّ، ومن الباب لبْلَبَ من الشَّيء: أشفق، فهو ملبلب. وقال:
* مِنّا المُلَبلِبُ والمشبِلُ([9]) *
ويكون ذلك من الثَّباتِ على الوُدّ.
والمعنى الآخر اللُّب معروف، من كلِّ شيء، وهو خالصه وما يُنتَقَى([10]) منه، ولذلك سمِّيَ العقلُ لُبَّاً. ورجل لبيب، أي عاقل. وقد لَبَّ يلبُّ([11]). وخالصُ كلِّ شيء لُبابُه.
ومن الباب اللَّبَّة، وهو موضعُ القلادة من الصدر، وذلك المكانُ خالص. وكذلك اللَّبَب([12]). يقال: لببتُ الرّجُل: ضربت لَبَّتَه. ويقولون للمتحزِّم: متلبِّب، كأنَّه شدَّ ثوبَه إلى لَبَّتِه مشمِّراً. ولَبَبُ الفرسِ معروف. وعلى معنى التشبيه اللَّبَب من الرَّمل: ما كان قريباً من جبل متّصلاً بسهل. قال:
بَرّاقة الجيدِ واللّباتُِ واضحةٌ *** كأنَّها ظبيةٌ أفضَى بها لَبَبُ([13])ومما شذَّ عن هذا قولهم: إن اللَّبَاب: الكلأ. واللَّبلاب: نَبْت.
(لت)  اللام والتاء كلمةٌ واحدة. يقال: لتَّ السّويقَ بالسَّمْن يلُتُّه لَتَّاً، والفاعل لاتٌّ. وذُكر عن ابن الأعرابيّ: لُتَّ فلانٌ بفلانٍ، إذا قُرِن به. فإن صح فهو من باب الإبدال، كأنَّ التاء مبدَلة من زاء.
(لث)  اللام والثاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إقامةٍ ودوام. يقال: ألثَّ المطر، إذا دام، والإلثاث: الإقامة. ولثلث بمعنى ألَثَّ. قال:
* لا خيرَ في وُدِّ امرئٍ ملثلِث([14]) *
أراد المتردِّدَ الذي لا خير فيه. وهو الذي يُلثلِِِث عن إقامة الودّ. ويقال: لثلثته عن حاجته: حبَستُه. وتَلثلثَ الرّجُلُ في الدَّقعاء([15]): تمرَّغَ.
(لج)  اللام والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّد الشيءِ بعضه على بعض، وترديد الشيء. من ذلك اللَّجاج، يقال لَجَّ يَلَجُّ، وقد لجِجتَ على فَعِلت لَجَجاً ولَجَاجاً. ومن الباب لُجُّ البحر، وهو قاموسُه، وكذلك لُجَّته، لأنَّه يتردَّد بعضُه على بعض. يقال التجَّ البحرُ التجاجاً. وفي الحديث: "مَن ركِب البحر إذا التجَّ فقد بَرِئتْ منه الذّمّة". والسَّيف يسمَّى لُجّاً، وإنَّما هذا على التشبيه، كأنَّه فُخِّم أمره فشبِّه بلُجّ البحر، ومن ذلك حديث طلحة: "فقدَّمُوا فوضعوا اللُّجَّ على قَفيَّ([16])". ويقال: لجلجَ الرّجُل المُضْغَة في فيه، إذا ردَّدها ولم يُسغْها. قال زهير:
يلجلجُ مُضغةً فيها أنيض *** أصَلَّتْ فهي تحت الكشحِ داءُ([17])واللَّجلاج: الذي يلجلِجُ في كلامه لا يُعرِب. واللَّجَّة: الجَلبَة. قال أبو النَّجم:
* في لَجَّةٍ أمسِكْ فُلاناً عن فُلِ([18]) *
ويقولون: في فؤادِ فلانٍ لَجاجَةٌ، وهو أن يَخْفُِقَ لا يسكن من الجوع. وهو من* اللَّجَاجِ، واللَّجاجُ الظَّلام: اختلاطه، وهو مشبَّه بالتجاج البحر. ويستعار هذا فيقال عين مُلْتجَّة: شديدة السَّواد.
(لح)  اللام والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازمةٍ ومُلازَّة. يقال: ألَحَّ على الشَّيءِ إلحاحاً، إذا أقبَلَ عليه ولم يَفتُر. ويقال: لَحِحَتْ عينُه، إذا التصقَتْ([19]). ومنه قولهم: هو ابنُ عَمِّه لَحَّاً، أي لاصق النَّسب. والمِلْحاح: القَتَبُ يَعَضُّ على غارب البعير. ويقال ألحّ السّحابُ، إذا دامَ مطرُه. وقال في القَتَب:
* ألَحَّ على أكتافِهِمْ قَتَبٌ عُقَرْ([20]) *
ويقال: تَلحلحَ القومُ، إذا أقاموا مَكانَهم لم يبرحوا. قال:
* أقاموا على أثقالِهِمْ وتلَحْلَحُوا([21]) *
ويقال: مكانٌ لاَحٌّ: ضيِّق. ورَحَىً مِلحاحٌ على ما تطحنه. ويقال: ألحَّ الجمل، كما يقال خَلأت النّاقة، وحَرَن الفرسُ، وذلك إذا لم يكد يَنْبعِثُ.
(لخ)  اللام والخاء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاطٍ. يقال سكرانُ مُلْتَخٌّ، أي مختلط. والتَخَّ على القوم أمرُهم: اختلَط والتَخَّ عُشْبُ الأرض: اختلَط.
ومن الباب: لَخَّتْ عينُه، إذا دام دمعُها، ويكون ذلك من كِبَر. قال:
* وسال غَرْبُ عَينِه ولَخّا([22]) *
ومن الباب اللَّخْلخانيَّة: العُجْمة في المَنطِق.
(لد)  اللام والدال أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على خِصامٍ، والآخَر يدلُّ على ناحيةٍ وجانب.
فالأول اللَّدَد، وهو شِدّة الخُصومة. يقال رجلٌ ألَدُّ وقَوم لُدٌّ. قال الله تعالى: ﴿وَتُنْذرَ بِهِ قَوْماً لُدَّاً([23])﴾ [مريم 97]. واللَّديدان: جانِبا العُنُق وصَفحتاه. ولَدِيدا الوادي: جانِباه، ولذلك يقال: تَلدَّد، إذا التفتَ يميناً وشِمالاً متحيِّراً. واللَّدُود: ما سُقِيَ الإنسانُ في أحد شِقّي وجهِه من دواء. وقد لُدَّ، والتدَدْتُ أنا. قال ابنُ أحمر:
شرِبتُ الشُّكاعى والتَددْتُ ألِدَّة *** وأقبلتُ أفواهَ العروقِ المَكاوِيا([24])ومن الباب قولهم: ما أجِدُ دون هذا الأمرِ مُحْتدّاً ولا مُلتدّاً، أي لا أجِدُ عنه مَعْدِلاً. وإذا عَدَل عنه فقد صار في جانبٍ منه. ومن الباب: ما زِلتُ أُلاَدُّ عنك، أي أدافِع، كأنَّه يَعْدِل بالشَّرِّ عنه.
ومما شذَّ عن هذا الباب: اللَّدُّ: الجُوَالِق، كذا قالوا، وأنشدوا:
* كَأنَّ لَدَّيهِ على صَفْحِ جَبَلْ([25]) *
ويمكن أن يقال هذا أيضاً لأنَّه يكون على جنب المحمول عليه إذا كانا عِدْلَين.
(لذ)  اللام والذال أصل صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على طِيبِ طعمٍ في الشَّيء. من ذلك اللَّذّة واللَّذَاذَة: طيبُ طَعم الشَّيء. قال:
……………………………...............([26]).
واللَّذُّ: النَّوم في قوله:
* ولَذٍّ كَطَعم الصَّرخَدِيِّ([27]) *
قال الفرّاء: رجلٌ لذٌّ: حسنُ الحديث.
(لز)  اللام والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازمة ومُلاصَقة. يقال: لُزَّ به، إذا لَصِق به لَزَّاً ولَزَازاً. ولازَزْتُه: لاصقته. ورجلٌ لِزَازُ خَصمٍ، إذا كان يُلازُّه ولا يَكُِعُّ عنه. والملزَّزُ: المجتمِعُ الخَلْق. واللَّزّ: الطَّعن. وهو من قياس الباب. واللَّزائز: ما اجتمع من اللَّحم في الزَّور مما يَلِي المِلاط. قال:
* ذي مِرفقٍ بانَ عن اللزائزِ([28]) *
ومن الباب كَزٌّ لَزٌّ، ويجوز أن يكون لَزٌّ إتباعاً.
(لس)  اللام والسين أصيل يدلُّ على لحس الشَّيء. قال ابنُ الأعرابيّ: اللَّسُّ: اللحس، ويقال: ألَسَّتِ الأرضُ، إذا طلَعَ أوّلُ نباتِها. قال: وسمِّي بذلك لأنَّ المال يَلُسُّه. ولسَّتِ الدابّةُ الخَلاَ بلسانها تَلُسُّه لَسَّاً. قال:
* قد اخضَرَّ من لسِّ الغَميرِ جحافُله([29]) *
ويقال لذلك النَّبات اللُّساسُ أيضاً. قال:
* في باقِلِ الرِّمثِ وفي اللُّساسِ([30]) *
(لص)  اللام والصاد أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على ملازَّةٍ ومقاربةٍ . من ذلك اللَّصَص، وهو تقارُب المَنْكِبَين، يكادان يمسَّان الأذُنين. والألَصُّ: المتقارب الأضراس أيضاً. ويقال لُصِّصَ البُنيانُ مثل رُصِّص. ويقال إنَّ الجبهة الضيِّقة اللَّصَّاء. واللَّصَّاء من الغنم: التي أقبلَ أحد قرنَيها على الوجه. ومن الباب اللِّصُّ، لأنَّه يلصَق بالشَّيء يريد أخْذَه. وفِعلُه اللَّصُوصية بفتح اللام([31]) *ويقال أرضٌ مَلَصَّةٌ: كثيرة اللُّصوص.
(لض)  اللام والضاد، ذكر الخليل أنَّ اللَّضْلاضَ: الدَّليل. قال: ولَضلَضَتُهُ: التفاتُه وتحفُّظه.
(لط)  اللام والطاء أُصَيلٌ صحيح، يدلُّ على مقارَبة ومُلازَمَة وإلحاح من ذلك قولهم: ألَطَّ الرّجل، إذا اشتدَّ في الأمر. ويقال لطّ به: لَزِمه. وكلُّ شيءٍ سُتِرَ بشيءٍ فقد لُطَّ به. ولَطَّت النّاقةُ بذَنبِها، إذا جعلَتْه بين فخِذَيْها في مَسِيرها. واللَّطُّ: قِلادةٌ من حَنْظلٍ، وسُمِّيت لَطَّاً لملازمتِها النَّحر. والجمع لِطَاط. واللِّطَاط: حرف الجبل. ومِلطاط البعير: حرفٌ في وسَط رأسِه. والمِلطاط: حافَة الوادِي، وسمِّي كلُّ ذلك لأنَّه ملازِمٌ لا يُفارِق. واللِّطْلِط: العجوز الكبيرة، لأنها ملازمةٌ لمكانها لا تكاد تبرح.
(لظ)  اللام والظاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ملازَمَة. يقال: ألظَّ الرّجلُ بالشَّيء، إذا لازَمَه. وفي الحديث: "ألِظُّوا بياذَا الجلالِ والإكرامِ"، أي الزَموا هذا وأكثِروا منه في دعائكم. ويقال: ألَظَّ المطرُ: دام. ويقولون: الإلظاظ: الإشفاق على الشَّيء؛ وليس ببعيد القياسِ من الباب.
(لع)  اللام والعين أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على اضطرابٍ وبَصْبصَة([32]). من ذلك اللَّعْلَع: السَّراب؛ ولعلعتُه: بَصبصتُه. وتَلعلع الشَّيء: اضطرَبَ حتَّى تكسَّر. ولَعْلعَ الكلبُ: دَلَع لسانَه. وامرأة لَعَّةٌ: خفيفة. وتلعلع من الجُوع: تضوَّر. واللَّعَاعة: بقلَة ناعمة. وألعَّتِ الأرضُ: أنبتَتَ اللُّعَاع؛ وتلعَّيتُ: أخذتُ اللعاع. وهذه الكلمةُ الأخيرة شاذة.
(لغ)  اللام والغين. ذكر بعضُهم: لَغْلغَ طعامَه: روَّاه بالدَّسَم.
(لف)  اللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تلوِّي شيء على شيء. يقال: لفَفْتُ الشّيءَ بالشّيء لفَّاً. ولففت عِمامَتي على رأسي. ويقال: جاء القومُ ومَن لَفَّ لَفَّهم، أي من تأشَّبَ إليهم، كأنَّه التفَّ بهم. قال الأعشى:
وقد ملأت قيسٌ ومن لَفَّ لَفَّها *** نُبَاكاً فَقوَّاً فالرَّجا فالنَّواعصا([33])ويقال للعَيِيِّ: أَلَفُّ، كأنَّ لسانَه قد التفَّ، [و] في لسانه لَفَفٌ. والألفاف: الشَّجرُ يلتفُّ بعضه ببعض. قال الله تعالى: ﴿وَجَنَّاتٍ ألْفَافاً﴾ [النبأ 16]. والألَفُّ: الذي تَدانى فَخِذاه من سِمَنه، كأنَّهما التفَّتا؛ وهو اللفَف. قال:
عِِراض القَطَا ملتفّةٌ رَبَلاتُها *** وما اللُّفُّ أفخاذاً بتاركةٍٍ عَقْلا
ويقال للرّجُل الثَّقيل البطيء: ألَفُّ. واللَّفيف: ما اجتمعَ من الناس من قبائلَ شتَّى. وألَفَّ الرّجلُ رأسَه في ثيابه، وألفَّ الطائرُ رأسه تحت جناحِه. وحكى بعضهم: في الأرض تلافيفُ من عُشْب. ولفَفْتُه حقه: منعته.
(لق)  اللام والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على صِياح وجَلَبة. من ذلك اللَّقلقَة: الصِّياح. وكذلك اللَّقلاق. واللَّقلَق: اللِّسان. وفي الحديث: "من وقِيَ شَرَّ لَقْلَقِه وقَبقَبِه وذَبْذَبِهْ فقد وُقي شِرَّةَ الشَّبابِ كلَّها". ولَقَّ عينَه، إذا ضرَبَها بيده، ولعلَّ ذلك للوَقع([34]) يُسْمَع. وأمَّا اللَّقْلَقة فالاضطراب، وهو قريبٌ من المقلوب، كأنَّه مُقَلقَل، وهو الذي لا يَقَِرُّ مكانَه. قال امرؤ القيس:
* بطرفٍ مُلَقْلَقِ([35]) *
(لك)  اللام والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على تداخُلٍ في الشَّيء. من ذلك اللَّكِيك: اللَّحم المتداخِلُ في العِظام. واللُّكالِك: البعير المكتنِزُ اللَّحم. ويقال: التكَّ القومُ: ازدحموا. واللُّكِّيُّ: الحادر([36]) اللَّحيم.
ومما شذَّ عن الباب اللَّكيك([37]): شجرةٌ ضعيفة. وقال امرؤ القيس في اللَّحم اللكيك:
فظل صِحابِي يَشتَوُون بنَعْمةٍ *** يصُفُّون غاراً باللَّكِيك الموشَّقِ([38]) --------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب اللام والميم وما يثلثهما".
([2]) في الأصل: "الخيل" تحريف، وإنما هو الجنبل، وهو القدح الضخم. وأنشده في اللسان (لمم) منسوباً لأبي النجم العجلي، وفي (جنبل) بدون نسبة.
([3]) قائله عقيل بن أبي طالب، كما في اللسان (لمم). وبعده:
*ومن مريد همه وغمه*
          قال في اللسان: "ووافق الرجز من غير قصد".
([4]) هي في حديث تعويذ الحسن والحسين: "أعيذكما بكلمات الله التامة، من كل شيطان وهامة، ومن شر كل عين لامة".
([5]) في اللسان أن اللهله: الأرض الواسعة يضطرب فيها السراب.
([6]) لرؤبة في ديوانه 166 واللسان (لهله).
([7]) لأبي زبيد الطائي في الخزانة (3: 382) وسيبويه (2: 32) والأغاني (4: 183) ومثله في الأغاني  (19: 158) قول النمر بن تولب:
علقت لوا تكررها *** إن لوا ذاك أعيانا
([8]) هو المضرب بن كعب، كما في الصحاح واللسان (لبب) والتاج (بعد) والقالى (2: 171).
([9]) سبق الاستشهاد بالكلمتين الأخيرتين في (شبل). وهو جزء من بيت للكميت، وهو بتمامه كما في اللسان (لبب، شبل):
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك الملبلب والمشبل
 ([10]) في الأصل: "يبتغي".
([11]) يقال من باب فرح وضرب، الأولى لأهل الحجاز والثانية لأهل نجد. ويقال أيضاً لببت تلب بضم باء الماضي وفتح لام المضارع. قال صاحب القاموس: ليس له نظير في كلامهم. قلت: أما قولهم في المضاعف عززت الشاة بضم الزاي، إذا قل لبنها، فليس نظيراً لهذا، لأن ماضيه تعز بضم العين لا فتحها. انظر ليس في كلام العرب لابن خالويه 9 واللسان (عزز).
([12]) في الأصل: "اللبيب"، تحريف.
([13]) لذي الرمة في ديوانه 3 واللسان (لبب).
([14]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 171 واللسان (لثث). وليس شاهداً لما قبله، بل لما بعده. فاللثلثة في البيت معناها التردد.
([15]) الدقعاء، بالدال: عامة التراب، وقيل التراب الدقيق. وفي الأصل: "الرقعاء" بالراء، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) في اللسان: "وفي حديث طلحة بن عبيد [الله]: إنهم أدخلوني الحش، وقربوا فوضعوا اللج على قفي".
([17]) وكذا ورد إنشاده في اللسان (لجج، أنض) مطابقاً لما مضى في (أنض)، ونبهت هناك على صواب روايته. انظر ديوان زهير 82.
([18]) أنشده في اللسان (لجج، فلن).
([19]) في الأصل: "التفت"، صوابه في المجمل واللسان.
([20]) للبعيث المجاشعي، كما في اللسان (لحح، عقر) وسبق إنشاده في (عقر). وصدره: * ألد إذا لاقيت يوماً بخطة *
([21]) لابن مقبل، في اللسان (لحح) وصدره: * بحي إذا قيل اظعنوا قد أتيتم *
([22]) اللسان (جلخ، لخخ) ومجالس ثعلب 451. وأنشده في أمالي الزجاجي 78 والخزانة (3: 104) رواية عن ثعلب. ونقل البغدادي نسبة الرجز إلى العجاج، وليس في ديوانه بل في ملحقاته 76. وفي الأصل: "وسار"، صوابه في المجمل والمراجع المتقدمة.
([23]) في الأصل: "لتنذر به"، تحريف. وهي الآية 97 من سورة مريم: "فإنما يسرناه بلسانك لتبشر به المتقين وتنذر به قوماً لدا".
([24]) أنشده في اللسان (شكع، لدد، قبل).
([25]) أنشده في اللسان (لدد)، وكذا في المجمل.
([26]) بياض في الأصل، ولعله يعني قول الربيع بن ضبع، في أمالي القالي (3: 215) والخزانة (3: 106) وسيبويه (1: 106، 293):
إذا عاش الفتى مائتين عاماً *** فقد ذهب اللذاذة والفتاء
          وقد سبق إنشاد هذا البيت في (فتي).
([27]) للراعي، وهو بتمامه كما في اللسان (صرخد، لذذ):
ولذ كطعم الصرخدي طرحته *** عشية خمس القوم والعين عاشقه
          برفع "عاشقه" لأن قبله:
وسربال كتان لبست جديده *** على الرحل حتى أسلمته بنائقه
وروى في اللسان بيتاً آخر مجهول القائل عنده، وهو:
ولذ كطعم الصرخدي تركته *** بأرض العدى من خشية الحدثان
وأنشد بعده الجاحظ في الحيوان (1: 662) يعني كلباً:
ومبد لي الشحناء بيني وبينه *** دعوت وقد طال السرى فدعاني
([28]) لإهاب بن عمير، في اللسان (لزز). وأنشده في المجمل (لز).
([29]) لزهير في ديوانه 131 واللسان (غمر، لسس) والمخصص (10: 185). وصدره: * ثلاث كأقواس السراء وناشط *
([30]) أنشده في اللسان (لسس، هوس) والمخصص (10: 185).
([31]) ويقال بضمها أيضاً، كما في اللسان.
([32]) في الأصل: "وبصبص".
([33]) ديوان الأعشى 109 ومعجم البلدان (نباك، النواعص).
([34]) الوقع: صوت الضرب. وفي الأصل: "للوقوع".
([35]) قطعة من بيت لـه ليس في ديوانه المطبوع. وفي اللسان: "وجلاها بطرف ملقلق". وقد وجدته في مخطوطتي دار الكتب برواية الطوسي، وخرابنداذ، وهو بتمامه:
رأى أرنباً فانقض يهوي أمامه *** إليها وجلاها بطرف ملقلق
 ([36]) في الأصل: "الحادل"، صوابه في المجمل.
([37]) لم يذكره في اللسان. وفي القاموس: "وكأمير: القطران، وشجرة ضعيفة، وموضع".
([38]) روي في ديوان امرئ القيس في مخطوطتي دار الكتب.

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
 (**لم**)  **اللام** ve **الميم**; aslı sahih olup bir toplanmaya, yaklaşmaya ve bitişmeye delâlet eder. Denir: **لَمَمْتُ شَعَثه**, onun hâlinden dağınık yayılmış olanı topladığın zaman. Ve denir: **صخرةٌ ملَمْلَمَةً**; yani sert, yuvarlak; ve **ملمومة** da. Dedi:
* **ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ**([2]) *
Ve babdandır: **ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً**, ona indiğin ve ona bitiştiğin zaman. Amma **اللَّمَم** hakkında denir: günahın vâki olması değildir; ancak ona yaklaşmaktır, sonra ondan çekinir. Allah Teâlâ dedi: ﴿الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الإثْمِ وَالفَوَاحِشَ إلا **اللّمَمَ**﴾ [النجم 32]. Ve denir: falana cinlerden bir **لَمَّة** isabet etti; bu, dokunma gibidir. Dedi:
* **أُعِيذُه من حادثاتِ اللمَّهْ**([3]) *
Ve babdandır **اللِّمَّة**, **اللام**’ın kesriyle: saç, iki kulağın yumuşağını geçtiği zaman; sanki bununla adlandırıldı, çünkü iki omzu koklar ve onlara yaklaşır. Ve **كتيبة ملمومة**: sayısı çoğaldı ve içinde **المِقْنَب** **المِقْنب**e toplandı. Ve **المُلِمَّة**: dünyanın musibetlerinden olan nâzile. Amma **العين اللاَّمَّة**([4]) hakkında denir: asıl **مُلِمَّة** idi; **السّامّة** ile birleştirildiği vakit **لامَّة** denildi; o, kötülükle isabet edendir. Ve bu, o kıyastır.
Amma "**لم**" ise bir edattır; denir ki aslı **لا**’dır; bu edatların kıyası yoktur.
(**لن**)  **اللام** ve **النون**. Bir kelime-edat; o da **لن**’dir; gelecek fiili nefyeder. Ve **الخليل**’den nakledildi ki **لنْ**’in aslı **لا أَنْ**’dır.
(**له**)  **اللام** ve **الهاء**; bir asl olup bir şeyde inceliğe ve hafifliğe delâlet eder. Ondandır **اللَّهْلَه**: dokuması kötü elbise; aynı şekilde söz ve şiir. Ondandır **اللُّهْلُه**: süreklilik gösteren serap([5]). Dedi:
* **ومخفِقٍ مِن لُهْلُه ولُهْلُهِ**([6]) *
Cemi **لهالِهُ**’dur.
(**لو**)  **اللام** ve **الواو** bir kelime-edat; o da **لو**’dur; onunla temenni edilir. Arapça ehli der ki: **لو**, bir şeyin, başka bir şeyin imkânsızlığı sebebiyle imkânsızlığına; ve onun, başka bir şeyin vuku bulması sebebiyle vuku bulmasına delâlet eder. Onların “**لو** خرج زيد لخرجت” sözü gibi. **لو**’yu isim yaptığın vakit şeddelersin; denir: **أكثرتَ من اللَّوِّ**. **الخليل** inşad etti:
ليتَ شعري وأين منِّيَ ليتٌ *** إنَّ **لَيتاً** وإنَّ **لَوَّاً** عناءُ([7])
(**لأ**)  Amma **اللام** ve **الهمزة** ise safiyet ve parıltıya delâlet eder. Ondandır: **تلألأت اللُّؤلؤة**; ve onunla adlandırıldı, çünkü o **تَلأْلأ** eder. Araplar der: "**لا أفعله ما لألأت الفُور بأذنابها**" yani onları hareket ettirmediği ve onlarla parlamadığı müddetçe.
(**لب**)  **اللام** ve **الباء**. Sahih bir asl; bir bağlı kalmaya ve sebat etmeye, ve bir hâlisliğe ve iyiliğe delâlet eder.
Birincisi: **ألَبَّ بالمكان**, orada ikamet ettiği zaman; **يُلبُّ إلبابا**. Ve bir adam: bu işte **لَبٌّ**, ona bağlı kaldığı zaman. Ve **الفرّاء** nakletti: **امرأةٌ لَبَّةٌ**: kocasını seven; manası, onun sevgisi üzerinde daima sabit olmasıdır. Ve babdandır **التلبية**; o, **لَبَّيْك** sözüdür. Dediler: manası “ben senin itaatin üzere ikamet ediciyim”dir. Masdar üzere nasb olundu; “cevap üstüne cevap” manasıyla tesniye edildi. Ve **اللّبيب**: **المُلبِّي**. Şair dedi([8]):
فقلت لها فِيئي إليكِ فإنَّني *** حرامٌ وإنِّي بعدَ ذاكِ لبيبُ
Yani: ihramlı, telbiye eden. Ve babdandır: **لبْلَبَ** şeyden; korktu, o hâlde o **ملبلب**’dir. Ve dedi:
* **مِنّا المُلَبلِبُ والمشبِلُ**([9]) *
Ve bu, sevgi üzerinde sebatten olur.
Diğer mana: **اللُّب** mâlûmdur; her şeyden; o, onun hâlisi ve ondan seçilip alınandır([10]); bundan dolayı akla **لُبّ** denildi. Ve bir adam **لبيب**: yani akıllı. Ve **لَبَّ يلبُّ**([11]). Her şeyin hâlisi onun **لُباب**’ıdır.
Ve babdandır **اللَّبَّة**; o, göğüsten gerdanlığın yeri; o yer hâlistir. Aynı şekilde **اللَّبَب**([12]). Denir: **لببتُ الرّجُل**: onun **لَبَّتَه**’sini vurdum. Ve kuşanan kimseye derler: **متلبِّب**; sanki elbisesini **لَبَّتِه**’ne doğru sıvamış olarak bağladı. Ve atın **لَبَبُ**’u mâlûmdur. Teşbih manası üzere, kumdan **اللَّبَب**: bir dağa yakın olup bir ovaya bitişik olan şey. Dedi:
بَرّاقة الجيدِ واللّباتُِ واضحةٌ *** كأنَّها ظبيةٌ أفضَى بها لَبَبُ([13])Ve bundan şâz olan: onların “**اللَّبَاب**: ot” demeleridir. Ve **اللَّبلاب**: bitki.
(**لت**)  **اللام** ve **التاء** tek bir kelimedir. Denir: **لتَّ السّويقَ بالسَّمْن**; onu yağ ile yoğurduğu zaman; **يلُتُّه لَتَّاً**; fâil **لاتٌّ**dur. Ve **ابن الأعرابيّ**’den zikredildi: **لُتَّ فلانٌ بفلانٍ**, ona eşlendiği zaman. Eğer sahihse, bu ibdal babındandır; sanki **التاء**, **زاء**’dan ibdal edilmiştir.
(**لث**)  **اللام** ve **الثاء** sahih bir asl; ikamete ve devamlılığa delâlet eder. Denir: **ألثَّ المطر**, devam ettiği zaman; **الإلثاث**: ikamet. Ve **لثلث** manaca **ألَثَّ** gibidir. Dedi:
* لا خيرَ في وُدِّ امرئٍ ملثلِث([14]) *
Hayrı olmayan tereddüt edeni kastetti. O, sevgi ikameti hususunda **يُلثلِِِث** edendir. Ve denir: **لثلثته عن حاجته**: onu ihtiyacından alıkoydum. Ve **تَلثلثَ الرّجُلُ في الدَّقعاء**([15]): yuvarlandı.
(**لج**)  **اللام** ve **الجيم** sahih bir asl; bir şeyin bir kısmının bir kısmı üzerinde gidip gelmesine ve bir şeyi tekrarlamaya delâlet eder. Ondandır **اللَّجاج**; denir: **لَجَّ يَلَجُّ**; ve sen **لجِجتَ** “**فَعِلت**” üzere; **لَجَجاً** ve **لَجَاجاً**. Ve babdandır: denizin **لُجُّ**’u; o, onun derinidir; aynı şekilde onun **لُجَّته**; çünkü onun bir kısmı bir kısmı üzerinde gidip gelir. Denir: **التجَّ البحرُ التجاجاً**. Hadiste: "Denize binen kimse, deniz **التجَّ** ettiği vakit, zimmet ondan beri olmuştur." Kılıca **لُجّ** denir; bu ancak teşbih üzeredir; sanki onun işi büyütüldü de denizin **لُجّ**’una benzetildi. Ve ondandır **طلحة** hadisi: "Onlar öne geçtiler, **اللُّجَّ**’u enseme koydular([16])." Ve denir: **لجلجَ الرّجُل المُضْغَة في فيه**, onu çiğneyip ağzında evirip çevirdiği ve onu yutmadığı zaman. **زهير** dedi:
يلجلجُ مُضغةً فيها أنيض *** أصَلَّتْ فهي تحت الكشحِ داءُ([17])Ve **اللَّجلاج**: sözünde **يلجلِج** eden, i‘rab etmeyen. Ve **اللَّجَّة**: gürültü. **أبو النَّجم** dedi:
* في لَجَّةٍ أمسِكْ فُلاناً عن فُلِ([18]) *
Ve derler: falanın kalbinde bir **لَجاجَة** vardır; o, açlıktan çarpmasıdır; sakinleşmez. Bu, **اللَّجَاجِ**dandır. Ve **اللَّجاجُ الظَّلام**: onun karışmasıdır; denizin **التجاج**’ına benzetilmiştir. Bu ödünç alınır da denir: **عين مُلْتجَّة**: şiddetli siyahlı.
(**لح**)  **اللام** ve **الحاء** sahih bir asl; bir yapışıp kalmaya ve bitişmeye delâlet eder. Denir: **ألَحَّ على الشَّيءِ إلحاحاً**, ona yöneldiği ve gevşemediği zaman. Ve denir: **لَحِحَتْ عينُه**, yapıştığı zaman([19]). Ondandır onların sözü: o, amcaoğlunun **لَحَّاً**’ıdır; yani nesepçe yapışık. Ve **المِلْحاح**: devenin hörgücü üzerine ısırır gibi binen semerdir. Ve denir: **ألحّ السّحابُ**, yağmuru devam ettiği zaman. Ve semer hakkında dedi:
* ألَحَّ على أكتافِهِمْ قَتَبٌ عُقَرْ([20]) *
Ve denir: **تَلحلحَ القومُ**, yerlerinde ikamet ettikleri, ayrılmadıkları zaman. Dedi:
* أقاموا على أثقالِهِمْ وتلَحْلَحُوا([21]) *
Ve denir: **مكانٌ لاَحٌّ**: dar. Ve **رَحَىً مِلحاحٌ**: öğüttüğü şeye karşı. Ve denir: **ألحَّ الجمل**, tıpkı “**خَلأت النّاقة**” ve “**حَرَن الفرسُ**” denildiği gibi; bu, neredeyse harekete geçmediği zamandır.
(**لخ**)  **اللام** ve **الخاء** sahih bir asl; karışmaya delâlet eder. Denir: **سكرانُ مُلْتَخٌّ**; yani karışmış. Ve kavmin işi hakkında **التَخَّ**: karıştı. Ve yerin otu **التَخَّ**: karıştı.
Ve babdandır: **لَخَّتْ عينُه**, gözyaşı devam ettiği zaman; bu, ihtiyarlıktan olur. Dedi:
* وسال غَرْبُ عَينِه ولَخّا([22]) *
Ve babdandır **اللَّخْلخانيَّة**: sözde yabancılık.
(**لد**)  **اللام** ve **الدال** iki sahih asıldır: biri çekişmeye delâlet eder; diğeri bir tarafa ve yana delâlet eder.
Birincisi **اللَّدَد**’dir; o, çekişmenin şiddetidir. Denir: **رجلٌ ألَدُّ** ve kavim **لُدٌّ**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَتُنْذرَ بِهِ قَوْماً **لُدَّاً**([23])﴾ [مريم 97]. Ve **اللَّديدان**: boynun iki yanı ve iki yüzüdür. Ve vadinin **لَدِيدا**’sı: iki yanıdır; bundan dolayı denir: **تَلدَّد**, şaşkın olarak sağa sola döndüğü zaman. Ve **اللَّدُود**: insanın yüzünün iki yanından birine içirilen ilaçtır. Ve o **لُدَّ**; ben de **التدَدْتُ**. **ابنُ أحمر** dedi:
شرِبتُ الشُّكاعى والتَددْتُ ألِدَّة *** وأقبلتُ أفواهَ العروقِ المَكاوِيا([24])Ve babdandır onların sözü: bu işin ötesinde bir **مُحْتدّاً** da bir **مُلتدّاً** da bulamıyorum; yani ondan bir sapma bulamıyorum. Ondan saptığı vakit, onun bir yanında olmuş olur. Ve babdandır: **ما زِلتُ أُلاَدُّ عنك**, yani savunurum; sanki kötülüğü ondan saptırır.
Ve bu babdan şâz olan: **اللَّدُّ**: çuval; böyle dediler; ve inşad ettiler:
* كَأنَّ لَدَّيهِ على صَفْحِ جَبَلْ([25]) *
Ve bu da söylenebilir; çünkü iki denk olduğu vakit, taşınan şeyin üzerinde onun bir yanında olur.
(**لذ**)  **اللام** ve **الذال** tek sahih bir asl; bir şeyde tadın hoşluğuna delâlet eder. Ondandır **اللَّذّة** ve **اللَّذَاذَة**: bir şeyin tadının hoşluğu. Dedi:
……………………………...............([26]).
Ve **اللَّذُّ**: şu sözde uykudur:
* ولَذٍّ كَطَعم الصَّرخَدِيِّ([27]) *
**الفرّاء** dedi: **رجلٌ لذٌّ**: sözü güzel.
(**لز**)  **اللام** ve **الزاء** sahih bir asl; yapışıp kalmaya ve bitişmeye delâlet eder. Denir: **لُزَّ به**, ona yapıştığı zaman; **لَزَّاً** ve **لَزَازاً**. Ve **لازَزْتُه**: ona yapıştım. Ve bir adam: **لِزَازُ خَصمٍ**, hasmına yapışıp ondan geri durmadığı zaman. Ve **الملزَّزُ**: yaratılışı toplanık olan. Ve **اللَّزّ**: saplama. Bu, babın kıyasındandır. Ve **اللَّزائز**: boğazda, **المِلاط**’a bitişik yerde etten toplanan şey. Dedi:
* ذي مِرفقٍ بانَ عن اللزائزِ([28]) *
Ve babdandır **كَزٌّ لَزٌّ**; ve **لَزٌّ**’un, tâbi kılma olarak olması câizdir.
(**لس**)  **اللام** ve **السين**; bir asl olup bir şeyi yalamaya delâlet eder. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: **اللَّسُّ**: yalamadır. Ve denir: **ألَسَّتِ الأرضُ**, bitkisinin ilki çıktığı zaman. Dedi: bununla adlandırıldı; çünkü mal onu **يَلُسُّ** eder. Ve binek hayvanı diliyle **الخَلاَ**’yı yaladı; **تَلُسُّه لَسَّاً**. Dedi:
* قد اخضَرَّ من لسِّ الغَميرِ جحافُله([29]) *
Ve o bitkiye **اللُّساسُ** da denir. Dedi:
* في باقِلِ الرِّمثِ وفي اللُّساسِ([30]) *
(**لص**)  **اللام** ve **الصاد**; sahih bir asl olup bitişmeye ve yaklaşmaya delâlet eder. Ondandır **اللَّصَص**; o, iki omzun birbirine yaklaşmasıdır; neredeyse iki kulağa değecek olurlar. Ve **الألَصُّ**: azı dişleri de birbirine yakın olan. Ve denir: **لُصِّصَ البُنيانُ**; **رُصِّص** gibi. Ve denir: dar alın **اللَّصَّاء**dır. Ve koyundan **اللَّصَّاء**: iki boynuzundan birinin yüze yöneldiği. Ve babdandır **اللِّصُّ**; çünkü almak istediği şeye yapışır. Onun fiili **اللَّصُوصية**’dir; **اللام**’ın fethiyle([31]). Ve denir: **أرضٌ مَلَصَّةٌ**: hırsızları çok.
(**لض**)  **اللام** ve **الضاد**; **الخليل** zikretti ki **اللَّضْلاضَ**: kılavuzdur. Dedi: ve **لَضلَضَتُهُ**: onun dönüp bakması ve sakınmasıdır.
(**لط**)  **اللام** ve **الطاء**; sahih bir asl olup yaklaşmaya, yapışıp kalmaya ve ısrara delâlet eder. Ondandır onların sözü: **ألَطَّ الرّجل**, işte şiddetlendiği zaman. Ve denir: **لطّ به**: ona yapıştı. Ve bir şey bir şeyle örtüldüyse, onunla **لُطَّ** edilmiştir. Ve dişi deve **لَطَّت** kuyruğuyla; yürüyüşünde onu iki uyluğu arasına koyduğu zaman. Ve **اللَّطُّ**: hanzalden bir gerdanlıktır; **لَطَّاً** diye adlandırıldı, boğaza yapışık kalmasından dolayı. Cemi **لِطَاط**. Ve **اللِّطَاط**: dağın kenarı. Ve devenin **مِلطاط**’ı: başının ortasında bir kenar. Ve **المِلطاط**: vadinin kıyısı; bütün bunlar, yapışık olup ayrılmadığı için adlandırıldı. Ve **اللِّطْلِط**: büyük yaşlı kadın; çünkü yerinde yapışık kalır, neredeyse ayrılmaz.
(**لظ**)  **اللام** ve **الظاء** sahih bir asl; yapışıp kalmaya delâlet eder. Denir: **ألظَّ الرّجلُ بالشَّيء**, ona yapışıp kaldığı zaman. Hadiste: "**ألِظُّوا بياذَا الجلالِ والإكرامِ**"; yani bunu tutun ve duanızda onu çoğaltın. Ve denir: **ألَظَّ المطرُ**: devam etti. Ve derler: **الإلظاظ**: bir şeye acımaktır; babdan kıyasa uzak değildir.
(**لع**)  **اللام** ve **العين**; sahih bir asl olup çalkantıya ve **بَصْبصَة**([32])’ye delâlet eder. Ondandır **اللَّعْلَع**: serap; ve **لعلعتُه**: onu **بَصبصتُه** ettim. Ve **تَلعلع** şey: çalkandı, ta ki kırılıp parçalandı. Ve köpek **لَعْلعَ**: dilini sarkıttı. Ve **امرأة لَعَّةٌ**: hafif. Ve açlıktan **تلعلع**: kıvrandı. Ve **اللَّعَاعة**: yumuşak bir ot. Ve yer **ألعَّت**: **اللُّعَاع** bitirdi; ve **تلعَّيتُ**: **اللعاع** aldım. Bu son kelime şâzdır.
(**لغ**)  **اللام** ve **الغين**. Bazıları zikretti: **لَغْلغَ طعامَه**: onu yağla suladı.
(**لف**)  **اللام** ve **الفاء** sahih bir asl; bir şeyin bir şey üzerine dolanmasına delâlet eder. Denir: **لفَفْتُ الشّيءَ بالشّيء لفَّاً**. Ve sarığımı başıma sardım. Ve denir: kavim geldi ve onları saran kimse de geldi; yani onlara katılan; sanki onlara dolandı. **الأعشى** dedi:
وقد ملأت قيسٌ ومن لَفَّ لَفَّها *** نُبَاكاً فَقوَّاً فالرَّجا فالنَّواعصا([33])Ve pelteğe denir: **أَلَفُّ**; sanki dili dolanmıştır; ve dilinde **لَفَفٌ** vardır. Ve **الألفاف**: ağaç; bir kısmı bir kısmına dolanır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَجَنَّاتٍ **ألْفَافاً**﴾ [النبأ 16]. Ve **الألَفُّ**: şişmanlığından iki uyluğu birbirine yaklaşan; sanki ikisi dolanmıştır; o, **اللفَف**’tir. Dedi:
عِِراض القَطَا ملتفّةٌ رَبَلاتُها *** وما اللُّفُّ أفخاذاً بتاركةٍٍ عَقْلا
Ve ağır, yavaş adama denir: **ألَفُّ**. Ve **اللَّفيف**: çeşitli kabilelerden insanlardan toplanan şey. Ve adam başını elbiselerine **أَلَفَّ** etti; ve kuş başını kanadının altına **ألفَّ** etti. Ve bazıları nakletti: yerde ottan **تلافيفُ** vardır. Ve **لفَفْتُه حقه**: hakkını ondan men ettim.
(**لق**)  **اللام** ve **القاف** sahih bir asl; bağırmaya ve gürültüye delâlet eder. Ondandır **اللَّقلقَة**: bağırma. Aynı şekilde **اللَّقلاق**. Ve **اللَّقلَق**: dil. Hadiste: "Kim **لَقْلَقِه**’nin, **قَبقَبِه**’nin ve **ذَبْذَبِهْ**’nin şerrinden korunursa, gençliğin bütün azgınlığından korunmuştur." Ve **لَقَّ** gözünü; eliyle vurduğu zaman; belki bu, **الوَقع**([34]) için işitilir. Amma **اللَّقْلَقة** ise çalkantıdır; o, maklûba yakındır; sanki o **مُقَلقَل**’dir; o da yerinde durmayan kimsedir. **امرؤ القيس** dedi:
* بطرفٍ مُلَقْلَقِ([35]) *
(**لك**)  **اللام** ve **الكاف**; bir asl olup bir şeyde iç içe girmeye delâlet eder. Ondandır **اللَّكِيك**: kemiklerde iç içe geçmiş et. Ve **اللُّكالِك**: eti dolgun deve. Ve denir: **التكَّ القومُ**: sıkıştılar. Ve **اللُّكِّيُّ**: **الحادر**([36]) etli.
Ve babdan şâz olan: **اللَّكيك**([37]): zayıf bir ağaç. Ve **امرؤ القيس**, **اللَّحم اللكيك** hakkında dedi:
فظل صِحابِي يَشتَوُون بنَعْمةٍ *** يصُفُّون غاراً باللَّكِيك الموشَّقِ([38]) --------------ـــ
([1]) Asılda: "باب اللام والميم وما يثلثهما".
([2]) Asılda: "الخيل" tahriftir; ancak o **الجنبل**’dir; o, büyük kadehtir. Onu **اللسان** (**لمم**)’de **أبي النجم العجلي**’ye nispet edilmiş olarak; ve (**جنبل**)’de nispet olmaksızın inşad etti.
([3]) Söyleyeni **عقيل بن أبي طالب**’dir; **اللسان** (**لمم**)’de olduğu gibi. Ve ondan sonra:
*ومن مريد همه وغمه*
          **اللسان**’da dedi: "Kasıt olmaksızın recezle uygun düştü".
([4]) O, **الحسن** ve **الحسين**’i ta‘vîz hadîsindedir: "Sizi Allah’ın tam kelimeleriyle; her şeytandan ve haşereden; ve her **عين لامة**’nin şerrinden korurum."
([5]) **اللسان**’da: **اللهله** geniş arazidir; onda serap çalkalanır.
([6]) **رؤبة**’nindir; divanında 166 ve **اللسان** (**لهله**).
([7]) **أبي زبيد الطائي**’nindir; **الخزانة** (3: 382) ve **سيبويه** (2: 32) ve **الأغاني** (4: 183); ve bunun benzeri **الأغاني** (19: 158)’de **النمر بن تولب**’ün sözü:
علقت لوا تكررها *** إن لوا ذاك أعيانا
([8]) O, **المضرب بن كعب**’dır; **الصحاح** ve **اللسان** (**لبب**) ve **التاج** (بعد) ve **القالى** (2: 171)’de olduğu gibi.
([9]) Son iki kelimeyle daha önce (**شبل**)’de istişhad edildi. O, **الكميت**’in bir beytinin parçasıdır; ve tamamı **اللسان** (**لبب، شبل**)’de olduğu üzere:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك الملبلب والمشبل
([10]) Asılda: "يبتغي".
([11]) “**فرح**” ve “**ضرب**” babından denir; birincisi Hicaz ehline, ikincisi Necd ehline göredir. Ve ayrıca **لببت تلب**; mâzînin **باء**’sını zamme ile ve muzâri‘in **لام**’ını fetha ile denir. **القاموس** sahibi dedi: onların sözünde bunun benzeri yoktur. Dedim: Amma onların muzâafda “**عززت الشاة**” ( **الزاي**’ın zammesiyle) demeleri; sütü azaldığı zaman; bunun benzeri değildir; çünkü mâzîsi **تعز** ( **العين**’ın zammesiyle)dir, fethası değil. **ليس في كلام العرب**’a, **ابن خالويه** 9’a ve **اللسان** (**عزز**)’e bak.
([12]) Asılda: "**اللبيب**"; tahrif.
([13]) **ذي الرمة**’nindir; divanında 3 ve **اللسان** (**لبب**).
([14]) **رؤبة**’nindir; divanının zeyllerinde 171 ve **اللسان** (**لثث**). Öncekine şahit değildir; bilakis sonrakine şahit. Zira beyitte **اللثلثة**’nin manası tereddüttür.
([15]) **الدقعاء**, **الدال** ile: bütün toprak; ve denildi: ince toprak. Asılda "**الرقعاء**" **الراء** ile; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([16]) **اللسان**’da: "Ve **طلحة بن عبيد [الله]** hadîsinde: beni helağa soktular; yaklaştırdılar; **اللج**’u enseme koydular."
([17]) **اللسان** (**لجج، أنض**)’de inşadı böyle geldi; (**أنض**)’da geçenle mutabıktır; ve orada rivayetinin doğruluğuna dikkat çektim. **ديوان زهير** 82’ye bak.
([18]) **اللسان** (**لجج، فلن**)’de inşad etti.
([19]) Asılda: "التفت"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([20]) **البعيث المجاشعي**’nindir; **اللسان** (**لحح، عقر**)’de olduğu gibi; ve (**عقر**)’da daha önce inşad edildi. Sadrı:
* ألد إذا لاقيت يوماً بخطة *
([21]) **ابن مقبل**’indir; **اللسان** (**لحح**)’de; sadrı:
* بحي إذا قيل اظعنوا قد أتيتم *
([22]) **اللسان** (**جلخ، لخخ**) ve **مجالس ثعلب** 451. Onu **أمالي الزجاجي** 78 ve **الخزانة** (3: 104)’te **ثعلب**’den rivayetle inşad etti. **البغدادي** recezin nispetini **العجاج**’a nakletti; divanında değildir; bilakis zeyllerinde 76’dadır. Asılda: "وسار"; doğrusu **المجمل** ve önceki kaynaklardadır.
([23]) Asılda: "لتنذر به"; tahrif. O, **مريم** sûresinin 97. âyetidir: "فإنما يسرناه بلسانك لتبشر به المتقين وتنذر به قوماً لدا".
([24]) **اللسان** (**شكع، لدد، قبل**)’de inşad etti.
([25]) **اللسان** (**لدد**)’de inşad etti; ve **المجمل**’de de böyledir.
([26]) Asılda boşluk; belki **الربيع بن ضبع**’ın sözünü kasteder; **أمالي القالي** (3: 215) ve **الخزانة** (3: 106) ve **سيبويه** (1: 106، 293)’te:
إذا عاش الفتى مائتين عاماً *** فقد ذهب اللذاذة والفتاء
          Bu beyit daha önce (**فتي**)’de inşad edildi.
([27]) **الراعي**’nindir; ve tamamı **اللسان** (**صرخد، لذذ**)’de olduğu üzere:
ولذ كطعم الصرخدي طرحته *** عشية خمس القوم والعين عاشقه
          "عاشقه"nin ref‘i ile; çünkü ondan önce:
وسربال كتان لبست جديده *** على الرحل حتى أسلمته بنائقه
Ve **اللسان**’da, onda söyleyeni meçhul başka bir beyit rivayet etti; o da:
ولذ كطعم الصرخدي تركته *** بأرض العدى من خشية الحدثان
Ve ondan sonra **الجاحظ** **الحيوان** (1: 662)’de, bir köpeği kastederek inşad etti:
ومبد لي الشحناء بيني وبينه *** دعوت وقد طال السرى فدعاني
([28]) **إهاب بن عمير**’indir; **اللسان** (**لزز**)’de. Onu **المجمل** (**لز**)’de inşad etti.
([29]) **زهير**’indir; divanında 131 ve **اللسان** (**غمر، لسس**) ve **المخصص** (10: 185). Sadrı:
* ثلاث كأقواس السراء وناشط *
([30]) **اللسان** (**لسس، هوس**) ve **المخصص** (10: 185)’te inşad etti.
([31]) Onun zammesiyle de denir; **اللسان**’da olduğu gibi.
([32]) Asılda: "وبصبص".
([33]) **ديوان الأعشى** 109 ve **معجم البلدان** (**نباك، النواعص**).
([34]) **الوقع**: vurmanın sesi. Asılda: "للوقوع".
([35]) Onun bir beytinden parçadır; basılı divanında değildir. **اللسان**’da: "وجلاها بطرف ملقلق". Onu **دار الكتب**’teki iki yazmamda, **الطوسي** ve **خرابنداذ** rivayetiyle buldum; ve tamamı:
رأى أرنباً فانقض يهوي أمامه *** إليها وجلاها بطرف ملقلق
([36]) Asılda: "الحادل"; doğrusu **المجمل**’dedir.
([37]) Onu **اللسان**’da zikretmedi. **القاموس**’ta: "Ve **كأمير**: katran; ve zayıf bir ağaç; ve bir yer."
([38]) **امرئ القيس** divanında, **دار الكتب**’teki iki yazmamda rivayet edildi.

ـ

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَصَّ
1 لَصَّ ذ , aor. لَصِ٣َ , He thieved, or stole: (A:) [see لُصُوصِيَّةٌ, and the other nouns mentioned therewith, some of which, if not all, are app. inf. ns. of this verb:] and ↓ تلصّص signifies the same; or he was thievish: (S, * Msb, * TA:) [or he practised theft:] or he thieved, or stole, repeatedly: (A, TA:) and he acted as a spy; syn. تَجَسَّسَ. (TA.) ― -b2- لَصَّ الشَّىْءَ, aor. لَصُ٣َ , (Msb, TK,) inf. n. لَصٌّ, (A, Msb, K,) [in the CK لِصٌّ,] He stole the thing: (Msb:) [and] he did the thing secretly, or covertly. (A, K.) -A2- لَصَّ بَابَهُ, (TA,) inf. n. لَصٌّ, (A, K,) He closed, or locked, his door; syn. أَغْلَقَهُ and أَطْبَقَهُ; (A, K, TA;) as also رَصَّهُ. (TA.) ― -b2- لَصَّ, [app. in the sec. pers. لَصِصْتَ, and aor. يَلَصُّ, and inf. n. لَصَصٌ,] His teeth (أَضْرَاس) were near together, so that no interstice was seen between them. (M, TA.) [This verb probably has all the significations indicated by the explanations of لَصَصٌ below.]

لصّص بُنْيَانَهُ
2 لصّص بُنْيَانَهُ ذ , (M,) inf. n. تَلْصِيصٌ, (S, K,) He made his building firm and compact; or firm and strong; i. q. رَصَّصَهُ; (S, M, K;) of which it is a dial. form. (S.)

5 تَلَصَّ٣َ see 1.

8 اِلْتَصَ٣َ التصّ It stuck, or adhered, (Sgh, K,) بِهِ to him. (TK.)

لِصٌّ
لِصٌّ ذ (S, M, A, Msb, K) and ↓ لُصٌّ, (S, M, Msb, K,) the latter mentioned by As, (Msb,) but only the former known to Sb, (M,) and لَصٌّ, (IDrd, A, K,) A thief; a robber; (M, A, Msb, K;) as also لَصْتٌ, with ت substituted for the [second] ص, and the form of the word changed because of the substitution, or it is a dial. form of لِصٌّ, and is said by Lh to be of the dial. of Teiyi and of some of the Ansلr, and also pronounced لِصْتٌ, (M,) and لُصْتٌ: (K, art. لصت:) fem. لِصَّةٌ, (M,) or لَصَّةٌ: (A, K:) pl. of لِصٌّ and لُصٌّ (IDrd, S, Msb, K) and لَصٌّ, (IDrd, K,) لُصُوصٌ, (IDrd, S, M, Msb, K,) and of the first, لِصَصَةٌ, (IDrd, TA,) and of the first (M, TA) and second, (M,) لِصَاصٌ, (M, TA,) or أَلْصَاصٌ: (K) [and in the TA said to be so in the T: but this is probably a mistake for لِصَاصٌ: for ISd says,] the word has no pl. of pauc.: (M:) and مَلَصَّةٌ is a quasi-pl. n.: (IJ, M:) the pl. of لِصَّةٌ, (M,) or لَصَّةٌ, (K,) is لِصَّاتٌ, (M,) and لَصَّاتٌ, (K,) and لَصَائِصُ, (M, K,) which last is extr. [with respect to rule]: (M:) and the pl. of لِصْتٌ is لُصُوتٌ. (M.)

لَصٌّ
لَصٌّ ذ and لُصٌّ: see لِصٌّ.

لَصَصٌ
لَصَصٌ ذ Nearness together of the أَضْرَاس [or teeth, or molar teeth, or all the teeth except the central incisors,] (S, M, A, K,) so that no interstice is seen between them; (M;) as also رَصَصٌ. (M, art. رص.) ― -b2- And Nearness together of two legs of a quadruped, and of the two thighs: and nearness together of the upper parts of the two knees: (M:) or nearness together of the two shoulder-joints, (K,) or of the upper parts thereof, so that they nearly touch the ears: (M:) or nearness together of the two shoulder-blades: (M:) and a contraction of the elbows of the horse towards his [breast, or that part of it which is called the] زَوْر; (K;) and their cleaving to that part; which is a quality approved in a horse. (TA.) ― -b3- Also, Nearness of the forehead to the eyebrow. (IKtt, TA.) -A2- See also لُصُوصِيَّةٌ.

لَصَاصٌ
لَصَاصٌ ذ : see what next follows.

لُصُوصٌ
لُصُوصٌ ذ : see what next follows.

لُصُوصَةٌ
لُصُوصَةٌ ذ : see what next follows.

لُصُوصِيَّةٌ
لُصُوصِيَّةٌ ذ (S, M, K [in the CK without tesh-deed]) and لَصُوصِيَّةٌ, (Ks, S, M, and in a copy of the K,) the latter of which is the more chaste, though the other is the regular form, (TA,) and ↓ لُصُوصَةٌ, (M, A, and so in the CK in the place of the form next preceding,) or ↓ لَصُوصَةٌ, (as in some copies of the K and in the TA) or ↓ لُصُوصٌ and ↓ لَصُوصٌ, (as in a copy of the Msb,) and ↓ لَصَاصٌ and ↓ لَصَصٌ, (K,) Thieving; or thievishness. (S, M, A, Msb, K.)

أَلَصُّ
أَلَصُّ ذ , (S, M, K,) or أَلَصُّ الأَضْرَاسِ, (A,) A man (M, A) whose [teeth called] اضراس are near together (S, M, A, K) so that no interstice is seen between them: (M:) as also أَرَصُّ: (M, A, K, art. رص:) fem. لَصَّآءُ. (M.) ― -b2- Also, the masc. (As, TA) and fem., (K,) or أَلَصُّ الفَخِذَيْنِ, (A,) One whose thighs cleave together, there being no space between them. (As, A, * K.) [See also أَرَصُّ.] Hence, (TA,) the Zenjee is said to be أَلَصُّ الأَلْيَتَيْنِ, (K,) i. e. Having the buttocks cleaving together. (TA.) And أَلَصُّ, (S,) or أَلَصُّ المَنْكِبَيْنِ, (A,) Having the two shoulderjoints near together, almost touching the ears. (S, A.) ― -b3- Also the fem., applied to a woman, Impervia coëunti; (M;) as also رَصَّآءُ. (M, art. رص.) ― -b4- And, applied to a forehead (جَبْهَة), Narrow. (K.) ― -b5- And, applied to a sheep or goat, Having one of her horns extending forwards and the other backwards. (Z, Sgh, K.)

مَلَصَّةٌ
مَلَصَّةٌ ذ quasi-pl. n. of لِصٌّ. (IJ, M.) ― -b2- أَرْضٌ مَلَصَّةٌ A land in which are thieves, or robbers: (S, M:) or in which are many thieves or robbers. (K.)

غَلَقٌ مَلْصُوصٌ
غَلَقٌ مَلْصُوصٌ ذ [A closed lock]. (TA.)

##### Türkçe

**لَصَّ**
1 **لَصَّ** ذ , muzâri‘ **لَصِ٣َ** , O hırsızlık etti, yahut çaldı: (A:) [**لُصُوصِيَّةٌ**’ye ve onunla birlikte zikredilen diğer isimlere bak; bunların bazısı, hepsi olmasa da, görünüşe göre bu fiilin mastar isimleridir:] ve ↓ **تلصّص** aynı mânaya gelir; yahut o hırsız tabiatlı idi: (S, * Msb, * TA:) [yahut hırsızlık yaptı:] yahut o, tekrar tekrar, hırsızlık etti, yahut çaldı: (A, TA:) ve o casusluk yaptı; eş anlamlısı **تَجَسَّسَ**. (TA.) ― -b2- **لَصَّ الشَّىْءَ**, muzâri‘ **لَصُ٣َ** , (Msb, TK,) mastar **لَصٌّ**, (A, Msb, K,) [CK’de **لِصٌّ**,] O şeyi çaldı: (Msb:) [ve] o şeyi gizlice, yahut saklıca yaptı. (A, K.) -A2- **لَصَّ بَابَهُ**, (TA,) mastar **لَصٌّ**, (A, K,) O kapısını kapadı, yahut kilitledi; eş anlamlısı **أَغْلَقَهُ** ve **أَطْبَقَهُ**; (A, K, TA;) bunun gibi **رَصَّهُ** da. (TA.) ― -b2- **لَصَّ**, [görünüşe göre ikinci şahısta **لَصِصْتَ**, ve muzâri‘ **يَلَصُّ**, ve mastar **لَصَصٌ**,] Onun dişleri (**أَضْرَاس**) birbirine yakın idi; öyle ki aralarında hiçbir aralık görülmezdi. (M, TA.) [Bu fiil muhtemelen aşağıda **لَصَصٌ**’un açıklamalarının işaret ettiği bütün mânalara sahiptir.]

**لصّص بُنْيَانَهُ**
2 **لصّص بُنْيَانَهُ** ذ , (M,) mastar **تَلْصِيصٌ**, (S, K,) O, binasını sağlam ve sıkı yaptı; yahut sağlam ve kuvvetli yaptı; **رَصَّصَهُ** ile aynı mânadadır; (S, M, K;) bunun lehçe şeklidir. (S.)

5 **تَلَصَّ٣َ** 1’e bak.

8 **اِلْتَصَ٣َ** **التصّ** O yapıştı, yahut tutundu, (Sgh, K,) **بِهِ** ona. (TK.)

**لِصٌّ**
**لِصٌّ** ذ (S, M, A, Msb, K) ve ↓ **لُصٌّ**, (S, M, Msb, K,) ikincisi As tarafından zikredilmiştir, (Msb,) fakat Sb’ye göre yalnız birincisi bilinmiştir, (M,) ve **لَصٌّ**, (IDrd, A, K,) Bir hırsız; bir soyguncu; (M, A, Msb, K;) bunun gibi **لَصْتٌ** da; [ikinci] **ص** yerine **ت** konulmuş olarak, ve ikame sebebiyle kelimenin şekli değiştirilmiş olarak; yahut o, **لِصٌّ**’un lehçe şeklidir; ve Lh tarafından, Teyy’in ve Ensâr’dan bazılarının lehçesinden olduğu söylenir; ve ayrıca **لِصْتٌ** diye de telaffuz edilir, (M,) ve **لُصْتٌ**: (K, md. لصت:) müennesi **لِصَّةٌ**, (M,) yahut **لَصَّةٌ**: (A, K:) **لِصٌّ** ve **لُصٌّ**’un (IDrd, S, Msb, K) ve **لَصٌّ**’un (IDrd, K,) çoğulu **لُصُوصٌ**, (IDrd, S, M, Msb, K,) ve birincinin çoğulu **لِصَصَةٌ**, (IDrd, TA,) ve birincinin (M, TA) ve ikincinin, (M,) **لِصَاصٌ**, (M, TA,) yahut **أَلْصَاصٌ**: (K) [ve TA’da T’de böyle olduğu söylenmiştir: fakat bu muhtemelen **لِصَاصٌ** yerine bir hatadır: zira ISd der ki,] kelimenin kıllet çoğulu yoktur: (M:) ve **مَلَصَّةٌ** bir şibh-çoğul isimdir: (IJ, M:) **لِصَّةٌ**’nin, (M,) yahut **لَصَّةٌ**’nin, (K,) çoğulu **لِصَّاتٌ**, (M,) ve **لَصَّاتٌ**, (K,) ve **لَصَائِصُ**, (M, K,) ki bu sonuncusu kaideye göre şâzdır: (M:) ve **لِصْتٌ**’un çoğulu **لُصُوتٌ**’tur. (M.)

**لَصٌّ**
**لَصٌّ** ذ ve **لُصٌّ**: **لِصٌّ**’a bak.

**لَصَصٌ**
**لَصَصٌ** ذ **أَضْرَاس**’ın [yahut dişlerin, yahut azı dişlerinin, yahut orta kesici dişler dışındaki bütün dişlerin] birbirine yakınlığıdır; (S, M, A, K,) öyle ki aralarında hiçbir aralık görülmez; (M;) bunun gibi **رَصَصٌ** da. (M, md. رص.) ― -b2- Ve dört ayaklı bir hayvanın iki bacağının, ve iki uyluğun birbirine yakınlığıdır: ve iki dizin üst kısımlarının birbirine yakınlığıdır: (M:) yahut iki omuz ekleminin, (K,) yahut onların üst kısımlarının birbirine yakınlığıdır; öyle ki kulaklara neredeyse dokunurlar: (M:) yahut iki kürek kemiğinin birbirine yakınlığıdır: (M:) ve atın dirseklerinin [göğsüne, yahut onun **زَوْر** denilen kısmına] doğru büzülmesidir; (K;) ve onların o kısma yapışmasıdır; bu, atta beğenilen bir vasıftır. (TA.) ― -b3- Ayrıca, alnın kaşa yakınlığıdır. (IKtt, TA.) -A2- **لُصُوصِيَّةٌ**’ye de bak.

**لَصَاصٌ**
**لَصَاصٌ** ذ : hemen sonra gelen şeye bak.

**لُصُوصٌ**
**لُصُوصٌ** ذ : hemen sonra gelen şeye bak.

**لُصُوصَةٌ**
**لُصُوصَةٌ** ذ : hemen sonra gelen şeye bak.

**لُصُوصِيَّةٌ**
**لُصُوصِيَّةٌ** ذ (S, M, K [CK’de şedde olmaksızın]) ve **لَصُوصِيَّةٌ**, (Ks, S, M, ve K’nın bir nüshasında,) ki bunun ikincisi daha fasîhtir; her ne kadar öteki düzenli şekil ise de, (TA,) ve ↓ **لُصُوصَةٌ**, (M, A, ve CK’de bir önceki şeklin yerinde böyle,) yahut ↓ **لَصُوصَةٌ**, (K’nın bazı nüshalarında ve TA’da olduğu gibi) yahut ↓ **لُصُوصٌ** ve ↓ **لَصُوصٌ**, (Msb’nin bir nüshasında olduğu gibi,) ve ↓ **لَصَاصٌ** ve ↓ **لَصَصٌ**, (K,) Hırsızlık; yahut hırsız tabiatlılık. (S, M, A, Msb, K.)

**أَلَصُّ**
**أَلَصُّ** ذ , (S, M, K,) yahut **أَلَصُّ الأَضْرَاسِ**, (A,) **اضراس** denilen [dişleri] birbirine yakın olan bir adamdır; (S, M, A, K,) öyle ki aralarında hiçbir aralık görülmez: (M:) bunun gibi **أَرَصُّ** da: (M, A, K, md. رص:) müennesi **لَصَّآءُ**. (M.) ― -b2- Ayrıca, müzekkeri (As, TA) ve müennesi, (K,) yahut **أَلَصُّ الفَخِذَيْنِ**, (A,) Uylukları birbirine yapışık olan; aralarında boşluk bulunmayan kimse. (As, A, * K.) [**أَرَصُّ**’a da bak.] Bundan dolayı, (TA,) Zencî’ye **أَلَصُّ الأَلْيَتَيْنِ** denir, (K,) yani kalçaları birbirine yapışık olan. (TA.) Ve **أَلَصُّ**, (S,) yahut **أَلَصُّ المَنْكِبَيْنِ**, (A,) İki omuz eklemi birbirine yakın olan; kulaklara neredeyse dokunan. (S, A.) ― -b3- Ayrıca müennesi, bir kadına uygulanarak: birleşene geçit vermeyen; (M;) bunun gibi **رَصَّآءُ** da. (M, md. رص.) ― -b4- Ve, bir alın (**جَبْهَة**) hakkında: dar. (K.) ― -b5- Ve, bir koyun yahut keçi hakkında: boynuzlarından birisi öne doğru uzanmış, diğeri arkaya doğru olan. (Z, Sgh, K.)

**مَلَصَّةٌ**
**مَلَصَّةٌ** ذ **لِصٌّ**’un şibh-çoğul ismidir. (IJ, M.) ― -b2- **أَرْضٌ مَلَصَّةٌ** Hırsızların, yahut soyguncuların bulunduğu bir arazi: (S, M:) yahut içinde çok hırsız yahut soyguncu bulunan. (K.)

**غَلَقٌ مَلْصُوصٌ**
**غَلَقٌ مَلْصُوصٌ** ذ [kapalı bir kilit]. (TA.)
