# لطخ (ل-ط-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B7%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ط - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والطاء واللام معهما
خ ط ل، خ ل ط، ط خ ل، ل ط خ مستعملات خطل: الخَطَل: خفة وسرعة، يقال للأحمق العجل وللمقاتل السريع الطعن: خَطِل، قال:
أحوس في الظلماء بالرمح خَطِلْ
والخَطِلُ من السهام الذي يذهب يميناً وشمالاً لا يقصد قصد الهدف، قال الكميت:
هذا لذاك وقول المـرء اسـهـمـه		منها المصيب زمنها الطائش الخَطِلُ
ويقال للجواد: خَطِلُ اليدين بالمعروف أي: عَجِلٌ والخَطِل من الثياب: ما غَلُظَ وخشنَ وجَفا، قال:
أعدُّ أخطالاً له ونَرمَقا
يعني الصياد.
والخَطْلاء من الشاء: العريضة الأذنين جداً، وأذناه خَطْلاوان كنعلين.
والخَيْطَل: السِّنَّور، ويُجَمع خَيِاطِل وامرأة خَطَالة فحَاشة، وخَطَلُها فُحشُها من العيب والزينة.
طلخ" الطَّلْخ: اللَّطخ بالقذَر وإفساد الكتاب ونحوه.
واطَّلَخَ دمع عينه: تفرق، قال:
لا خيرَ في الشيخ إذا ما أجلخَّا
وسالَ غربُ عينِه فاطلَخَّا
لطخ: اللَّطْخ أعمُّ من الطَّلْخ، واللُّطاخة: بقية الطَّخلْ وأثره.
ورجل لَطِخٌ: قذر الأكل، ولطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح ونحوه خلط: اختَلَطَ الشيء بالشيء وخَلَطتُه خَلْطاً.
والخِلْط: اسم كل نوعٍ من الأخلاط كالدواء ونحوه، قال:
شريجان من لونين خِلْطَيْنَ منهما		سوادٌ ومنه واضح اللون مغربُ
قال: أحسبه الليل والفجر.
والخَليط أيضاً من السمن فيه لحمٌ وشحم.
والخَليط: تبن وقت مختلطان.
والخُلَّيْطَي: تخليط الأمر، إنه لفي خُلَّيطَي من أمره.
والخِلاط: مخالطةٌ الذئب بالغنم، قال:
يضمن أهل الشاء بالخِلاط
وخَليط الرجل: مُخالِطُه.
والخليط: القوم الذين أمرهم واحد، قال:
بان الخليطُ بسحرة فتبددوا
والخِلاط: مُخالَطة الفحل الناقة أيضاً، إذا خالَطَ ثيله حياها.
وأخلَطَ الرجل للفحل إذا أدخل قضيبه وسدده.
وخُولِطَ في عقله خِلاطاً فهو خِلْط.
وخَلِطٌ مُختلطٌ بالناس مُتَحبَّبٌ، وامرأة بالهاء.
ونُهِيَ عن الخليطَيْن في الأَنْبِذة، وهو أن يُجْمَع بين صنفَيْن تمرٍ وزبيبٍ أو عنبٍ ورطبٍ.
وقوله: لا خِلاطَ ولا وِراطَ أي لا يجمع بين متفرقٍ ولا يفرق بين مجتمع، والوِراط: الخديعة.
وإذا حلبتَ على الحامض مَحْضاً فهو الخليط.
والخِلاطُ: مُخالطة الداء الجوف.
وأَخْلَطَ الفحل إذا خالط، وأخلَطَه الرجلُ.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء** ve **اللام** onlarla birlikte

**خ ط ل**، **خ ل ط**، **ط خ ل**، **ل ط خ** kullanımlı olanlardır. **خطل**: **الخَطَل**: hafiflik ve sürat; aceleci ahmağa ve hızlı saplayan savaşçıya denir: **خَطِل**. Dedi ki:
أحوس في الظلماء بالرمح **خَطِلْ**

Ve **الخَطِلُ** oklardan, sağa ve sola giden, hedefin kastını kastetmeyen olandır. **الكميت** dedi ki:
هذا لذاك وقول المـرء اسـهـمـه		منها المصيب زمنها الطائش **الخَطِلُ**

Ve cömert ata denir: **خَطِلُ اليدين** iyilikle; yani: acelecidir. Ve elbiselerden **الخَطِل**: kalınlaşan, kabalaşan, sertleşen şeydir. Dedi ki:
أعدُّ أخطالاً له ونَرمَقا
Avcıyı kastediyor.

Ve koyunlardan **الخَطْلاء**: kulakları çok geniş olandır; ve onun iki kulağı **خَطْلاوان** iki nal gibi.

Ve **الخَيْطَل**: kedi; ve **خَيِاطِل** diye çoğul yapılır. Ve kadın: **خَطَالة**; yani: çok çirkin sözlü. Ve onun **خَطَلُها**’sı: ayıptan ve süsten olan çirkin sözlülüğüdür.

**طلخ**: **الطَّلْخ**: pislikle lekelemek ve yazıyı ve benzerini bozmak.

Ve **واطَّلَخَ** gözünün yaşı: dağıldı. Dedi ki:
لا خيرَ في الشيخ إذا ما أجلخَّا
وسالَ غربُ عينِه فاطلَخَّا

**لطخ**: **اللَّطْخ** **الطَّلْخ**’tan daha geneldir. Ve **اللُّطاخة**: **الطَّخلْ**’ün kalıntısı ve onun izidir.

Ve adam **لَطِخٌ**: yemeği pis olan. Ve falancayı çirkin bir iş ve benzeriyle **لطَخْتُ**.

**خلط**: **اختَلَطَ** şey şeyle; ve onu **خَلَطتُه** **خَلْطاً**.

Ve **الخِلْط**: ilaç ve benzeri gibi karışımlardan her türün adıdır. Dedi ki:
شريجان من لونين **خِلْطَيْنَ** منهما		سوادٌ ومنه واضح اللون مغربُ
Dedi ki: onu gece ve fecr sanıyorum.

Ve **الخَليط** da, içinde et ve içyağı bulunan sadeyağdandır.

Ve **الخَليط**: saman ve vakit, karışık olanlardır.

Ve **الخُلَّيْطَي**: işin karıştırılmasıdır; o, işinden bir **خُلَّيطَي** içindedir.

Ve **الخِلاط**: kurdun koyunla karışmasıdır. Dedi ki:
يضمن أهل الشاء بالخِلاط

Ve adamın **خَليط**’i: onunla karışan kimsedir.

Ve **الخليط**: işi bir olan topluluktur. Dedi ki:
بان الخليطُ بسحرة فتبددوا

Ve **الخِلاط**: erkeğin dişi deveyle karışması da; onun **ثيله**’i onun **حياها**’sına karıştığı zaman.

Ve adam **أخلَطَ** erkeğe; onun penisini soktuğu ve onu doğrulttuğu zaman.

Ve aklında **خُولِطَ** ona **خِلاطاً**; artık o **خِلْط**’tır.

Ve **خَلِطٌ**: insanlarla karışan, sevdirilen; ve **امرأة** de **الهاء** ile.

Ve **الأَنْبِذة**’de iki **الخليطَيْن**’den nehyedildi; o da iki türü bir araya toplamaktır: hurma ve kuru üzüm, yahut üzüm ve taze hurma.

Ve onun sözü: لا **خِلاطَ** ولا **وِراطَ**; yani dağınık olanı bir araya toplamaz ve bir arada olanı ayırmaz. Ve **الوِراط**: aldatmadır.

Ve ekşinin üzerine saf süt sağdığın zaman, o **الخليط**’tir.

Ve **الخِلاطُ**: hastalığın içe karışmasıdır.

Ve erkek **أَخْلَطَ** karıştığı zaman; ve adam onu **أخلَطَه**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَطَخَهُ بكذا لَطْخاً فتَلَطَّخَ به، أي لوَّثه به فتلوَّث. ولُطِخَ فلانٌ بشرٍّ: رُمِيَ به. وفي السماء لَطْخٌ من سحاب، أي قليل.

##### Türkçe

**لَطَخَهُ** bununla **لَطْخاً**; böylece onunla **فَتَلَطَّخَ**; yani onu onunla kirletti, böylece kirlendi. Ve falan kimse bir şer ile **لُطِخَ**: onunla atıldı (itham edildi). Ve gökte buluttan bir **لَطْخٌ** vardır; yani az (bir miktar).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ط ل
خطل ، خلط ، لطخ ، لخط ، طلخ : مستعملات .
طلخ : قال اللَّيث : اطْلَخَّ دمعُ عينه _ أي :
تفرق وأنشد :
لاَ خَيْرَ في الشَّيخ إذا ما اجْلَخَّا
وَسَالَ غَرْبُ عَينِهِ فاطلخَّا
وقال أبو الهيثم : اطْلَخَّ دَمعُ عينِه _ إذا
سال .
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه كانَ في جِنَازَةٍ
فقَالَ : ) ( أَيُّكُمْ يَأْتِي المَدِينَةَ فَلاَ يَدَعْ فيها
وَثَناً إلا كسَرَهُ ولا صُورَةً إلاّ طلَّخها ،
ولا قَبْراً إلا سَوَّاهُ ) ( .
قال شمرُ : أَحْسب قوله : ) ( طَلَّخَهَا ) ( _ أي :
لَطَّخها بالطِّين حتى يَطْمسها ، وكأنَّه
مَقْلوبٌ .
قال شمِرٌ : ويكون ) ( طَلَّخْتُهُ ) ( _ أي : سوَّدْتُهُ ،
ومنه الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة ، والميم زائدةٌ .
وامرأةٌ طَلْخَاءُ _ إذا كانت حَمْقَاءَ .
ومنه قول الشاعر :
فلَمْ أَرَ مِثْلِي زَوْجَ طَلْخَاءَ خِرْمِلٍ
أَقَلَّ عِتَاباً في السَّدادِ وَأَشْكَعَا
قال : ويُرْوَى : زوجَ طَلخَاءَ لُطْخَةٍ
وَيقال : أَغْنُوا عَنَّا لُطَخَتَكُمْ .
لطخ : وقال الليث : الطَّلْخُ : اللَّطْخُ بالْقَذَرِ
وإفسادُ الكِتاب ونحوِه ، واللّطْخُ أَعَمُّ .
قال : ورجلٌ لَطِخ _ أي : قَذِرُ الأكل ،
ولَطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح .
أبو زيد : رجلٌ لُطَخَةٌ . . من رجالٍ لُطَخَاتٍ
وطَيْخَة من رجالٍ طَيْخَاتٍ . وهما الأحمق
الذي لا خير فيه .
ويقال : تَلَطَّخَ فلانٌ بأمرٍ قبيحٍ _ أي : تدنَّس
به .
قال شمر : وقال ابنُ شُمَيل : اللُّطَخَةُ :
الرجُلُ الفاسِدُ .
لخط : وأمَّا ) ( لَخَط ) ( : فإن الليث أهمله .
قال أبو الهيثم : قال ابن بُزُرْج _ في
) ( نوادره ) ( : قال خَيْشَنَة : يقالُ : قد الْتَخَطَ
الرجل من ذلك الأمر _ يريدُ : اخْتَلَطَ .
قال : وما اخْتلَط . . . إنما هو الْتَخَطَ .
خطل : قال الليث : الْخَطَلُ خِفَّةٌ وسرعة .
يقال للأحْمَق العَجِل : خطِلٌ ، وللمقاتل
السَّريع الطّعْن : خَطِلٌ ، وأنشد :
أَحْوَسُ فِي الظّلمَاء بالرُّمْح الْخَطِلْ
ويقال للجَوَادِ من الرجال _ : خَطِلُ اليدين
خَضِلٌ بالمعروف _ أي : عَجِلٌ عند
الإعطاء .
قال : والخَطِلُ : ما غَلُظَ من الثياب وخَشُن
وجَفَا ، وأنشد :
أَعَدَّ أَخْطَالاً له ونَرْمَقاً
يَعْني الصَّيَّادَ .
أبو عبيد : الْهُرَاء : المنطق الفاسد ويقال :
الكثير . . والْخَطَلُ مثله .
وقال ابن الأعرابي _ في قول رؤبة _ :
وَدَغْيَةٍ منْ خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ
الخَطِلُ : المضطرب .
وقال الليث : الْخَطْلاءُ _ من الشاءِ _ :
العريضة الأُذُنينِ جدّاً .
أُذُناهُ خَطْلاَوَانِ . . كأنهما نَعْلان .
ويقال للمرأة الجافية الخُلُقِ : خَطْلاءُ .
ونسوةٌ خُطْلٌ ، وثوب خَطِل : يَنْجَرُّ على
الأرض مِنْ طُوله . . ورجل أخْطلُ اللسان
_ إذا كان مضطربَ اللسانِ مُفَوَّهاً .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ خَطِلَ الرجل
في كلامه ، وأَخْطَلَ في كلامه : بمعنًى
واحدٍ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابي _ : هي الْهِرُّ
والخَيْطلُ ، والْخَازَبَازِ .
وقال الليث : الخيطلُ : السِّنَّوْر .
خلط : قال الليث : خَلطْتُ الشّيءَ بالشّيْء
خلْطاً فاخْتلَطَ ، والخِلْط كل نوع من
الأَخْلاَط كأخلاَط الدَّواء ونحوِه .
قال : والْخَلِيطُ _ من السِّمَنِ _ : الذي فيه
شَحْمٌ ولَحْمٌ .
والْخَلِيطُ : تبْنٌ وقَتٌ مُخْتلِطَان . وخَليطُ
الرَّجُل : مُخَالِطُه .
والخليطُ : القومُ الذين أَمْرُهم واحِدٌ
_ وأنشد :
بَانَ الْخَلِيطُ بِسُحْرَةٍ فتبدَّدُوا
والْخُلَّيْطَى : تخليطُ الأمر _ إنه لفي خُلَّيْطَى
مِن أَمْره .
قلتُ : وقد تُخَفَّفُ اللام فيقال : خُلَيْطَى .
ويقال للقوم _ إذا خَلَطُوا مالَهُم بعضَه
ببعضٍ _ : خُلَيْطَى .
وأنشدني بعضُهم :
وَكُنَّا خُلَيْطَى في الْجِمَال فَأَصْبَحتْ
جِمَالي تُوَالي وُلَّهاً مِنْ جِمَالِكَ
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه قال :
) ( لاَ خِلاَطَ وَلاَ شِنَاقَ في الصَّدَقَةِ ) ( .
وفي حديث آخر : ) ( وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْن
فإنَّهُمَا يَتَرَاجعانِ بَيْنهُمَا بِالسَّوِيَّةِ ) ( .
وكان أبو عُبَيْدٍ فَسَّرَ هذا الحديثَ في كتا ب
) ( غَرِيب الحديث ) ( فثَبجَّه ولم يحصِّل تفسيراً
يُبْنَى عليه ، ثم ألَّفَ كتابَ ) ( الأمْوَال ) ( وقرأهُ
عَلَيَّ أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ رِوَايَةً عن عَليِّ بنِ
عبد العزيز _ عن أبي عبيد وفَسَّرَه فيه عَلَى
نحو ما فَسَّرَه الشَّافِعِيُّ .
أخبرنا عبدُ الملك _ عن الرَّبيعِ . . عن
الشَّافِعي _ أنه قال :
الذي لا أَشُكُّ فيه أن ) ( الْخَلِيطَيْن ) ( :
الشَّرِيكَانِ لَمْ يقتَسِمَا المَاشِيةَ ، وتراجُعُهُما
_ بالسَّوِيَّةِ : _ أن يكونا خَلِيطَيْن في الإبل
يَجِبُ فيها الْغَنَمُ ، فَتُوجَدُ الإبل في يد
أحدهما فَتُؤْخَذُ منه صدقتُهُمَا فيرجعُ على
شريكه بالسَّوِيَّة .
قال الشافعيُّ : وقد يكونُ الْخَلِيطانِ :
الرجلَيْنِ يَتَخَالَطانِ بِمَاشِيَتهِما ، وإن عَرَفَ
كلُّ واحد منهما ماشِيَتَهُ .
قال : ولا يكونان ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتى يُرِيحَا
ويَسْرَحَا ويَسْقِيَا معاً . وتَكُونَ فحولُهُما
) ( مُخْتَلِطَةً ) ( ، فإذا كانا هكذا صَدَّقَا صَدَقَةَ
الواحد ، بكلِّ حال .
قال : وإن تفرَّقَا في مُرَاحٍ أو سَقْي أو
فَحُولٍ ، فليسا ) ( خَلِيطَينِ ) ( ، ويُصَدَّقَانِ صَدَقَةَ
الاثنين .
قال ولا يكونان : ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتَّى يَحُولَ
عليهما الْحَوْلُ ، من يوم ) ( اخْتَلَطَا ) ( فإذا
حال عليهما حَوْلٌ من يومِ ) ( اخْتَلَطَا ) ( زُكِّيَا
زكاةَ الواحِدِ .
قُلْتُ _ وشَرْحُ ذلك أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : أوجب
على مَنْ مَلَكَ أربعين شاةً فحال عليها
الْحَوْلُ _ من يوم ملَكهَا _ شاةً .
وكذلك : إذا مَلَكَ أَكْثَرَ منها إلى تمام مائة
وعشرينَ _ ففيها شاةٌ واحدةٌ ، فإذا زادتْ
شاةٌ واحدة على مائة وعشرين ففيها
شَاتَانِ .
ولو أنَّ ثَلاَثَةَ نَفَرٍ مَلَكُوا مائةً وعشرين
شاةً . لكُلِّ واحدٍ منهم أربعُونَ شاةً ، ولم
يكونوا ) ( خُلَطَاءَ ) سنةً كاملةً فعلى كلِّ واحدٍ
منهم شاةٌ _ فإن صاروا ) ( خُلَطَاءَ ) ( وجَمَعُوها
على راعٍ واحدٍ سنةً كاملةً وجَبَتْ عليهم
جميعا شاةٌ واحدةٌ لأنهم يُصَدِّقُون صَدَقَة
الواحد إذا اخْتَلطُوا .
وكذلك إذا كانوا ثلاثة بينهم أربعُون شاةً
_ وهم ) ( خُلَطَاءُ ) ( _ فإنَّ عليهم شاةً ، كأنهُ
مَلَكَهَا رجلٌ واحد .
فهذا تفسير ) ( الْخُلَطَاءِ ) ( في المواشي من
الإبل والغَنَم ، والبقر .
وأما تفسيرُ ) ( الْخَلِيطَيْنِ ) ( الذي جاء في باب
) ( الأشْرِبَةِ ) ( وما جاء فيهما من النَّهي عن
شُرْبِهِمَا ، فهو شَرَابٌ يُتَّخَذُ من التمْرِ
والبُسْرِ ، أو مِنَ العنبِ والزبيب ، أو من
التمْر والعنبِ .
وقَوْلُ الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ
لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا
الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .
فالْخُلَطَاءُ _ ههنا _ : الشُّرَكاءُ ، الذين
لا يتميَّز مِلْكُ كلِّ واحدٍ مِنْ مِلْكِ أَصْحابه
إلا بالقسمة .
وقد يكون ) ( الْخُلَطَاءُ ) ( _ أيضاً _ أن يَخْلِطوا
العَيْنَ الُتمَيِّزِ بالعَيْنِ المُتَمَيِّزِ _ كما فسَّر
الشَّافِعيُّ _ ويكونُونَ مجتمعين كالْحِلَّةِ
تشْتَمِل على عَشْرة أَبيات . . لِصَاحبِ كلِّ
بيتٍ ماشيةٌ على حِدَةٍ فَيجْمعونَ مواشِيَهُم
كلَّها على راعٍ واحدٍ ، يرعاها معاً ،
ويُورِدُها الماءَ معاً وكلُّ واحدٍ منهم يعرفُ
مَالَه بسمتِهِ ونِجَارهِ .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _
قال : الْخِلاَطُ أن يأتيَ الرجلُ إلى مُرَاح
آخَرَ فيأخذَ منه جَمَلاً فَيُنْزِيَهُ على ناقَتِهِ سرّاً
من صاحبِه .
قال : والْخِلاَطُ _ أَيضاً : أَنْ لاَ يُحسنَ
الجملُ الْقُعُوَّ على طَرُوقتهِ فَيأخذَ الراعي
قضيبَه ويهْدِيهُ لِلْمَأْتَى حتى يُولِجَهُ .
والْخَلِيطُ : الصاحب . . والْخَلِيط : الجارُ .
ويكون واحداً وجمْعاً ، ومنه قول جَرِيرٍ :
بانَ الخليطُ ولو طُووِعْتُ ما بَانَا
فهذا واحدٌ .
وقال زُهَيْرٌ في الْجَمْعِ :
بانَ الخَليطُ وَلَمْ يَأْوُوا لِمَنْ تَرَكُوا
فهؤلاء جمْعٌ .
ويقال : ) ( خُولِط ) ( الرجل . . فهو ) ( مخَالَطٌ ) ( ،
و ) ( اخْتَلَطَ ) ( عقله . . فهو ) ( مُخْتَلِطٌ ) ( _ إذا تغيَّر
عقلُهُ .
وقال الليث : الْخِلاَطُ : مُخَالَطَةُ الذئْبِ
الغنمَ ، وأنشد :
يَضْمَنُ أَهْلُ الشَّاءِ في الْخِلاَطِ
قال : والخِلاَطُ : مَخَالَطَةُ الداء الجوْفَ .
قلت : والْخِلاَطُ : مخالطة الرجلِ أَهْلَه _ إذا
جامعها ، وكذلك مُخَالَطَةُ الجملِ الناقَةَ _ إذا
خَالَطَ ثَيْلُه حَيَاءَها .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ قال : إذا قَعَا
الفَحْلُ عَلَى الناقة فلم يسترشد لحيائها
حتى يُدْخِلَهُ الراعي ، أو غيرهُ . قيل : قد
أَخْلَطَهُ إِخْلاَطاً ، وأَلْطَفَه إلطافاً ، فهو
يُخْلِطُه ويُلْطِفُهُ ، فإن فعَلَ الجملُ ذلك من
تلقاء نفسه قيل : قد اسْتَخْلَط واستلْطَفَ .
وقال الليث : رجلٌ خَلِطٌ : مُخْتَلِطٌ بالناس
متحبِّبٌ ، وامرأةٌ خَلِطةٌ كذلك .
وقال الأصمعي : الْخِلْطُ من السهام : الذي
يَنْبتُ عُودُه على عِوَجٍ ؛ فلا يزالُ يَعْوَجُّ
_ وإن قُوِّم .
وقال ابن شُميل : جَملٌ مُخْتَلِطٌ ، وناقة
مُخْتَلِطَةٌ _ إذا سَمنا ، حتى اخْتَلَطَ الشَّحْمُ
باللَّحْم .
أبو العباس _ عن ابن الأعرابي قال _ :
الْخُلُطُ : الْمَوَالِي ، والْخُلُطُ : الشركاء ،
والْخُلط : جِيرَان الصَّفاء .
وقال أبو زيد : يقال : ) ( اختَلَطَ اللَّيْلُ
بالتُّرَابِ ) ( _ إذا اخْتَلَطَ عَلَى القوم أمْرُهم
) ( واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ ) ( .

##### Türkçe

خ ط ل
**خطل** , **خلط** , **لطخ** , **لخط** , **طلخ** : kullanılagelenlerdir.

**طلخ** : **اللَّيث** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı; yani: dağıldı. Ve şu beyti okudu:
لاَ خَيْرَ في الشَّيخ إذا ما اجْلَخَّا
وَسَالَ غَرْبُ عَينِهِ فاطلخَّا

**أبو الهيثم** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı; aktığı zaman.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki o bir cenazede idi; şöyle dedi: ) ( Sizden hanginiz Medine’ye gelir de orada bir put bırakmaz, mutlaka onu kırar; bir suret bırakmaz, mutlaka onu **طلَّخها** eder; bir kabir bırakmaz, mutlaka onu düzler ) ( .

**شمر** dedi: Onun sözü ) ( **طَلَّخَهَا** ) ( hakkında zannediyorum ki; yani: onu çamurla **لَطَّخها** etti, ta ki onu silip yok etsin; ve sanki o, ters çevrilmiş (maklûb) gibidir.

**شمِر** dedi: Ve ) ( **طَلَّخْتُهُ** ) ( olur; yani: onu kararttım. Ondandır: **الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة**; ve **الميم** ziyadedir.

Ve bir kadın **طَلْخَاءُ**; ahmak olduğu zaman.

Ondan şairin sözü:
فلَمْ أَرَ مِثْلِي زَوْجَ طَلْخَاءَ خِرْمِلٍ
أَقَلَّ عِتَاباً في السَّدادِ وَأَشْكَعَا

Dedi: Ve şöyle rivayet edilir: **زوجَ طَلخَاءَ لُطْخَةٍ**.

Ve denir: Bizi **لُطَخَتَكُمْ**’dan müstağni kılın.

**لطخ** : **الليث** dedi: **الطَّلْخُ**: pislikle **اللَّطْخُ** ve yazıyı ve benzerini bozmak; **اللّطْخُ** daha geneldir.

Dedi: Ve bir adam **لَطِخ**; yani: yemeği pis olan. Ve falanı çirkin bir işle **لَطَخْتُ**.

**أبو زيد**: Bir adam **لُطَخَةٌ**... **رجالٍ لُطَخَاتٍ**’tan; ve **طَيْخَة** **رجالٍ طَيْخَاتٍ**’tan. İkisi de, kendisinde hayır olmayan ahmaktır.

Ve denir: Falan çirkin bir işle **تَلَطَّخَ**; yani: onunla kirlendi.

**شمر** dedi: **ابنُ شُمَيل** dedi: **اللُّطَخَةُ**: bozuk adamdır.

**لخط** : Ama ) ( **لَخَط** ) ( gelince; **الليث** onu ihmal etti.

**أبو الهيثم** dedi: **ابن بُزُرْج** ) ( **نوادره** ) ( içinde dedi: **خَيْشَنَة** dedi: Denir: adam o işten **الْتَخَطَ** etti; **اخْتَلَطَ**’ı kasteder.

Dedi: Ve **اخْتلَط** değil... ancak o, **الْتَخَطَ**’tır.

**خطل** : **الليث** dedi: **الْخَطَلُ** hafiflik ve sürattir.

Aceleci ahmağa denir: **خطِلٌ**; ve hızlı saplayan savaşçıya: **خَطِلٌ**. Ve şu beyti okudu:
أَحْوَسُ فِي الظّلمَاء بالرُّمْح الْخَطِلْ

Ve erkeklerden cömert olana denir: **خَطِلُ اليدين**; **خَضِلٌ** iyilikle; yani: vermede acelecidir.

Dedi: Ve **الخَطِلُ**: elbiselerden kalınlaşan, sertleşen ve kabalaşan şeydir. Ve şu beyti okudu:
أَعَدَّ أَخْطَالاً له ونَرْمَقاً
avcıyı kastediyor.

**أبو عبيد**: **الْهُرَاء**: bozuk söz; ve denir: çok olan... ve **الْخَطَلُ** onun gibidir.

**ابن الأعرابي** _ **رؤبة**’nin sözü hakkında _ dedi:
وَدَغْيَةٍ منْ خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ
**الخَطِلُ**: çalkantılı olandır.

**الليث** dedi: **الْخَطْلاءُ** _ koyundan _ : kulakları pek geniş olandır.

Onun iki kulağı **خَطْلاَوَانِ**... sanki ikisi iki nal gibidir.

Ve huysuz tabiatlı kadına denir: **خَطْلاءُ**.

Ve kadınlar: **خُطْلٌ**; ve bir elbise **خَطِل**: uzunluğundan dolayı yerde sürünür... ve bir adam **أخْطلُ اللسان**; dili çalkantılı, çok konuşan olduğu zaman.

**أبو عبيد** _ **أبي عمرو**’dan _: Adam sözünde **خَطِلَ** etti ve sözünde **أَخْطَلَ** etti: tek bir manadadır.

**ثعلبٌ** _ **ابن الأعرابي**’den _: O, **الْهِرُّ** ve **الخَيْطلُ** ve **الْخَازَبَازِ**’dir.

**الليث** dedi: **الخيطلُ**: kedi.

**خلط** : **الليث** dedi: Şeyi şeyle **خَلطْتُ**; **خلْطاً**; böylece **اخْتلَطَ**. Ve **الخِلْط**: her türden karışım; ilacın karışımları ve benzeri gibi.

Dedi: Ve **الْخَلِيطُ** _ yağdan _ : içinde iç yağı ve et bulunan.

Ve **الْخَلِيطُ**: karışık iki şey; saman ve **قَت**. Ve adamın **خَليطُ**’u: onunla karışıp görüşen.

Ve **الخليطُ**: işi bir olan kavim. _ Ve şu beyti okudu:
بَانَ الْخَلِيطُ بِسُحْرَةٍ فتبدَّدُوا

Ve **الْخُلَّيْطَى**: işin karıştırılması; o, işinde bir **خُلَّيْطَى** içindedir.

Dedim: Ve **اللام** hafifletilebilir; böylece **خُلَيْطَى** denir.

Ve kavme denir _ mallarını birbirine karıştırdıkları zaman _: **خُلَيْطَى**.

Ve bazısı bana şu beyti okudu:
وَكُنَّا خُلَيْطَى في الْجِمَال فَأَصْبَحتْ
جِمَالي تُوَالي وُلَّهاً مِنْ جِمَالِكَ

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki şöyle dedi: ) ( Sadakada ne **خِلاَطَ** vardır ne **شِنَاقَ** ) ( .

Ve başka bir hadiste: ) ( Ve iki **خَلِيطَيْن**’den olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirine rücu ederler ) ( .

**أبو عُبَيْدٍ** bu hadisi ) ( **غَرِيب الحديث** ) ( kitabında tefsir etmişti; fakat onu karıştırdı ve üzerine bina edilecek bir tefsir elde etmedi. Sonra ) ( **الأمْوَال** ) ( kitabını telif etti; onu bana **أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ** rivayet olarak **عَليِّ بنِ عبد العزيز**’den, **أبي عبيد**’den okudu; ve onu onda, **الشَّافِعِيُّ**’nin tefsir ettiği tarz üzere tefsir etti.

Bize **عبدُ الملك** haber verdi; **الرَّبيعِ**’den... **الشَّافِعي**’den; o dedi ki: Şüphe etmediğim şey şudur ki ) ( **الْخَلِيطَيْن** ) (: hayvanı paylaşmamış iki ortaktır. Ve ikisinin rücuu _ eşitlikle _: develerde, içinde koyun (zekâtı) vacip olan bir **خَلِيطَيْن** olmalarıdır; develer ikisinden birinin elinde bulunur da onların sadakası ondan alınır; sonra o, ortağına eşitlikle döner.

**الشافعيُّ** dedi: Ve **الْخَلِيطانِ** olabilir: iki adamın, hayvanlarıyla birbirine karışmaları; her biri kendi hayvanını bilse bile.

Dedi: Ve ) ( **خَلِيطَيْنِ** ) ( olmazlar; ta ki birlikte ağıla döndürsünler, birlikte otlatsınlar ve birlikte sulasınlar. Ve onların erkekleri ) ( **مُخْتَلِطَةً** ) ( olur. Böyle oldukları zaman, her hâlükârda bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.

Dedi: Ve eğer ağılda yahut sulamada yahut erkeklerde ayrılırlarsa, ) ( **خَلِيطَينِ** ) ( değildirler; ve iki kişinin sadakasıyla sadaka verilirler.

Dedi: Ve ) ( **خَلِيطَيْنِ** ) ( olmazlar; ta ki onlara, ) ( **اخْتَلَطَا** ) ( gününden itibaren yıl dönsün. Onlara ) ( **اخْتَلَطَا** ) ( gününden bir yıl döndüğü zaman, bir kişinin zekâtıyla zekâtlanırlar.

Dedim: Bunun şerhi şudur ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), kırk koyuna malik olana, üzerine yıl dönünce _ onu mülk edindiği günden itibaren _ bir koyun vacip kıldı.

Ve aynı şekilde: ondan daha fazlasına, yüz yirmiye tamam oluncaya kadar malik olursa; onda bir koyun vardır. Yüz yirminin üzerine bir koyun daha artarsa onda iki koyun vardır.

Eğer üç kişi yüz yirmi koyuna malik olsalar; her birinin kırk koyunu olsa; ve bir tam yıl ) ( **خُلَطَاءَ** ) ( olmasalar; her birinin üzerine bir koyun vardır. Eğer ) ( **خُلَطَاءَ** ) ( olurlarsa ve onları bir çoban üzerinde bir tam yıl toplarlarsa, hepsinin üzerine bir koyun vacip olur; çünkü karıştıkları zaman bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.

Ve aynı şekilde, üç kişi arasında kırk koyun olursa _ ve onlar ) ( **خُلَطَاءُ** ) ( ise _: onların üzerine bir koyun vardır; sanki onu bir adam mülk etmiş gibidir.

İşte bu, develer, koyunlar ve sığırlar cinsinden hayvanlarda ) ( **الْخُلَطَاءِ** ) ( tefsiridir.

Ama ) ( **الْخَلِيطَيْنِ** ) ( tefsiri ki ) ( **الأشْرِبَةِ** ) ( babında geldi ve ikisini içmekten nehiy olarak onlarda gelen şey: hurmadan ve **البُسْرِ**’den; yahut üzümden ve kuru üzümden; yahut hurmadan ve üzümden yapılan bir içecektir.

Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .

**الْخُلَطَاءُ** _ burada _: ortaklardır; her birinin mülkü, taksim dışında, arkadaşlarının mülkünden ayrışmaz.

Ve ) ( **الْخُلَطَاءُ** ) ( _ ayrıca _ olabilir: ayırt edilebilir ayn’ı ayırt edilebilir ayn ile karıştırmaları _ **الشَّافِعِيُّ**’nin tefsir ettiği gibi _. Ve bir araya gelmiş olurlar; bir **الْحِلَّةِ** gibi; on evden oluşur... her ev sahibinin ayrı ayrı hayvanı vardır; sonra hayvanlarının hepsini bir çoban üzerinde toplarlar; onları birlikte güder; onları suya birlikte götürür; ve her biri malını nişanı ve damgasıyla bilir.

**أبو العباس** _ **ابن الأعرابي**’den _ rivayet etti; dedi: **الْخِلاَطُ**: adamın başka bir ağıla gelip oradan bir deve alması, sonra onu sahibinden gizlice dişisine aşırmasıdır.

Dedi: Ve **الْخِلاَطُ** _ ayrıca _: devenin, dişisine yaklaşmasında iyi yapamaması; çobanın çubuğunu alıp onu girişe yöneltmesi, ta ki onu sokuncaya kadar.

Ve **الْخَلِيطُ**: arkadaş... ve **الْخَلِيط**: komşu.

Tekil ve çoğul olur. Ondan **جَرِيرٍ**’in sözü:
بانَ الخليطُ ولو طُووِعْتُ ما بَانَا
Bu, tekildir.

Ve **زُهَيْرٌ** çoğulda dedi:
بانَ الخَليطُ وَلَمْ يَأْوُوا لِمَنْ تَرَكُوا
Bunlar çoğuldur.

Ve denir: adam ) ( **خُولِط** ) ( edildi... o da ) ( **مخَالَطٌ** ) (’tır. Ve ) ( **اخْتَلَطَ** ) ( aklı... o da ) ( **مُخْتَلِطٌ** ) (’tır; aklı değiştiği zaman.

**الليث** dedi: **الْخِلاَطُ**: kurdun koyunla karışmasıdır. Ve şu beyti okudu:
يَضْمَنُ أَهْلُ الشَّاءِ في الْخِلاَطِ

Dedi: Ve **الخِلاَطُ**: hastalığın içe karışmasıdır.

Dedim: Ve **الْخِلاَطُ**: adamın ehliyle karışmasıdır; onu cima ettiği zaman. Ve aynı şekilde devenin dişiye karışması; kuyruğu onun hayasına karıştığı zaman.

**أبو عبيد** _ **أبي زيد**’den _: dedi: Erkek deve dişinin üzerine çöktüğü zaman, onun hayasına yol bulamaz da çoban yahut başkası onu içeri sokuncaya kadar; denir: onu **أَخْلَطَهُ** **إِخْلاَطاً** etti ve onu **أَلْطَفَه** **إلطافاً** etti; o, onu **يُخْلِطُه** ve **يُلْطِفُهُ**. Eğer deve bunu kendiliğinden yaparsa denir: **اسْتَخْلَط** ve **استلْطَفَ** etti.

**الليث** dedi: Bir adam **خَلِطٌ**: insanlarla karışan, sevimli olandır. Ve bir kadın **خَلِطةٌ** da böyledir.

**الأصمعي** dedi: Oklardan **الْخِلْطُ**: çubuğu eğrilik üzere biten olandır; artık eğrilir durur _ doğrultulsa bile.

**ابن شُميل** dedi: Bir deve **مُخْتَلِطٌ** ve bir dişi deve **مُخْتَلِطَةٌ**: semirdiği zaman; ta ki iç yağı etle **اخْتَلَطَ** edinceye kadar.

**أبو العباس** _ **ابن الأعرابي**’den _ dedi: **الْخُلُطُ**: mevlalardır; ve **الْخُلُطُ**: ortaklardır; ve **الْخُلط**: safiyet komşularıdır.

**أبو زيد** dedi: Denir: ) ( **اختَلَطَ اللَّيْلُ بالتُّرَابِ** ) (; kavmin işi onlara karıştığı zaman. ) ( **واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ** ) ( .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والطاء وما يثلثهما)
(لطع)  اللام والطاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على انكشافِ شيءٍ عن شيء، وعلى كَشْفه عنه. يقال: لَطَع الإنسان الشّيءَ بلسانه يَلطَعُه، إذا لَحِسَه.
واللَّطَع: بياضٌ في باطِن الشَّفَة، وذلك انكشافُ اللَّمَى عنها. وأكثر ما يعتري ذلك السُّودان. قال ابن دريد: عجوزٌ لَطْعاء تحاتَّت أسنانها.
قال: واللَّطعاء: القليلة لحم الفَرج([1]).
(لطف)  اللام والطاء والفاء أصلٌ يدلُّ على رِفق ويدلُّ على صغَر في الشيء. فاللُّطف: الرِّفق في العَمل؛ يقال: هو لطيفٌ بعباده، أي رؤوف رفيق. ومن الباب الإلطاف للبعير، إذا لم يَهتدِ لموضع الضِّرابِ فأُلْطِفَ له.
(لطم)  اللام والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاصقة شيءٍ لشيء، بضربٍ أو غيره. من ذلك اللّطم: الضَّرب على الوجه بباطن الرَّاحة. ويقال لطَمه يَلْطِمه. والتطمت الأمواج، إذا ضَرَبَ بعضُها بعضاً. واللطيم من الخيل: الذي يأخذُ البياضُ خَدَّيْه، ويقال هو أنْ يكون البياضُ في أحدِ شِقَّيْ وجهِه، كأنَّه لُطِم بذلك البياضِ لَطْماً. واللَّطيم: الفَصِيل، إذا طلع سهيل أخذه الراعي وقال: أترى سُهيلاً، والله لا تذوق عندي قَطرةً. ثمَّ لطمه ونحّاه. ويقال اللَّطِيم: التاسع من سوابق الخَيل، كأنّه لطم عن السَّبَق. والملَطَّم: الرّجُل اللّئيم، كأنَّه لُطِم حتَّى صُرِف عن المكارم. والمِلْطَم: أديم يفرش تحت العَيْبة لئلاَّ يُصيبَها التُّراب. قال:
*  شقّ المعيث في أديم المِلْطَمِ([2]) *
فأمَّا اللَّطيمة فيقال: السُّوق. قالوا: وهي كلُّ سوقٍ لا تكون لميرَة. وقال آخرون: اللَّطِيمة للعِطْر. وقال بعضهم: اشتقاقُها من اللَّطْم، وذلك أنّه يباع فيها الطِّيب الذي يسمَّى الغالِية. قال: وهي تُلطم، لأنَّها تَضرَب عند الخلط.
(لطا)  اللام والطاء والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهي المِلْطاة، في الشِّجاج، وهي السِّمحاق التي بلغت القشرة* الرقيقة. قال أبو عُبيد: أخبرني الواقديّ أنَّ السِّمحاق عندهم المِلطاء. قال أبو عبيد: يقال هي المِلطاة بالهاء. فإن كانت على هذا فهي في التقدير مقصورة. وقال تفسير الحديث الذي جاء "إن المِلطاةَ بدمها": معناه حين يُشَجُّ صاحبُها يؤخذ مقدارُها تلك السّاعَة ثم يقضَى فيها بالقِصاص أو الأرْش، لا يُنظَر إلى ما يحدث فيها بعد ذلك من زيادةٍ أو نقصان. قال: وهذا قولهم، وليس قولَ أهل العراق. واللَّطاة: دائرة تكون في جَبْهة الفَرَس.
وإذا همز قيل لَطِئتُ ألطأ([3])
(لطح)  اللام والطاء والحاء كلمةٌ واحدة. اللَّطْح: الضَّرب بباطن الكفّ ليس بالشَّديد([4]). وفي الحديث عن ابن عباس: "فجَعَلَ يَلطَح أفخاذَنا ويقول أُبَيْنِيَّ([5]) لا ترموا جَمرةَ العقبة حتَّى تطلُع الشَّمس".
(لطخ)  اللام والطاء والخاء أُصَيلٌ واحدٌ يدلُّ على عَرِّ شيء بشيء. منه يقال: لَطَخْتُ الشَّيءَ بالشيء. وسَكرانُ مُلْطَخٌّ([6])، أي مختلط. وفي السماء لَطْخٌ من السَّحاب، أي قليل. ولُطِخ فلانٌ بشيءٍ: عِيبَ به. قال ابن دُريد([7]): وهو ملطوخٌ بالشّرّ وملطوخُ العِرْض. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3: 106).
([2]) كذا في الأصل.
([3]) في الأصل: "لطئت بالطاء"، على أن الفعل يقال من بابي منع وفرح.
([4]) في الأصل: "الشديد".
([5]) كذا بالتصغير في الأصل والمجمل. وفي اللسان: "ومنه حديث ابن عباس أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يلطح أفخاذ أغلمة بن عبد المطلب ليلة المزدلفة ويقول: أبني لا ترموا جمرة العقبة قبل أن تطلع الشمس". وأبينون: تصغير بنون، قال السفاح بن بكير:
من يك لاساء فقد ساءنى *** ترك أبينيك إلى غير راع
          وروى في اللسان (بني) "أبَيني" وتكلم فيه كلاماً. فراجعه.
([6]) الصواب أن مادة هذه الكلمة هي (لخخ)، إذ يقال ملتخ وملطخ بإبدال التاء طاء. ولكن هكذا ورد في الأصل والمجمل.
([7]) الجمهرة (2: 232).

ـ

##### Türkçe

(لâm ve طâ ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)

(لطع)  **اللام** ve **الطاء** ve **العين** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden açığa çıkmasına ve ondan açığa çıkarmaya delâlet eder. Denilir: insan bir şeyi diliyle **لَطَع** eder, onu **يَلطَعُه**; onu yalarsa.

Ve **اللَّطَع**: dudağın iç tarafında bir beyazlıktır; bu, **اللَّمَى**’nın ondan açığa çıkmasıdır. Bunun en çok arız olduğu şey siyahlıktır. İbn Düreyd dedi: dişleri dökülmüş yaşlı bir kadın: **لَطْعاء**.
Dedi: ve **اللَّطعاء**: ferç eti az olan (kadın).

(لطف)  **اللام** ve **الطاء** ve **الفاء** bir asıldır; yumuşaklığa delâlet eder ve şeyde küçüklüğe delâlet eder. O hâlde **اللُّطف**: işte yumuşaklıktır; denilir: o, kullarına karşı **لطيف**tir; yani şefkatli, yumuşaktır. Bâbdan: deve için **الإلطاف**; eğer çiftleşme yerini bulmaya yol bulamazsa, ona kolaylaştırılır.

(لطم)  **اللام** ve **الطاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeye, vurma ile veya başkasıyla, yapışmasına delâlet eder. Bundan: **اللّطم**: yüz üzerine avuç içiyle vurmaktır. Ve denilir: onu **لطَمه**; onu **يَلْطِمه**. Ve dalgalar **التطمت**; bir kısmı bir kısmına vurduğu zaman. Ve atlardan **اللطيم**: beyazlığın iki yanağını aldığı (attır); ve denilir: beyazlığın yüzünün iki yanından birinde olmasıdır; sanki o beyazlıkla bir **لَطْماً** ile **لُطِم** edilmiştir. Ve **اللَّطيم**: sütten kesilmiş deve yavrusu; **سهيل** doğduğu zaman çoban onu alır ve der ki: “**سُهيلاً** görüyor musun? Vallahi yanımda bir damla tatmayacaksın.” Sonra onu **لطمه** eder ve onu uzaklaştırır. Ve denilir **اللَّطِيم**: atların önden gidenlerinin dokuzuncusu; sanki birincilikten **لطم** ile uzaklaştırılmıştır. Ve **الملَطَّم**: alçak (soysuz) adam; sanki **لُطِم** edilmiştir de keremlerden çevrilmiştir. Ve **المِلْطَم**: torbaya toprak isabet etmesin diye onun altına serilen deridir. Dedi:
*  **شقّ المعيث في أديم المِلْطَمِ**([2]) *
Ama **اللَّطيمة** için denilir: pazar. Dediler: o, azık için olmayan her pazardır. Başkaları dedi: **اللَّطِيمة** koku içindir. Bazıları dedi: onun اشتقاق’ı **اللَّطْم**’dandır; çünkü onda **الغالِية** diye adlandırılan güzel koku satılır. Dedi: o **تُلطَم** edilir; çünkü o, karıştırma sırasında vurulur.

(لطا)  **اللام** ve **الطاء** ve illetli harf bir tek kelimedir; o da **المِلْطاة**’dır; baş yarıklarında; o, ince kabuğa ulaşmış **السِّمحاق**’tır. Ebû Ubeyd dedi: Vâkıdî’nin bana haber verdiğine göre **السِّمحاق** onların yanında **المِلطاء**’dır. Ebû Ubeyd dedi: **المِلطاة** (ه ile) denilir. Eğer bu üzere ise, o takdirde maksûre olarak değerlendirilir. Ve “**إن المِلطاةَ بدمها**” diye gelen hadisin tefsirini söyledi: mânâsı, sahibi yarıldığı zaman, o saatte onun miktarı alınır; sonra onda kısas veya diyet (arş) ile hükmedilir; bundan sonra onda meydana gelecek artışa veya eksilmeye bakılmaz. Dedi: bu onların sözüdür; Irak ehlinin sözü değildir. Ve **اللَّطاة**: atın alnında bulunan bir dairedir.
Ve eğer hemzelenirse denilir: **لَطِئتُ ألطأ**([3])

(لطح)  **اللام** ve **الطاء** ve **الحاء** bir tek kelimedir. **اللَّطْح**: avuç içiyle şiddetli olmayan vuruştur([4]). İbn Abbâs’tan hadiste: “Sonra uyluklarımıza **يَلطَح** etmeye başladı ve ‘**أُبَيْنِيَّ**([5])! Güneş doğuncaya kadar **جَمرةَ العقبة**’yi taşlamayın’ diyordu.”

(لطخ)  **اللام** ve **الطاء** ve **الخاء** bir tek asıldır; bir şeyi bir şeyle bulaştırmaya delâlet eder. Ondan denilir: bir şeyi bir şeyle **لَطَخْتُ** ettim. Ve **سَكرانُ مُلْطَخٌّ**([6]); yani karışık. Ve gökte buluttan bir **لَطْخٌ** vardır; yani az. Ve falan kimse bir şeyle **لُطِخ** edildi: onunla ayıplandı. İbn Düreyd([7]) dedi: o, şer ile **ملطوخٌ**tur ve ırzı **ملطوخُ**tur. Ve Allah, doğruyu en iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (3: 106).
([2]) Asılda böyledir.
([3]) Asılda: “**لطئت بالطاء**”; fiilin **منع** ve **فرح** bâblarından söylendiği üzere.
([4]) Asılda: “**الشديد**”.
([5]) Asılda ve el-Mücmel’de küçültme ile böyledir. Lisân’da: “Ve ondan İbn Abbâs hadisi: Nebî صلى الله عليه وسلم Müzdelife gecesi Abdülmuttalib oğlanlarının uyluklarına **يلطح** ederdi ve derdi: **أبني**! Güneş doğmadan önce **جمرة العقبة**’yi taşlamayın.” Ve **أبينون**: nûn ile küçültmedir; Saffâh b. Bukeyr dedi:
من يك لاساء فقد ساءنى *** ترك أبينيك إلى غير راع
          Lisân’da (بني) “**أبَيني**” rivayet edildi ve onun hakkında söz söyledi. Ona müracaat et.
([6]) Doğrusu bu kelimenin maddesi (لخخ)’dır; çünkü **ملتخ** ve **ملطخ** denilir; ت’nin ط’ya بدل edilmesiyle. Fakat asılda ve el-Mücmel’de böyle vârid olmuştur.
([7]) el-Cemhere (2: 232).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لطخه بالشيء يَلْطَخه لطخاً ولطَّخه، ولطختُ فلاناً بأَمر قبيح: رميته به.
وتلطَّخ فلان بأَمر قبيح: تدنس، وهو أَعم من الطَّلْخ.
واللُّطاخَة: بقية اللَّطْخ.
ورجل لَطِخٌ: قذر الأَكل. ولَطَخَه بشرٍّ يلطَخُه لطْخاً أَي لوَّثه به فتلوَّث وتلطخ به فعله.
وفي حديث أَبي طلحة: تركتْني حتى تلطَّخْت أَي تنجست وتقذرت بالجماع. يقال: رجل لَطِخ أَي قذر، ورجل لُطَخَة: أَحمق لا خير فيه، والجمع لطَخات. واللَّطخ: كل شيءٍ لُطِّخ بغير لونه. وفي السماء لَطْخٌ من سحاب أَي قليل. وسمعت لَطْخاً من خَبَرٍ أَي يسيراً.
ويقال: اغنُوا لَطْختكم.

##### Türkçe

**لطخه** onu bir şeyle **يَلْطَخه** **لطخاً** ve **لطَّخه**; ve “Falancayı çirkin bir işle **لطختُ**”: onu onunla attım (itham ettim).

Ve “Falanca çirkin bir işle **تلطَّخ**”: kirlendi; ve o, **الطَّلْخ**’tan daha geneldir.

Ve **اللُّطاخَة**: **اللَّطْخ**’un kalıntısı.

Ve “adam **لَطِخٌ**”: yemeği pis olan. Ve onu bir şerle **لَطَخَه**; onu **لطْخاً** **يلطَخُه** yani onu onunla kirletti; böylece kirlendi ve onunla **تلطخ**; onu yaptı.

Ve Ebû Talha’nın hadisinde: “Beni bıraktı, ta ki **تلطَّخْت**” yani cinsel birleşme ile necis oldum ve kirlendim.

Denir: “adam **لَطِخ**” yani pis; ve “adam **لُطَخَة**”: içinde hayır olmayan ahmak; çoğulu **لطَخات**.

Ve **اللَّطخ**: kendi renginden başka bir renkle **لُطِّخ** edilmiş her şey.

Ve gökte buluttan bir **لَطْخٌ**: yani az.

Ve bir haberden bir **لَطْخاً** işittim: yani azıcık.

Ve denir: “**اغنُوا لَطْختكم**.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ط خ * * لَطَخَه * بكذا من باب قطع * فَتَلَطَّخَ * به أي لوَّثه به فتلوث

##### Türkçe

* ل ط خ * **لَطَخَه** bunu bununla, kesmek bâbından; böylece **فَتَلَطَّخَ** onunla, yani onu onunla kirletti; böylece kirlendi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لطخه، كمنعه، يلطخه لطخا: لوثه فتلطخ: تلوث. ولصخ فلان بشر، كعني: رمي به، مقتضاه أنه لايستعمل إلا مبنيا للمجهول، وقد استعمل على بناء المعلوم أيضا، ففي اللسان وغيره: لطخت فلانا بأمر قبيح تدنس به، وهو أعم من الطلخ. وتلطخ بشر: فعله وفي حديث أبي طلحة تركتني حتى تلطخت أي تنجست وتقذرت بالجماع. وفي السماء لطخ من سحاب ونحوه: قليل منه، وسمعت لطخا من خبر، أي يسيرا منه. ولطخة، كهمزة. ولطيخ مثل سكين، وهو الأحمق لا خير فيه، ج أي الجمع لطخات. ورجل لطخ، ككتف: القذر الأكل. واللطخ: كل شيء لطخ بغير لونه واللطوخ، كصبور: ما يلطخ به الشيء ويغير لونه، وقولهم سكران ملطخ، بتشديد الخاء، جوزه جماعة وأنكره الجوهري، وسبقه ابن قتيبة وابن السكيت في إصلاحه، وتبعهم شراح الفصيح.

##### Türkçe

**لطخه**، **كمنعه**، **يلطخه** **لطخا**: onu bulaştırdı; böylece **فتلطخ**: bulaştı: **تلوث**: kirlendi. Ve **لصخ** falan **بشر**، **كعني**: onunla attı; bunun gereği, onun ancak meçhul bina üzere kullanılmamasıdır; ve malum bina üzere de kullanılmıştır. Nitekim **اللسان** ve başkasında: **لطخت فلانا بأمر قبيح**: onu, onunla kirleneceği çirkin bir şeyle bulaştırdım; ve o, **الطلخ**’tan daha geneldir. Ve **تلطخ بشر**: onu yaptı. Ve Ebû Talha hadîsinde: **تركتني حتى تلطخت** yani cinsel birleşme ile necis oldum ve iğrendim. Ve gökte buluttan ve benzerinden **لطخ**: ondan az bir şeydir. Ve “haberden **لطخا** işittim”, yani ondan az bir şey. Ve **لطخة**، **كهمزة**. Ve **لطيخ** “**سكين**” gibi; o, içinde hayır olmayan ahmaktır; çoğulu: **لطخات**. Ve **رجل لطخ**، **ككتف**: pis yiyici. Ve **اللطخ**: kendi renginden başka bir renkle bulaşmış her şey. Ve **اللطوخ**، **كصبور**: bir şeyi bulaştıran ve onun rengini değiştiren şey. Ve onların “**سكران ملطخ**” sözleri; **الخاء**’ın şeddelenmesiyle; bir topluluk onu caiz gördü, **الجوهري** onu inkâr etti; ondan önce **ابن قتيبة** ve **ابن السكيت** onu ıslahında (zikretti); ve **الفصيح** şârihleri onlara tâbi oldu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَطَخَهُ
1 لَطَخَهُ ذ , (S, K, &c.,) aor. لَطَخَ , (Msb, K,) inf. n. لَطْخٌ, (S,) He defiled, befouled, polluted, dirtied, soiled, sullied, smeared, besmeared, daubed, bedaubed, bespattered, [rubbed over, or overspread,] sprinkled or splashed, him, or it, (S, L, Msb, K,) as a garment, (Msb,) ?? with such a thing, (S,) as with ink. (Msb.) [See also 2.] ― -b2- لَطَخَهُ بِشَرٍّ, (L,) or بِسُوْءٍ, (Msb,) aor. and inf. n. as above, He sullied, or bespattered, him with evil [by charging him therewith]: (L:) he [aspersed him; or] charged, reproached, or upbraided, him with evil. (Msb.) لَطَخَهُ بِأَمْرٍ قَبِيحٍ He charged, reproached, or upbraided, him with something bad, evil, abominable, or foul, either said or done. (L, arts. لطخ and طيخ.) ― -b3- لُطِخَ بِشَرٍّ, (S, K,) a verb like عُنِىَ, [pass. in form but neut. in signification,] (K) He became [aspersed, or] charged, reproached, or upbraided, with evil. (S, K.) -A2- See art. لطح.

لطّخهُ
2 لطّخهُ ذ He defiled, befouled, polluted, dirtied, soiled, smeared, besmeared, daubed, bedaubed, bespattered, [rubbed over, or overspread,] or splashed, him or it, much. (Msb.) [See also 1.] ― -b2- He daubed him over with perfume &c. (S, K, art. ضمخ, &c.)

تلطّخ
5 تلطّخ ذ He, or it, (as a garment, Msb,) became defiled, befouled, polluted, dirtied, soiled, besmeared, bedaubed, or bespattered; (S, L, Msb, K;) [or became so much; or he defiled, &c., himself; or did so much;] بِكَذَا with such a thing, (S,) as with ink. (Msb.) ― -b2- تلطّخ بِقَبِيحٍ, (S, L, K, art. طيخ, &c.) and مِنْ قَبِيحٍ, (L,) i. e. [He became charged, reproached, or upbraided, with] something bad, evil, abominable, or foul, either said or done. (L, arts. لطخ and طيخ.) تلطّخ بِشَرٍّ He did evil [and thus defiled himself; he defiled himself by doing evil]. (L.)

لَطْخٌ
لَطْخٌ ذ [and ↓ لَطْخَةٌ] A small portion or quantity; a particle; of clouds (S, L, K) and the like, (K,) and of news, or tidings, or information: (L:) and [a small quantity] of rain. (K in art. ذيل.) ― -b2- لَطْخٌ [A soil, or pollution, or taint]. (See لَطْحٌ.) ― -b3- [And ↓ لَطْخَةٌ A soil, a splash.]

لَطِخٌ
لَطِخٌ ذ A man (L) dirty (L, K) in eating. (K.) ― -b2- Anything defiled, dirtied, or besmeared, with something of a different colour. (L.)

لَطْخَةٌ
لَطْخَةٌ ذ see لَطْخٌ.

لُطَخَةٌ
لُطَخَةٌ ذ and ↓ لِطِّيخٌ A stupid man; one of little sense; (K;) in whom is no good: (TA:) pl. of the former لُطَخَاتٌ. (K.)

لَطُوخٌ
لَطُوخٌ ذ A thing with which another thing is defiled, polluted, dirtied, or besmeared, (K,) and with which its colour is changed. (TA.)

لُطَاخَةٌ
لُطَاخَةٌ ذ What remains of a soil, or pollution, or the like. (L.)

لِطِّيخٌ
لِطِّيخٌ ذ : see لُطَخَةٌ.

##### Türkçe

**لَطَخَهُ**
1 **لَطَخَهُ** ذ , (S, K, &c.,) muzâri‘i **لَطَخَ** , (Msb, K,) mastarı **لَطْخٌ**, (S,) O, onu yahut onu (S, L, Msb, K) kirletti, pisletti, murdar etti, lekeledi, bulaştırdı, sıvadı, üzerine sürdü, üzerine serpti yahut sıçrattı; (Msb,) bir elbise gibi; (S,) bunun gibi bir şey ile; (Msb.) mürekkep ile olduğu gibi. (Msb.) [Bk. ayrıca 2.] ― -b2- **لَطَخَهُ بِشَرٍّ**, (L,) yahut **بِسُوْءٍ**, (Msb,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, O, onu kötülük ile lekeledi yahut üzerine kötülük sıçrattı [onu bununla itham ederek]: (L:) onu [karaladı; yahut] kötülük ile itham etti, ayıpladı yahut başına kakındı. (Msb.) **لَطَخَهُ بِأَمْرٍ قَبِيحٍ** O, onu, söylenmiş yahut yapılmış kötü, şer, iğrenç yahut pis bir şey ile itham etti, ayıpladı yahut başına kakındı. (L, arts. **لطخ** and **طيخ**.) ― -b3- **لُطِخَ بِشَرٍّ**, (S, K,) **عُنِىَ** gibi bir fiildir, [şekilce meçhul olup mânaca lâzım,] (K) O, kötülük ile [karalanmış yahut] itham edilmiş, ayıplanmış yahut başına kakılmış oldu. (S, K.) -A2- **لطح** maddesine bak.

**لطّخهُ**
2 **لطّخهُ** ذ O, onu yahut onu çokça kirletti, pisletti, murdar etti, lekeledi, bulaştırdı, sıvadı, üzerine sürdü, üzerine serpti yahut sıçrattı. (Msb.) [Bk. ayrıca 1.] ― -b2- O, onu koku vb. ile üzerine sıvadı. (S, K, art. **ضمخ**, &c.)

**تلطّخ**
5 **تلطّخ** ذ O, yahut o, (bir elbise gibi, Msb,) kirlenmiş, pislenmiş, murdar olmuş, lekelenmiş, bulaşmış, üzerine sürülmüş yahut üzerine sıçramış oldu; (S, L, Msb, K;) [yahut çokça böyle oldu; yahut o, kendisini kirletti vb.; yahut çokça yaptı;] **بِكَذَا** bunun gibi bir şey ile, (S,) mürekkep ile olduğu gibi. (Msb.) ― -b2- **تلطّخ بِقَبِيحٍ**, (S, L, K, art. **طيخ**, &c.) ve **مِنْ قَبِيحٍ**, (L,) yani [söylenmiş yahut yapılmış] kötü, şer, iğrenç yahut pis bir şey ile [itham edilmiş, ayıplanmış yahut başına kakılmış] oldu. (L, arts. **لطخ** and **طيخ**.) **تلطّخ بِشَرٍّ** O, kötülük yaptı [ve böylece kendisini kirletti; kötülük yaparak kendisini kirletti]. (L.)

**لَطْخٌ**
**لَطْخٌ** ذ [ve aşağıdaki **لَطْخَةٌ**] Bulutlardan (S, L, K) ve benzerlerinden, (K,) ve haberden yahut haberlerden yahut bilgiden: (L:) küçük bir parça yahut miktar; bir zerre: ve [küçük bir miktar] yağmur. (K in art. **ذيل**.) ― -b2- **لَطْخٌ** [Bir kir, yahut murdarlık, yahut bulaşma]. (Bk. **لَطْحٌ**.) ― -b3- [Ve aşağıdaki **لَطْخَةٌ** Bir kir, bir sıçrama.]

**لَطِخٌ**
**لَطِخٌ** ذ Yemekte (L, K) kirli (L) bir adam. (K.) ― -b2- Farklı bir renkten bir şey ile kirletilmiş, pisletilmiş yahut bulaştırılmış herhangi bir şey. (L.)

**لَطْخَةٌ**
**لَطْخَةٌ** ذ **لَطْخٌ**’a bak.

**لُطَخَةٌ**
**لُطَخَةٌ** ذ ve aşağıdaki **لِطِّيخٌ** Ahmak bir adam; az akıllı olan; (K;) kendisinde hayır olmayan: (TA:) ilkinin çoğulu **لُطَخَاتٌ**. (K.)

**لَطُوخٌ**
**لَطُوخٌ** ذ Başka bir şeyin onunla kirletildiği, murdar edildiği, pisletildiği yahut bulaştırıldığı, (K,) ve onunla rengi değiştirildiği bir şey. (TA.)

**لُطَاخَةٌ**
**لُطَاخَةٌ** ذ Bir kirin, yahut murdarlığın, yahut benzerinin artığı. (L.)

**لِطِّيخٌ**
**لِطِّيخٌ** ذ : **لُطَخَةٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَطَخَ
لَطَخَ A ( n. ac. لَطْخ 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Soiled, dirtied, sullied, befouled with; bespattered with; dishonoured, disgraced.

b.  [ acc. &  Bi ], Charged, reproached with.

لَطَّخَ
لَطَّخَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Defiled, befouled, polluted; besmeared, daubed; splashed.

c.  Anointed, perfumed.

تَلَطَّخَ
تَلَطَّخَ V
a.  [ Bi ], Was soiled &c.; polluted himself with.

b.  [ Bi ], Was reproached with.

لَطْخ
لَطْخ 1 ,
a.  Small portion, a little, a dash, a sprinkling.

b.  Soil, pollution; stain; taint.

لَطْخَة
لَطْخَة 1t ,
a.  Stain; splash; smear.

b.  see 1 (a) . ‐  لَطِخ 5 , Dirty; filthy.

لُطَخَة
لُطَخَة 9t ,
a.  Stupid; fool.

لُطَاْخَة
لُطَاْخَة 24t ,
a.  Stains.

لَطُوْخ
لَطُوْخ 26 ,
a.  Dirt, filth.

لِطِّيْخ
لِطِّيْخ 30 ,
a.  see 9t .

##### Türkçe

**لَطَخَ**
**لَطَخَ** A ( i. ac. **لَطْخ** 1 )
a. [ acc. & Bi ], Şunla kirletti, pisletti, lekeledi, murdar etti; şununla sıçrattı; şerefsizleştirdi, rezil etti.

b. [ acc. & Bi ], Şunla suçladı, şununla ayıpladı.

**لَطَّخَ**
**لَطَّخَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

b. Kirletti, murdar etti, kirletti; sıvadı, sürdü; sıçrattı.

c. Yağladı, kokuladı.

**تَلَطَّخَ**
**تَلَطَّخَ** V
a. [ Bi ], Kirlendi vb.; kendini şununla kirletti.

b. [ Bi ], Şunla ayıplandı.

**لَطْخ**
**لَطْخ** 1 ,
a. Küçük bir parça, azıcık, bir damla, bir serpiştirme.

b. Kir, kirlilik; leke; bulaşma.

**لَطْخَة**
**لَطْخَة** 1t ,
a. Leke; sıçrama; sürtme.

b. 1 (a)’ya bak. ‐ **لَطِخ** 5 , Kirli; pis.

**لُطَخَة**
**لُطَخَة** 9t ,
a. Aptal; ahmak.

**لُطَاْخَة**
**لُطَاْخَة** 24t ,
a. Lekeler.

**لَطُوْخ**
**لَطُوْخ** 26 ,
a. Kir, pislik.

**لِطِّيْخ**
**لِطِّيْخ** 30 ,
a. 9t’ye bak.
