# لطس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B7%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: لطس

باب السين والطاء واللام معهما
ط س ل، س ط ل، س ل ط، ط ل س، ل ط س مستعملات
طسل:
يقال: طَسَلَ السَّرابُ اذا اضطَرَبَ، وقال رؤبة: يُقَنِّع المَوْماةَ طَسلاً طاسِلا والطَّيْسَل: الغُبار الرقيق.
سطل:
السَّطْلُ معروف.
والسَّيْطَلُ: الطُّسَيسَةُ الصغيرةُ، على صَنعَةِ تَوْرٍ له عُرْوَةٌ كعُرْوَة المِرْجَل، والسَّطْلُ ثله، قال الطرماح: في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يتردَّدُ وقال هِمْيان بنُ قُحافةَ في الطَّسْل: بل بَلَدٍ يُكسَى القَتامَ الطّاسِلا أمرَقْتُ فيه ذُبَّلاً ذوابِلا وقالوا: الطّاسِل المُلْبِسُ.
وقال بعضهم: الطاسِلُ والساطِلُ من الغُبار: المرتفعُ، وأيَّدَ قول هِمْيانَ قولَ رُؤبةَ الأوَّلَ.
سلط:
السَّلاطةُ مصدر السَّليطِ من الرجال والسَّليطةِ من النِّساء، والفِعلُ سَلُطَتُ اذا طالَ لسانُها واشتَدَ صَخَبُها، ورجل سَليط.
والسَّليطُ: الزَّيتُ، قال:
ولكـنْ ديامـيّ آبـوه وأمُّـه		بنَجْرانَ يعصرنَ السَّليطَ قرائبُهْ
والسُّلْطانُ في معنى الحُجّة، قال تعالى: "هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ" أي حُجّتِيَه.
والسُّلْطان: قُدرةُ المَلْكِ، مثل قَفيز وقُفزان وبَعير وبعران، وقُدرة من جُعِلَ ذلك له وإنْ لم يكن مَلِكاً، كقولك: قد جَعَلْتُ له سُلطاناً على أخذِ حَقّي من فُلانٍ.
والنّونُ في السلطانِ زائدةً، وأصله من التَّسليط.
والسِّلاط: الغليل، قال المُتَنخِّل: وأخشَى أن أُلاقي ذا سِلاط
طلس:
الطِّلْس: كتابٌ قد مُحِيَ ولم يُنعَم مَحْوهُ.
واذا مَحَوْتَ لتُفسِدَ خَطَّه قُلتَ: طَلَسْتُه، فاذا انعَمتَ مَحوَه قلتَ: طَرَسْتُه فيصيرُ طِلْساً.
ويقال لجِلدِ فَخِذ البعير: طِلس لتَساقُط شَعرِه ووَبَرِه.
والطَّلَسُ والطَّلَسة مصدر الأطلَس، والأطلَسُ من الذِّئاب: الذي قد تساقَطَ شَعرُه، وهو أخبَثُ ما يكون.
والطَّلَسُ والطَّلَسَةُ: غُبرةٌ في غُبْسةٍ.
وفي حديث ابي بكرٍ أنَّ مُوَلَّداً أطلَسَ سَرَقَ فقطَعَ يَدَه.
والطَّيْلِسَان، بفتح اللام وكسره، ولم يجيء فيعلان مكسورا غيره، وأكثر ما يجيءُ فَيْعلان مفتوحاً أو مضموماً نحو الخيْزُران والجَيْسَمان، ولكن لمّا صارت الكسرةُ والضمّةُ أُختَين واشتركتا في مواضِعَ كثيرة دَخَلتِ الكسرةُ مَدْخَلَ الضّمّةِ.
لطس:
اللَّطْسُ: ضربُكَ الشيءَ بشيءٍ عريضٍ، ويقال: لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه.
والمِلطاسُ: حَجَرٌ عريضٌ فيه طولٌ، ورُبَّما سُمِّيَ خُفُّ البعير وحافِرُ الدّابّةِ مِلطاساً، وقيل: جمع مِلطاس مَلاطيس، وهو مِعولٌ تُكَسر به الصخرة، تقول: قد رُكِّبَتْ في قَوائِمها حَوافِرُ أمثالُ المَلاطيس، قال: وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا

### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**اللام** معهما
**ط س ل**، **س ط ل**، **س ل ط**، **ط ل س**، **ل ط س** kullanımdadırlar.

**طسل**:
Denir ki: **طَسَلَ السَّرابُ**, yani çalkalandığı zaman; ve Rü’be dedi:
“Çölü, **طَسلاً طاسِلا** bir **طَسَل** ile örter.”
Ve **الطَّيْسَل**: ince tozdur.

**سطل**:
**السَّطْلُ** bilinir.
Ve **السَّيْطَلُ**: küçük **الطُّسَيسَةُ**; kulpu olan bir **تَوْرٍ** yapısında, **المِرْجَل**’in kulpu gibi bir kulpu vardır; ve **السَّطْلُ** onun üçte biridir. Tırmâh dedi:
“İçin ona devrilmiş olduğu bir **سَيْطَلٍ** içinde gidip gelir.”
Ve Himyân b. Kuhâfe **الطَّسْل** hakkında dedi:
“Bilakis, **الطّاسِلا** karanlığını giyinen bir beldede,
Orada sarkık, sarkık (şeyler) içinde (bir şeyi) akıttım.”
Ve dediler ki: **الطّاسِل** giydirendir.
Ve bazısı dedi: Tozdan **الطاسِلُ** ve **الساطِلُ**: yükselmiş olandır; ve Himyân’ın sözünü Rü’be’nin ilk sözü teyit etti.

**سلط**:
**السَّلاطةُ**, erkeklerden **السَّليطِ**in ve kadınlardan **السَّليطةِ**nin mastarıdır; fiil: **سَلُطَتُ**; yani dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zaman; ve **سَليط** bir adam.
Ve **السَّليطُ**: zeytindir; dedi ki:
“Fakat o, babası ve annesi Dîyâmî’dir;
Nacrân’da akrabaları **السَّليطَ** sıkarlar.”
Ve **السُّلْطانُ** hüccet manasındadır; Yüce Allah dedi ki: “**هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ**” yani “hüccetim”.
Ve **السُّلْطان**: hükümdarlığın kudretidir; **قَفيز** ve **قُفزان** ve **بَعير** ve **بعران** gibi; ve bu kendisine verilmiş olanın kudreti, hükümdar olmasa bile; senin sözün gibi: “Falancadan hakkımı almaya dair ona bir **سُلطاناً** kıldım.”
Ve **النّونُ** **السلطانِ** içinde ziyadedir; aslı **التَّسليط**tendir.
Ve **السِّلاط**: hararettir; **المُتَنخِّل** dedi: “Ve **سِلاط** sahibiyle karşılaşmaktan korkarım.”

**طلس**:
**الطِّلْس**: silinmiş bir kitaptır; silinmesi güzel yapılmamıştır.
Ve eğer yazısını bozmak için silersen “**طَلَسْتُه**” dersin; silmesini güzel yaptığın zaman “**طَرَسْتُه**” dersin; böylece **طِلْساً** olur.
Ve devenin uyluk derisine, kılının ve yününün dökülmesinden dolayı **طِلس** denir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسة**: **الأطلَس**ın mastarıdır; ve kurtlardan **الأطلَسُ**: kılı dökülmüş olandır; ve o, olduğu şeyin en habisidir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسَةُ**: bir pus içinde bir tozdur.
Ve Ebû Bekir’in hadisinde: “Bir **مُوَلَّداً أطلَسَ** çaldı da elini kesti.”
Ve **الطَّيْلِسَان**; **اللام**’ın fethası ve kesresiyle; ondan başka kesreli **فيعلان** gelmemiştir; çoğu kez **فَيْعلان** fethalı yahut dammeli gelir; **الخيْزُران** ve **الجَيْسَمان** gibi; fakat kesre ile damme iki kız kardeş olunca ve birçok yerlerde ortaklaşınca, kesre dammenin girdiği yere girdi.

**لطس**:
**اللَّطْسُ**: bir şeyi geniş bir şeyle vurmandır; ve denir ki: deve onu toynağıyla **لَطَسَه**.
Ve **المِلطاسُ**: içinde uzunluk bulunan geniş bir taştır; ve bazen devenin toynağına ve binitin nalına **مِلطاساً** denilmiştir; ve denildi ki: **مِلطاس**ın çoğulu **مَلاطيس**tir; ve o, kaya onunla kırılan bir kazmadır; dersin ki: “Ayaklarının içine **المَلاطيس** emsali nallar takılmıştır.” Dedi ki:
“**وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا**”
