# لطف (ل-ط-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B7%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Lütufkar

- Harfler: ل - ط - ف
- Kur'an'da: 8 geçiş · 8 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَطِيفٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D9%81%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Lütufkar | 4 | 4 | [12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/12:100.md) |
| [اللَّطِيفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%B7%D9%90%D9%8A%D9%81%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Lütufkar | 2 | 2 | [6:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/6:103.md) |
| [لَطِيفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Lütufkar | 1 | 1 | [33:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/33:34.md) |
| [وَلْيَتَلَطَّفْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%92.md) | وَلْيَتَفَعَّلْ | Ve nazik olsun | 1 | 1 | [18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/18:19.md) |

## Mücavir kökler — 63 mücavir (81 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 38 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
2. [خردل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Hardal bitkisi, hurda
3. [صخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kayalık sahadır
4. [نزغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Nez’ ”den dönüşmüştür
5. [ورق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yaprak
6. [خضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hudr : Sebzedir
7. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Üzüm demektir
8. [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ona yetişir
9. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
10. [سجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
11. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Gem demektir
12. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
13. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kaldınız
14. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Açığa çıkarırsınız
15. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
16. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
17. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kuvvet
18. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Şuurunda olurlar
19. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yiyecek demektir
20. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tan demektir
21. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
22. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
23. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beyt ev demektir
24. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
25. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
26. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su
27. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tilvi toklu demektir
28. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
29. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
30. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
31. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
32. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
33. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
34. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
35. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Şey
36. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bab kapı demektir
37. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
38. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
39. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Korkuluk demektir
40. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
41. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
42. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sehl” ova demektir
43. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Oğullar
44. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
45. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
46. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
47. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
48. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
49. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
50. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
51. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
52. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
53. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
54. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
55. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
56. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
57. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
58. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
59. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
60. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B7%D9%81/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لطف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md), [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md), [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md), [دقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [عنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Maddede kesafet ve katılığın zıddı olan incelik, şeffaflık ve cisimsizlik; eylemde ise sezdirmeden, yumuşaklıkla ve en ince yollarla hedefe ulaşma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi fiillerin idrak sınırlarını aşan en ince nüfuz kabiliyetiyle tecelli etmesi, varlığın en mikro katmanlarına şefkat ve maharetle sirayet edişi |
| Çekirdek Özet 3 | Sertlik ve kaba baskının yerine zarafet, gizli tedbir ve mikro planlama ile yürütülen varoluşsal ve ahlaki denge |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel bir «acıma, bağış veya lütufkarlık» parantezine hapsedilerek onda saklı bulunan «derin incelik, duyular dışı nüfuz ve gizli tedbir» boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لط | İki nesnenin birbirine temas etmesi, yapışması veya yüzeyde ince bir temas bırakması; [لطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%85.md) (yanağa hafif veya yapışık darbe vurmak), [لطخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE.md) (yüzeye ince bir leke veya sıvı bulaşması), [لطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%B3.md) (yere hafifçe temas edip ezmek) köklerinde görüldüğü üzere bir yüzeye nüfuz eden veya hafifçe değen temas hareketidir. | ف | Çekirdeğin taşıdığı yüzey teması ve yapışma fikrine ağız, kenar ve dışa açılma unsuru katılarak anlam kaba yapışıklıktan sıyrılmış; hissedilmeyecek kadar ince, şeffaf, yumuşak ve sezdirilmeden içe işleyen bir zarafet ve nüfuz boyutuna dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi yönlendiren, hedefe doğru yumuşak ve kontrollü biçimde sevk eden iradeyi temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Hedefi bütünüyle kuşatan, koruyan, dışarıdan belli olmayacak şekilde saran içsel kapsayıcılığı imler. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | En uç kenardan, en dar açıklıktan bile içeriye sızabilen, son derece ince ve dışa vuran ifadeyi veya teması simgeler. |
| لطف | Çoban değneği ile yönlendirilen koruyucu kuşatmanın en dar sınırlardan içeriye sezdirilmeden süzülmesi | Kuşatıcı ve koruyucu bir planın, hiçbir dirençle karşılaşmaksızın en ince aralıklardan ve sınırlardan içeriye yumuşakça sızıp gayesine ulaşması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismin kaba, kesif ve ağır olmaması, ince, narin ve şeffaf olması (kaba ve yoğun cismin zıddı); ayrıca devenin çiftleşme esnasında yolunu bulamaması üzerine çobanın müdahale edip onu incelikle ve şefkatle yönlendirmesi (el-iltâf). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde kök hem bedensel zarafet ve incelik (kadının beden yapısının narinliği, zayıflığı ve zarafeti) hem de bir kimseye sezdirilmeden sunulan narin armağanlar ve yakın ilgi bağlamında kullanılmıştır. İmruülkays ve dönemin şairleri narin yapılı bedenleri tarif ederken bu kökün türevlerine başvururlar. |
| Erken Arapça kullanım | İfk hadisinde geçtiği üzere Hz. Âişe'nin, Hz. Peygamber'in rahatsızlığı sırasındaki muamelesini anlatırken «ondan daha önce gördüğüm o inceliği ve şefkati göremedim» (ولا أرى منه اللطف الذي كنت أعرفه) ifadesiyle kök, eylemlerdeki özel nezaket, derin şefkat ve dikkatli ilgi anlamında erken dönemde yerleşmiştir. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha; Kitābü’l-ʿAyn; Lisān al-ʿArab; Sahîh-i Buhârî (Kitâbü'l-Megâzî).

### Sami etimolojik katman

Arapça kök لطف, Afro-Asyatik dil ailesinin Semitik kolunda incelik, yumuşaklık, hafiflik ve bir amaca gizlice ya da şefkatle nüfuz etme semantik alanı ile temsil edilir. Batı ve Doğu Sami dillerinde kök, somut düzlemde yoğunluğun azalması, maddenin seyrekleşmesi ve zarafet kazanması mânâsıyla fonetik bir süreklilik arz eder. İbranice ve Aramice gibi dillerde kök harflerinin doğrudan l-t-p varyasyonları daha dar ve nadir kalsa da, Süryanice ve geç dönem Aramicede letafet, yumuşatma ve hoşnut etme yönündeki türevlerle semantik paralellik kurulur. Arapçada kökün ulaştığı semantik derinlik, iki ana kutbu kusursuz bir şekilde birleştirmesinde yatar: Bir yanda duyuların algılayamayacağı kadar kesafetten uzak olma (cisimsizlik, incelik, letafet), diğer yanda ise tasarrufta bulunan öznenin hedefine kaba kuvvetle değil, sezilmez yollarla ve derin bir hikmetle ulaşması (rıfk ve tedbir).

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab; Payne Smith, A Compendious Syriac Dictionary; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لطف fiili; lütf, letâfet, latîf türevleri | Maddi boyutta incelmek ve hafiflemek; ahlaki ve fiili boyutta ise yumuşaklık, gizli şefkat, kimseye hissettirmeden iş bitirme ve hediye sunma yönünde zenginleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice l-t-p / l-t-y benzeri kök türevleri | İncelik, yumuşaklık ve bir muameleyi güzellikle, nezaketle yürütme semantiğiyle fonetik ve anlamsal örtüşme mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanı | Seyrelme, havalanma, kütlece ağır olmama ve yumuşak dokunuş bildiren ilksel kök formlarıyla semantik akrabalık taşır. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لطف | Anlamlı | İncelik, yumuşaklık, nüfuz | Maddede kesafetin zıddı; eylemde gizli ve derin incelikle davranma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [لفط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B7.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız bir kök kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez. |
| [طلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Karşılıksız kalma, heder olma | Bir hakkın veya kanın boşa gitmesi, heder olması; bedelsiz bırakılma mânâsına gelir. | Kur'an'da geçmez. |
| [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Küçüklük, yumuşaklık, başlangıç | Henüz kemale ermemiş varlık; çocuğun küçüklüğü, güneşin ilk doğuş veya batış anındaki yumuşak ışığı. | Ortak semantik çekirdek (küçüklük, yumuşaklık, incelik); Kur'an'da geçer. |
| [فلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B7.md) | Anlamlı | Ansızın çıkma, kurtulma | Kaçıp kurtulmak, elden çıkmak; Temim lehçesinde ansızın karşılaşmak mânâsında müsta'meldir. | Kur'an'da geçmez. |
| فطل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için anlamlı bir kök tespiti yapılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لطف | Merkez | İncelik, derin nüfuz, gizli şefkat | Bir gayeye kaba kuvvetle değil, duyularla sezilemeyecek kadar ince ve gizli vasıtalarla ulaşmak. | Hem idrak edilemeyecek narinliği hem de hikmetli ve sezdirilmez tasarrufu içerir. |
| [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) | Komşu | Yumuşaklık ve kolaylaştırma | Eylemde acele etmemek, sertlikten kaçınarak işi kolay kılmak; لطف kökündeki «gizlilik ve nüfuz edicilik» [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) kökünde merkezî şart değildir. | Kolaylık ve yumuşak muamele esastır. |
| [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) | Komşu | Acıma, koruma ve lütufta bulunma | İhtiyaç sahibine duyulan şefkat ve koruma duygusudur; لطف kökü ise rahmetin en ince ve sezdirilmez kanallardan ulaştırılma maharetidir. | Varlığı esirgeme ve bağışlama odağı taşır. |
| [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) | Komşu | Cömertlik, ikram ve izzet | Karşılıksız ve bolca verme esastır; لطف kökünde verilen şeyin büyüklüğünden ziyade, veriliş biçimindeki zarafet, incelik ve görünmezlik öne çıkar. | Bol ihsan ve şerefli tutum anlamına gelir. |
| [دقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D9%82.md) | Komşu | İncelik ve küçüklük | Boyut veya yapının ufak ve ince olmasıdır; لطف ise salt maddesel küçüklük değil, duyulara çarpmayan bir letafet ve ahlaki tasarruftur. | Maddi veya zihni detayları kuşatır. |
| [عنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%81.md) | Zıt | Kaba kuvvet, sertlik, hoyratlık | İşleri zorla, kaba baskıyla, katılıkla ve yıpratarak yürütme durumudur. | İncelik, yumuşaklık ve gizliliğin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لطف | Letâfet, rıfk, dakîk nüfuz | Kesafetin zıddı olma, sezdirmeden iyilik ulaştırma ve kaba duyulardan gizlenme kabiliyeti. | Kesin |
| Latince | Subtilitas, Clementia | İncelik, sezilmezlik; merhametli yumuşaklık | «Subtilitas» kelimesi kökün kavranamaz incelik ve geçirgenlik boyutunu; «clementia» ise idari ve ahlaki yumuşaklığı karşılar, ilahi gizli tedbir boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Subtlety, Graciousness, Inscrutable kindness | İncelik, sezilmezlik, görünmez lütuf | «Subtlety» fiziksel ve zihinsel nüfuzu, «grace» lütfu karşılar; kökün aynı anda hem kaba gözden saklanma hem de mikro düzeyde müdahale etme birliğini tek başına veremez. | Güçlü |
| Almanca | Feinheit, Sanftmut, Unergründliche Güte | İncelik, letafet, sezilmez iyilik | «Feinheit» maddenin veya fikrin inceliğini, «Sanftmut» eylemdeki yumuşaklığı taşır; planın kusursuz gizliliği kavramsal ek açıklama gerektirir. | Güçlü |
| Fransızca | Subtilité, Douceur, Bienveillance secrète | İncelik, yumuşaklık, gizli iyilik | «Subtilité» duyuları aşan geçirgenliği ve zarafeti çok iyi yansıtırken ahlaki şefkat bileşeni için «douceur» desteğine ihtiyaç duyar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَطِيفٌ (Haber / Sıfat) | En ince, sezilmez ve gizli yollarla muradını gerçekleştiren, planı kaba gözle fark edilemeyen | Hz. Yûsuf'un kuyu ve zindandan sonra saraya yükseliş sürecindeki sezdirilmez ilahi tedbir bağlamında; Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/tr/ayet/12:100.md). |
| اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ (İsim tamlaması / Vasıf) | Maddi gözlerin ve duyuların idrak edemeyeceği kadar latif olan, eşyanın en gizli kılcal damarlarına vakıf bulunan | Gözlerin O'nu ihata edemeyeceği, varlığın yaratılış ve mikro planlama hakikati bağlamında; el-En'âm [6:103](https://lisan.digital/tr/ayet/6:103.md), el-Mülk [67:14](https://lisan.digital/tr/ayet/67:14.md). |
| لَطِيفٌ (Kozmik ve rızık bağlamı) | Yeryüzünü kuruluktan sonra görünmez bir mikro su döngüsüyle canlandıran, kullarına en umulmadık kapılardan rızık veren | Doğal döngülerin inceliği ve kullara rızkın kaba baskı olmaksızın taksimi bağlamında; el-Hac [22:63](https://lisan.digital/tr/ayet/22:63.md), eş-Şûrâ [42:19](https://lisan.digital/tr/ayet/42:19.md). |
| لَطِيفٌ (Hesap ve mikro bilgi) | Hardal tanesi kadar bir nesneyi kayanın içinden veya göklerin derinliğinden çıkarıp getiren mikro adalet | Lokmân'ın oğluna öğüdü, en küçük amelin dahi kaybolmayacağı kozmik hesap bağlamında; Lokmân [31:16](https://lisan.digital/tr/ayet/31:16.md). |
| وَلْيَتَلَطَّفْ (Emir kipi) | Sezdirmeden, kimsenin dikkatini çekmeden, son derece narin, temkinli ve akıllıca hareket etmek | Ashâb-ı Kehf'in şehre yiyecek almaya gönderdiği arkadaşına gizliliği ve dikkati koruması yönündeki uyarısı bağlamında; el-Kehf [18:19](https://lisan.digital/tr/ayet/18:19.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esma-i Hüsna ve rüyetullah meselesi; ayrıca Mutezile'nin «lütuf teorisi» | Allah'ın cisim olmaktan, mekândan ve gözle idrak edilmekten münezzeh kılınması (el-En'âm [6:103](https://lisan.digital/tr/ayet/6:103.md)); Mutezile'de ise kulun itaate yaklaşmasını ve günahtan uzaklaşmasını sağlayan ilahi zemin ve tevfîk (lütuf) meselesi. | Cisimsel kesafetten tenzih ve fiillerde kulun iradesine zor kullanmaksızın sunulan hidayet kolaylığı. |
| Fıkıh | Hukuki işlemlerde zarafet, kaba zorlamanın nefyedilmesi ve teyakkuz | İkrah ve cebir altındaki tasarrufların geçersizliği; gizlenmesi gereken hallerde meşru tedbirlerin (kitmân) ve ihtiyatın uygulanması; vakıf şartlarında lehtarlara nezaketle muamele. | Fiillerde kaba cebri dışlayan ve meşru gizlilik/incelik zeminini kuran hukuki tavır. |
| Tefsir | İlahi iradenin olaylar zincirindeki görünmez tasarrufu | Ayetlerdeki لطف kelimesinin salt iyilik değil, «sebepleri hiç beklenmedik şekilde ve hissedilmeden birbirine bağlama mahareti» olarak tefsir edilmesi. | Sebeplerin ardındaki fark edilmez mekanizmanın hikmetle açıklanması. |
| Hadis | Ahlak, muamele ve toplumsal ilişkilerde rıfk esası | «Allah Refîk'tir, rıfkı sever; kaba kuvvete vermediği karşılığı rıfka verir» ve ifk hadisindeki gündelik nezaket tavırları. | Toplumsal ilişkilerde çatışmacı ve sert üslubun terk edilerek yumuşak ve yapıcı tavrın yerleşmesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk ilişkisi | Sezdirilmez hidayet ve inayet | İmanı kaba bir dayatmayla değil, vicdanın derinliklerine işleyen narin işaretlerle inşa etmek | İlahi terbiye kulu ezerek değil, onun idrakine en ince kapılardan girerek dönüştürür. | Kesin |
| İlmi | Varlık analizi ve araştırma yöntemi | Mikro düzey ve derinlikli nüfuz | Makro olayların altında yatan görünmez ve hassas sebepleri keşfetmek | Kaba gözün göremediği atomik, moleküler veya mantıksal en ince bağları çözümleme ilkesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kriz idaresi | Yumuşak güç (soft power) ve ihtiyat | Toplumu kaba cebirle yönetmek yerine, diplomatik zarafet ve sezdirilmez tedbirlerle yönlendirmek | Ashâb-ı Kehf'in tavrında görüldüğü üzere baskı dönemlerinde ifşa olmadan varlığını koruma stratejisidir. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa müdahalesi ve bölüşüm | Mikro teşvikler ve görünmez regülasyon | Sermayeyi kaba zora başvurmadan, piyasanın doğal kılcal damarlarına doğru narin teşviklerle akıtmak | Zorlayıcı müsadere yerine, tabana yayılan mikro transferler ve lütufkâr iktisadi kolaylıklar sağlamak. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kuantum tünelleme ve mikro geçirgenlik | Klasik fizik kurallarına göre aşılamaz görünen potansiyel bariyerlerin, parçacığın dalga doğasındaki aşırı incelik ve yayılım sayesinde sezdirilmeden ve enerji bariyerini kırmadan içinden geçebilmesi olgusuyla tam bir yapısal eşleşme gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dürtme teorisi (Nudge) ve yumuşak güç | Bireylerin veya toplumların tercihlerini kanuni zorbalık, kaba ceza veya katı yasaklarla değil; seçenek mimarisini fark ettirmeden, narin ve sezgisel bir zarafetle tasarlayarak istenen hedefe yönlendirme metodudur. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca «hoşgörü, nezaket, şirin görünme» veya genel bir «ihsan/hediye verme» düzeyine indirgenmesi; onun derin ontolojik inceliğinin ve stratejik sezdirilmezlik vasfının unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | لطف, hem Allah'ın zatının duyu organlarıyla kuşatılamaz narinlikte oluşunu (el-En'âm [6:103](https://lisan.digital/tr/ayet/6:103.md)) hem hedefine en dolaylı ve fark edilmez yollarla ulaşan kusursuz hikmetini (Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/tr/ayet/12:100.md)) hem de müminin tehlike karşısındaki en usta teyakkuzunu (el-Kehf [18:19](https://lisan.digital/tr/ayet/18:19.md)) kuşatan çok katmanlı bir kavramdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi adaletin ve takdirin tecelli ediş biçimi kaba mucizeler veya anlık şovlar şeklinde beklenir; olayların ardındaki mikro sebepler ağı, sabırla dokunan gizli süreçler ve kriz anlarında müminin takınması gereken zarif ihtiyat kavranamaz. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilahi tasarruf tasavvurunu anlamanın anahtarıdır. Allah'ın kainatta ve insan hayatında işleri kör gözlerin beklediği kaba ve gürültülü müdahalelerle değil; fark edilemeyen, sebeplerin içine saklanmış en zarif ve mikro planlarla yürüttüğünü öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi sıfatların idrakten tenzih edildiği ayetlerde (el-En'âm [6:103](https://lisan.digital/tr/ayet/6:103.md), el-Mülk [67:14](https://lisan.digital/tr/ayet/67:14.md)), peygamber kıssalarındaki çile ve yükseliş döngülerinde (Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/tr/ayet/12:100.md)), rızık ve dirilişin tabiat üzerinden açıklandığı bölümlerde (el-Hac [22:63](https://lisan.digital/tr/ayet/22:63.md), eş-Şûrâ [42:19](https://lisan.digital/tr/ayet/42:19.md)) ve müminlerin tehlikeli ortamlardaki güvenlik stratejilerinde (el-Kehf [18:19](https://lisan.digital/tr/ayet/18:19.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın varlığa müdahalesini sadece olağanüstü patlamalar ve kaba müdahaleler şeklinde bekleyen deist veya kaba teist yanılgıları düzeltir; kriz zamanlarında sadece kaba kuvvete sığınan hamaseti boşa çıkarıp zarafeti ve gizli tedbiri emreder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Maddede katılığın ve kesafetin yokluğu; bir engelin arkasına veya bir hedefin içine en ufak direnç üretmeksizin süzülebilen narin, saydam ve ince yapı.
- Soyut anlam: Bir iradenin veya maksadın kaba cebir kullanmaksızın, karşı tarafça fark edilmeyecek kadar zarif, hikmetli ve mikro sebepler zinciri üzerinden muradına ulaştırılması.
- Sistematik karşılık: Sistemin katı sürtünme katsayılarını sıfıra indirgeyen, kaba dış müdahaleler yerine iç dinamikleri görünmez bir zarafetle aktive eden mikro-yönlendirici zeka ve kudret tecellisi.
- LaTeX modeli: $$T(x) = \lim_{\epsilon \to 0^+} \int_{\Omega} \phi_\epsilon(x - y) \, \psi(y) \, dy$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ varlık veya olaylar uzayını, $\psi(y)$ hedeflenen ilahi hikmeti ve muradı, $\phi_\epsilon$ ise parametresi sıfıra yaklaşan son derece ince ve zarif etki çekirdeğini temsil eder. Model, $\epsilon \to 0$ limitinde kaba ve sert bir dış baskı oluşmaksızın, etkinin en mikro düzeye $(\epsilon)$ çekilerek varlığın her noktasına $(x)$ sezdirilmeden, pürüzsüzce ve tam bir nüfuzla aktarılışını simgeler.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B7%D9%81/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/6:103.md) — اللَّطِيفُ

لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Gözler; O’na erişemez. O ise, bütün gözlere erişir. Ve O; Latif, Habir’dir.

### [Yusuf 12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/12:100.md) — لَطِيفٌ

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ana-babasını tahtın üzerine çıkarıp oturttu. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Dedi ki: Babacığım; işte bu; vaktiyle gördüğüm rüyanın gerçekleşmesidir. Doğrusu Rabbım, onu gerçekleştirdi ve bana ihsan etti de; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi. Muhakkak ki Rabbım, dilediğine lütufkardır. Muhakkak ki O’dur O, Hakim, Alim.

### [Kehf 18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/18:19.md) — وَلْيَتَلَطَّفْ

وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا

Meal (IK): Böylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

### [Hac 22:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/22:63.md) — لَطِيفٌ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Görmedin mi; Allah, gökten su indirdi de böylece yeryüzü yemyeşil olmaktadır. Ve gerçekten Allah; Latif’dir, Hamid’dir.

### [Lokman 31:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/31:16.md) — لَطِيفٌ

يَابُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Oğulcuğum; işlediğin şey bir hardal tanesi kadar da olsa, bir kayanın içinde veya göklerde, yahut yerin derinliklerinde de bulunsa, Allah onu getirir. Muhakkak ki Allah; Latif’tir, Habir’dir.

### [Ahzab 33:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/33:34.md) — لَطِيفًا

وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا

Meal (IK): Evinizde okunan Allah’ın ayetlerini ve hikmeti hatırlayın. Muhakkak ki Allah, Latif, Habir olandır.

### [Şura 42:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/42:19.md) — لَطِيفٌ

اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبَادِهِ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ

Meal (IK): Allah; kullarına çok lutufkardır. Dilediğini rızıklandırır. O’dur Kavi, Aziz.

### [Mülk 67:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/ayet/67:14.md) — اللَّطِيفُ

أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Yaratan bilmez olur mu hiç? Ve O; Latif’tir, Habir’dir.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء واللام والفاء معهما
ط ل ف، ط ف ل، ل ط ف، ف ل ط مستعملات
طلف:
الطَّلفُ: شِبْهُ الأخذ، وقيل: الطَّلْفُ: الفَضْلُ، وهو زيادة تفضّل. وقيل: هذا الشَّيء طَلْفٌ، أي: مجّانٌ. ويقال: أَطْلِفْني، و أَسْلِفني، فالطّلفُ: العطاءُ المجّان، والسَّلَفُ: الذّي يُقْتَضَى. ويُقال: أَطْلَفَه وأَطْلَفَ عليه، أي: أعطاه مجانا، أفضل عليه.
طفل:
غلامٌ طَفلٌ، إذا كان رَخْصَ القَدَمَيْن واليَدَين. وامرأة طَفْلَةُ الأَنامِلِ، أي: رَخْصَتُها في بياض، بيّنة الطُّفولة، قال الأعشى: حرةٌ طَفْلَةُ الأَنامِلِ تَرْتَبُّ سُخاماً تكُفُّهُ بخِلالِ والفِعْل: طَفُل يَطْفُل طُفُولةً، مثل: رُخُوصة ورَخاصة.
والطِّفلُ: الصَّغير من الأولاد للنّاس والبَقَر والظِّباء ونحوها.
وتقول: فعل ذلك في طفولته، أي: هو طِفْل ولا فِعْل له، لأنّه ليس له قَبْلَ ذاك حالٌ فتحوّل منها إلى الطُّفُولة.
وأَطفَلَتِ المرأةُ والظّبيةُ والنَّعم إذا كان معها وَالَدٌ طِفْلٌ، فهي مُطْفِلٌ قال لبيد:
فَعَلا فُرُوع الأَيْهُقانِ وأَطْفَلَتْ		بالجَلْهَتَيْنِ ظِباؤُها ونَعامُهـا
أَدْخل النّعامَ اضطراراً إلى القافية.
والطَّفَلُ: طَفَلُ الغَداةِ وطَفَلُ العشّي من لَدُنْ أن تَهمّ الشَّمسُ بالذّرور إلى أن يَسْتمكِنَ الصُّبح من الأَرض طَفَلتِ الشّمْس تَطْفُلُ طَفْلاً. ثم تُضِيءُ وتُصبح، ويقال: طَفَّلَتْ تطفيلاً، أي: وَقَع الطَّفَل في الهواء، وعلى الأرض وذلك بالعَشيّ، قال لبيد:
فتـدلَّـيْتُ عـلـيه قـافـلاً		وعلى الأَرضِ غَياياتُ الطَّفَلْ
والتَّطْفيلُ من كلام العرب: أن يأتيَ الرَّجلُ وليمةً أوصَنيعاً لم يُدْع إليه، فَكُلُّ من فَعَل فِعْلَهُ نُسِبَ إليه، وقيل: طُفَيليٌّ.
لطف:
اللَّطَفُ: البِرُّ والتَّكْرِمةُ. وأمٌّ لطيفةٌ بوَلَدها تُلْطِفُ إلطافاً. واللَّطَفُ: من طُرَفِ التُّحَف ما أَلطَفْت به أخاك ليَعْرِفَ به بِرَّك.
وأنا لطيف بهذا الأمر، أي: رفيق بمُداراته.
واللّطيف: الشّيء الذّي لايتجافَى، من الكلام وغيره، والعود ونحوه، كلامٌ لطيفٌ، وعودٌ لطيفٌ، لَطُفَ لَطافةً وإنّ فيها لَلَطافةَ خَلْق: غير جسيمة.
فلط:
أَفْلَطَني، في لغة تميم: بمعنَى أَفْلَتني، وهي قبيحةٌ.
ولَقِيتُ فلاناً أَفْلاطاً، أي: بغتةً هُذَليّةٌ.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ط ل ف**، **ط ف ل**، **ل ط ف**، **ف ل ط** kullanımdadırlar

**طلف**:
**الطَّلفُ**: almaya benzerliktir; ve denildi: **الطَّلْفُ**: fazlalıktır; ve o, bir fazladan lütufta bulunma artışıdır. Ve denildi: bu şey **طَلْفٌ**dur; yani: bedavadır. Ve denilir: **أَطْلِفْني** ve **أَسْلِفني**; böylece **الطّلفُ**: bedava bağıştır, **السَّلَفُ** ise: talep olunan şeydir. Ve denilir: **أَطْلَفَه** ve **أَطْلَفَ عليه**; yani: ona bedava verdi, ona fazladan ihsanda bulundu.

**طفل**:
**غلامٌ طَفلٌ**; iki ayağı ve iki eli yumuşak olduğunda. Ve **امرأة طَفْلَةُ الأَنامِلِ**; yani: beyazlık içinde yumuşaktır; çocukluğu açık-seçik, el-A‘şâ dedi:
حرةٌ **طَفْلَةُ الأَنامِلِ** تَرْتَبُّ سُخاماً تكُفُّهُ بخِلالِ
Ve fiil: **طَفُل** **يَطْفُل** **طُفُولةً**; tıpkı: **رُخُوصة** ve **رَخاصة** gibi.

Ve **الطِّفلُ**: insanın, sığırın, ceylanların ve benzerlerinin çocuklarından küçük olan.

Ve dersin: bunu onun **طفولته**sinde yaptı; yani: o **طِفْل**dir ve onun için bir fiil yoktur; çünkü onun için bundan önce bir hâl yoktur ki ondan **الطُّفُولة**ye dönüşmüş olsun.

Ve kadın, ceylan ve davar **أَطفَلَت**; yanında **طِفْل** bir yavru olduğunda; o hâlde o **مُطْفِلٌ**dir. Lebîd dedi:
فَعَلا فُرُوع الأَيْهُقانِ وأَطْفَلَتْ		بالجَلْهَتَيْنِ ظِباؤُها ونَعامُهـا
Kafiyeye zorunluluktan dolayı devekuşunu dâhil etti.

Ve **الطَّفَلُ**: sabahın **طَفَلُ**ü ve akşamın **طَفَلُ**ü; güneşin yükselmeye niyetlenmesinden sabahın yer üzerinde sağlamlaşmasına kadar. Güneş **طَفَلتِ** **تَطْفُلُ** **طَفْلاً**. Sonra aydınlatır ve sabah olur. Ve denilir: **طَفَّلَتْ** **تطفيلاً**; yani: **الطَّفَل** havada ve yerde vuku buldu; ve bu, akşam vaktindedir. Lebîd dedi:
فتـدلَّـيْتُ عـلـيه قـافـلاً		وعلى الأَرضِ غَياياتُ **الطَّفَلْ**

Ve **التَّطْفيلُ** Arapların sözündendir: erkeğin, kendisine davet edilmediği bir ziyafete yahut bir ikrama gelmesidir; böylece onun fiilini yapan herkes ona nisbet edilir; ve denildi: **طُفَيليٌّ**.

**لطف**:
**اللَّطَفُ**: iyilik ve ikramdır. Ve bir anne, çocuğuna karşı **لطيفةٌ**dir; **تُلْطِفُ** **إلطافاً**. Ve **اللَّطَفُ**: hediyelerin uçlarından, kardeşine onunla iyiliğini bilsin diye **أَلطَفْت**ığın şeydir.

Ve ben bu işte **لطيف**im; yani: onu idare etmede yumuşağım.

Ve **اللّطيف**: söz ve başkası gibi, uzak durmayan şeydir; ve değnek ve benzeri. **كلامٌ لطيفٌ** ve **عودٌ لطيفٌ**. **لَطُفَ** **لَطافةً**; ve onda elbette bir yaratılış **لَلَطافةَ**sı vardır: iri-cüsseli olmayan.

**فلط**:
**أَفْلَطَني**; Temîm lehçesinde: **أَفْلَتني** anlamındadır; ve o çirkindir.

Ve falanla **أَفْلاطاً** karşılaştım; yani: ansızın; Huzeyl lehçesidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَطُفَ الشيء يَلْطُفُ لَطافَةً، أي صَغُرَ، فهو لَطيفٌ. واللُطْفُ في العمل: الرِفقُ فيه. واللُطْفُ من الله تعالى: التوفيق والعصمة. وألْطَفَهُ بكذا، أي بَرَّهُ به. والاسم اللَطَف. يقال: جاءتنا لَطَفَةٌ من فلان، أي هديَّة. والمُلاطَفَةُ: المُبارَّةُ. والتَلَطُّفُ للأمر: الترفُّق له. وألْطَفَ الرجلُ البعيرَ: أدخل قضيبه في الحياء، وذلك إذا لم يهتدِ لموضع الضِراب. واسْتَلْطَفَ البعيرُ، أي أدخله فيها بنفسه، مثل استخلط؛ وأخْلَطَه غيره.

##### Türkçe

**لَطُفَ** şey **يَلْطُفُ** **لَطافَةً**: yani küçüldü; o hâlde o **لَطيفٌ**dur. Amelde **اللُطْفُ**: onda yumuşaklık (rifk)tır. Yüce Allah’tan **اللُطْفُ**: muvaffak kılma ve koruma (ismet)tir. Ve onu **أَلْطَفَهُ** şu ile: yani onu onunla iyilik etti. İsim: **اللَطَف**. Denilir: falandan bize bir **لَطَفَةٌ** geldi; yani hediye. **المُلاطَفَةُ**: karşılıklı iyilik etme. İş için **التَلَطُّفُ**: ona yumuşak davranma. Adam deveyi **أَلْطَفَ**: kamışını hayâ yerine soktu; bu, çiftleşme yerini bulamadığı zaman olur. Deve **اسْتَلْطَفَ**: yani onu oraya kendisi soktu; **استخلط** gibi; ve başkası onu **أَخْلَطَه**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ل ف
لطف ، فلط ، طلف ، طفل : ( مستعملة ) .
لطف : اللَّطيفُ : اسم من أسماء الله العظيم ، ومعناه ، والله أعلم : الرفيق بعباده .
عمرو عن أبيه أنه قال : اللَّطيفُ : الذي يُوصل إليك أَرَبك في رِفْق .
أبو العباس عن ابن الأعرابي يقال : لَطف فلان لفلان يَلْطُف : إذا رَفَق لُطْفاً . ويقال : لَطَف الله لك ، أي : أوْصل إليك ما تُحِب برِفْق .
قال : ولَطُف الشيء يَلْطُف : إذا صَغُر . قال : وجاريةٌ لَطِيفةُ الخَصْر : إذا كانت ضامرةَ البَطْن .
وقال الليث : اللَّطَفُ : البِرُّ والتَّكْرِمة . وأم لطيفة بولدها تُلْطف إلطافاً . واللَّطَفُ أيضاً : من طُرَف التُّحَف ما ألْطَفْتَ به أخاك ليَعْرف به بِرَّك . وفلانٌ لَطِيفٌ بهذا الأمر ، أي : رَفِيقٌ . قال : واللَّطيف من الكلام : ما غَمُض معناه وخَفِي .
أبو عبيد عن أبي زيد : يقال للجمل إذا لم يَسْتَرْشِد لطَرُوقته فأدخل الرَّاعي قَضِيْبَهُ في حَيائها قد أَخْلَطه إخْلاطاً ، وألطفه إلطافاً وهو يُخْلطه ويُلْطفه . وقد استخْلط الجمل واسْتَلْطَف : إذا فعل ذلك من تلقاء نفسه .
وحكى ابن الأعرابي عن أبي صاعدة الكلابي : يقال : ألطفتُ الشيء بجنبي ، واستلطفته : إذا ألصقته ، وهو ضد جافيته عني ، وأنشد :
سوَيْتُ بها مستلطفاً دونَ رَيْطَتِي
ودُونَ رِدائي الجَرْدِ ذا شُطَبٍ عَضْبا
طفل : الحَرّاني عن ابن السِّكيت : الطَّفْلُ : البَنانُ الرَّخْصُ ، يقال : جاريةُ طَفْلَة إذا كانت رَخْصةً . والطِفْلُ والطِفْلة : الصَّغيران .
وقال أبو الهَيْثم : الصَّبِيُّ يُدْعَى طِفْلاً حين يسقُط من أمّهِ إلى أن يَحْتلم ، قال الله جلّ وعزّ : ( عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ ) ( غافر : 67 ) ، وقال : ( أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُواْ عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَآءِ ) ( النور : 31 ) ، قال : والعرب تقول : جاريةٌ طِفْلٌ وطِفْلَةٌ . وجاريتان طِفْلٌ ، وجَوَارٍ طِفْلٌ وغلامٌ طِفْلٌ ويقال : طِفْلٌ ، وطِفْلَةٌ ، وطِفْلانٌ ، وأطفالُ ، وطِفلتَان ، وطِفْلاتٌ في القياس .
وقال الليث : غُلامٌ طَفْلٌ : إذا كان رَخْصَ القدمين واليدين . وامرأة طفلة البَنان رخْصَتهَا في بياض ، بيِّنةُ الطفولة . وقد طَفُلَ طفالة أيضاً .
قال : والطِّفلُ : الصغيرُ من الأولاد ، للنّاس والدواب . وأَطفلت المرأةُ والظَّبْيَةُ والنَّعمُ : إذا كان معها ولد طِفْل ؛ وقال لَبيد :
فعلاَ فُروعَ الأيْهفَانِ وأطفلتْ
بالْجَلْهَتَينِ ظباؤها ونعامُها
أبو عُبيد : ناقةٌ مُطفلٌ ، ونوقٌ مطافلُ ومَطافيل : معها أولادُها .
وفي الحديث : ( سارَتْ قريشٌ بالعُوذ المطَافيل ) ، فالعُوذ : الإبل التي وضعت أولادها حديثاً . والمطافيل : التي معها أولادها .
وقال أبو ذُؤيب :
مطافيل أبكارٍ حديثٍ نتاجُها
يُشَابُ بماء مثل ماء المفاصل
وقال الليث : الطَّفَلُ : طَفلُ الغداة وطَفَلُ العشيّ من لَدُن أن تهمّ الشمس بالذُّرور إلى أن يستمكن الصّبْحُ من الأرض ؛ يقال : طَفَلت الشمسُ ، وهي تطفَل طفْلاً . وقد يقال : طفّلت تطفيلاً : إذا وقع الطَفَلُ في الهواء وعلى الأرض ، وذلك بالعَشيّ ، وأنشد :
باكرتُهَا طفَلَ الغداة بغارةٍ
والمُبْتَغُون خِطارَ ذاك قليلُ
وقال لَبيد :
وعلى الأرض غَيايَاتُ الطَّفَل
وقال ابن بُزُرج : يقال : أتيته طفَلاً ، أي : مُمْسِياً وذلك بعدما تدنو الشمس للغروب . وأَتيته طَفلاً : وذلك بعد طلوع الشمس ؛ أُخِذ من الطفْل الصغير ، وأنشد :
ولا مُتلافياً والشمسُ طِفلٌ
ببعض نواشغ الوادِي حُمولا
قال : وقالوا جارية طِفلةٌ : إذا كانت صغيرة . وجاريةٌ طَفلةٌ : إذا كانت رقيقةَ البشرة ناعمةً .
ويقال للنار ساعةَ تُقْدَح : طِفلٌ وطفلةٌ .
أبو عبيد عن الأصمعي : الطَّفلَةُ : الجاريةُ الرَّخصة الناعمة ؛ وكذلك البَنان الطَّفْلُ . والطِّفلةُ : الحديثة السِّنّ ، والذَّكَرُ طِفْلٌ .
أبو عبيد : التّطفيلُ : السَّيْرُ الرويد ، يقال : طفّلتُهَا تطفيلاً : يعني الإبل . وذلك إذا كان معها أولادها فَرَفَقْتَ بها ليَلْحَقها أولادُها . وأطفالُ الحوائج : صغارُها ، واحدها طِفْل ، وقال زُهير :
لأرتحلَنْ بالفَجْر ثم لأدأَبَنْ
إلى الليل إلاّ أن يُعَرِّجَنِي طِفْلُ
يعني حاجةً يسيرةً ، مثل قَدْح نارٍ ، أو نزولٍ لبولٍ ، وما أشبهه .
وقال ابن السكِّيت : في قولهم فلانٌ طُفَيلِيّ للذي يدخل المآدبَ ولم يُدْع إليها هو منسوبٌ إلى طُفيل ، رجل من بني عبد الله ابن غَطفَان من أهل الكوفة ، وكان يأتي الولائمَ دون أن يُدْعَى إليها ، وكان يقال له : طُفيل الأعراس أو العرائس ، وكان يقول : ودِدْتُ أنَّ الكوفة بِرْكَةٌ مُصَهْرَجة فلا يخفى عليّ منها شيء .
قال : والعرب تسمي الطُّفَيلِيَّ : الرّاشِنَ والوارِش .
وقال الليث : التّطفيلُ من كلام أهل العراق ، ويقال : هو يتطفّل في الأعراس .
وأخبرني المنذري عن أبي طالب في قولهم : الطفيليُّ هو الذي يدخل على القوم من غير أن يدعوه ، مأخوذٌ من الطفل ، وهو إقبال الليل على النهار بظلمته .
قال : وقال أبو عمرو : الطفلُ : الظلمة بعينها ، وأنشد لابن هَرمة :
وقد عراني من فوق الدُّجى طفل
يريد أنه يُظلم عَلَى القوم أمره ، فلا يدرون من دعاه ، ولا كيف دخل عليهم .
وقال أبو عبيدة : نُسب إلى طفيل بن زَلاّل ، رجل من أهل الكوفة .
وقال غيره : ريحٌ طِفْلٌ : إذا كانت ليّنة الهبوب . وعُشْبٌ طِفل : لم يَطُلْ . وطَفْلٌ ، أي : ناعم .
فلط : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال : صادفه ، وفارطه ، وفالطه ، ولاوطه كلُّه بمعنًى واحد .
وقال أبو زيد فيما روى ابن هانىء عنه : أفلطني فلانٌ لغة تميمية في أفلتني . ورُفع إلى عمر بن عبد العزيز رجلٌ قال لآخر في يتيمة كفلها : إنك تبوكها ، فأمر بحده ، فقال : أفأضرب فلاطاً .
قال أبو عبيد : الفِلاط : الفَجْأَة ، وهي لغة هذيل ، يقولون فلاطاً .
وقال المُتَنَخّل الهُذَليّ :
أفْلَطها الليلُ بعيرٍ فتَسْ
عَى ثوبُهَا مُجْتَنِبُ المعدِلِ
طلف : أبو عُبيد عن أبي عمرو : ذهب دَمُه طَلْفاً وظَلفاً ، أي : هدراً ، سمعه بالطاء والظاء . وقال غيره : الطليف والطلف المجَّان .
وروى أبو تراب عن الأصمعي أنه قال : لا تذهبْ بما صنعتَ طلفاً ولا ظلفاً ، أي : باطلاً .
وفي ( نوادر الأعراب ) : أسلفتُه كذا ، أي : أقرضتُه . وأطلفْتُه كذا ، أي : وهبته .

##### Türkçe

ط ل ف
**لطف** , **فلط** , **طلف** , **طفل** : (kullanılan).

**لطف** : **اللَّطيفُ** : yüce Allah’ın isimlerinden bir isimdir; manası —Allah daha iyi bilir—: kullarına karşı yumuşak davranan.
Amr, babasından, onun şöyle dediğini rivayet etti: **اللَّطيفُ** : sana ihtiyacını yumuşaklık içinde ulaştıran.
Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: **لَطف** falan, falana **يَلْطُف** : yumuşak davrandığı zaman, bir yumuşaklıkla. Ve denir ki: **لَطَف الله لك** , yani: sana sevdiğini yumuşaklıkla ulaştırdı.
Dedi ki: ve **لَطُف** şey **يَلْطُف** : küçüldüğü zaman. Dedi ki: ve beli ince **لَطِيفةُ الخَصْر** bir cariye: karnı zayıf olduğu zaman.
Leys dedi ki: **اللَّطَفُ** : iyilik ve ikramdır. Ve bir anne, çocuğuna **تُلْطف** , **إلطافاً** (yumuşak davranır). Ve **اللَّطَفُ** ayrıca: hediyelerin uçlarından (ince türlerinden), kardeşine onunla **ألْطَفْتَ** (lütfettiğin) şeydir ki onunla iyiliğini bilsin. Ve falan bu işte **لَطِيفٌ** , yani: yumuşaktır. Dedi ki: ve sözden **اللَّطيف** : manası kapalı olup gizlenen şeydir.
Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: deve, çiftleşme yolunu (tarîkatını) arayıp bulmazsa, çoban kamışını onun fercine soktuğunda onu **أَخْلَطه إخْلاطاً** (karıştırmıştır) ve onu **ألطفه إلطافاً** (yumuşatmıştır); o, onu **يُخْلطه** (karıştırır) ve **يُلْطفه** (yumuşatır). Deve **استخْلط** ve **اسْتَلْطَف** etmiştir: bunu kendiliğinden yaptığı zaman.
İbnü’l-A‘râbî, Ebu Sâ‘ide el-Kilâbî’den nakletti: denir ki: **ألطفتُ** şeyi yanımla, ve **استلطفته** : onu yapıştırdığım zaman; bu, onu benden uzaklaştırdımın zıddıdır. Ve şu beyit okundu:
سوَيْتُ بها مستلطفاً دونَ رَيْطَتِي
ودُونَ رِدائي الجَرْدِ ذا شُطَبٍ عَضْبا

**طفل** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الطَّفْلُ** : yumuşak parmak uçlarıdır; denir ki: yumuşak olduğu zaman **جاريةُ طَفْلَة** (yumuşak bir cariye). Ve **الطِفْلُ** ve **الطِفْلة** : iki küçük (çocuk).
Ebu’l-Heysem dedi ki: oğlan çocuğuna, annesinden düştüğü zamandan ihtilam edinceye kadar **طِفْلاً** denilir. Aziz ve celil Allah dedi: ( **عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ** ) (Ğâfir: 67); ve dedi: ( **أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُواْ عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَآءِ** ) (Nûr: 31). Dedi ki: Araplar der: **جاريةٌ طِفْلٌ** ve **طِفْلَةٌ**. Ve iki cariye: **طِفْلٌ**; ve cariyeler: **طِفْلٌ**; ve bir oğlan: **طِفْلٌ**. Ve denir: **طِفْلٌ** , **طِفْلَةٌ** , **طِفْلانٌ** , **أطفالُ** , ve kıyasta **طِفلتَان** , **طِفْلاتٌ**.
Leys dedi ki: **غُلامٌ طَفْلٌ** : ayakları ve elleri yumuşak olduğu zaman. Ve bir kadın, parmak uçları **طفلة البَنان**: beyazlık içinde onun yumuşaklığı; çocukluğu açık (belli). Ve **طَفُلَ** , **طفالة** da etmiştir.
Dedi ki: ve **الطِّفلُ** : insanlarda ve hayvanlarda, evlâttan küçük olan. Ve kadın, ceylan dişisi ve davar **أَطفلت** : yanında **طِفْل** bir yavru olduğu zaman. Lebîd dedi ki:
فعلاَ فُروعَ الأيْهفَانِ وأطفلتْ
بالْجَلْهَتَينِ ظباؤها ونعامُها
Ebu Ubeyd: **ناقةٌ مُطفلٌ**; ve develer: **مطافلُ** ve **مَطافيل**: yanında yavruları olan.
Hadiste: ( **سارَتْ قريشٌ بالعُوذ المطَافيل** ); **العُوذ**: yeni doğurmuş develerdir. **المطافيل**: yanında yavruları olanlardır.
Ebu Züeyb dedi ki:
مطافيل أبكارٍ حديثٍ نتاجُها
يُشَابُ بماء مثل ماء المفاصل
Leys dedi ki: **الطَّفَلُ** : sabahın **طَفلُ الغداة**’si ve akşamın **طَفَلُ العشيّ**’si; güneşin sararmaya niyetlenmesinden sabahın yeryüzüne yerleşmesine kadar. Denir ki: güneş **طَفَلت**; o, **تطفَل** , **طفْلاً**. Ve denir: **طفّلت** , **تطفيلاً** : **الطَفَلُ** havada ve yerde vuku bulduğu zaman; bu, akşam vaktindedir. Ve şu beyit okundu:
باكرتُهَا طفَلَ الغداة بغارةٍ
والمُبْتَغُون خِطارَ ذاك قليلُ
Lebîd dedi ki:
وعلى الأرض غَيايَاتُ الطَّفَل
İbn Büzurc dedi ki: denir ki: ona **طفَلاً** geldim, yani: akşamlayın; bu, güneş batmaya yaklaştıktan sonradır. Ve ona **طَفْلاً** geldim: bu da güneş doğduktan sonradır; küçük **الطفْل**’den alınmıştır. Ve şu beyit okundu:
ولا مُتلافياً والشمسُ طِفلٌ
ببعض نواشغ الوادِي حُمولا
Dedi ki: ve dediler: **جارية طِفلةٌ** : küçük olduğu zaman. Ve **جاريةٌ طَفلةٌ** : derisi ince, yumuşak olduğu zaman.
Ateşe, çakıldığı saat denir: **طِفلٌ** ve **طفلةٌ**.
Ebu Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الطَّفلَةُ** : yumuşak, nazik cariye; ve aynı şekilde yumuşak parmak uçları: **البَنان الطَّفْلُ**. Ve **الطِّفلةُ** : yaşı yeni olan; erkek ise **طِفْلٌ**.
Ebu Ubeyd: **التّطفيلُ** : yavaş yürüyüştür; denir ki: onu **طفّلتُهَا تطفيلاً**: yani develeri. Bu, yanında yavruları olduğu zaman; onunla yumuşak davrandın ki yavruları ona yetişsin. Ve ihtiyaçların **أطفالُ الحوائج**’i: onların küçükleridir; tekili **طِفْل**. Züheyr dedi ki:
لأرتحلَنْ بالفَجْر ثم لأدأَبَنْ
إلى الليل إلاّ أن يُعَرِّجَنِي طِفْلُ
Yani: küçük bir ihtiyaç; ateş çakmak gibi, yahut bevletmek için inmek gibi ve benzeri.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: “falan **طُفَيلِيّ**” sözlerinde —davet edilmediği halde ziyafetlere giren kimse için— bu, **طُفيل**’e nispet edilmiştir; o, Kûfe ehlinden, Benî Abdillah b. Ğatafân’dan bir adamdı; davet edilmeden ziyafetlere gelirdi. Ve ona: **طُفيل الأعراس** yahut **العرائس** denirdi. Ve derdi ki: “Keşke Kûfe, sıvanmış bir havuz olsaydı da ondan hiçbir şey bana gizli kalmasaydı.”
Dedi ki: Araplar **الطُّفَيلِيَّ**’ye **الرّاشِنَ** ve **الوارِش** adını verir.
Leys dedi ki: **التّطفيلُ** Irak ehlinin sözündendir; ve denir: o, düğünlerde **يتطفّل** eder.
Münzirî bana, Ebu Tâlib’den, “**الطفيليُّ**” sözlerinde: o, kavmin yanına, onu çağırmadıkları halde giren kimsedir; **الطفل**’den alınmıştır; o da gecenin karanlığıyla gündüze yönelmesidir.
Dedi ki: Ebu Amr dedi: **الطفلُ** : karanlığın ta kendisidir. İbn Herme’ye ait şu beyit okundu:
وقد عراني من فوق الدُّجى طفل
Onunla, işinin kavme karanlık kaldığını kasteder; kimin onu çağırdığını ve onların yanına nasıl girdiğini bilmezler.
Ebu Ubeyde dedi ki: Kûfe ehlinden bir adam olan **طفيل بن زَلاّل**’e nispet edilmiştir.
Başkası dedi ki: **ريحٌ طِفْلٌ** : esişi yumuşak olduğu zaman. Ve **عُشْبٌ طِفل** : uzamadığı zaman. Ve **طَفْلٌ** , yani: yumuşak.

**فلط** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: **صادفه** , **وفارطه** , **وفالطه** , **ولاوطه**; hepsi tek bir manadadır.
İbn Hânî’nin ondan rivayet ettiği üzere Ebu Zeyd dedi ki: **أفلطني** falan: Temîm lehçesinde **أفلتني** (beni kaçırdı / kurtardı) demektir. Ve Ömer b. Abdülazîz’e, himayesine aldığı bir yetime dair bir başkasına “sen onu **تبوكها** ediyorsun” diyen bir adam çıkarıldı; o da onun haddini emretti. Adam dedi ki: “Öyleyse **فلاطاً** mı dövüleyim?”
Ebu Ubeyd dedi ki: **الفِلاط** : ansızın olma (baskın)dır; bu, Hüzeyl lehçesidir; “**فلاطاً**” derler.
el-Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
أفْلَطها الليلُ بعيرٍ فتَسْ
عَى ثوبُهَا مُجْتَنِبُ المعدِلِ

**طلف** : Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan: kanı **طَلْفاً** ve **ظَلفاً** gitti; yani: heder (boşa). Onu **الطاء** ile ve **الظاء** ile işitti. Başkası dedi ki: **الطليف** ve **الطلف**: karşılıksız (bedelsiz)dir.
Ebu Turâb, el-Asma‘î’den rivayet etti: o dedi ki: yaptığın şeyi **طلفاً** da **ظلفاً** da götürme; yani: bâtıl olarak.
( **نوادر الأعراب** )’da: **أسلفتُه** şöyle şöyle; yani: ona borç verdim. Ve **أطلفْتُه** şöyle şöyle; yani: ona hibe ettim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والطاء وما يثلثهما)
(لطع)  اللام والطاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على انكشافِ شيءٍ عن شيء، وعلى كَشْفه عنه. يقال: لَطَع الإنسان الشّيءَ بلسانه يَلطَعُه، إذا لَحِسَه.
واللَّطَع: بياضٌ في باطِن الشَّفَة، وذلك انكشافُ اللَّمَى عنها. وأكثر ما يعتري ذلك السُّودان. قال ابن دريد: عجوزٌ لَطْعاء تحاتَّت أسنانها.
قال: واللَّطعاء: القليلة لحم الفَرج([1]).
(لطف)  اللام والطاء والفاء أصلٌ يدلُّ على رِفق ويدلُّ على صغَر في الشيء. فاللُّطف: الرِّفق في العَمل؛ يقال: هو لطيفٌ بعباده، أي رؤوف رفيق. ومن الباب الإلطاف للبعير، إذا لم يَهتدِ لموضع الضِّرابِ فأُلْطِفَ له.
(لطم)  اللام والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاصقة شيءٍ لشيء، بضربٍ أو غيره. من ذلك اللّطم: الضَّرب على الوجه بباطن الرَّاحة. ويقال لطَمه يَلْطِمه. والتطمت الأمواج، إذا ضَرَبَ بعضُها بعضاً. واللطيم من الخيل: الذي يأخذُ البياضُ خَدَّيْه، ويقال هو أنْ يكون البياضُ في أحدِ شِقَّيْ وجهِه، كأنَّه لُطِم بذلك البياضِ لَطْماً. واللَّطيم: الفَصِيل، إذا طلع سهيل أخذه الراعي وقال: أترى سُهيلاً، والله لا تذوق عندي قَطرةً. ثمَّ لطمه ونحّاه. ويقال اللَّطِيم: التاسع من سوابق الخَيل، كأنّه لطم عن السَّبَق. والملَطَّم: الرّجُل اللّئيم، كأنَّه لُطِم حتَّى صُرِف عن المكارم. والمِلْطَم: أديم يفرش تحت العَيْبة لئلاَّ يُصيبَها التُّراب. قال:
*  شقّ المعيث في أديم المِلْطَمِ([2]) *
فأمَّا اللَّطيمة فيقال: السُّوق. قالوا: وهي كلُّ سوقٍ لا تكون لميرَة. وقال آخرون: اللَّطِيمة للعِطْر. وقال بعضهم: اشتقاقُها من اللَّطْم، وذلك أنّه يباع فيها الطِّيب الذي يسمَّى الغالِية. قال: وهي تُلطم، لأنَّها تَضرَب عند الخلط.
(لطا)  اللام والطاء والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهي المِلْطاة، في الشِّجاج، وهي السِّمحاق التي بلغت القشرة* الرقيقة. قال أبو عُبيد: أخبرني الواقديّ أنَّ السِّمحاق عندهم المِلطاء. قال أبو عبيد: يقال هي المِلطاة بالهاء. فإن كانت على هذا فهي في التقدير مقصورة. وقال تفسير الحديث الذي جاء "إن المِلطاةَ بدمها": معناه حين يُشَجُّ صاحبُها يؤخذ مقدارُها تلك السّاعَة ثم يقضَى فيها بالقِصاص أو الأرْش، لا يُنظَر إلى ما يحدث فيها بعد ذلك من زيادةٍ أو نقصان. قال: وهذا قولهم، وليس قولَ أهل العراق. واللَّطاة: دائرة تكون في جَبْهة الفَرَس.
وإذا همز قيل لَطِئتُ ألطأ([3])
(لطح)  اللام والطاء والحاء كلمةٌ واحدة. اللَّطْح: الضَّرب بباطن الكفّ ليس بالشَّديد([4]). وفي الحديث عن ابن عباس: "فجَعَلَ يَلطَح أفخاذَنا ويقول أُبَيْنِيَّ([5]) لا ترموا جَمرةَ العقبة حتَّى تطلُع الشَّمس".
(لطخ)  اللام والطاء والخاء أُصَيلٌ واحدٌ يدلُّ على عَرِّ شيء بشيء. منه يقال: لَطَخْتُ الشَّيءَ بالشيء. وسَكرانُ مُلْطَخٌّ([6])، أي مختلط. وفي السماء لَطْخٌ من السَّحاب، أي قليل. ولُطِخ فلانٌ بشيءٍ: عِيبَ به. قال ابن دُريد([7]): وهو ملطوخٌ بالشّرّ وملطوخُ العِرْض. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3: 106).
([2]) كذا في الأصل.
([3]) في الأصل: "لطئت بالطاء"، على أن الفعل يقال من بابي منع وفرح.
([4]) في الأصل: "الشديد".
([5]) كذا بالتصغير في الأصل والمجمل. وفي اللسان: "ومنه حديث ابن عباس أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يلطح أفخاذ أغلمة بن عبد المطلب ليلة المزدلفة ويقول: أبني لا ترموا جمرة العقبة قبل أن تطلع الشمس". وأبينون: تصغير بنون، قال السفاح بن بكير:
من يك لاساء فقد ساءنى *** ترك أبينيك إلى غير راع
          وروى في اللسان (بني) "أبَيني" وتكلم فيه كلاماً. فراجعه.
([6]) الصواب أن مادة هذه الكلمة هي (لخخ)، إذ يقال ملتخ وملطخ بإبدال التاء طاء. ولكن هكذا ورد في الأصل والمجمل.
([7]) الجمهرة (2: 232).

ـ

##### Türkçe

(لام ve طاء ve ikisini üçleyen(=üçüncü harf olarak onlarla birlikte gelen) şeylerin bâbı)
(**لطع**)  **اللام** ve **الطاء** ve **العين**; bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeyden açığa çıkmasına ve onun üzerinden onu açığa çıkarmaya delâlet eder. Denir: insan bir şeyi diliyle **لَطَع** eder, onu **يَلطَعُه**; onu yalarsa.
Ve **اللَّطَع**: dudağın iç tarafında bir beyazlıktır; bu, **اللَّمَى**’nın ondan açığa çıkmasıdır. Bunun en çok arız olduğu şey siyahlıktır. İbn Düreyd dedi: dişleri dökülmüş yaşlı bir kadın, **لَطْعاء**.
Dedi: ve **اللَّطعاء**: ferç etinin az olanı([1]).

(**لطف**)  **اللام** ve **الطاء** ve **الفاء**; bir asıldır; yumuşaklığa delâlet eder ve şeyde küçüklüğe delâlet eder. O hâlde **اللُّطف**: işte yumuşaklıktır; denir: o, kullarına karşı **لطيف**tir; yani şefkatli, yumuşaktır. Ve bâbdan: deve için **الإلطاف**; eğer çiftleşme yerini bulamazsa, ona (yol) yumuşatılır/kolaylaştırılır.

(**لطم**)  **اللام** ve **الطاء** ve **الميم**; bir sahih asıldır; bir şeyin bir şeye, vuruşla veya onun dışındakilerle bitişmesine delâlet eder. Bundan: **اللّطم**; yüz üzerine avuç içiyle vuruştur. Ve denir: onu **لطَمه**; onu **يَلْطِمه**. Ve dalgalar **التطمت**; bir kısmı bir kısmına vurduğunda. Ve atlardan **اللطيم**: beyazlığın iki yanağını aldığı (attır); ve denir: beyazlığın yüzünün iki yanından birinde olmasıdır; sanki o beyazlıkla bir **لَطْماً** ile **لُطِم** edilmiştir. Ve **اللَّطيم**: sütten kesilmemiş deve yavrusu; **سهيل** doğduğunda çoban onu alır ve der ki: **سُهيلاً** görüyor musun; Allah’a yemin olsun, yanımda bir damla tatmayacaksın. Sonra onu **لطمه** etti ve onu uzaklaştırdı. Ve denir **اللَّطِيم**: atların önde gidenlerinin dokuzuncusu; sanki o, birincilikten **لطم** ile uzaklaştırılmıştır. Ve **الملَطَّم**: alçak adam; sanki o, **لُطِم** edilmiştir; ta ki erdemlerden çevrilmiştir. Ve **المِلْطَم**: torbaya toprak isabet etmesin diye onun altına serilen deridir. Dedi:
*  **شقّ المعيث في أديم المِلْطَمِ**([2]) *
Ama **اللَّطيمة**; denir: pazar. Dediler: o, azık için olmayan her pazardır. Ve başkaları dedi: **اللَّطِيمة** koku içindir. Ve bazısı dedi: onun اشتقاق’ı **اللَّطْم**’dandır; bu, onda **الغالِية** diye adlandırılan güzel kokunun satılması sebebiyledir. Dedi: ve o **تُلطَم** edilir; çünkü o, karıştırma sırasında vurulur.

(**لطا**)  **اللام** ve **الطاء** ve illetli harf; tek bir kelimedir; o da **المِلْطاة**’dır; yarıklarda; ve o, ince kabuğa ulaşmış **السِّمحاق**’tır. Ebû Ubeyd dedi: Vâkıdî’nin bana haber verdiğine göre **السِّمحاق** onların yanında **المِلطاء**’dır. Ebû Ubeyd dedi: denir: o, **المِلطاة** (ه ile)’dir. Şayet bu üzere ise, o takdirde maksûrdur. Ve gelen hadisin tefsirini söyledi: “**إن المِلطاةَ بدمها**”: mânâsı, sahibi yarıldığında, o saatte onun miktarı alınır; sonra onda kısas veya diyet bedeliyle hükmedilir; bundan sonra onda meydana gelecek artışa veya eksilmeye bakılmaz. Dedi: bu onların sözüdür; Irak ehlinin sözü değildir. Ve **اللَّطاة**: atın alnında bulunan bir dairedir.
Ve hemze yapılırsa denir: **لَطِئتُ ألطأ**([3])

(**لطح**)  **اللام** ve **الطاء** ve **الحاء**; tek bir kelimedir. **اللَّطْح**: avuç içiyle, şiddetli olmayan vuruştur([4]). İbn Abbas’tan hadiste: “Sonra uyluklarımızı **يَلطَح** etmeye başladı ve diyordu: **أُبَيْنِيَّ**([5]) güneş doğuncaya kadar **جمرةَ العقبة**’yi atmayın.”

(**لطخ**)  **اللام** ve **الطاء** ve **الخاء**; bir tek asıldır; bir şeyi bir şeyle bulaştırmaya delâlet eder. Ondan denir: bir şeyi bir şeyle **لَطَخْتُ**. Ve **مُلطَخٌّ**([6]) sarhoş; yani karışık. Ve gökte buluttan bir **لَطْخٌ** vardır; yani az. Ve falan kimse bir şeyle **لُطِخ** edildi: onunla ayıplandı. İbn Düreyd([7]) dedi: ve o, şer ile **ملطوخٌ**tur ve ırzı **ملطوخ**tur. Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (3: 106).
([2]) asılda böyledir.
([3]) asılda: “**لطئت بالطاء**”; fiilin, **منع** ve **فرح** bâblarından söylendiği üzere.
([4]) asılda: “şiddetli”.
([5]) asılda ve el-Mücmel’de küçültme ile böyledir. Lisân’da: “Ve ondan, İbn Abbas hadisi: Peygamber صلى الله عليه وسلم Müzdelife gecesi Abdülmuttalib oğullarının çocuklarının uyluklarını **يلطح** ederdi ve derdi: **أبني** güneş doğmadan önce **جمرة العقبة**’yi atmayın.” Ve **أبينون**: nûn ile küçültmedir. Seffâh b. Bukeyr dedi:
من يك لاساء فقد ساءنى *** ترك أبينيك إلى غير راع
Ve Lisân’da (**بني**) rivayet edildi: “**أبَيني**” ve onun hakkında bir söz söyledi; ona müracaat et.
([6]) bunun doğru olanı, bu kelimenin maddesinin (**لخخ**) olmasıdır; zira **ملتخ** ve **ملطخ** denir; **التاء**’nın **طاء**’ya بدل edilmesiyle. Lâkin asılda ve el-Mücmel’de böyle vârid olmuştur.
([7]) el-Cemhere (2: 232).

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- اللطيف إذا وصف به الجسم فضد الجثل، وهو الثقيل، يقال: شعر جثل (الجثل والجثيل من الشجر والثياب والشعر: الكثير الملتف، وقيل: هو من الشعر ما غلظ وقصر. وقيل: ما كثف واسود. انظر: اللسان (جثل) ؛ وتهذيب اللغة 11/20)، أي: كثير، ويعبر باللطافة واللطف عن الحركة الخفيفة، وعن تعاطي الأمور الدقيقة، وقد يعبر باللطائف عما لا تدركه الحاسة، ويصح أن يكون وصف الله تعالى به على هذا الوجه، وأن يكون لمعرفته بدقائق الأمور، وأن يكون لرفقه بالعباد في هدايتهم. قال تعالى: ﴿الله لطيف بعباده﴾ [الشورى/19]، ﴿إن ربي لطيف لما يشاء﴾ [يوسف/100] أي: يحسن الاستخراج. تنبيها على ما أوصل إليه يوسف حيث ألقاه إخوته في الجب، وقد يعبر عن التحف المتوصل بها إلى المودة باللطف، ولهذا قال: (تهادوا تحابوا) (الحديث عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (تهادوا تحابوا) أخرجه البخاري في الأدب المفرد برقم (594)، وسنده حسن كما قال الحافظ ابن حجر؛ وأخرجه ابن عدي في الكامل 4/1424). وقد ألطف فلان أخاه بكذا.

##### Türkçe

- **اللطيف**: eğer onunla cisim vasfedilirse, **الجثل**’in zıddıdır; o da ağır olandır. Denilir: **شعر جثل** (**الجثل** ve **الجثيل** ağaçtan, elbiselerden ve saçtan: çok, birbirine dolanmış olan; ve denildi: saçtan kalınlaşıp kısalan olandır. Ve denildi: sıklaşıp kararan olandır. Bak: **اللسان** (**جثل**) ; ve **تهذيب اللغة** 11/20), yani: çok. Ve **اللطافة** ve **اللطف** ile hafif hareketten ve ince işlere girişmekten ifade edilir. Ve **اللطائف** ile, duyunun idrak edemediği şeylerden de ifade edilebilir. Ve bu vech üzere Allah Teâlâ’nın onunla vasfedilmesi sahih olur; ve işlerin inceliklerini bilmesi için olur; ve kullara, onları hidayetlerinde yumuşak davranması için olur. Allah Teâlâ dedi: ﴿الله لطيف بعباده﴾ [الشورى/19]، ﴿إن ربي لطيف لما يشاء﴾ [يوسف/100] yani: çıkarıp-çıkarma işini güzel yapar. Yusuf’a ulaştırdığı şeye tenbih olarak; hani kardeşleri onu kuyunun içine atmışlardı. Ve **اللطف** ile, onunla sevgiye ulaşılan hediyelerden de ifade edilir; bunun için dedi: (**تهادوا تحابوا**) (hadis, Ebû Hureyre’den, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den: dedi: (**تهادوا تحابوا**) ; onu Buhârî **الأدب المفرد**’de (594) numara ile çıkarmıştır; ve senedi, Hâfız İbn Hacer’in dediği üzere hasendir; ve onu İbn Adî **الكامل** 4/1424’te çıkarmıştır). Ve falan, kardeşine bununla **ألطف** etti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ط ف
شيء لطيفٌ‏:‏ ليس بجافٍ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ عود لطيف وكلام لطيف‏.‏
وهو لطيف الجوانح‏.‏
وإن فيها للطافة خلق‏.‏
وفلان لطيف يلطف لاستنباط المعاني‏.‏
ولطفت بفلان‏:‏ رفقت به وأنا ألطف به إذا أرأيته مودة ورفقاً في المعاملة وهو لطيف بهذا الأمر‏:‏ رفيق بمداراته‏.‏
و ‏"‏ الله لطيف بعباده ‏"‏ وقد لطف بهم ولطف الشيء لطفاً ولطافة‏:‏ صار لطيفاً‏.‏
وألطفه بكذا‏:‏ أتحفه وبرّه وأهدى إليه لطفاً وألطافاً وما أكثر تحفه وألطافه‏!‏ وكم أتحف وألطف‏.‏
وأمّ لطيفة بولدها وهي تلطفه إلطافاً‏.‏
وألطف له في القول‏.‏
وألطفت في المسألة إذا سألت سؤالاً لطيفاً‏.‏
ولاطفه ملاطفة وتلاطفوا‏:‏ تواصلوا‏.‏
ولطّف الكتاب وغيره‏:‏ جعله لطيفاص‏.‏
وتلطّف للأمر وفي الأمر‏:‏ ترفّق‏.‏
وتلطّفت بفلان‏:‏ احتلت له حتى اطلعت على أسراره ‏"‏ وليتلطّف ولا يشعرن بكم أحداً ‏"‏ وداء ملاطف‏.‏
مداخل‏.‏
والضلوع اللّواطف‏:‏ الدواني من الصدر‏.‏
ولطف يلطف إذا دنا‏.‏
قال‏:‏ ورحنا وما أدّت كلاماً عرفته سوى خابلٍ بين الضلوع اللّواطف وألطفته واستلطفته إذا قرّبته منك وألصقته بجنبك‏.‏
قال‏:‏ سريت بها مستلطفاً دون ريطتي ودون رداء الخزّ ذا شطبٍ عضبا وألطف الفحل وأخلطه‏:‏ أدخل قضيبه في الحياء واستلطف هو واستخلط إذا أدخله بنفسه‏.‏

##### Türkçe

ل ط ف
**شيء لطيفٌ**: kuru/katı değildir.
Mecazdan: **عود لطيف** ve **كلام لطيف**.
Ve o, **لطيف الجوانح**tır.
Ve şüphesiz onda, yaratılış inceliği vardır.
Ve falan, mânaları çıkarmak için incelik gösteren, **لطيف**tir.
Ve **لطفت بفلان**: ona yumuşak davrandım; ve ben ona muamelede sevgi ve yumuşaklık gösterdiğimde **أنا ألطف به**; ve o, bu işte **لطيف**tir: onu idare etmekte yumuşaktır.
Ve “**الله لطيف بعباده**”; ve onlara lütufta bulundu; ve şey **لطف** ve **لطافة** ile **لطف** etti: **لطيف** oldu.
Ve onu bununla **ألطفه بكذا**: ona armağan verdi ve iyilik etti; ve ona bir **لطفاً** ve **ألطافاً** hediye etti; onun armağanları ve lütufları ne çoktur! ve nice armağan verdi ve lütufta bulundu.
Ve **أمّ لطيفة** çocuğuna; ve o, onu **إلطافاً** ile okşar/yumuşak davranır.
Ve sözde onun için **ألطف** etti.
Ve ben, bir **سؤالاً لطيفاً** sorduğumda, meselede **ألطفت** ettim.
Ve ona **لاطفه** bir **ملاطفة** ile; ve **تلاطفوا**: birbirleriyle bağlantı kurdular.
Ve kitabı ve başkasını **لطّف** etti: onu **لطيفاص** yaptı.
Ve iş için ve işte **تلطّف** etti: yumuşak davrandı.
Ve falanla **تلطّفت بفلان**: onun için bir çareye başvurdum; nihayet sırlarına muttali oldum: “**وليتلطّف ولا يشعرن بكم أحداً**”; ve **داء ملاطف**.
Sızıcı.
Ve **الضلوع اللّواطف**: göğüsten yakın olanlar.
Ve **لطف يلطف**: yaklaştı.
Dedi ki:
Ve döndük; tanıdığım bir söz eda etmedi; ancak **خابلٍ** (bir şey) vardı, **بين الضلوع اللّواطف** arasında.
Ve onu **ألطفته** ve onu **استلطفته**: onu kendine yaklaştırdığında ve onu böğrüne yapıştırdığında.
Dedi ki:
Onunla yürüdüm; **مستلطفاً** olarak; **ريطتي**min altında ve çizgili, kenarı keskin olan ipek **رداء الخزّ**ın altında.
Ve aygırı **ألطف** etti ve onu **أخلطه**: penisini ferce soktu; ve o, **استلطف** etti ve **استخلط** etti: onu kendi kendine soktuğunda.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّطِيف: صفة من صفات اللّه واسم من أَسمائه، وفي التنزيل العزيز: اللّه لطيف بعباده، وفيه: وهو اللطيف الخبير؛ ومعناه، واللّه أَعلم، الرفيق بعباده. قال أَبو عمرو: اللطيف الذي يوصل إليك أَربك في رِفْق، واللُّطفُ من اللّه تعالى: التوفيق والعِصمة، وقال ابن الأَثير في تفسيره: اللَّطِيف هو الذي اجتمع له الرِّفق في الفعل والعلمُ بدقائق المصالح وإيصالها إلى من قدّرها له من خلقه. يقال: لَطف به وله، بالفتح، يَلْطُف لُطْفاً إذا رَفَقَ به. فأَما لَطُف، بالضم، يَلْطُف فمعناه صغُر ودقَّ. ابن الأَعرابي: لَطف فلان يَلْطُف إذا رَفَق لُطْفاً، ويقال: لَطَف اللّه لك أَي أَوْصَل إليك ما تُحِب برِفْق. وفي حديث الإفك: ولا أَرَى منه اللطف الذي كنت أَعرفه أَي الرِّفق والبر، ويروى بفتح اللام والطاء، لغة فيه. واللُّطْف واللَّطَف: البر والتَّكْرمة والتحَفِّي. لَطف به لُطْفاً ولَطافة وأَلطَفه وأَلطفته: أَتحَفْته. وأَلطفه بكذا أَي بَرَّه به، والاسم اللَّطَفُ، بالتحريك. يقال: جاءتنا لَطَفةٌ من فلان أَي هَدية. وهؤلاء لَطَف فلان أَي أَصحابه وأَهله الذين يُلطفونه؛ عن اللحياني؛ قال أَبو ذؤيب: ولا لَطَفٌ يَبْكي عليك نَصيح
حمل الوصف على اللفظ لأن لفظ لَطَف لفظ الواحد، فلذلك ساغ له وصف الجمع بالواحد، وقد يجوز أَن يعنى بلَطَف واحد، وإن شئت جعلت اللَّطَف مصدراً فيكون معناه ولا ذو لَطَف، والاسم اللُّطف. وهو لَطيف بالأَمر أَي رَفِيق، وقد لَطَف به. وفي حديث ابن الصَّبْغاء: فاجْمَعْ له الأَحِبّة الأَلاطِف؛ قال ابن الأَثير: هو جمع الأَلطف، أَفعل من اللُّطف الرِّفْق، قال: ويروى الأَظالف، بالظاء المعجمة. واللَّطِيفُ من الأَجْرام والكلام: ما لا خَفاء فيه، وقد لَطُفَ لَطافة، بالضم، أَي صغُر، فهو لَطِيف. وجارية لطيفة الخَصْر إذا كانت ضامرة البطن. واللَّطِيفُ من الكلام: ما غَمُض معناه وخَفي. واللُّطْف في العمل: الرفق فيه. ولَطُف الشيءُ يَلْطُف: صغر؛ وقول أَبي ذؤيب:
وهمْ سبعة كعَوالي الرِّما
حِ، بِيضُ الوُجوهِ لِطافُ الأُزُرْ
إنما عنى أَنهم خِماص البطون لطافُ مواضِع الأُزر؛ وقول الفرزدق: ولَلَّهُ أَدْنَى مِن وَرِيدي وأَلْطَفُ
إنما يريد وأَلطف اتِّصالاً. ولَطُف عنه: كصغُر عنه.
وأَلطف الرجلُ البعيرَ وأَلطف له أَدخل قضيبه في حياء الناقة؛ عن ابن الأَعرابي، وذلك إذا لم يهتدِ لموضع الضِّراب. أَبو زيد: يقال للجمل إذا لم يَسْتَرْشِد لطَروقته فأَدخل الرَّاعي قضيبه في حيائها: قد أَخْلطه إخْلاطاً وألطفه إلطافاً، وهو يُخْلِطه ويُلطِفه. واسْتخْلط الجمل واسْتَلْطَف إذا فعل ذلك من تِلقاء نفسه وأَدخله فيها بنفسه، وأَخلط غيره. أَبو صاعِد الكِلابيّ: يقال أَلطفت الشيء بجنبي واستلطفته إذا أَلصقته وهو ضد جافيته عني؛ وأَنشد:
سَرَيْتُ بها مُسْتَلْطِفاً، دونَ ريْطَتي
ودُونَ رِدائي الجَرْدِ، ذا شُطَبٍ عَضَْبا
والتلَطُّف للأَمر: الترفُّق له، وأُمٌّ لطِيفة بولدها تُلْطِفُ إلطافاً.واللَّطَف أَيضاً من طُرَف التُّحَف: ما أَلطَفْت به أَخاك ليَعْرِفَ به بِرَّك. والمُلاطَفة: المُبارَّة.
وأَبو لَطِيف: من كُناهم؛ قال عُمارة بن أَبي طَرفة:
فَصِلْ جَناحي بأَبي لَطِيف

##### Türkçe

**اللَّطِيف**: Allah’ın sıfatlarından bir sıfat ve isimlerinden bir isimdir; tenzîlde: “**العزيز**: Allah kullarına **لطيف**tir”; onda: “ve O, **اللطيف الخبير**dir”; mânâsı—Allah daha iyi bilir—kullarına karşı yumuşak davranandır. Ebû Amr dedi: **اللطيف**; sana ihtiyacını yumuşaklıkla ulaştırandır. Ve Allah Teâlâ’dan **اللُّطف**: tevfîk ve ismettir. İbnü’l-Esîr onun tefsirinde dedi: **اللَّطِيف**, fiilde yumuşaklığın ve maslahatların inceliklerini bilmenin ve onları, yaratıklarından kendisi için takdir ettiği kimseye ulaştırmanın kendisinde toplandığı kimsedir. Denir: **لَطف** onunla ve onun için—fetha ile—**يَلْطُف** **لُطْفاً**; ona yumuşak davrandığı zaman. Ama **لَطُف**—damme ile—**يَلْطُف** ise mânâsı: küçüldü ve inceldi. İbnü’l-A‘râbî: Falan **لَطف** **يَلْطُف**; **لُطْفاً** yumuşak davrandığı zaman; ve denir: Allah sana **لَطَف** etti; yani sevdiğin şeyi sana yumuşaklıkla ulaştırdı. Ve **حديث الإفك**’te: “Ondan, bildiğim **اللطف**u görmüyorum”; yani yumuşaklık ve iyilik. Lâm ve tâ’nın fethasıyla da rivayet edilir; onda bir lehçedir. Ve **اللُّطْف** ve **اللَّطَف**: iyilik, ikram ve hediye sunmadır. Onunla **لَطف** etti: **لُطْفاً** ve **لَطافة**; ve onu **أَلطَفه** ve **أَلطفته**: ona hediye sundum. Ve onu bununla **أَلطفه**; yani onunla ona iyilik etti; isim **اللَّطَف**tır—harekeli olarak. Denir: Falancadan bize bir **لَطَفةٌ** geldi; yani bir hediye. Ve bunlar falanın **لَطَف**ıdır; yani onu yumuşak davranmaya sevk eden arkadaşları ve ehli; Lihyânî’den. Ebû Züeyb dedi:
ولا لَطَفٌ يَبْكي عليك نَصيح

Vasfı lafza hamletti; çünkü **لَطَف** lafzı tekilin lafzıdır; bu sebeple çoğulu tekille vasfetmesi ona câiz oldu. Ve câizdir ki **لَطَف** ile bir tek kişi kastedilmiş olsun. İstersen **اللَّطَف**ı masdar yaparsın; o zaman mânâsı “ve **لَطَف** sahibi yok” olur. İsim **اللُّطف**tur. Ve o, işte **لَطيف**tir; yani yumuşaktır; ve onunla **لَطَف** etmiştir. **حديث ابن الصَّبْغاء**’da: “Onun için sevgilileri, **الأَلاطِف**i topla.” İbnü’l-Esîr dedi: O, **الأَلطف**un cem‘idir; **اللُّطف** (yumuşaklık)tan **أَفعل** veznindedir. Dedi: **الأَظالف** diye de rivayet edilir; mu‘ceme **الظاء** ile. Ve cisimlerden ve sözden **اللَّطِيف**: onda gizlilik olmayan şeydir. Ve **لَطُفَ** **لَطافة**—damme ile—yani küçüldü; o hâlde o **لَطِيف**tir. Ve ince belli bir câriye: karnı zayıf olduğu zaman. Ve sözden **اللَّطِيف**: mânâsı kapalı olup gizlenen şeydir. Ve amelde **اللُّطْف**: onda yumuşaklıktır. Ve şey **لَطُف** **يَلْطُف**: küçüldü; Ebû Züeyb’in sözü:
وهمْ سبعة كعَوالي الرِّما
حِ، بِيضُ الوُجوهِ لِطافُ الأُزُرْ

Ancak şunu kastetti: karınları zayıf, kuşak yerleri ince kimselerdir. Ve Ferazdak’ın sözü:
ولَلَّهُ أَدْنَى مِن وَرِيدي وأَلْطَفُ

Ancak “daha ince bir bağlanışla” demek ister. Ve ondan **لَطُف** etti: ondan küçük oldu gibi. Ve adam deveyi **أَلطف** etti ve onun için **أَلطف** etti: erkeklik uzvunu dişi devenin hayâsına soktu; İbnü’l-A‘râbî’den; bu, çiftleşme yerini bulamadığı zaman olur. Ebû Zeyd: Erkek deve, çiftleşme yolunu bulamayınca ve çoban uzvunu onun hayâsına sokunca ona denir: onu **أَخْلطه** **إخْلاطاً** ve onu **ألطفه** **إلطافاً**; ve o, onu **يُخْلِطه** ve onu **يُلطِفه**. Ve erkek deve **اسْتخْلط** etti ve **اسْتَلْطَف** etti: bunu kendi tarafından yapıp onu bizzat onun içine soktuğu zaman; ve başkasını **أَخلط** etti. Ebû Sâ‘id el-Kilâbî: Denir: şeyi yanımda **أَلطفت** ettim ve onu **استلطفته**; onu yapıştırdığım zaman; ve bu, “onu benden uzaklaştırdım”ın zıddıdır. Ve şu beyti okudu:
سَرَيْتُ بها مُسْتَلْطِفاً، دونَ ريْطَتي
ودُونَ رِدائي الجَرْدِ، ذا شُطَبٍ عَضَْبا

Ve iş için **التلَطُّف**: ona yumuşak davranmaktır. Ve bir anne, çocuğuna karşı **لطِيفة**dir; **تُلْطِفُ** **إلطافاً**. Ve **اللَّطَف** ayrıca, hediyelerin uçlarından: kardeşine, iyiliğini bilsin diye onunla **أَلطَفْت** ettiğin şeydir. Ve **المُلاطَفة**: karşılıklı iyilikte bulunmadır. Ve **أَبو لَطِيف**: künyelerindendir. Umâre b. Ebî Tarafe dedi:
فَصِلْ جَناحي بأَبي لَطِيف

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ط ف * * لَطُفَ * الشيء من باب ظرف أي صغر فهو * لَطِيفٌ * و * اللُّطْفُ * في العمل الرفق به واللُّطْفُ من الله تعالى التوفيق والعصمة و * ألْطَفَهُ * بكذا بَرَّه به والاسم * اللَّطَفُ * بفتحتين أي هذية و * المُلاطَفَةُ * المباراة و * التَّلَطُّفُ * للأمر الترفق له

##### Türkçe

* ل ط ف * * **لَطُفَ** * şey **ظرف** babındandır; yani küçüldü; o hâlde o * **لَطِيفٌ** *dur. Ve * **اللُّطْفُ** * işte ona yumuşak davranmaktır; ve **اللُّطْفُ** Allah Teâlâ’dan (olunca) muvaffak kılma ve koruma(dır). Ve * **ألْطَفَهُ** * bununla: onu bununla iyilikte bulundu; ve isim * **اللَّطَفُ** * iki fetha ile; yani hediye. Ve * **المُلاطَفَةُ** * müsabaka(dır). Ve * **التَّلَطُّفُ** * iş için: ona yumuşak davranma(dır).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لطف به، وله كنصر يلطف لطفا بالضم: إذا رفق به، وأنا ألطف به: إذا أريته مودة ورفقا في معاملة، وهو لطيف بهذا الأمر، رفيق بمداراته، قال شيخنا: قد أغفل المصنف رحمه الله أداة تعديته، والمشهور تعديته بالباء، كقوله تعالى:  الله لطيف بعباده  وجاء معدى باللام، كقوله تعالى:  إن ربي لطيف لما يشاء  إما حقيقة، كما هو رأي ابن فارس، وصرح به في المجمل كظاهر تفسير المصنف، أو لتضمين معنى الإيصال، وعليه صاحب العمدة، وصرح به الراغب، وعلى تعديته بالباء اقتصر في المصباح والأساس، وعليه معول الناس. قالت: وهذا الذي ذكره شيخنا من تعديته بالباء واللام، فقد ذكره المصنف بقوله بعد: والله لك: أوصل ... وبقوله البر بعباده فتأمل ذلك. وفي حديث الإفك: ولا أرى منه اللطف الذي كنت أعرفه أي: الرفق والبر، ويروى بفتح الطاء واللام، لغة فيه. وقال ابن عباد: لطف يلطف: دنا يدنو. قلت: وكأنه لحظ إلى قول الفرزدق:
  ولله أدنى من وريدي وألطف وليس كما فهم، بل معناه: وألطف اتصالا، فتأمل. وقال ابن الأعرابي: لطف فلان لفلان يلطف: إذا رفق لطفا، ويقال: لطف الله لك: أي أوصل إليك مرادك بلطف ورفق. وأما لطف الشيء، ككرم لطفا بالضم، على غير قياس، ولطافة على القياس، فمعناه: صغر ودق، فهو لطيف يقال: عود لطيف: إذا كان غير جاف. واللطيف: صفة من صفات الله تعالى، واسم من أسمائه، ومعناه والله أعلم: البر بعباده المحسن إلى خلقه بإيصال المنافع إليهم برفق ولطف. وقال أبو عمرو: اللطيف: الذي يوصل إليك أربك في رفق. أو العالم بخفايا الأمور ودقائقها قال شيخنا: حاصله قولان، قيل: الأول من لطف كنصر لطفا: إذا رفق، والثاني: على أنه من لطف ككرم لطفا ولطافة بمعنى دق، وقال الفيومي: إنهما متقاربان. قلت: وقال ابن الأثير في تفسيره: اللطيف: هو الذي اجتمع له الرفق في الفعل، والعلم بدقائق المصالح، وإيصالها إلى من قدرها له من خلقه، قال االأزهري: واللطيف من الكلام: ما غمض معناه وخفي. واللطف، بالضم من الله تعالى: التوفيق والعصمة. وبالتحريك: الاسم منه ظاهره - كالعباب - أن اللطف، محركة: اسم من لطف به أو له والذي في اللسان وغيره أنه اسم من ألطفه بكذا: إذا بره به، ويدل له ما أنشده الصاغاني، لكعب بن زهير رضي الله عنه:
  ما شرها بعد ما ابيضت مسائحها                      لا الود أعرفه منها ولا اللطفـا ثم إن التحريك في الاسم هو الذي صرح به أئمة اللغة، وقد أنكره أبو شامة في شرح الشقراطسية وتوقف في سماعه، قال شيخنا: وهو منه قصور. واللطف: اليسير من الطعام وغيره يقال: طعم طعاما لطفا. واللطفة بهاء: الهدية يقال: جاءتنا لطفة من فلان، كما في الصحاح، وظاهر الجوهري كالمصنف أنه إنما يقال: اللطفة بالهاء بمعنى الهدية، وقد أطلقوا اللطف أيضا عليها، كما قال الزمخشري وغيره، وأنشد:
  كمن له عندنا التكريم واللطف

  ويقال: أهدى إليه لطفا، والجمع ألطاف، كسبت وأسباب، وما أكثر تحفه وألطافه. واللطفان كسكران: الملاطف عن ابن عباد. واللواطف من الأضلاع: ما دنا من صدرك وفؤادك، عن ابن عباد والزمخشري. وألطفه إلطافا: أتحفه. وبكذا: بره به، والاسم اللطف، محركة. وألطف فلان بعيره: إذا أدخل قضيبه في حياء الناقة وكذلك ألطف له، نقله ابن الأعرابي، وذلك إذا لم يهتدي لموضع الضراب، وقال أبو زيد: يقال للجمل إذا لم يسترشد لطروقته، فأدخل الراعي قضيبه في حيائها: قد أخلطه إخلاطا، وألطفه إلطافا، وهو يخلطه ويلطفه. وقال أبو صاعد الكلابي: ألطف الشيء بجنبه: إذا ألصقه به، وكاستلطفه وهو ضد جافيته عني، وأنشد:
  سريت بها مستلطفا دون ريطـتـي                      ودون ردائي الجرد ذا شطب عضبا والملاطفة: المبارة نقله الجوهري. وتلطفوا للأمر، وفي الأمر وتلاطفوا: إذا رفقوا الأخير عن ابن دريد.
 ومما يستدرك عليه: قال اللحياني: هؤلاء لطف فلان، محركة: أي أصحابه وأهله الذي يلطفونه. والألاطف: الأحبة، قال ابن الأثير: هو جمع الألطف، أفعل من اللطف، بمعنى الرفق. واللطف أيضا: اللطيف. واللطيف من الأجرام: ما لا جفاء فيه. وجارية لطيفة الخصر: إذا كانت ضامرة البطن. وهو لطيف الجوانح. وهو لطيف: يلطف لاستنباط المعاني. واللطف، بالضم: جمعه ألطاف، كقفل وأقفال. واللطيفة من الكلام: الرقيقة، جمعها لطائف. ولطائف الله: ألطافه. وقد لطف به، كعني، فهو ملطوف به. وقد لطف به، كعني، فهو ملطوف به. واللطاف، كشداد: الكثير اللطف. واللطاف، بالكسر كجمع لطيف، ككريم، وكرام، وقول أبي ذؤيب:
  وهم سبعة كعوالـي الـرمـا                      ح بيض الوجوه لطاف الأزر إنما عنى أنهم خماص البطون لطاف مواضع الأزر. ولطف عنه، كصغر عنه. وألطف به في القول، وألطف له في المسألة: سأل سؤالا لطيفا. ولاطفة ملاطفة: ألان له القول. وتلاطفوا: تواصلوا. وأم لطيفة بولدها، وهي تلطفه إلطافا. ولطف الكتاب وغيره: جعله لطيفا. وتلطف بفلان: احتال عليه حتى اطلع على سره. وداء ملاطف: مداخل. واستلطف الفحل بنفسه، واستخلط: إذا أدخل ثيله في الحياء من تلقاء نفسه، وأخلطه غيره، نقله الجوهري والزمخشري. وأبو لطيف بن أبي طرفة الهذلي: شاعر، قال فيه أخوه أبو عمارة ابن أبي طرفة:
  فصل جناحي بأبي لطيف وقد تقدم بقية الرجز في ك ف ف.

##### Türkçe

**لطف** ona, ve **نصر** gibi: **يلطف** **لطفا** (ضم ile): ona yumuşak davrandığı zaman; ve ben ona **ألطف** ederim: muamelede ona sevgi ve yumuşaklık gösterdiğim zaman. Ve o bu işte **لطيف**tir; onun idaresinde yumuşaktır. Şeyhimiz dedi: musannif, Allah ona rahmet etsin, onun geçişlilik edatını gözden kaçırmıştır; meşhur olan, **الباء** ile geçişli kılınmasıdır; Yüce Allah’ın sözü gibi:  الله لطيف بعباده  ve **اللام** ile geçişli kılınmış olarak gelmiştir; Yüce Allah’ın sözü gibi:  إن ربي لطيف لما يشاء  ya hakikat olarak—İbn Fâris’in görüşü budur ve **المجمل**’de açıkça söylemiştir; musannifin tefsirinin zahiri gibi—yahut “ulaştırma” manasını tazmin etmek içindir; buna göre **العمدة** sahibi; ve **الراغب** bunu açıkça söylemiştir. **الباء** ile geçişli kılınmasına **المصباح** ve **الأساس**’ta iktisar edilmiştir; insanların dayanağı da bunun üzerinedir. O dedi: Şeyhimizin **الباء** ve **اللام** ile geçişli kılınması hakkında zikrettiği şey, musannif tarafından şu sözüyle zikredilmiştir: sonra “والله لك: أوصل ...” ve “البر بعباده” sözüyle; öyleyse bunu düşün.

**حديث الإفك**’te: “ولا أرى منه **اللطف** الذي كنت أعرفه” yani: yumuşaklık ve iyilik; **الطاء** ve **اللام**’ın fethiyle de rivayet edilir; onda bir dildir. İbn Abbâd dedi: **لطف يلطف**: yaklaştı, yaklaşır. Dedim: sanki el-Ferezdak’ın sözüne baktı:

  ولله أدنى من وريدي وألطف

ve anladığı gibi değildir; bilakis manası: “ve daha latif bir bağlanışla”; öyleyse düşün. İbnü’l-A‘râbî dedi: **لطف** falan, falana **يلطف**: **لطفا** ile yumuşak davrandığı zaman; ve denir: **لطف الله لك**: yani muradını sana latiflik ve yumuşaklıkla ulaştırdı. Ama **لطف** şey’in, **كرم** gibi **لطفا** (ضم ile), kıyasa aykırı olarak; ve **لطافة** kıyasa göre; manası: küçüldü ve inceldi; o halde o **لطيف**tir. Denir: **عود لطيف**: kuru olmadığı zaman.

Ve **اللطيف**: Yüce Allah’ın sıfatlarından bir sıfat ve isimlerinden bir isimdir; manası—Allah daha iyi bilir—kullarına iyilik eden, yaratıklarına ihsan eden; onlara menfaatleri yumuşaklık ve latiflikle ulaştırmakla. Ebû Amr dedi: **اللطيف**: ihtiyacını sana yumuşaklık içinde ulaştıran. Yahut işlerin gizlileri ve inceliklerini bilen. Şeyhimiz dedi: özeti iki sözdür: birincisi, **لطف**’tan, **نصر** gibi, **لطفا**: yumuşak davrandığı zaman; ikincisi: onun **لطف**’tan, **كرم** gibi, **لطفا** ve **لطافة** ile, “inceldi” manasında olmasıdır. el-Feyyûmî dedi: ikisi birbirine yakındır. Dedim: İbnü’l-Esîr onun tefsirinde dedi: **اللطيف**: fiilde yumuşaklığın, maslahatların inceliklerini bilmenin ve onları, yaratıklarından kendisi için takdir ettiği kimseye ulaştırmanın kendisinde toplandığı kimsedir. el-Ezherî dedi: sözden **اللطيف**: manası kapalı ve gizli olan şeydir.

Ve **اللطف** (ضم ile) Yüce Allah’tan: tevfik ve korumadır. Ve hareke ile: ondan olan isimdir; zahiri—**العباب** gibi—şudur ki **اللطف** (harekeli): ona veya onun için **لطف** edenin ismidir. **اللسان** ve başkasında olan ise: **ألطفه** onu bununla: ona bununla iyilik ettiği zaman; onun için delil, es-Sâğânî’nin Ka‘b b. Züheyr’den, Allah ondan razı olsun, inşad ettiği şeydir:

  ما شرها بعد ما ابيضت مسائحها                      لا الود أعرفه منها ولا **اللطفـا**

Sonra, isimde harekeleme, dil imamlarının açıkça söylediği şeydir; Ebû Şâme **شرح الشقراطسية**’de onu inkâr etmiş ve işitilmesinde duraksamıştır. Şeyhimiz dedi: bu, ondan bir kusurdur.

Ve **اللطف**: yiyecek ve başkasından az olan şeydir; denir: **طعم** bir yiyeceği **لطفا** olarak yedi. Ve **اللطفة** (هاء ile): hediye; denir: falandan bize bir **لطفة** geldi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. el-Cevherî’nin zahiri, musannif gibi, şudur ki: hediye manasında ancak **اللطفة** (هاء ile) denir. Onlar **اللطف**’u da onun üzerine ıtlak etmişlerdir; ez-Zemahşerî ve başkaları dediği gibi; ve şu beyti inşad etti:

  كمن له عندنا التكريم و**اللطف**

Ve denir: ona **لطفا** hediye etti; çoğulu **ألطاف**tır; **سبت** ve **أسباب** gibi. Onun hediyeleri ve **ألطاف**’ı ne çoktur. Ve **اللطفان** **سكران** gibi: “mülâtaf” (yumuşak davranan), İbn Abbâd’dan. Ve kaburgalardan **اللواطف**: göğsüne ve kalbine yakın olanlar; İbn Abbâd ve ez-Zemahşerî’den.

Ve **ألطفه** **إلطافا**: ona hediye verdi. Ve bununla: ona bununla iyilik etti; isim **اللطف** (harekeli)dir. Ve falan, devesini **ألطف** etti: dişi devenin ferç yerine kamışını soktuğu zaman; aynı şekilde “**ألطف له**”; İbnü’l-A‘râbî nakletti. Bu, çiftleşme yerini bulamadığı zaman olur. Ebû Zeyd dedi: deve, dişisine varma yolunu bulamazsa, çoban kamışını onun ferç yerine sokarsa, ona **أخلطه** **إخلاطا** ve **ألطفه** **إلطافا** denmiştir; o da onu **يخلطه** ve **يلطفه** eder.

Ebû Sâ‘id el-Kilâbî dedi: şeyi yanına **ألطف** etti: onu ona yapıştırdığı zaman; ve **استلطفه** gibi; o, “**جافيته** عني”nin zıddıdır. Ve şu beyti inşad etti:

  سريت بها مستلطفا دون ريطـتـي                      ودون ردائي الجرد ذا شطب عضبا

Ve **الملاطفة**: “mübârât”tır; el-Cevherî nakletti. Ve işe **تلطفوا** ettiler; ve işte; ve **تلاطفوا**: yumuşak davrandıkları zaman; sonuncusu İbn Düreyd’den.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: el-Lihyânî dedi: bunlar falanın **لطف**’udur (harekeli): yani onu latiflikle muamele eden ashabı ve ehli. Ve **الألاطف**: sevgililer. İbnü’l-Esîr dedi: o, **الألطف**’un cem‘idir; **اللطف**’tan **أفعل**; yumuşaklık manasında. Ve **اللطف** da: **اللطيف**tir. Ve cisimlerden **اللطيف**: onda kabalık olmayan şeydir. Ve beli **لطيفة** olan cariye: karnı ince olduğu zaman. Ve o, yanları **لطيف**tir. Ve o **لطيف**tir: manaları istinbat etmek için **يلطف** eder.

Ve **اللطف** (ضم ile): onun cem‘i **ألطاف**tır; **قفل** ve **أقفال** gibi. Ve sözden **اللطيفة**: ince olan; cem‘i **لطائف**tir. Ve Allah’ın **لطائف**’i: O’nun **ألطاف**’ıdır. Ve ona **لطف** etti; **عني** gibi; o halde o, kendisine **ملطوف به** olandır. Ve ona **لطف** etti; **عني** gibi; o halde o, kendisine **ملطوف به** olandır.

Ve **اللطاف** **شداد** gibi: çok **لطف** sahibi. Ve **اللطاف** (kesre ile) **لطيف**’in cem‘i gibi; **كريم** ve **كرام** gibi. Ebû Züeyb’in sözü:

  وهم سبعة كعوالـي الـرمـا                      ح بيض الوجوه **لطاف الأزر**

ancak onun kastı: karınları ince, kuşak yerleri **لطاف** olan kimselerdir. Ve ondan **لطف** etti; ondan **صغر** etti gibi. Ve sözde onunla **ألطف** etti; ve meselede onun için **ألطف** etti: latif bir soru sordu. Ve ona **لاطفه** **ملاطفة**: ona sözü yumuşattı. Ve **تلاطفوا**: birbirleriyle bağlantı kurdular. Ve anne, çocuğuna **لطيفة**dır; onu **تلطفه** **إلطافا** eder. Ve kitabı ve başkasını **لطف** etti: onu **لطيف** kıldı. Ve falanla **تلطف** etti: onun sırrına muttali oluncaya kadar ona hile yaptı. Ve **داء ملاطف**: içten giren.

Ve aygır, kendiliğinden **استلطف** etti; ve **استخلط**: kamışını ferç yerine kendiliğinden soktuğu zaman; ve başkası onu **أخلطه** etti; el-Cevherî ve ez-Zemahşerî nakletti.

Ve Ebû Latîf b. Ebî Tarfah el-Hüzelî: şairdir; onun hakkında kardeşi Ebû ‘Umârah b. Ebî Tarfah dedi:

  فصل جناحي بأبي لطيف وقد تقدم بقية الرجز في ك ف ف.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَطُفَ
1 لَطُفَ ذ It (a thing) was small, or little; (S, Msb, K, KL;) and slender, thin, or fine: (K, KL:) and elegant, or graceful. (KL.)

لَطَّفَ
2 لَطَّفَ ذ It (a medicine) acted as an attenuant, and as an emollient. ― -b2- لَطَّفَهُ, inf. n. تَلْطِيفٌ, [He made it slender]. (A, and K, art. حشر; &c.)

لَاطَفَ
3 لَاطَفَ ذ He caressed; treated with blandishment; soothed; coaxed; wheedled; cajoled: i. q. بَارَّهُ. (S, K.) ― -b2- لَاطَفَهُ also signifies He spoke softly, gently, or blandly, to him. (TA.) He acted in a good manner with him: (KL:) manifested goodness towards him: (PS:) he acted towards him with goodness: and he did so, experiencing from him the same: (TK:) or rather, as syn. with بَارَّهُ, he behaved towards him with goodness and affection and gentleness, and regard for his circumstances; or did so, experiencing from him the same behaviour.

أَلْطَفَهُ
4 أَلْطَفَهُ ذ He gave him a gift or present. (TA.) ― -b2- He showed him kindness, or goodness, and affection and gentleness, and regard for his circumstances, بِكَذَا [by such a thing, or such an action, &c.]. (S, K, TA.) Often occurring in the latter sense: but أَلْطَفَهَ بِكَذَا, expl. in the S and K by بَرَّهُ بِهِ, may mean He presented him with such a thing; like وَصَلَهُ بِهِ. ― -b3- See أَخْلَطَهُ.

تَلَطَّفَ لِلْأَمْرِ
5 تَلَطَّفَ لِلْأَمْرِ ذ i. q. تَرَفَّقَ: (S:) see طَبَّ. ― -b2- I. q. تَكَلَّفَ اللُّطْفَ. (Bd xviii. 18.) ― -b3- تَلَطَّفَ بِهِ i. q. تَرَفَّقَ. (Mgh in art. رفق.)

لُطْفٌ
لُطْفٌ ذ Gentleness: graciousness; courtesy; civility: (S, &c.:) see رِفْقٌ: and delicacy of flavour, &c.

لَطَفٌ
لَطَفٌ ذ A gift, or present: pl. أَلْطَافٌ. (MA.) ― -b2- See لَطَفةٌ.

لَطَفَةٌ
لَطَفَةٌ ذ A present; i. e. a thing sent to another in token of courtesy or honour; syn. هَدِيَّةٌ; (S, K;) as also ↓ لَطَفٌ, as stated by Z and others: pl. of the latter أَلْطَافٌ. (TA.)

لَطِيفٌ
لَطِيفٌ ذ Gentle, gracious, courteous, or benignant: and also subtle; knowing with respect to the subtilties, niceties, abstrusities, or obscurities, of things, affairs, or cases: in both of these senses often applied to a man. And Refined in manners, &c. ― -b2- Obscure, recondite, or abstruse, language. (Kull.) ― -b3- See Ham, p. 455. ― -b4- Applied to a medicine, &c., Delicate: see سَوْسَنٌ.

لَطِيفَةٌ
لَطِيفَةٌ ذ A nice, subtile, subtilely excogitated, quaint, facetious, or witty, saying, expression, or allusion; a witticism; a quaint conceit. ― -b2- [A nicety of language;] any indication of subtile meaning, apparent to the understanding, but not to be expressed; as [matters of] the sciences of taste (عُلُوم الأَدْوَاق). (KT.)

الاِلْطَافُ
الاِلْطَافُ ذ Self-pollution, by a woman: see جَلَدَ عُمَيْرَةَ in art. جلد.

##### Türkçe

**لَطُفَ**
1 **لَطُفَ** ذ O (bir şey) küçük, yahut az idi; (S, Msb, K, KL;) ve ince, narin, yahut latif idi: (K, KL:) ve zarif, yahut endamlı idi. (KL.)

**لَطَّفَ**
2 **لَطَّفَ** ذ O (bir ilaç) inceltici olarak ve yumuşatıcı olarak etki etti. ― -b2- **لَطَّفَهُ**, mastar **تَلْطِيفٌ**, [O onu ince yaptı]. (A, ve K, md. **حشر**; vb.)

**لَاطَفَ**
3 **لَاطَفَ** ذ O okşadı; yumuşak sözle muamele etti; yatıştırdı; kandırarak razı etti; tatlı dille aldattı; i. q. **بَارَّهُ**. (S, K.) ― -b2- **لَاطَفَهُ** ayrıca şu mânaya gelir: Ona yumuşakça, nazikçe, yahut tatlıca konuştu. (TA.) Onunla iyi bir tarz üzere davrandı: (KL:) ona karşı iyilik izhar etti: (PS:) ona karşı iyilikle davrandı: ve bunu, ondan da aynısını tecrübe ederek yaptı: (TK:) yahut daha doğrusu, **بَارَّهُ** ile eşanlamlı olarak, ona karşı iyilik ve muhabbet ve yumuşaklık ile ve onun hâllerini gözeterek davrandı; yahut bunu, ondan da aynı davranışı tecrübe ederek yaptı.

**أَلْطَفَهُ**
4 **أَلْطَفَهُ** ذ Ona bir hediye yahut armağan verdi. (TA.) ― -b2- Ona, **بِكَذَا** [böyle bir şeyle, yahut böyle bir fiille, vb.] iyilik, yahut hayır, ve muhabbet ve yumuşaklık, ve onun hâllerini gözetme gösterdi. (S, K, TA.) Çoğu kez ikinci mânada vâki olur: fakat **أَلْطَفَهَ بِكَذَا**, S ve K’da **بَرَّهُ بِهِ** ile açıklanmış olarak, “ona böyle bir şeyi takdim etti” mânasına gelebilir; **وَصَلَهُ بِهِ** gibi. ― -b3- **أَخْلَطَهُ**’a bak.

**تَلَطَّفَ لِلْأَمْرِ**
5 **تَلَطَّفَ لِلْأَمْرِ** ذ i. q. **تَرَفَّقَ**: (S:) **طَبَّ**’a bak. ― -b2- i. q. **تَكَلَّفَ اللُّطْفَ**. (Bd xviii. 18.) ― -b3- **تَلَطَّفَ بِهِ** i. q. **تَرَفَّقَ**. (Mgh md. **رفق**’ta.)

**لُطْفٌ**
**لُطْفٌ** ذ Yumuşaklık: lütufkârlık; nezaket; kibarlık: (S, vb.:) **رِفْقٌ**’a bak: ve lezzetin, vb. inceliği.

**لَطَفٌ**
**لَطَفٌ** ذ Bir hediye, yahut armağan: çoğulu **أَلْطَافٌ**. (MA.) ― -b2- **لَطَفةٌ**’ye bak.

**لَطَفَةٌ**
**لَطَفَةٌ** ذ Bir armağan; yani nezaket yahut ikram nişanesi olarak başkasına gönderilen bir şey; eşanlamlısı **هَدِيَّةٌ**; (S, K;) Z ve başkalarının beyan ettiği üzere, bunun gibi ↓ **لَطَفٌ** da: ikincisinin çoğulu **أَلْطَافٌ**. (TA.)

**لَطِيفٌ**
**لَطِيفٌ** ذ Yumuşak, lütufkâr, nazik, yahut ihsan edici: ve ayrıca latif; şeylerin, işlerin, yahut hâllerin incelikleri, nükteleri, derinlikleri, yahut kapalılıkları bakımından bilen: bu iki mânanın her birinde de çoğu kez bir adama uygulanır. Ve âdâpta, vb. rafine. ― -b2- Kapalı, gizli, yahut derin, dil. (Kull.) ― -b3- Ham, s. 455’e bak. ― -b4- Bir ilaca, vb. uygulandığında, Narin: **سَوْسَنٌ**’a bak.

**لَطِيفَةٌ**
**لَطِيفَةٌ** ذ Güzel, latif, ince, incece tasarlanmış, garip, şakacı, yahut nükteli bir söz, ifade, yahut telmih; bir nükte; garip bir hayal. ― -b2- [Dilin bir inceliği;] anlayışa açık olup fakat ifade edilemeyen ince mânaya dair her türlü işaret; zevk ilimlerinin (**عُلُوم الأَدْوَاق**) [meseleleri] gibi. (KT.)

**الاِلْطَافُ**
**الاِلْطَافُ** ذ Bir kadın tarafından kendi kendini kirletme: md. جلد’de **جَلَدَ عُمَيْرَةَ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَطَفَ
لَطَفَ U ( n. ac. لَطْف 1 )
a.  [ Bi or La ], Was kind, friendly to.

b.  Approached.

c.  see ( لَطُفَ ) ( a ).

لَطُفَ
لَطُفَ U ( n. ac. لُطْف 3 ,  لَطَاْفَة 22t ),
a.  Was fine, small, delicate; was slender; was graceful; was subtile.

b.  [ Bi ], Was gracious to.

لَطَّفَ
لَطَّفَ II ,
a.  Rendered graceful, delicate.

b.  Softened; moderated, mitigated, allayed.

لَاْطَفَ
لَاْطَفَ III ,
a.  Treated kindly; fondled, caressed.

أَلْطَفَ
أَلْطَفَ IV
a.  [ acc. &  Bi ], Favoured by; bestowed upon, granted to.

تَلَطَّفَ
تَلَطَّفَ V
a.  [ La ], Showed kindness; was gracious, affable, courteous to; favoured.

تَلَاْطَفَ
تَلَاْطَفَ VI ,
a.  see V .

اِسْتَلْطَفَ
اِسْتَلْطَفَ X ,
a.  Considered pretty, delicate, graceful.

لُطْف
لُطْف 3 , ( pl. أَلْطَاْف 38 ),
a.  see 4 .

b.  Kindness, kindliness; graciousness; benevolence; benignity; gentleness; courtesy, affability.

لَطَف
لَطَف 4 , ( pl. أَلْطَاْف 38 ),
a.  Benefit; favour; grace.

لَطَفَة
لَطَفَة 4t ,
a.  Gift, present; bounty.

لَطَاْفَة
لَطَاْفَة 22t ,
a.  Thinness; fineness, delicateness; grace, gracefulness, elegance; subtility. - (??)Gentleness, kindness.

لَطِيْف
لَطِيْف 25 , ( pl. لِطَاْف 23 ,  لُطَفَآءُ 43 ),
a.  Thin, fine; subtle; (??)slender; graceful, elegant.

b.  Good, kind, kindly, amiable, gentle, benevolent, benign, benignant; moderate; affable, courteous.

c.  Witty.

d.  [ art. ], God.

لَطِيْفَة
لَطِيْفَة 25t , ( pl. لَطَاْئِفُ 46 ),
a.  fem. of لَطِيْف 25 .

b.  Pleasantry, witticism, bon mot.

c.  Anything elegant, choice; refined; elegancy.

لَطْفَاْنُ
لَطْفَاْنُ 33 ,
a.  Friendly, benevolent &c.

لَوَاْطِفُ
لَوَاْطِفُ 41 ,
a.  The lower ribs.

لَاْطَفَ
N. Ag. لَاْطَفَ III ,
a.  see 33 .

تَلَطَّفَ
N. Ac. تَلَطَّفَ V ,
a.  Amiability, gentleness; courteousness, affability, suavity.

b.  Caresses; blandishment, cajolery.

مُلَاطَفَة
مُلَاطَفَة [ N. Ac. لَاْطَفَ III ( لِطْف 2 )],
a.  see supra (b) .

حُرَكَة لُطْف
حُرَكَة لُطْف
a.  [ coll. ], Slight indisposition.

##### Türkçe

**لَطَفَ**
**لَطَفَ** U (n. ac. **لَطْف** 1)
a. [Bi veya La], -e karşı nazik oldu, dostça davrandı.

b. Yaklaştı.

c. (**لَطُفَ**) (a)’ya bak.

**لَطُفَ**
**لَطُفَ** U (n. ac. **لُطْف** 3, **لَطَاْفَة** 22t),
a. İnce, küçük, nazik oldu; narin oldu; zarif oldu; latif oldu.

b. [Bi], -e karşı lütufkâr oldu.

**لَطَّفَ**
**لَطَّفَ** II,
a. Zarif, nazik kıldı.

b. Yumuşattı; orta hâle getirdi, hafifletti, dindirdi.

**لَاْطَفَ**
**لَاْطَفَ** III,
a. İyi davrandı; okşadı, sevdi.

**أَلْطَفَ**
**أَلْطَفَ** IV
a. [acc. & Bi], -e lütufta bulundu; -e verdi, -e bağışladı.

**تَلَطَّفَ**
**تَلَطَّفَ** V
a. [La], nezaket gösterdi; -e karşı lütufkâr, yumuşak huylu, nazik oldu; lütufta bulundu.

**تَلَاْطَفَ**
**تَلَاْطَفَ** VI,
a. V’e bak.

**اِسْتَلْطَفَ**
**اِسْتَلْطَفَ** X,
a. Güzel, nazik, zarif saydı.

**لُطْف**
**لُطْف** 3, (pl. **أَلْطَاْف** 38),
a. 4’e bak.

b. Nezaket, naziklik; lütufkârlık; iyilikseverlik; yumuşaklık; incelik; nezaket, yumuşak huyluluk.

**لَطَف**
**لَطَف** 4, (pl. **أَلْطَاْف** 38),
a. Fayda; lütuf; inayet.

**لَطَفَة**
**لَطَفَة** 4t,
a. Hediye, armağan; ihsan.

**لَطَاْفَة**
**لَطَاْفَة** 22t,
a. İncelik; incelik, naziklik; zarafet, zariflik, şıklık; latiflik. - (??)Yumuşaklık, nezaket.

**لَطِيْف**
**لَطِيْف** 25, (pl. **لِطَاْف** 23, **لُطَفَآءُ** 43),
a. İnce, nazik; latif; (??)narin; zarif, şık.

b. İyi, nazik, nazikçe, sevimli, yumuşak, iyiliksever, halim, halimce; mutedil; yumuşak huylu, nazik.

c. Nüktedan.

d. [art.], Allah.

**لَطِيْفَة**
**لَطِيْفَة** 25t, (pl. **لَطَاْئِفُ** 46),
a. **لَطِيْف** 25’in müennesi.

b. Latife, nükte, vecize.

c. Zarif, seçkin olan herhangi bir şey; rafine; zarafet.

**لَطْفَاْنُ**
**لَطْفَاْنُ** 33,
a. Dostça, iyiliksever vb.

**لَوَاْطِفُ**
**لَوَاْطِفُ** 41,
a. Alt kaburgalar.

**لَاْطَفَ**
N. Ag. **لَاْطَفَ** III,
a. 33’e bak.

**تَلَطَّفَ**
N. Ac. **تَلَطَّفَ** V,
a. Sevimlilik, yumuşaklık; nezaket, yumuşak huyluluk; tatlılık.

b. Okşamalar; tatlı dil, kandırma.

**مُلَاطَفَة**
**مُلَاطَفَة** [N. Ac. **لَاْطَفَ** III (**لِطْف** 2)],
a. Yukarıdakine (b) bak.

**حُرَكَة لُطْف**
**حُرَكَة لُطْف**
a. [coll.], hafif rahatsızlık.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لطف
لَطَفَ - يَلْطُفُ - لَطِيْف - تَلَطَّفَ - يَتَلَطَّفَ
لَطَفَ - يَلْطُفُ + كائن + بـِ كائن أو أمر: يعامله برقة وخفاء وتستر، بحيث لا يشعر به، أو لا يناله غلظة من فعله
﴿الله لطيف بعباده﴾
لَطَفَ - يَلْطُفُ + كائن + لـِ كائن أو شيء: يتعامل برفق ولين ورقة لأجل نفع الكائن وصلاحه
﴿إن ربي لطيف لما يشاء﴾
لَطِيْف: على وزن " فعيل ": اسم فاعل مبالغة من " لَطَفَ - يَلْطُفُ ": من يعامل الآخرين برقة ولين وخفاء فلا يشعرون بفعله أو بوجوده
تَلَطَّفَ - يَتَلَطَّفُ: على وزن " تَفَعَّلَ " من " لَطَفَ - يَلْطُفُ ": يقوم بفعل " لَطَفَ - يَلْطُفُ " بشكل ذاتي على وجه التكرار والشدة: يجهد على أن يعامل الآخرين برقة وتستر شديدين
﴿لا تدركه الأبصار وهو يدرك الأبصار وهو اللطيف الخبير﴾ الله لطيف: الله لا تدركه الأبصار: فلا يُشْعَرُ بوجوده وحركته، ولذك فهو يسمع ويرى ويرقب (خبير) من حيث لا يُرى ولا ينتبه لوجوده، ويفعل فعلاً خفياً فيه رحمة وإكرام من غير أن يُعرف من الذي يفعل
﴿وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا﴾: يلزم أن ينتج عن التلطف أن:﴿لا يشعرن بكم منهم أحداَ﴾ :فهو التحرك بخفاء وستر ورقة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة " القصد والاتزان والاعتدال وعدم المبالغة والطغيان والتطرف في إنجاز عمل"، وهي:
لَطَفَ - يَلْطُفُ، خَفَّ- يَخِفُّ، قَصَدَ - يَقْصِدُ، فَرَطَ - يَفْرُطَُ، قَتَرَ - يَقْتُرُ، غَضَّ - يَغُضُّ
لطيف
اللطيف الخبير	﴿لا تدركه الأبصار وهو يدرك الأبصار وهو اللطيف الخبير(103)﴾ الأنعام ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فتصبح الأرض مخضرة إن الله لطيف خبير(63)﴾ الحج ﴿يابني إنها إن تكن مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أو في السماوات أو في الأرض يأت بها الله إن الله لطيف خبير(16)﴾ لقملن ﴿واذكرن ما يتلى في بيوتكن من آيات الله والحكمة إن الله كان لطيفا خبيرا(34)﴾ الأحزاب ﴿ألا يعلم من خلق وهو اللطيف الخبير(14)﴾ الملك
الله لطيف	﴿ورفع أبويه على العرش وخروا له سجدا وقال ياأبت هذا تأويل رؤياي من قبل قد جعلها ربي حقا وقد أحسن بي إذ أخرجني من السجن وجاء بكم من البدو من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي إن ربي لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم(100)﴾ يوسف ﴿الله لطيف بعباده يرزق من يشاء وهو القوي العزيز(19)﴾ الشورى
تلطف - يتلطف - وليتلطف
 	﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف
مختار الصحاح
● [لطف] ل ط ف: لَطُفَ الشيء من باب ظرف أي صغر فهو لَطِيفٌ و اللُّطْفُ في العمل الرفق به واللُّطْفُ من الله تعالى التوفيق والعصمة و ألْطَفَهُ بكذا بَرَّه به والاسم اللَّطَفُ بفتحتين أي هذية و المُلاطَفَةُ المباراة و التَّلَطُّفُ للأمر الترفق له
الراغب
لطف
- اللطيف إذا وصف به الجسم فضد الجثل، وهو الثقيل، يقال: شعر جثل (الجثل والجثيل من الشجر والثياب والشعر: الكثير الملتف، وقيل: هو من الشعر ما غلظ وقصر. وقيل: ما كثف واسود. انظر: اللسان (جثل) ؛ وتهذيب اللغة 11/20)، أي: كثير، ويعبر باللطافة واللطف عن الحركة الخفيفة، وعن تعاطي الأمور الدقيقة، وقد يعبر باللطائف عما لا تدركه الحاسة، ويصح أن يكون وصف الله تعالى به على هذا الوجه، وأن يكون لمعرفته بدقائق الأمور، وأن يكون لرفقه بالعباد في هدايتهم. قال تعالى: }الله لطيف بعباده﴿[الشورى/19]،﴾إن ربي لطيف لما يشاء{ [يوسف/100] أي: يحسن الاستخراج. تنبيها على ما أوصل إليه يوسف حيث ألقاه إخوته في الجب، وقد يعبر عن التحف المتوصل بها إلى المودة باللطف، ولهذا قال: (تهادوا تحابوا) (الحديث عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (تهادوا تحابوا) أخرجه البخاري في الأدب المفرد برقم (594)، وسنده حسن كما قال الحافظ ابن حجر؛ وأخرجه ابن عدي في الكامل 4/1424). وقد ألطف فلان أخاه بكذا.
ملخص اللسان:
1.     اللَّطِيف: صفة من صفات اللّه واسم من أَسمائه، الرفيق بعباده
2.     اللطيف الذي يوصل إليك أَربك في رِفْق،واللُّطفُ من اللّه تعالى: التوفيق والعِصمة ، اللَّطِيف هو الذي اجتمع له الرِّفق في الفعل والعلمُ بدقائق المصالح وإيصالها إلى من قدّرها له من خلقه،
3.     لَطَف به وله، بالفتح، يَلْطُف لُطْفاً إذا رَفَقَ به. والتلَطُّف للأَمر: الترفُّق له، وأُمٌّ لطِيفة بولدها تُلْطِفُ إلطافاً
4.      فأَما لَطُف، بالضم، يَلْطُف فمعناه صغُر ودقَّ ،وقد لَطُفَ لَطافة، بالضم، أَي صغُر، فهو لَطِيف. وجارية لطيفة الخَصْر إذا كانت ضامرة البطن.
5.     واللَّطَف: البر والتَّكْرمة والتحَفِّي أَتحَفْته جاءتنا لَطَفةٌ من فلان أَي هَدية
6.     واللَّطِيفُ من الكلام: ما غَمُض معناه وخَفي
7.      أَلطفت الشيء بجنبي واستلطفته إذا أَلصقته وهو ضد جافيته عني
8.      والمُلاطَفة: المُبارَّة
لسان العرب
● - لطف: اللَّطِيف: صفة من صفات اللّه واسم من أَسمائه، وفي التنزيل   العزيز: اللّه لطيف بعباده، وفيه: وهو اللطيف الخبير؛ ومعناه، واللّه أَعلم،   الرفيق بعباده. قال أَبو عمرو: اللطيف الذي يوصل إليك أَربك في رِفْق،   واللُّطفُ من اللّه تعالى: التوفيق والعِصمة، وقال ابن الأَثير في تفسيره:   اللَّطِيف هو الذي اجتمع له الرِّفق في الفعل والعلمُ بدقائق المصالح   وإيصالها إلى من قدّرها له من خلقه. يقال: لَطف به وله، بالفتح، يَلْطُف   لُطْفاً إذا رَفَقَ به. فأَما لَطُف، بالضم، يَلْطُف فمعناه صغُر ودقَّ. ابن   الأَعرابي: لَطف فلان يَلْطُف إذا رَفَق لُطْفاً، ويقال: لَطَف اللّه لك   أَي أَوْصَل إليك ما تُحِب برِفْق. وفي حديث الإفك: ولا أَرَى منه اللطف   الذي كنت أَعرفه أَي الرِّفق والبر، ويروى بفتح اللام والطاء، لغة فيه.   واللُّطْف واللَّطَف: البر والتَّكْرمة والتحَفِّي. لَطف به لُطْفاً   ولَطافة وأَلطَفه وأَلطفته: أَتحَفْته. وأَلطفه بكذا أَي بَرَّه به، والاسم   اللَّطَفُ، بالتحريك. يقال: جاءتنا لَطَفةٌ من فلان أَي هَدية. وهؤلاء لَطَف   فلان أَي أَصحابه وأَهله الذين يُلطفونه؛ عن اللحياني؛ قال أَبو ذؤيب:   ولا لَطَفٌ يَبْكي عليك نَصيح   حمل الوصف على اللفظ لأن لفظ لَطَف لفظ الواحد، فلذلك ساغ له وصف الجمع   بالواحد، وقد يجوز أَن يعنى بلَطَف واحد، وإن شئت جعلت اللَّطَف مصدراً   فيكون معناه ولا ذو لَطَف، والاسم اللُّطف. وهو لَطيف بالأَمر أَي رَفِيق،   وقد لَطَف به. وفي حديث ابن الصَّبْغاء: فاجْمَعْ له الأَحِبّة   الأَلاطِف؛ قال ابن الأَثير: هو جمع الأَلطف، أَفعل من اللُّطف الرِّفْق، قال:   ويروى الأَظالف، بالظاء المعجمة. واللَّطِيفُ من الأَجْرام والكلام: ما لا   خَفاء فيه، وقد لَطُفَ لَطافة، بالضم، أَي صغُر، فهو لَطِيف. وجارية   لطيفة الخَصْر إذا كانت ضامرة البطن. واللَّطِيفُ من الكلام: ما غَمُض معناه   وخَفي. واللُّطْف في العمل: الرفق فيه. ولَطُف الشيءُ يَلْطُف: صغر؛ وقول   أَبي ذؤيب:   وهمْ سبعة كعَوالي الرِّما   حِ، بِيضُ الوُجوهِ لِطافُ الأُزُرْ   إنما عنى أَنهم خِماص البطون لطافُ مواضِع الأُزر؛ وقول الفرزدق:   ولَلَّهُ أَدْنَى مِن وَرِيدي وأَلْطَفُ   إنما يريد وأَلطف اتِّصالاً. ولَطُف عنه: كصغُر عنه.   وأَلطف الرجلُ البعيرَ وأَلطف له أَدخل قضيبه في حياء الناقة؛ عن ابن   الأَعرابي، وذلك إذا لم يهتدِ لموضع الضِّراب. أَبو زيد: يقال للجمل إذا لم   يَسْتَرْشِد لطَروقته فأَدخل الرَّاعي قضيبه في حيائها: قد أَخْلطه   إخْلاطاً وألطفه إلطافاً، وهو يُخْلِطه ويُلطِفه. واسْتخْلط الجمل   واسْتَلْطَف إذا فعل ذلك من تِلقاء نفسه وأَدخله فيها بنفسه، وأَخلط غيره. أَبو   صاعِد الكِلابيّ: يقال أَلطفت الشيء بجنبي واستلطفته إذا أَلصقته وهو ضد   جافيته عني؛ وأَنشد:   سَرَيْتُ بها مُسْتَلْطِفاً، دونَ ريْطَتي   ودُونَ رِدائي الجَرْدِ، ذا شُطَبٍ عَضَْبا   والتلَطُّف للأَمر: الترفُّق له، وأُمٌّ لطِيفة بولدها تُلْطِفُ   إلطافاً.واللَّطَف أَيضاً من طُرَف التُّحَف: ما أَلطَفْت به أَخاك ليَعْرِفَ به   بِرَّك. والمُلاطَفة: المُبارَّة.   وأَبو لَطِيف: من كُناهم؛ قال عُمارة بن أَبي طَرفة:   فَصِلْ جَناحي بأَبي لَطِيف
مقاييس اللغة:
(لطف) اللام والطاء والفاء أصلٌ يدلُّ على رِفق ويدلُّ على صغَر في الشيء. فاللُّطف: الرِّفق في العَمل؛ يقال: هو لطيفٌ بعباده، أي رؤوف رفيق. ومن الباب الإلطاف للبعير، إذا لم يَهتدِ لموضع الضِّرابِ فأُلْطِفَ له.
القاموس المحيط:
لَطَفَ، كنَصَرَ، لُطْفاً بالضم رفَقَ ودنَا، و اللّهُ لَكَ أوْصَلَ إليك مُرادَكَ بلُطْفٍ. وكَكَرُمَ لُطْفاً ولَطافَةً صَغُرَ ودَقَّ، فهو لَطيفٌ. واللَّطيفُ البَرُّ بِعبادِهِ، المُحْسِنُ إلى خَلْقِهِ بإِيصالِ المنافِعِ إليهِم بِرِفْقٍ ولُطْفٍ، أو العالِمُ بخَفايا الأُمورِ ودَقائِقِها، و من الكلامِ ما غَمُضَ مَعْنَاهُ، وخَفِيَ.
واللُّطْفُ، بالضم من اللهِ: التَّوْفِيقُ، وبالتحريكِ: الاسمُ منهُ، واليَسيرُ من الطعامِ وغيرِه، وبهاءٍ: الهَدِيَّةُ. وكسَكْرانَ: المُلاطِفُ. واللَّواطِفُ من الأَضْلاعِ: ما دنا من صَدْرِكَ. وألْطَفَهُ بكذا: بَرَّهُ، و فلانٌ بعيرَهُ: أَدْخَلَ قَضيبَهُ في حَياءِ الناقةِ، و الشيءَ بجَنْبِهِ: ألْصَقَهُ، كاسْتَلْطَفَهُ.
والمُلاطَفَةُ: المُبارَّةُ. وتَلَطَّفوا وتَلاطَفُوا: رَفَقوا.
تاج العروس:
ل - ط - ف
لَطُفَ بهِ ولَه كنَصَرَ يَلْطُفُ لُطْفاً بالضمِّ : إِذا رَفَقَ به وأَنا أَلْطُفُ بهِ : إِذا أَرَيْتَهُ مَوَدَّةً ورِفْقاً في مُعامَلةٍ وهو لَطِيفٌ بهذا الأمْرِ رَفيقٌ بمُداراتِه قال شَيْخُنا : قد أَغْفَلَ المصنِّفُ رَحِمه اللهُ أَداةَ تَعْدِيَتِه والمَشْهُورُ تعدِيَتُه بالباءِ كقولهِ تَعالى : " اللهُ لَطِيفٌ بعِبادِه " وجاءَ مُعَدًّى باللامِ كقوله تعالى : " إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِما يَشاءُ " إِمّا حَقِيقَةً كما هو رَأْيُ ابنٍ فارِسٍ وصرَّحَ به في المُجْمَلِ كظاهِرِ تَفْسيرِ المُصَنَّفِ أَو لتَضْمِينِ مَعْنَى الإِيصالِ وعليه صاحِبُ العُمْدَةِ وصَرَّحَ به الرَّاغِبُ وعلى تَعْدِيتَهِ بالباءِ اقْتُصرَ في المِصْباحِ والأَساسِ وعليه مُعَوَّلُ الناس . قالت : وهذا الذي ذَكَرَهُ شَيْخُنا من تَعْدِيَتهِ بالباءِ واللام فقد ذَكَرَه المُصَنَّفُ بقوْلِه بعدُ : واللهُ لَكَ : أَوْصَل ... وبقوله البَرُّ بعِبادِه فتأَملْ ذلِكَ . وفي حَديثِ الإِفْكِ : ولا أَرَى مِنْهُ اللُّطْفَ الذِي كُنْتُ أَعْرِفُه أَي : الرِّفْقَ والبِرًّ ويُرْوَى بفتح الطَّاءِ واللامِ لُغَةٌ فيه . وقال ابنُ عَبادٍ : لَطُفَ يَلْطُفُ : دَنَا يَدْنُو . قلتُ : وكأَنَّه لَحَظَ إلى قَوْلِ الفَرَزْدَقِ :
" وللهُ أَدْنَى من وَرِيدِي وألْطَفُ وليس كما فَهِم بل مَعْناه : وأَلْطَفُ اتِّصالاً فتأَمّلْ . وقالَ ابنُ الأعرابيِّ : لَطُفَ فُلانٌ لفُلانِ يَلْطُفُ : إذا رَفَقَ لُطْفاً ويُقال : لَطَفَ اللهُ لَكَ : أَي أَوْصَلَ إِلَيْكَ مُرادَك بلُطْف ورِفْقٍ . وأَما لَطُفَ الشَّيْءُ ككَرُمَ لُطْفاً بالضَّمِّ على غير قياسِ ولَطافَةً على القياس فمَعْناه : صَغُرَ ودَقَّ فهو لَطِيفٌ يُقال : عُودٌ لَطيفٌ : إذا كانَ غيرَ جافِ . واللَّطِيفُ : صفَةٌ من صفات الله تَعالَى واسمٌ من أَسمائه ومَعْناه والله أَعْلَمُ : البَرُّ بعباده المُحْسُن إلى خَلْقه بإيصال المنافعِ إِلَيْهم برفْقٍ ولُطْفٍ . وقال أَبو عَمْرٍو : اللَّطِيفُ : الذي يُوصِلُ إليكَ أَرَبَكَ في رِفْقٍ . أَو العالِمُ بخَفايَا الأُمُور ودَقائقِها قالَ شَيْخُنا : حاصلُه قَولانِ قيل : الأَوّلُ من لَطَفَ كنَصَرَ لُطْفاً : إذا رَفَق والثاني : على أَنَّه من لَطُفَ ككَرُمَ لُطْفاً ولَطافَةً بمعنَى دَقَّ وقال الفَيُّوميُّ : إِنَّهما متقاربان . قلتُ : وقالَ ابنُ الأَثيرِ في تفْسيرِه : اللَّطِيفُ : هو الَّذي اجْتَمَعَ له الرِّفْقُ في الفعْلِ والعلْمُ بدَقائق المَصالحِ وإيصالها إلى من قَدَّرَها لَهُ من خَلْقِه قالَ االأَزْهَريُّ : واللَّطيفُ من الكَلامِ : ما غَمُضَ مَعْناهُ وخَفِيَ . واللُّطْفُ بالضَّمِّ من اللهِ تعالى : التَّوْفِيقُ والعِصْمَةُ . وبالتَّحْرِيكِ : الاسْمُ منه ظاهِرُه - كالعُباب - أَنّ اللَّطَفَ مُحَرَّكَةً : اسمٌ من لَطَف بهِ أَو لَهُ والَّذِي في اللِّسانِ وغيرِه أَنَّه اسمٌ من أَلْطَفَه بكَذا : إِذا بَرَّه بهِ ويَدُلُّ له ما أَنْشَدَه الصّاغانِيُّ لكَعْبِ بنِ زُهَيْرٍ رضي الله عنه :
ما شَرُّها بَعْدَ ما ابْيَضَّتْ مسائِحُها ... لا الوُدَّ أَعْرِفُه منها ولا اللَّطَفَا ثم إِنَّ التَحْرِيكَ في الاسْمِ هو الذي صرَّحَ به أَئِمَّةُ اللُّغَة وقد أَنْكَرَه أَبو شامَةَ في شَرْحِ الشَّقْراطِسيَّة وتَوَقَّف في سَماعِه قالَ شيخُنا : وهو منه قُصُورٌ . واللَّطَفُ : اليَسِيرُ من الطَّعامِ وغيرِه يقال : طَعِمَ طَعاماً لَطَفاً . واللَّطَفَةُ بهاءٍ : الهَدِيَّةُ يُقالُ : جاءَتْنا لَطَفَةٌ من فُلانِ كما في الصِّحاحِ وظاهر الجَوْهَرِيِّ كالمُصَنِّف أَنَّه إِنَّما يُقال : اللَّطَفَةُ بالهاءِ بمعنى الهَدِيَّةِ وقد أَطْلَقُوا اللَّطَفَ أيْضاً عليها كما قال الزَّمَخْشَرِيُّ وغيرُه وأَنشَدَ :
" كَمَنْ لَهُ عِنْدَنا التَّكْرِيمُ واللُّطَفُ
ويُقال : أَهْدَى إليه لَطَفاً والجمعُ ألْطافٌ كسَبَتٍ وأَسْبابٍ وما أَكْثَر تُحَفَه وألْطافَه . واللَّطْفانُ كسَكْرانَ : المُلاطِفُ عن ابنِ عبادٍ . واللَّواطِفُ من الأَضْلاعِ : ما دَنَا من صَدْرِكَ وفُؤادكَ عن ابنِ عَبّادِ والزَّمَخْشَرِيّ . وأَلْطَفَه إِلْطافاً : أَتْحَفَه . وبِكَذَا : بَرَّهُ به والاسمُ اللَّطَفُ مُحرًّكًةً . وأَلْطَفَ فلانٌ بَعِيرَهُ : إِذا أَدْخَلَ قَضِيبَه في حَياءِ النّاقَةِ وكذلِك أَلْطَفَ لَه نقله ابنُ الأَعْرابِيِّ وذلِكَ إِذا لَمْ يَهْتَدِي لمَوْضِعِ الضِّرابِ وقال أَبو زَيْدٍ : يُقالُ للجَمَلِ إِذا لَمْ يَسْتَرْشِدْ لطَرُوقَتِه فأَدْخَلَ الراعِي قَضِيبَه في حَيائِها : قد أَخْلَطَه إِخْلاطاً وألْطَفه إلْطافاً وهو يُخْلطُه ويُلْطِفُه . وقالَ أَبو صاعِدِ الكلابيُّ : أَلْطَفَ الشَّيءَ بجَنْبِه : إِذا ألْصَقَه به وكاسْتَلْطَفَه وهو ضدُّ جافَيْتُه عَنِّي وأَنْشَدَ :
سَرَيْتُ بها مُسْتَلْطفاً دُونَ رَيْطَتِي ... ودُونَ ردائي الجُرْدِ ذا شُطَبٍ عَضْبَا والمُلاطَفَةُ : المُبارَّةُ نقَلَه الجَوْهريُّ . وتَلَطَّفُوا للأَمْرِ وفي الأَمْرِ وتلاَطَفُوا : إِذا رَفَقُوا الأَخَيرُ عن ابن دُرَيْدٍ
ومما يُستدركُ عليه : قال اللِّحْيانيُّ : هؤلاءِ لَطَفُ فلانٍ مُحَرَّكَةً : أَي أَصْحابُه وأَهْلُه الذي يُلْطِفُونَه . والأَلاطِفُ : الأَحِبَّةُ قالَ ابنُ الأَثِيرِ : هو جمعُ الأَلْطَفِ أَفْعَل من اللُّطْفِ بمعنى الرِّفْقِ . واللَّطَفُ أيضاً : اللَّطِيفُ . واللَّطِيفُ من الأَجْرامِ : ما لا جَفاءَ فيه . وجارِيَةٌ لَطِيفَةُ الخَصْرِ : إِذا كانَتْ ضامِرَةَ البَطْنِ . وهو لَطِيفُ الجَوانحِ . وهو لَطِيفٌ : يَلْطُفُ لاسْتِنْباطِ المَعانِي . واللُّطْفُ بالضمِّ : جمعُه أَلْطافٌ كقُفْلٍ وأَقْفال . واللَّطِيفَةُ من الكَلامِ : الرَّقِيقَةُ جَمْعُها لَطائِفُ . ولَطائِفُ اللهِ : ألْطافُه . وقد لُطِفَ به كعُنِي فهو مَلطُوفٌ بهِ . وقد لُطِفَ به كعُنِي فهو مَلْطُوفٌ بهِ . واللَّطّافُ كشَدّادٍ : الكَثِيرُ اللُّطْفِ . واللَّطاف بالكسر كجمعُ لَطِيفِ ككَرِيمٍ وكِرامٍ وقَوْلُ أَبِي ذُؤَيْبٍ :
وهُمْ سَبْعَةٌ كعَوالِي الرِّما ... حِ بيضُ الوُجُوهِ لِطافُ الأُزُرْ إِنما عَنَى أَنَّهُم خِماصُ البُطونِ لِطافُ مَواضِعِ الأُزُرِ . ولَطُفَ عنه كصَغُرَ عَنْه . وأَلْطَفَ بهِ في القَوْلِ وأَلطَفَ له في المَسْأَلَةِ : سأَلَ سُؤالاً لَطِيفاً . ولاطَفَة مُلاطَفَةً : أَلانَ له القَوْلَ . وتَلاطَفُوا : تَواصَلُوا . وأُمُّ لَطِيفَةٌ بوَلَدِها وهي تُلْطِفُه إِلْطافاً . ولَطَّفَ الكِتابَ وغَيْرَه : جَعَلَه لَطِيفاً . وتَلَطَّفَ بفُلانٍ : احْتالَ عليهِ حَتَّى اطَّلَع على سِرِّهِ . وداءٌ مُلاطِفٌ : مُداخِلٌ . واسْتَلْطَفَ الفَحْلُ بنَفْسِه واسْتَخْلَطَ : إذا أَدْخَلَ ثَيْلَه في الحَياءِ من تَلْقاءِ نَفْسِه وأَخْلَطَه غيرُه نقله الجَوْهَرِيُّ والزَّمَخْشَرِيُّ . وأَبو لَطِيفِ بنُ أَبِي طَرَفَةَ الهُذَلِيُّ : شاعِرٌ قال فيهِ أَخُوهُ أَبُو عُمَارة ابنُ أَبِي طَرَفَةَ :
" فَصِلْ جَناحِي بأَبِي لَطِيفِ وقد تَقَدّمَ بقيَّةُ الرَّجَزِ في ك ف ف

##### Türkçe

لطف
**لَطَفَ - يَلْطُفُ - لَطِيْف - تَلَطَّفَ - يَتَلَطَّفَ**

**لَطَفَ - يَلْطُفُ** + bir varlık + **بـِ** bir varlık veya iş: ona incelikle, gizlilikle ve örtünmeyle muamele eder; öyle ki onu hissetmez, yahut fiilinden ona bir kabalık erişmez.
﴿Allah kullarına **لطيف**tir﴾

**لَطَفَ - يَلْطُفُ** + bir varlık + **لـِ** bir varlık veya şey: varlığın faydası ve ıslahı için yumuşaklık, yumuşak huyluluk ve incelikle muamele eder.
﴿Şüphesiz Rabbim dilediğine **لطيف**tir﴾

**لَطِيْف**: “**فعيل**” vezni üzere: **لَطَفَ - يَلْطُفُ**’tan mübalağa ism-i fâil; başkalarına incelik, yumuşaklık ve gizlilikle muamele eden; böylece onlar onun fiilini veya varlığını hissetmezler.

**تَلَطَّفَ - يَتَلَطَّفُ**: **لَطَفَ - يَلْطُفُ**’tan “**تَفَعَّلَ**” vezni üzere: **لَطَفَ - يَلْطُفُ** fiilini, tekrar ve şiddet üzere, öznel biçimde yapar: başkalarına çok şiddetli bir incelik ve örtünmeyle muamele etmeye çabalar.

﴿Gözler onu idrak etmez; o ise gözleri idrak eder; o **اللطيف** **الخبير**dir﴾ Allah **لطيف**tir: Allah’ı gözler idrak etmez: böylece onun varlığı ve hareketi hissedilmez; bundan dolayı o, görülmediği ve varlığına dikkat edilmediği yerden işitir, görür ve gözetler (**خبير**); ve kimin yaptığı bilinmeksizin, içinde rahmet ve ikram bulunan gizli bir fiil yapar.

﴿Ve **وليتلطف**; sizden hiçbir kimse sizi hissetmesin﴾: **التلطف**’tan şu sonuç çıkması gerekir: ﴿onlardan hiçbir kimse sizi hissetmesin﴾: o, gizlilik, örtü ve incelikle hareket etmektir.

Ve lafız, “bir işi gerçekleştirmede kasıt, denge, itidal, mübalağa etmeme, azgınlık ve aşırılıkta bulunmama” grubuna mensuptur; bunlar:
**لَطَفَ - يَلْطُفُ**، **خَفَّ- يَخِفُّ**، **قَصَدَ - يَقْصِدُ**، **فَرَطَ - يَفْرُطَُ**، **قَتَرَ - يَقْتُرُ**، **غَضَّ - يَغُضُّ**

لطيف

**اللطيف الخبير**	﴿Gözler onu idrak etmez; o ise gözleri idrak eder; o **اللطيف الخبير**dir (103)﴾ En‘âm  ﴿Görmedin mi ki Allah gökten su indirdi de yer yeşerir; şüphesiz Allah **لطيف خبير**dir (63)﴾ Hac  ﴿Yavrucuğum, şüphesiz o bir hardal tanesi ağırlığınca olsa da bir kayanın içinde yahut göklerde yahut yerde bulunsa, Allah onu getirir; şüphesiz Allah **لطيف خبير**dir (16)﴾ لقملن  ﴿Evlerinizde Allah’ın âyetlerinden ve hikmetten okunanı anın; şüphesiz Allah **لطيفا خبيرا** idi (34)﴾ Ahzâb  ﴿Yaratan bilmez mi? O **اللطيف الخبير**dir (14)﴾ Mülk

**الله لطيف**	﴿Anne-babasını arş üzerine yükseltti; ona secdeye kapandılar; dedi ki: Babacığım, işte bu, daha önceki rüyamın tevilidir; Rabbim onu hak kıldı; bana ihsan etti; beni zindandan çıkardı; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra sizi çölden getirdi; şüphesiz Rabbim dilediğine **لطيف**tir; şüphesiz O, **العليم الحكيم**dir (100)﴾ Yûsuf  ﴿Allah kullarına **لطيف**tir; dilediğine rızık verir; O **القوي العزيز**dir (19)﴾ Şûrâ

**تلطف - يتلطف - وليتلطف**
 	﴿İşte böylece onları dirilttik ki aralarında birbirlerine sorsunlar; içlerinden bir söyleyen dedi ki: Ne kadar kaldınız? Dediler: Bir gün yahut bir günün bir kısmı kadar kaldık. Dediler: Ne kadar kaldığınızı Rabbiniz daha iyi bilir. Öyleyse şu gümüş paranızla birinizi şehre gönderin; baksın, hangisi daha temiz yiyecekse size ondan bir rızık getirsin; ve **وليتلطف**; sizden hiçbir kimse sizi hissetmesin (19)﴾ Kehf

مختار الصحاح
● [**لطف**] **ل ط ف**: **لَطُفَ** şey, **ظرف** babından; yani küçüldü; böylece o **لَطِيفٌ**tir. Ve işte **اللُّطْفُ**: onda yumuşak davranmaktır. Ve Allah Teâlâ’dan **اللُّطْفُ**: muvaffak kılma ve koruma. Ve onu bununla **ألْطَفَهُ**: onunla ona iyilik etti; isim **اللَّطَفُ** iki fetha ile; yani hediye. Ve **المُلاطَفَةُ**: karşılıklı iyilik yarışıdır. Ve **التَّلَطُّفُ** bir iş için: ona yumuşak davranmaktır.

الراغب
لطف
- **اللطيف** cisimle vasfedildiğinde, **الجثل**’in zıddıdır; o da ağır olandır. Denir: **شعر جثل** (**الجثل** ve **الجثيل** ağaç, elbise ve saçtan: çok, birbirine dolanmış; ve denildi: saçtan kalınlaşıp kısalan şeydir. Ve denildi: yoğunlaşıp kararan şeydir. Bak: **اللسان** (**جثل**) ; ve **تهذيب اللغة** 11/20), yani: çok. Ve **اللطافة** ve **اللطف** ile hafif hareketten ve ince işlere girişmekten ifade edilir. Ve **اللطائف** ile, duyunun idrak etmediği şeylerden ifade edilebilir. Ve bu vech üzere Allah Teâlâ’nın onunla vasfedilmesi sahih olur; ve onun, işlerin inceliklerini bilmesi için; ve kullara hidayetlerinde yumuşak davranması için. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Allah kullarına **لطيف**tir﴾ [Şûrâ/19], ﴿Şüphesiz Rabbim dilediğine **لطيف**tir﴾ [Yûsuf/100], yani: çıkarışı güzel yapar. Yusuf’a ulaştırdığı şeye dikkat çekmek üzere; kardeşleri onu kuyuya attıkları hâlde. Ve **اللطف** ile, sevgiye ulaştıran hediyelerden de ifade edilebilir; bunun için dedi ki: (**تهادوا تحابوا**) (hadis, Ebû Hureyre’den, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’den: (**تهادوا تحابوا**) dedi; Buhârî **الأدب المفرد**’de (594) numarayla çıkardı; senedi, Hâfız İbn Hacer’in dediği gibi hasendir; İbn Adî **الكامل** 4/1424’te çıkardı). Ve falan, kardeşine bununla **ألطف** etti.

ملخص اللسان:
1.     **اللَّطِيف**: Allah’ın sıfatlarından bir sıfat ve isimlerinden bir isim; kullarına yumuşak davranan.
2.     **اللطيف**: ihtiyacını sana yumuşaklık içinde ulaştıran; ve Allah Teâlâ’dan **اللُّطفُ**: muvaffak kılma ve koruma; **اللَّطِيف**: fiilde yumuşaklığın, maslahatların inceliklerini bilmenin ve onları, onu kendisine takdir ettiği mahlûkattan olana ulaştırmanın kendisinde toplandığı kimsedir.
3.     **لَطَفَ** onunla ve onun için, fetha ile, **يَلْطُف** **لُطْفاً**: ona yumuşak davrandığında. Ve bir iş için **التلَطُّف**: ona yumuşak davranmaktır. Ve bir anne, çocuğuna **لطِيفة**: **تُلْطِفُ** **إلطافاً**.
4.      Amma **لَطُف** damme ile, **يَلْطُف**: manası küçüldü ve inceldi; ve **لَطُفَ** **لَطافة** damme ile: yani küçüldü; böylece o **لَطِيف**tir. Ve **جارية لطيفة الخَصْر**: karnı ince ise.
5.     Ve **اللَّطَف**: iyilik, ikram ve hediye sunmadır; onu hediye ettim; bize falandan bir **لَطَفةٌ** geldi: yani hediye.
6.     Ve sözden **اللَّطِيف**: manası kapalı ve gizli olan.
7.      **أَلطفت** şeyi yanımla ve onu **استلطفته**: onu yapıştırdığımda; o, onu benden uzaklaştırmanın zıddıdır.
8.      Ve **المُلاطَفة**: karşılıklı iyilik yarışıdır.

لسان العرب
● - **لطف**: **اللَّطِيف**: Allah’ın sıfatlarından bir sıfat ve isimlerinden bir isimdir. Ve aziz tenzilde: Allah kullarına **لطيف**tir; ve onda: o **اللطيف الخبير**dir. Manası, Allah daha iyi bilir: kullarına yumuşak davranandır. Ebû Amr dedi ki: **اللطيف**: ihtiyacını sana yumuşaklık içinde ulaştırandır. Ve Allah Teâlâ’dan **اللُّطفُ**: muvaffak kılma ve koruma. İbnü’l-Esîr, tefsirinde dedi ki: **اللَّطِيف**: fiilde yumuşaklığın, maslahatların inceliklerini bilmenin ve onları, onu kendisine takdir ettiği mahlûkattan olana ulaştırmanın kendisinde toplandığı kimsedir. Denir: ona ve onun için **لَطف** etti, fetha ile, **يَلْطُف** **لُطْفاً**: ona yumuşak davrandığında. Amma şey **لَطُف** damme ile, **يَلْطُف**: manası küçüldü ve inceldi. İbnü’l-A‘râbî: falan **لَطف** eder **يَلْطُف**: **لُطْفاً** yumuşak davrandığında; ve denir: Allah senin için **لَطَف** etti: yani sana sevdiğini yumuşaklıkla ulaştırdı. Ve **حديث الإفك**’te: “Ondan, bildiğim **اللطف**’u görmüyorum”: yani yumuşaklık ve iyilik; lâm ve tâ’nın fethasıyla da rivayet edilir; onda bir lehçedir. Ve **اللُّطْف** ve **اللَّطَف**: iyilik, ikram ve hediye sunmadır. Ona **لَطف** etti **لُطْفاً** ve **لَطافة**; ve onu **أَلطَفه** ve onu **أَلطفته**: ona hediye sundum. Ve onu bununla **أَلطفه**: yani onunla ona iyilik etti; isim **اللَّطَفُ**, hareke ile. Denir: bize falandan bir **لَطَفةٌ** geldi: yani hediye. Ve bunlar falanın **لَطَف**’ıdır: yani onun arkadaşları ve ehli; onu yumuşatanlar; **اللحياني**’den. Ebû Züeyb dedi ki:
   Ve ne bir **لَطَفٌ** vardır ki sana ağlasın, nasihatçi
Sıfatı lafza hamletti; çünkü **لَطَف** lafzı tekilin lafzıdır; bu yüzden çoğulu tekille vasfetmesi caiz oldu. Ve caizdir ki **لَطَف** ile bir tek kastedilmiş olsun; istersen **اللَّطَف**’ı mastar kılarsın; böylece manası “ve ne **ذو لَطَف**” olur; isim **اللُّطف**tur. Ve o, işte **لَطيف**tir: yani yumuşaktır; ve onunla **لَطَف** etti. Ve **حديث ابن الصَّبْغاء**’da: “Onun için sevgilileri, **الأَلاطِف**’i topla.” İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **الأَلطف**’un cem‘idir; **اللُّطف**’tan **أَفعل**; yumuşaklık. Dedi ki: **الأَظالف** diye de rivayet edilir; **الظاء** mu‘ceme ile. Ve cisimlerden ve sözden **اللَّطِيف**: onda kabalık olmayan şeydir. Ve o **لَطُفَ** **لَطافة** damme ile: yani küçüldü; böylece o **لَطِيف**tir. Ve **جارية لطيفة الخَصْر**: karnı ince ise. Ve sözden **اللَّطِيف**: manası kapalı ve gizli olan. Ve işte **اللُّطْف**: işte yumuşak davranmaktır. Ve şey **لَطُف** eder **يَلْطُف**: küçüldü. Ebû Züeyb’in sözü:
   Ve onlar yedi kişidir, mızrakların uzunları gibi,
   yüzleri beyaz, kuşak yerleri **لِطافُ**
Ancak şunu kastetti: karınları ince; kuşak yerleri ince. Ve Ferazdak’ın sözü:
   Ve elbette Allah, şah damarımdan daha yakındır ve daha **أَلْطَفُ**tur
Ancak “daha **أَلْطَفُ**” ile, daha ince bir bağlanış kasteder. Ve ondan **لَطُف** etti: ondan küçüldü gibi. Ve adam, deveyi **أَلطف** etti ve onun için **أَلطف** etti: erkeklik organını dişi devenin ferci içine soktu; İbnü’l-A‘râbî’den; bu, çiftleşme yerini bulamadığında olur. Ebû Zeyd: denir, deve, çiftleşme yolunu bulamadığında ve çoban organını onun ferci içine soktuğunda: onu **أَخْلطه** **إخْلاطاً** ve onu **ألطفه** **إلطافاً**; o, onu **يُخْلِطه** ve onu **يُلْطِفه**. Ve deve, bunu kendi kendine yaptığında **اسْتخْلط** ve **اسْتَلْطَف** eder; onu kendi kendine içine sokar; başkası onu **أَخلط** eder. Ebû Sâ‘id el-Kilâbî: “Şeyi yanımla **أَلْطفت** ve onu **استلطفته**” denir: onu yapıştırdığımda; o, onu benden uzaklaştırmanın zıddıdır. Ve şu beyti okudu:
   Onunla yürüdüm, **مُسْتَلْطِفاً**, rıdamın altında,
   ve çizgili, keskin elbisemin altında
Ve bir iş için **التلَطُّف**: ona yumuşak davranmaktır. Ve bir anne, çocuğuna **لطِيفة**: onu **تُلْطِفُ** **إلطافاً**. Ve **اللَّطَف** ayrıca, hediyelerin uçlarından: kardeşine, iyiliğini onunla bilsin diye, onunla hediye sunduğun şeydir. Ve **المُلاطَفة**: karşılıklı iyilik yarışıdır. Ve **أَبو لَطِيف**: künyelerindendir. Umâre b. Ebî Tarafe dedi ki:
   Kanadımı **أَبي لَطِيف** ile birleştir

مقاييس اللغة:
(**لطف**) **اللام** ve **الطاء** ve **الفاء**: bir asıl; yumuşaklığa delalet eder ve şeyde küçüklüğe delalet eder. Öyleyse **اللُّطف**: işte yumuşaklıktır; denir: o, kullarına **لطيف**tir; yani şefkatli, yumuşaktır. Ve babdandır: deve için **الإلطاف**; çiftleşme yerini bulamadığında, onun için **أُلْطِفَ** edildiğinde.

القاموس المحيط:
**لَطَفَ**، **كنَصَرَ**، **لُطْفاً** damme ile: yumuşak davrandı ve yaklaştı. Ve “Allah senin için”: muradını sana yumuşaklıkla ulaştırdı. Ve **كَكَرُمَ**: **لُطْفاً** ve **لَطافَةً**: küçüldü ve inceldi; böylece o **لَطيفٌ**tir. Ve **اللَّطيفُ**: kullarına iyilik eden, mahlûkatına, menfaatleri onlara yumuşaklık ve **لُطْف** ile ulaştırmakla ihsan eden; yahut işlerin gizlilerini ve inceliklerini bilendir. Ve sözden: manası kapalı olan ve gizli kalan.
Ve **اللُّطْفُ** damme ile, Allah’tan: muvaffak kılmadır. Ve hareke ile: ondan isimdir; ve yiyeceğin ve başkasının azı. Ve **بهاءٍ** ile: hediye. Ve **كسَكْرانَ**: **المُلاطِفُ**. Ve kaburgalardan **اللَّواطِفُ**: göğsüne yakın olanlar. Ve onu bununla **أَلْطَفَهُ**: ona iyilik etti. Ve falan, devesini: erkeklik organını dişi devenin ferci içine soktu. Ve şeyi yanıyla: onu yapıştırdı; **كاسْتَلْطَفَهُ**.
Ve **المُلاطَفَةُ**: karşılıklı iyilik yarışıdır. Ve **تَلَطَّفوا** ve **تَلاطَفُوا**: yumuşak davrandılar.

تاج العروس:
**ل - ط - ف**
Ona ve onun için **لَطُفَ** etti, **كنَصَرَ**: **يَلْطُفُ** **لُطْفاً** damme ile: ona yumuşak davrandığında. Ve ben ona **أَلْطُفُ** ederim: ona bir muamelede sevgi ve yumuşaklık gösterdiğimde. Ve o, bu işte **لَطِيفٌ**tir: onu idare etmede yumuşaktır. Şeyhimiz dedi ki: musannif, Allah ona rahmet etsin, onun geçiş edatını ihmal etti; meşhur olan, **الباء** ile geçişli kılınmasıdır; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “Allah kullarına **لَطِيفٌ**tir.” Ve **اللام** ile geçişli gelmiştir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: “Şüphesiz Rabbim dilediğine **لَطِيفٌ**tir.” Ya hakikat olarak—İbn Fâris’in görüşü ve **المُجْمَل**’de onunla açıkça söylediği gibi; musannifin tefsirinin zahiri gibi—yahut “ulaştırma” manasını tazmin içindir; **العُمْدَة** sahibinin görüşü budur; **الرَّاغِب** de onunla açıkça söyledi. Ve **الباء** ile geçişli kılınmasına **المِصْباح** ve **الأَساس**’ta iktifa edildi; insanların dayanağı bunun üzerinedir. Dedi ki: Şeyhimizin, **الباء** ve **اللام** ile geçişli kılınması hakkında zikrettiği şey, musannif tarafından, sonra “ve Allah senin için: ulaştırdı...” sözüyle ve “kullarına iyilik eden” sözüyle zikredilmiştir; bunu düşün. Ve **حديث الإِفْك**’te: “Ondan, bildiğim **اللُّطْف**’u görmüyorum”: yani yumuşaklık ve iyilik; **الطاء** ve **اللام**’ın fethasıyla rivayet edilir; onda bir lehçedir. İbn Abbâd dedi ki: **لَطُفَ يَلْطُفُ**: yaklaştı, yaklaşır. Dedim ki: sanki Ferazdak’ın sözüne baktı:
“Ve elbette Allah, şah damarımdan daha yakındır ve daha **ألْطَفُ**tur”
Ve onun anladığı gibi değildir; bilakis manası: daha **أَلْطَفُ** bir bağlanışla; bunu düşün. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: falan, falan için **لَطُفَ** eder **يَلْطُفُ**: **لُطْفاً** yumuşak davrandığında. Ve denir: Allah senin için **لَطَفَ** etti: yani muradını sana yumuşaklık ve yumuşak davranışla ulaştırdı. Amma şey **لَطُفَ** etti, **ككَرُمَ**: **لُطْفاً** damme ile kıyasa aykırı olarak; ve **لَطافَةً** kıyas üzere; manası: küçüldü ve inceldi; böylece o **لَطِيفٌ**tir. Denir: **عُودٌ لَطيفٌ**: kaba olmayan ise. Ve **اللَّطِيفُ**: Allah Teâlâ’nın sıfatlarından bir sıfat ve isimlerinden bir isimdir; manası, Allah daha iyi bilir: kullarına iyilik eden; mahlûkatına, menfaatleri onlara yumuşaklık ve **لُطْف** ile ulaştırmakla ihsan eden. Ebû Amr dedi ki: **اللَّطِيفُ**: ihtiyacını sana yumuşaklık içinde ulaştırandır. Yahut işlerin gizlilerini ve inceliklerini bilendir. Şeyhimiz dedi ki: özeti iki sözdür: denildi ki birincisi, **لَطَفَ**’tan, **كنَصَرَ**: **لُطْفاً**; yumuşak davrandığında. İkincisi: onun, **لَطُفَ**’tan, **ككَرُمَ**: **لُطْفاً** ve **لَطافَةً**; “inceldi” manasında olması üzeredir. Feyyûmî dedi ki: ikisi birbirine yakındır. Dedim ki: İbnü’l-Esîr, tefsirinde dedi ki: **اللَّطِيفُ**: fiilde yumuşaklığın, maslahatların inceliklerini bilmenin ve onları, onu kendisine takdir ettiği mahlûkattan olana ulaştırmanın kendisinde toplandığı kimsedir. Ezherî dedi ki: sözden **اللَّطيف**: manası kapalı ve gizli olan. Ve Allah Teâlâ’dan **اللُّطْفُ** damme ile: muvaffak kılma ve koruma. Ve hareke ile: ondan isimdir; zahiri—**العُباب** gibi—şudur: **اللَّطَف** harekeli, ona veya onun için **لَطَف**’tan bir isimdir; **اللِّسان** ve başkasında olan ise: onun, onu bununla **أَلْطَفَه**’tan bir isim olduğudur; yani onunla ona iyilik ettiğinde. Bunu, Sâgânî’nin Ka‘b b. Züheyr (Allah ondan razı olsun) için okuduğu destekler:
“Onun şerri, mesâihleri beyazladıktan sonra...
ne sevgiyi bilirim ondan ne de **اللَّطَفَا**”
Sonra, isimde hareke, dil imamlarının açıkça söylediği şeydir; Ebû Şâme, **شرح الشَّقْراطِسيَّة**’de onu inkâr etti ve işitilmesinde duraksadı. Şeyhimiz dedi ki: bu, ondan bir eksikliktir. Ve **اللَّطَفُ**: yiyeceğin ve başkasının azıdır; denir: **طَعِمَ طَعاماً لَطَفاً**. Ve **اللَّطَفَةُ** **بهاءٍ** ile: hediyedir; denir: bize falandan bir **لَطَفَةٌ** geldi; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Cevherî’nin zahiri, musannif gibi: hediyenin manasında, ancak **الهاء** ile **اللَّطَفَةُ** denir. Hâlbuki onlar, Zemahşerî ve başkalarının dediği gibi, **اللَّطَف**’ı da ona ıtlak ettiler; ve şu beyti okudu:
“Bizim yanımızda onun için ikram ve **اللُّطْفُ** vardır”
Ve denir: ona bir **لَطَفاً** hediye etti; cem‘i **ألْطافٌ**; **سَبَتٍ** ve **أَسْبابٍ** gibi. Ve onun hediyeleri ve **ألْطاف**’ı ne çoktur. Ve **اللَّطْفانُ** **كسَكْرانَ**: **المُلاطِفُ**; İbn Abbâd’dan. Ve kaburgalardan **اللَّواطِفُ**: göğsüne ve kalbine yakın olanlar; İbn Abbâd ve Zemahşerî’den. Ve onu **أَلْطَفَه** **إِلْطافاً**: ona hediye sundu. Ve bununla: ona iyilik etti; isim **اللَّطَفُ** harekelidir. Ve falan, devesini **أَلْطَفَ** etti: erkeklik organını dişi devenin ferci içine soktu; aynı şekilde onun için **أَلْطَفَ** etti; İbnü’l-A‘râbî nakletti. Bu, çiftleşme yerini bulamadığında olur. Ebû Zeyd dedi ki: deve, çiftleşme yolunu bulamadığında ve çoban organını onun ferci içine soktuğunda: onu **أَخْلَطَه** **إِخْلاطاً** ve onu **أَلْطَفَه** **إِلْطافاً**; o, onu **يُخْلِطُه** ve onu **يُلْطِفُه**. Ebû Sâ‘id el-Kilâbî dedi ki: “Şeyi yanıyla **أَلْطَفَ** etti”: onu ona yapıştırdığında; ve **كاسْتَلْطَفَه**; o, “onu benden uzaklaştırdım”ın zıddıdır. Ve şu beyti okudu:
“Onunla yürüdüm, **مُسْتَلْطِفاً**, rıdamın altında...
ve çizgili, keskin elbisemin altında”
Ve **المُلاطَفَةُ**: karşılıklı iyilik yarışıdır; Cevherî nakletti. Ve bir iş için ve işte **تَلَطَّفُوا**; ve **تَلاطَفُوا**: yumuşak davrandıklarında; ikincisi İbn Düreyd’den.

Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اللِّحْياني** dedi ki: bunlar falanın **لَطَفُ**’udur, harekeli: yani onu yumuşatan arkadaşları ve ehli. Ve **الأَلاطِفُ**: sevgililerdir. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, **الأَلْطَفِ**’in cem‘idir; **اللُّطْف**’tan **أَفْعَل**; yumuşaklık manasında. Ve **اللَّطَفُ** ayrıca: **اللَّطِيفُ**tir. Ve cisimlerden **اللَّطِيفُ**: onda kabalık olmayan şeydir. Ve **جارِيَةٌ لَطِيفَةُ الخَصْرِ**: karnı ince ise. Ve o, **لَطِيفُ الجَوانحِ**tir. Ve o, **لَطِيفٌ**tir: manaları istinbat etmek için **يَلْطُفُ** eder. Ve **اللُّطْفُ** damme ile: cem‘i **أَلْطافٌ**; **قُفْلٍ** ve **أَقْفال** gibi. Ve sözden **اللَّطِيفَةُ**: ince olan; cem‘i **لَطائِفُ**. Ve Allah’ın **لَطائِفُ**’i: onun **ألْطافُ**’ıdır. Ve onunla **لُطِفَ** edildi, **كعُنِي**: böylece o, onunla **مَلطُوفٌ**tur. Ve onunla **لُطِفَ** edildi, **كعُنِي**: böylece o, onunla **مَلْطُوفٌ**tur. Ve **اللَّطّافُ** **كشَدّادٍ**: **اللُّطْف**’u çok olan. Ve **اللَّطاف** kesre ile: **لَطِيف**’in cem‘i gibi; **ككَرِيمٍ** ve **كِرامٍ**. Ebû Züeyb’in sözü:
“Ve onlar yedi kişidir, mızrakların uzunları gibi...
yüzleri beyaz, kuşak yerleri **لِطافُ**”
Ancak şunu kastetti: karınları ince; kuşak yerleri ince. Ve ondan **لَطُفَ** etti: ondan küçüldü gibi. Ve sözde onunla **أَلْطَفَ** etti; ve meselede onun için **أَلْطَفَ** etti: ince bir soru sordu. Ve ona sözde **لاطَفَة** etti, **مُلاطَفَةً**: ona sözü yumuşattı. Ve **تَلاطَفُوا**: birbirleriyle bağ kurdular. Ve bir anne, çocuğuna **لَطِيفَةٌ**: onu **تُلْطِفُه** **إِلْطافاً**. Ve kitabı ve başkasını **لَطَّفَ** etti: onu **لَطِيفاً** kıldı. Ve falanla **تَلَطَّفَ** etti: onun sırrına muttali oluncaya kadar ona hile yaptı. Ve **داءٌ مُلاطِفٌ**: içe işleyen. Ve aygır, kendi kendine **اسْتَلْطَفَ** etti ve **اسْتَخْلَطَ** etti: kuyruğunu ferce, kendi kendine soktuğunda; başkası onu **أَخْلَطَه** etti; Cevherî ve Zemahşerî nakletti. Ve **أَبو لَطِيفِ بنُ أَبِي طَرَفَةَ الهُذَلِيُّ**: şairdir; kardeşi **أَبُو عُمَارة ابنُ أَبِي طَرَفَةَ** onun hakkında dedi ki:
“Kanadımı **بأَبِي لَطِيفِ** ile birleştir”
Ve recezin geri kalanı **ك ف ف**’te daha önce geçti.
