# لطف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B7%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لطف

اللَّطِيف: صفة من صفات اللّه واسم من أَسمائه، وفي التنزيل العزيز: اللّه لطيف بعباده، وفيه: وهو اللطيف الخبير؛ ومعناه، واللّه أَعلم، الرفيق بعباده. قال أَبو عمرو: اللطيف الذي يوصل إليك أَربك في رِفْق، واللُّطفُ من اللّه تعالى: التوفيق والعِصمة، وقال ابن الأَثير في تفسيره: اللَّطِيف هو الذي اجتمع له الرِّفق في الفعل والعلمُ بدقائق المصالح وإيصالها إلى من قدّرها له من خلقه. يقال: لَطف به وله، بالفتح، يَلْطُف لُطْفاً إذا رَفَقَ به. فأَما لَطُف، بالضم، يَلْطُف فمعناه صغُر ودقَّ. ابن الأَعرابي: لَطف فلان يَلْطُف إذا رَفَق لُطْفاً، ويقال: لَطَف اللّه لك أَي أَوْصَل إليك ما تُحِب برِفْق. وفي حديث الإفك: ولا أَرَى منه اللطف الذي كنت أَعرفه أَي الرِّفق والبر، ويروى بفتح اللام والطاء، لغة فيه. واللُّطْف واللَّطَف: البر والتَّكْرمة والتحَفِّي. لَطف به لُطْفاً ولَطافة وأَلطَفه وأَلطفته: أَتحَفْته. وأَلطفه بكذا أَي بَرَّه به، والاسم اللَّطَفُ، بالتحريك. يقال: جاءتنا لَطَفةٌ من فلان أَي هَدية. وهؤلاء لَطَف فلان أَي أَصحابه وأَهله الذين يُلطفونه؛ عن اللحياني؛ قال أَبو ذؤيب: ولا لَطَفٌ يَبْكي عليك نَصيح
حمل الوصف على اللفظ لأن لفظ لَطَف لفظ الواحد، فلذلك ساغ له وصف الجمع بالواحد، وقد يجوز أَن يعنى بلَطَف واحد، وإن شئت جعلت اللَّطَف مصدراً فيكون معناه ولا ذو لَطَف، والاسم اللُّطف. وهو لَطيف بالأَمر أَي رَفِيق، وقد لَطَف به. وفي حديث ابن الصَّبْغاء: فاجْمَعْ له الأَحِبّة الأَلاطِف؛ قال ابن الأَثير: هو جمع الأَلطف، أَفعل من اللُّطف الرِّفْق، قال: ويروى الأَظالف، بالظاء المعجمة. واللَّطِيفُ من الأَجْرام والكلام: ما لا خَفاء فيه، وقد لَطُفَ لَطافة، بالضم، أَي صغُر، فهو لَطِيف. وجارية لطيفة الخَصْر إذا كانت ضامرة البطن. واللَّطِيفُ من الكلام: ما غَمُض معناه وخَفي. واللُّطْف في العمل: الرفق فيه. ولَطُف الشيءُ يَلْطُف: صغر؛ وقول أَبي ذؤيب:
وهمْ سبعة كعَوالي الرِّما
حِ، بِيضُ الوُجوهِ لِطافُ الأُزُرْ
إنما عنى أَنهم خِماص البطون لطافُ مواضِع الأُزر؛ وقول الفرزدق: ولَلَّهُ أَدْنَى مِن وَرِيدي وأَلْطَفُ
إنما يريد وأَلطف اتِّصالاً. ولَطُف عنه: كصغُر عنه.
وأَلطف الرجلُ البعيرَ وأَلطف له أَدخل قضيبه في حياء الناقة؛ عن ابن الأَعرابي، وذلك إذا لم يهتدِ لموضع الضِّراب. أَبو زيد: يقال للجمل إذا لم يَسْتَرْشِد لطَروقته فأَدخل الرَّاعي قضيبه في حيائها: قد أَخْلطه إخْلاطاً وألطفه إلطافاً، وهو يُخْلِطه ويُلطِفه. واسْتخْلط الجمل واسْتَلْطَف إذا فعل ذلك من تِلقاء نفسه وأَدخله فيها بنفسه، وأَخلط غيره. أَبو صاعِد الكِلابيّ: يقال أَلطفت الشيء بجنبي واستلطفته إذا أَلصقته وهو ضد جافيته عني؛ وأَنشد:
سَرَيْتُ بها مُسْتَلْطِفاً، دونَ ريْطَتي
ودُونَ رِدائي الجَرْدِ، ذا شُطَبٍ عَضَْبا
والتلَطُّف للأَمر: الترفُّق له، وأُمٌّ لطِيفة بولدها تُلْطِفُ إلطافاً.واللَّطَف أَيضاً من طُرَف التُّحَف: ما أَلطَفْت به أَخاك ليَعْرِفَ به بِرَّك. والمُلاطَفة: المُبارَّة.
وأَبو لَطِيف: من كُناهم؛ قال عُمارة بن أَبي طَرفة:
فَصِلْ جَناحي بأَبي لَطِيف

### Türkçe

**اللَّطِيف**: Allah’ın sıfatlarından bir sıfat ve isimlerinden bir isimdir; tenzîlde: “**العزيز**: Allah kullarına **لطيف**tir”; onda: “ve O, **اللطيف الخبير**dir”; mânâsı—Allah daha iyi bilir—kullarına karşı yumuşak davranandır. Ebû Amr dedi: **اللطيف**; sana ihtiyacını yumuşaklıkla ulaştırandır. Ve Allah Teâlâ’dan **اللُّطف**: tevfîk ve ismettir. İbnü’l-Esîr onun tefsirinde dedi: **اللَّطِيف**, fiilde yumuşaklığın ve maslahatların inceliklerini bilmenin ve onları, yaratıklarından kendisi için takdir ettiği kimseye ulaştırmanın kendisinde toplandığı kimsedir. Denir: **لَطف** onunla ve onun için—fetha ile—**يَلْطُف** **لُطْفاً**; ona yumuşak davrandığı zaman. Ama **لَطُف**—damme ile—**يَلْطُف** ise mânâsı: küçüldü ve inceldi. İbnü’l-A‘râbî: Falan **لَطف** **يَلْطُف**; **لُطْفاً** yumuşak davrandığı zaman; ve denir: Allah sana **لَطَف** etti; yani sevdiğin şeyi sana yumuşaklıkla ulaştırdı. Ve **حديث الإفك**’te: “Ondan, bildiğim **اللطف**u görmüyorum”; yani yumuşaklık ve iyilik. Lâm ve tâ’nın fethasıyla da rivayet edilir; onda bir lehçedir. Ve **اللُّطْف** ve **اللَّطَف**: iyilik, ikram ve hediye sunmadır. Onunla **لَطف** etti: **لُطْفاً** ve **لَطافة**; ve onu **أَلطَفه** ve **أَلطفته**: ona hediye sundum. Ve onu bununla **أَلطفه**; yani onunla ona iyilik etti; isim **اللَّطَف**tır—harekeli olarak. Denir: Falancadan bize bir **لَطَفةٌ** geldi; yani bir hediye. Ve bunlar falanın **لَطَف**ıdır; yani onu yumuşak davranmaya sevk eden arkadaşları ve ehli; Lihyânî’den. Ebû Züeyb dedi:
ولا لَطَفٌ يَبْكي عليك نَصيح

Vasfı lafza hamletti; çünkü **لَطَف** lafzı tekilin lafzıdır; bu sebeple çoğulu tekille vasfetmesi ona câiz oldu. Ve câizdir ki **لَطَف** ile bir tek kişi kastedilmiş olsun. İstersen **اللَّطَف**ı masdar yaparsın; o zaman mânâsı “ve **لَطَف** sahibi yok” olur. İsim **اللُّطف**tur. Ve o, işte **لَطيف**tir; yani yumuşaktır; ve onunla **لَطَف** etmiştir. **حديث ابن الصَّبْغاء**’da: “Onun için sevgilileri, **الأَلاطِف**i topla.” İbnü’l-Esîr dedi: O, **الأَلطف**un cem‘idir; **اللُّطف** (yumuşaklık)tan **أَفعل** veznindedir. Dedi: **الأَظالف** diye de rivayet edilir; mu‘ceme **الظاء** ile. Ve cisimlerden ve sözden **اللَّطِيف**: onda gizlilik olmayan şeydir. Ve **لَطُفَ** **لَطافة**—damme ile—yani küçüldü; o hâlde o **لَطِيف**tir. Ve ince belli bir câriye: karnı zayıf olduğu zaman. Ve sözden **اللَّطِيف**: mânâsı kapalı olup gizlenen şeydir. Ve amelde **اللُّطْف**: onda yumuşaklıktır. Ve şey **لَطُف** **يَلْطُف**: küçüldü; Ebû Züeyb’in sözü:
وهمْ سبعة كعَوالي الرِّما
حِ، بِيضُ الوُجوهِ لِطافُ الأُزُرْ

Ancak şunu kastetti: karınları zayıf, kuşak yerleri ince kimselerdir. Ve Ferazdak’ın sözü:
ولَلَّهُ أَدْنَى مِن وَرِيدي وأَلْطَفُ

Ancak “daha ince bir bağlanışla” demek ister. Ve ondan **لَطُف** etti: ondan küçük oldu gibi. Ve adam deveyi **أَلطف** etti ve onun için **أَلطف** etti: erkeklik uzvunu dişi devenin hayâsına soktu; İbnü’l-A‘râbî’den; bu, çiftleşme yerini bulamadığı zaman olur. Ebû Zeyd: Erkek deve, çiftleşme yolunu bulamayınca ve çoban uzvunu onun hayâsına sokunca ona denir: onu **أَخْلطه** **إخْلاطاً** ve onu **ألطفه** **إلطافاً**; ve o, onu **يُخْلِطه** ve onu **يُلطِفه**. Ve erkek deve **اسْتخْلط** etti ve **اسْتَلْطَف** etti: bunu kendi tarafından yapıp onu bizzat onun içine soktuğu zaman; ve başkasını **أَخلط** etti. Ebû Sâ‘id el-Kilâbî: Denir: şeyi yanımda **أَلطفت** ettim ve onu **استلطفته**; onu yapıştırdığım zaman; ve bu, “onu benden uzaklaştırdım”ın zıddıdır. Ve şu beyti okudu:
سَرَيْتُ بها مُسْتَلْطِفاً، دونَ ريْطَتي
ودُونَ رِدائي الجَرْدِ، ذا شُطَبٍ عَضَْبا

Ve iş için **التلَطُّف**: ona yumuşak davranmaktır. Ve bir anne, çocuğuna karşı **لطِيفة**dir; **تُلْطِفُ** **إلطافاً**. Ve **اللَّطَف** ayrıca, hediyelerin uçlarından: kardeşine, iyiliğini bilsin diye onunla **أَلطَفْت** ettiğin şeydir. Ve **المُلاطَفة**: karşılıklı iyilikte bulunmadır. Ve **أَبو لَطِيف**: künyelerindendir. Umâre b. Ebî Tarafe dedi:
فَصِلْ جَناحي بأَبي لَطِيف
