# لطف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B7%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لطف

لطف به، وله كنصر يلطف لطفا بالضم: إذا رفق به، وأنا ألطف به: إذا أريته مودة ورفقا في معاملة، وهو لطيف بهذا الأمر، رفيق بمداراته، قال شيخنا: قد أغفل المصنف رحمه الله أداة تعديته، والمشهور تعديته بالباء، كقوله تعالى:  الله لطيف بعباده  وجاء معدى باللام، كقوله تعالى:  إن ربي لطيف لما يشاء  إما حقيقة، كما هو رأي ابن فارس، وصرح به في المجمل كظاهر تفسير المصنف، أو لتضمين معنى الإيصال، وعليه صاحب العمدة، وصرح به الراغب، وعلى تعديته بالباء اقتصر في المصباح والأساس، وعليه معول الناس. قالت: وهذا الذي ذكره شيخنا من تعديته بالباء واللام، فقد ذكره المصنف بقوله بعد: والله لك: أوصل ... وبقوله البر بعباده فتأمل ذلك. وفي حديث الإفك: ولا أرى منه اللطف الذي كنت أعرفه أي: الرفق والبر، ويروى بفتح الطاء واللام، لغة فيه. وقال ابن عباد: لطف يلطف: دنا يدنو. قلت: وكأنه لحظ إلى قول الفرزدق:
  ولله أدنى من وريدي وألطف وليس كما فهم، بل معناه: وألطف اتصالا، فتأمل. وقال ابن الأعرابي: لطف فلان لفلان يلطف: إذا رفق لطفا، ويقال: لطف الله لك: أي أوصل إليك مرادك بلطف ورفق. وأما لطف الشيء، ككرم لطفا بالضم، على غير قياس، ولطافة على القياس، فمعناه: صغر ودق، فهو لطيف يقال: عود لطيف: إذا كان غير جاف. واللطيف: صفة من صفات الله تعالى، واسم من أسمائه، ومعناه والله أعلم: البر بعباده المحسن إلى خلقه بإيصال المنافع إليهم برفق ولطف. وقال أبو عمرو: اللطيف: الذي يوصل إليك أربك في رفق. أو العالم بخفايا الأمور ودقائقها قال شيخنا: حاصله قولان، قيل: الأول من لطف كنصر لطفا: إذا رفق، والثاني: على أنه من لطف ككرم لطفا ولطافة بمعنى دق، وقال الفيومي: إنهما متقاربان. قلت: وقال ابن الأثير في تفسيره: اللطيف: هو الذي اجتمع له الرفق في الفعل، والعلم بدقائق المصالح، وإيصالها إلى من قدرها له من خلقه، قال االأزهري: واللطيف من الكلام: ما غمض معناه وخفي. واللطف، بالضم من الله تعالى: التوفيق والعصمة. وبالتحريك: الاسم منه ظاهره - كالعباب - أن اللطف، محركة: اسم من لطف به أو له والذي في اللسان وغيره أنه اسم من ألطفه بكذا: إذا بره به، ويدل له ما أنشده الصاغاني، لكعب بن زهير رضي الله عنه:
  ما شرها بعد ما ابيضت مسائحها                      لا الود أعرفه منها ولا اللطفـا ثم إن التحريك في الاسم هو الذي صرح به أئمة اللغة، وقد أنكره أبو شامة في شرح الشقراطسية وتوقف في سماعه، قال شيخنا: وهو منه قصور. واللطف: اليسير من الطعام وغيره يقال: طعم طعاما لطفا. واللطفة بهاء: الهدية يقال: جاءتنا لطفة من فلان، كما في الصحاح، وظاهر الجوهري كالمصنف أنه إنما يقال: اللطفة بالهاء بمعنى الهدية، وقد أطلقوا اللطف أيضا عليها، كما قال الزمخشري وغيره، وأنشد:
  كمن له عندنا التكريم واللطف

  ويقال: أهدى إليه لطفا، والجمع ألطاف، كسبت وأسباب، وما أكثر تحفه وألطافه. واللطفان كسكران: الملاطف عن ابن عباد. واللواطف من الأضلاع: ما دنا من صدرك وفؤادك، عن ابن عباد والزمخشري. وألطفه إلطافا: أتحفه. وبكذا: بره به، والاسم اللطف، محركة. وألطف فلان بعيره: إذا أدخل قضيبه في حياء الناقة وكذلك ألطف له، نقله ابن الأعرابي، وذلك إذا لم يهتدي لموضع الضراب، وقال أبو زيد: يقال للجمل إذا لم يسترشد لطروقته، فأدخل الراعي قضيبه في حيائها: قد أخلطه إخلاطا، وألطفه إلطافا، وهو يخلطه ويلطفه. وقال أبو صاعد الكلابي: ألطف الشيء بجنبه: إذا ألصقه به، وكاستلطفه وهو ضد جافيته عني، وأنشد:
  سريت بها مستلطفا دون ريطـتـي                      ودون ردائي الجرد ذا شطب عضبا والملاطفة: المبارة نقله الجوهري. وتلطفوا للأمر، وفي الأمر وتلاطفوا: إذا رفقوا الأخير عن ابن دريد.
 ومما يستدرك عليه: قال اللحياني: هؤلاء لطف فلان، محركة: أي أصحابه وأهله الذي يلطفونه. والألاطف: الأحبة، قال ابن الأثير: هو جمع الألطف، أفعل من اللطف، بمعنى الرفق. واللطف أيضا: اللطيف. واللطيف من الأجرام: ما لا جفاء فيه. وجارية لطيفة الخصر: إذا كانت ضامرة البطن. وهو لطيف الجوانح. وهو لطيف: يلطف لاستنباط المعاني. واللطف، بالضم: جمعه ألطاف، كقفل وأقفال. واللطيفة من الكلام: الرقيقة، جمعها لطائف. ولطائف الله: ألطافه. وقد لطف به، كعني، فهو ملطوف به. وقد لطف به، كعني، فهو ملطوف به. واللطاف، كشداد: الكثير اللطف. واللطاف، بالكسر كجمع لطيف، ككريم، وكرام، وقول أبي ذؤيب:
  وهم سبعة كعوالـي الـرمـا                      ح بيض الوجوه لطاف الأزر إنما عنى أنهم خماص البطون لطاف مواضع الأزر. ولطف عنه، كصغر عنه. وألطف به في القول، وألطف له في المسألة: سأل سؤالا لطيفا. ولاطفة ملاطفة: ألان له القول. وتلاطفوا: تواصلوا. وأم لطيفة بولدها، وهي تلطفه إلطافا. ولطف الكتاب وغيره: جعله لطيفا. وتلطف بفلان: احتال عليه حتى اطلع على سره. وداء ملاطف: مداخل. واستلطف الفحل بنفسه، واستخلط: إذا أدخل ثيله في الحياء من تلقاء نفسه، وأخلطه غيره، نقله الجوهري والزمخشري. وأبو لطيف بن أبي طرفة الهذلي: شاعر، قال فيه أخوه أبو عمارة ابن أبي طرفة:
  فصل جناحي بأبي لطيف وقد تقدم بقية الرجز في ك ف ف.

### Türkçe

**لطف** ona, ve **نصر** gibi: **يلطف** **لطفا** (ضم ile): ona yumuşak davrandığı zaman; ve ben ona **ألطف** ederim: muamelede ona sevgi ve yumuşaklık gösterdiğim zaman. Ve o bu işte **لطيف**tir; onun idaresinde yumuşaktır. Şeyhimiz dedi: musannif, Allah ona rahmet etsin, onun geçişlilik edatını gözden kaçırmıştır; meşhur olan, **الباء** ile geçişli kılınmasıdır; Yüce Allah’ın sözü gibi:  الله لطيف بعباده  ve **اللام** ile geçişli kılınmış olarak gelmiştir; Yüce Allah’ın sözü gibi:  إن ربي لطيف لما يشاء  ya hakikat olarak—İbn Fâris’in görüşü budur ve **المجمل**’de açıkça söylemiştir; musannifin tefsirinin zahiri gibi—yahut “ulaştırma” manasını tazmin etmek içindir; buna göre **العمدة** sahibi; ve **الراغب** bunu açıkça söylemiştir. **الباء** ile geçişli kılınmasına **المصباح** ve **الأساس**’ta iktisar edilmiştir; insanların dayanağı da bunun üzerinedir. O dedi: Şeyhimizin **الباء** ve **اللام** ile geçişli kılınması hakkında zikrettiği şey, musannif tarafından şu sözüyle zikredilmiştir: sonra “والله لك: أوصل ...” ve “البر بعباده” sözüyle; öyleyse bunu düşün.

**حديث الإفك**’te: “ولا أرى منه **اللطف** الذي كنت أعرفه” yani: yumuşaklık ve iyilik; **الطاء** ve **اللام**’ın fethiyle de rivayet edilir; onda bir dildir. İbn Abbâd dedi: **لطف يلطف**: yaklaştı, yaklaşır. Dedim: sanki el-Ferezdak’ın sözüne baktı:

  ولله أدنى من وريدي وألطف

ve anladığı gibi değildir; bilakis manası: “ve daha latif bir bağlanışla”; öyleyse düşün. İbnü’l-A‘râbî dedi: **لطف** falan, falana **يلطف**: **لطفا** ile yumuşak davrandığı zaman; ve denir: **لطف الله لك**: yani muradını sana latiflik ve yumuşaklıkla ulaştırdı. Ama **لطف** şey’in, **كرم** gibi **لطفا** (ضم ile), kıyasa aykırı olarak; ve **لطافة** kıyasa göre; manası: küçüldü ve inceldi; o halde o **لطيف**tir. Denir: **عود لطيف**: kuru olmadığı zaman.

Ve **اللطيف**: Yüce Allah’ın sıfatlarından bir sıfat ve isimlerinden bir isimdir; manası—Allah daha iyi bilir—kullarına iyilik eden, yaratıklarına ihsan eden; onlara menfaatleri yumuşaklık ve latiflikle ulaştırmakla. Ebû Amr dedi: **اللطيف**: ihtiyacını sana yumuşaklık içinde ulaştıran. Yahut işlerin gizlileri ve inceliklerini bilen. Şeyhimiz dedi: özeti iki sözdür: birincisi, **لطف**’tan, **نصر** gibi, **لطفا**: yumuşak davrandığı zaman; ikincisi: onun **لطف**’tan, **كرم** gibi, **لطفا** ve **لطافة** ile, “inceldi” manasında olmasıdır. el-Feyyûmî dedi: ikisi birbirine yakındır. Dedim: İbnü’l-Esîr onun tefsirinde dedi: **اللطيف**: fiilde yumuşaklığın, maslahatların inceliklerini bilmenin ve onları, yaratıklarından kendisi için takdir ettiği kimseye ulaştırmanın kendisinde toplandığı kimsedir. el-Ezherî dedi: sözden **اللطيف**: manası kapalı ve gizli olan şeydir.

Ve **اللطف** (ضم ile) Yüce Allah’tan: tevfik ve korumadır. Ve hareke ile: ondan olan isimdir; zahiri—**العباب** gibi—şudur ki **اللطف** (harekeli): ona veya onun için **لطف** edenin ismidir. **اللسان** ve başkasında olan ise: **ألطفه** onu bununla: ona bununla iyilik ettiği zaman; onun için delil, es-Sâğânî’nin Ka‘b b. Züheyr’den, Allah ondan razı olsun, inşad ettiği şeydir:

  ما شرها بعد ما ابيضت مسائحها                      لا الود أعرفه منها ولا **اللطفـا**

Sonra, isimde harekeleme, dil imamlarının açıkça söylediği şeydir; Ebû Şâme **شرح الشقراطسية**’de onu inkâr etmiş ve işitilmesinde duraksamıştır. Şeyhimiz dedi: bu, ondan bir kusurdur.

Ve **اللطف**: yiyecek ve başkasından az olan şeydir; denir: **طعم** bir yiyeceği **لطفا** olarak yedi. Ve **اللطفة** (هاء ile): hediye; denir: falandan bize bir **لطفة** geldi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. el-Cevherî’nin zahiri, musannif gibi, şudur ki: hediye manasında ancak **اللطفة** (هاء ile) denir. Onlar **اللطف**’u da onun üzerine ıtlak etmişlerdir; ez-Zemahşerî ve başkaları dediği gibi; ve şu beyti inşad etti:

  كمن له عندنا التكريم و**اللطف**

Ve denir: ona **لطفا** hediye etti; çoğulu **ألطاف**tır; **سبت** ve **أسباب** gibi. Onun hediyeleri ve **ألطاف**’ı ne çoktur. Ve **اللطفان** **سكران** gibi: “mülâtaf” (yumuşak davranan), İbn Abbâd’dan. Ve kaburgalardan **اللواطف**: göğsüne ve kalbine yakın olanlar; İbn Abbâd ve ez-Zemahşerî’den.

Ve **ألطفه** **إلطافا**: ona hediye verdi. Ve bununla: ona bununla iyilik etti; isim **اللطف** (harekeli)dir. Ve falan, devesini **ألطف** etti: dişi devenin ferç yerine kamışını soktuğu zaman; aynı şekilde “**ألطف له**”; İbnü’l-A‘râbî nakletti. Bu, çiftleşme yerini bulamadığı zaman olur. Ebû Zeyd dedi: deve, dişisine varma yolunu bulamazsa, çoban kamışını onun ferç yerine sokarsa, ona **أخلطه** **إخلاطا** ve **ألطفه** **إلطافا** denmiştir; o da onu **يخلطه** ve **يلطفه** eder.

Ebû Sâ‘id el-Kilâbî dedi: şeyi yanına **ألطف** etti: onu ona yapıştırdığı zaman; ve **استلطفه** gibi; o, “**جافيته** عني”nin zıddıdır. Ve şu beyti inşad etti:

  سريت بها مستلطفا دون ريطـتـي                      ودون ردائي الجرد ذا شطب عضبا

Ve **الملاطفة**: “mübârât”tır; el-Cevherî nakletti. Ve işe **تلطفوا** ettiler; ve işte; ve **تلاطفوا**: yumuşak davrandıkları zaman; sonuncusu İbn Düreyd’den.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: el-Lihyânî dedi: bunlar falanın **لطف**’udur (harekeli): yani onu latiflikle muamele eden ashabı ve ehli. Ve **الألاطف**: sevgililer. İbnü’l-Esîr dedi: o, **الألطف**’un cem‘idir; **اللطف**’tan **أفعل**; yumuşaklık manasında. Ve **اللطف** da: **اللطيف**tir. Ve cisimlerden **اللطيف**: onda kabalık olmayan şeydir. Ve beli **لطيفة** olan cariye: karnı ince olduğu zaman. Ve o, yanları **لطيف**tir. Ve o **لطيف**tir: manaları istinbat etmek için **يلطف** eder.

Ve **اللطف** (ضم ile): onun cem‘i **ألطاف**tır; **قفل** ve **أقفال** gibi. Ve sözden **اللطيفة**: ince olan; cem‘i **لطائف**tir. Ve Allah’ın **لطائف**’i: O’nun **ألطاف**’ıdır. Ve ona **لطف** etti; **عني** gibi; o halde o, kendisine **ملطوف به** olandır. Ve ona **لطف** etti; **عني** gibi; o halde o, kendisine **ملطوف به** olandır.

Ve **اللطاف** **شداد** gibi: çok **لطف** sahibi. Ve **اللطاف** (kesre ile) **لطيف**’in cem‘i gibi; **كريم** ve **كرام** gibi. Ebû Züeyb’in sözü:

  وهم سبعة كعوالـي الـرمـا                      ح بيض الوجوه **لطاف الأزر**

ancak onun kastı: karınları ince, kuşak yerleri **لطاف** olan kimselerdir. Ve ondan **لطف** etti; ondan **صغر** etti gibi. Ve sözde onunla **ألطف** etti; ve meselede onun için **ألطف** etti: latif bir soru sordu. Ve ona **لاطفه** **ملاطفة**: ona sözü yumuşattı. Ve **تلاطفوا**: birbirleriyle bağlantı kurdular. Ve anne, çocuğuna **لطيفة**dır; onu **تلطفه** **إلطافا** eder. Ve kitabı ve başkasını **لطف** etti: onu **لطيف** kıldı. Ve falanla **تلطف** etti: onun sırrına muttali oluncaya kadar ona hile yaptı. Ve **داء ملاطف**: içten giren.

Ve aygır, kendiliğinden **استلطف** etti; ve **استخلط**: kamışını ferç yerine kendiliğinden soktuğu zaman; ve başkası onu **أخلطه** etti; el-Cevherî ve ez-Zemahşerî nakletti.

Ve Ebû Latîf b. Ebî Tarfah el-Hüzelî: şairdir; onun hakkında kardeşi Ebû ‘Umârah b. Ebî Tarfah dedi:

  فصل جناحي بأبي لطيف وقد تقدم بقية الرجز في ك ف ف.
