# لظي (ل-ظ-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B8%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Lazz, ateşi körüklemek için kullanılan aletin adıdır

- Harfler: ل - ظ - ي
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: لظى

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَلَظَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | تَتَفَعَّلُ | Alevlenir | 1 | 1 | [92:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/ayet/92:14.md) |
| [لَظَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D9%89.md) | فَعَلَ | Alevli | 1 | 1 | [70:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/ayet/70:15.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
2. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ateş demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لظي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8.md), [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md), [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dumansız, saf, nesneye yapışan ve parıldayan yalın alev |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı dıştan kuşatarak etine ve uzuvlarına yapışan şiddetli cehennem ateşi |
| Çekirdek Özet 3 | Isının ve öfkenin içten dışa doğru tutunucu ve sarıcı bir şiddetle yoğunlaşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir yanma veya dumanlı ateş zannederek alevin yapışkan, yalın ve sarıcı niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لظ | Bir şeye sımsıkı yapışma, ayrılmama, ısrarla tutunma ve kesintisiz devam etme; nitekim [لظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D8%B8.md) kökünde bir yere veya bir kimseye yapışıp kalmak ve duada ısrarcı olmak anlamı esastır | ي | Soyut yapışma ve ısrar hareketini dinamik, uzanan, dalgalanarak yükselen ve nesneye temas ettiği anda onu saran yalın bir alev hareketine dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Ateşin ve hareketin belirli bir hedefe doğru yönelmesini ve yakalayışını simgeler |
| ظ | Çit, duvar türevi; keskinleşme, sarma, sertleşme ve baskı kurma | İlksel çit imgesinin ses yoğunlaşmasıyla nesneyi sertçe çevreleme, yapışma ve tahakküm kurma hareketini verir |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, etkin güç | Alev dilinin el gibi ileriye doğru uzanarak yakalamasını ve faal etkisini sürdürmesini temsil eder |
| لظي | Yönelerek kavrama, sertçe sarılma ve uzanarak yapışma | Alevin kendi merkezinden çıkarak hedefe yönelmesi, el gibi uzanıp nesneyi sımsıkı kavraması ve yakıcı bir örtü halinde ona yapışması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dumanı bulunmayan, son derece kızgın, katıksız ve temas ettiği nesneyi bırakmayan saf alev |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-Efvah el-Evdî savaş meydanındaki dehşetli yakıcılığı ve kargaşayı tasvir ederken kökü alev anlamında kullanmıştır: في مَوقِفٍ ذَرِب الشَّبا وكأَنما / فيه الرّجالُ على الأَطائم واللَّظَى |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü'r-Rimme çöl sıcağının ulaştığı dayanılmaz yakıcılığı ve şiddeti anlatırken bu köke başvurmuştur: وحتَّى أَتى يَوْمٌ يَكادُ من اللَّظى / ترى التُّومَ، في أُفْحُوصِه، يَتَصَيَّحُ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisānü’l-ʿArab, Tācü’l-ʿArūs.

### Sami etimolojik katman

Arapça لظي kökü, Sami dillerinde alevin saf parıltısı ve ateşe yapışan sıcaklığın devamlılığı tasarımıyla bağlantılı görünmektedir. Kökün biliteral çekirdeği olan لظ unsuru, bir nesneye yapışıp ondan ayrılmamak anlamındaki köklerle doğrudan irtibatlıdır; nitekim Arapça sözlüklerde alevin bir şeye yapışması لَظِيَتِ النَّارُ تَلْظَى لَظًى مَعْنَاهُ تَلْزَقُ لُزُوقًا ifadesiyle doğrudan tutunma ve yapışma eylemi üzerinden açıklanmıştır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu fonetik diziliş doğrudan birincil ateş kökü olarak geniş yer tutmasa da, Süryanice ve İbranicedeki l-h-b veya l-h-t (alevlenme, tutuşma) kökleriyle anlamsal bir örtüşme ve kayma sergiler. Arapçada zı (ظ) harfinin varlığı, fonetik olarak sesin daha sert, kapalı ve yoğun bir baskı üretmesini sağlamış; böylece kök diğer dillerdeki genel tutuşma anlamından ayrılarak temas ettiği yeri bütünüyle saran, dumanı ayrışmış katıksız alev dili tabakasına özgülenmiştir.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لظ çekirdeğinden türeme ve nâkıslaşma | Tutunma ve ayrılmama bildiren çekirdeğin, alevin nesneye yapışması ve yükselmesi olgusuyla nâkıs kalıpta somutlaşmasıdır | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki tutuşma ve alev kökleriyle semantik kesişim | İbranice ve Aramicedeki ateş ve alev bildiren köklerle kavramsal olarak benzeşmekle birlikte, Arapçada diş-damak sertleşmesiyle müstakil bir yangın yoğunluğu kazanmıştır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir soydaş form tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisānü’l-ʿArab, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لظي | Anlamlı | Saf alev, tutuşma | Dumansız, nesneyi sımsıkı saran yakıcı alev ve cehennemin özel bir tabakası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ليظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik yapısı Arapçada kullanılmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| [ظلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%8A.md) | Anlamlı | Gölge, örtü, karanlık | Güneş ışığını kesen gölgelik veya bir şeyin üzerine düşen gölge | [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) ile morfolojik yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez |
| ظيل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur; Kur'an'da geçmez |
| يلظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde terkip edilmemiş biçimdir; Kur'an'da geçmez |
| يظل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Bağımsız kök olarak mühmeldir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لظي | Merkez | Yakıcılık ve alev | Alevin dumansız, en saf, en kızgın ve nesneyi saran yapışkan hali | Nesneye tutunarak onu kavrayan yalın alev dili |
| [لهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Alev ve parıltı | Ateşin havaya doğru yükselen, dalgalanan ve parıldayan serbest alev dili | لظي kökündeki yapışkanlık ve teni kavrayıcılık vurgusundan ziyade alevin parlaklığı ve dili öne çıkar |
| [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) | Komşu | Tutuşturma ve kabarma | Ateşin hararetini artırma, alevlendirme ve kışkırtarak yayma | Durgun ateşin körüklenerek şiddetlendirilmesi sürecini ifade eder |
| [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Tahribat ve yakma | Ateşin temas ettiği nesneyi kömürleştirip tüketmesi ve fiziki tahribatı | Alevin bizzat kendisinden çok temas ettiği maddede meydana getirdiği doku kaybı ve tahribattır |
| [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Sönme ve yatışma | Alevin kesilmesi, ateşin parlaklığını yitirip kor haline gelmesi ve sönmeye yüz tutması | Alev dilinin ortadan kalkması ve yakıcı hareketin durmasıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لظي | Saf alev, şiddetli yakıcı ateş | Dumanından ayrışmış, nesneye yapışan ve kemirici hararet | Kesin |
| Latince | Flamma, ardor | Alev dili, kavurucu yakıcılık | Flamma parlak alev hareketini, ardor ise yakıcı ve tüketici sıcaklığı karşılar; ancak kökün cehennem katmanına alem oluşunu vermez | Güçlü |
| İngilizce | Pure flame, blaze, scorching fire | Dumansız alev, kavurucu parlama | Blaze alevin parlak ve şiddetli yayılışını verir; yapışkan tutunma nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Lichterlohe Flamme, Glut | Parlak alev, kavurucu hararet | Ateşin duman olmaksızın en saf ve yüksek ısı üreten dalgasını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Flamme ardente, embrasement | Yakıcı alev, tutuşmuş ateş dalgası | Alevin nesneyi sarıp yakması boyutunu içerir; özel azap mekanı adlandırmasını tam kapsamaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsim: لَظَى | Cehennemin kendisi veya derileri soyan katıksız alev | Kafirlerin fidye vererek dahi kurtulamayacağı, kafa derisini veya uzuvları söküp alan dehşetli azap mekanı (Meâric [70:15](https://lisan.digital/tr/ayet/70:15.md)) |
| Fiil: تَلَظَّى | Alev alev parıldamak, köpürmek ve şiddetle tutuşmak | İnsanların uyarıldığı, son derece yakıcı ve tutuşmuş ateşin dinamik durumu (Leyl [92:14](https://lisan.digital/tr/ayet/92:14.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem tabakaları | Cehennemin ebediyeti, azabın şiddet dereceleri ve لَظَى isminin gayr-ı munsarıf bir alem olarak cehennemin bizzat kendisi mi yoksa en şiddetli tabakası mı olduğu | Maddi ve ruhi varlığı bütünüyle kuşatan katıksız ceza ateşi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan fıkhi hükümlere veya ibadet/muamelat terimlerine temel teşkil eden bir kullanımı bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Ahiret sahnelerinin ve ilahi uyarıların beyanı | Meâric [70:15](https://lisan.digital/tr/ayet/70:15.md) ve Leyl [92:14](https://lisan.digital/tr/ayet/92:14.md) ayetlerinde alevin insan bedenini nasıl soyup kavuracağı ve hakikati yalanlayıp yüz çevirenlere nasıl yapışacağı | Alevin teni saran ve yakayı bırakmayan sarıcı azap niteliği |
| Hadis | Cehennem azabının dehşetini bildiren rivayetler | Dünya ateşinin cehennem ateşinin şiddeti yanında durumu ve kalbi saran öfkenin ateş gibi parlaması (غضب tasvirleri) | İnsanın iç dünyasını veya bedenini tutuşturan en yüksek hararet düzeyi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret adaleti ve ceza düzeni | Katıksız ilahi adalet alevi | İnkarcı ve bencil tutumun kaçınılmaz neticesini bedensel ve ruhsal olarak tecelli ettirmek | İyilikten yüz çeviren ve mal biriktirip yığan kimselerin kendi elleriyle ürettikleri kötülüğün yakıcı bir karşılığa dönüşmesidir | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve yanma fizyolojisi | Tam yanma (oksidasyon) ve yüksek radyant ısı | Maddenin kütlesel duman bırakmaksızın bütünüyle enerjiye ve plazmaya dönüşmesi hali | Yanmanın en ileri evresinde alevin saf ışık ve yüksek tahrip gücü kazanarak nesneye nüfuz etmesidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve kamusal öfke | Kontrolsüz iç çatışma ve toplumsal infilak | Adaletsizliğin ve baskının halk tabakalarında tutuşturduğu yıkıcı öfke dalgası | Haksızlığa karşı biriken gayzın yapışkan ve tasfiye edici bir yangın gibi sistemi sarmasıdır | Muhtemel |
| İktisadi | Servetin tekelleşmesi ve mal yığma | Malı kasalarda hapsetmenin doğurduğu yıkıcı enflasyonist ve ahlaki hararet | Kaynakları üretimden çekip biriktirmenin iktisadi dokuyu yakıp tüketmesi | Meâric suresinde لَظَى vasfının mal toplayıp kasada saklayan kimselere tahsis edilmesi, atıl birikimin yakıcılığına işaret eder | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Plazma fazı ve adyabatik alev sıcaklığı | Yanma sürecinde hiçbir ısı kaybı olmaksızın ulaşılan azami sıcaklık ve duman partiküllerinden arınmış saf iyonize gaz akışı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yıkıcı öfke (rage/furor) ve yapışkan haset | Psikolojide bireyin bilincini bütünüyle esir alan, rasyonel düşünceyi yok ederek hem sahibini hem de muhatabını yakıp tüketen patolojik öfke | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca cehennemin yedi katından birinin mitolojik adı olarak görüp, alevin somut fiziksel, psikolojik ve ahlaki yakıcılık karakterini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca statik bir mekan adı değil; inkarcının, cimrinin ve yüz çevirenin amellerine sımsıkı yapışan, onları saran, uzuvları söküp alan aktif ve saf bir yanma sürecidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının ciddiyetini soyut bir mekan tasvirine indirgemek; insanın hırs, cimrilik ve kibrinin ahirette bizzat kendisini yutacak dinamik bir aleve dönüştüğü hakikatini fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza ve uyarı dilindeki en keskin ve yalın alev tasvirini sunar; cehennem azabının sadece bir mekan değil, insanın üzerine yapışan bir yakıcılık olduğunu öğretir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret hesaplaşmasının, özellikle servet biriktirip haktan yüz çevirenlerin (Meâric suresi) ve ilahi tebliğden kaçanların (Leyl suresi) akıbetini bildiren uyarılarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ateşin yalnızca odun veya dumanla kaim olduğunu zanneden algıyı düzeltir; alevin en tehlikeli ve saf halinin dumansız, doğrudan bedene yapışan ve nüfuz eden niteliğini ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dumanı bulunmayan, son derece yüksek ısıya sahip, parıldayan ve temas ettiği cisme sımsıkı yapışıp onu soyan saf alev dili.
- Soyut anlam: Bir hedefe yönelmiş şiddetli öfkenin, hırsın veya ilahi adalet cezasının varlığı bütünüyle kuşatarak ona ayrılmaz bir biçimde yapışması.
- Sistematik karşılık: İnsanın topladığı bencil birikimlerin ve inkarcı tavrın, sistemin dengesini bozarak kendisini saran ve tüketen bir yıkım enerjisine dönüşmesi.
- LaTeX modeli: $$\Delta Q_{\text{net}} = \lim_{\delta \to 0} \int_{\Omega} \kappa \cdot |\nabla T|^2 \, d\Omega \implies \Psi_{\text{ceza}} \propto \oint_{\partial \Omega} \vec{\Phi} \cdot d\vec{S}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde duman partiküllerinin sıfıra yaklaşması durumundaki ($\delta \to 0$) saf termal yoğunlaşma ve azami sıcaklık gradyanı ($|\nabla T|^2$) kapalı bir hacim ($\Omega$) üzerinde net ısıyı ($\Delta Q_{\text{net}}$) üretmektedir. Bu termal enerji, yüzeydeki uzuvları ve kabuğu söküp alan bir akı vektörü ($\vec{\Phi}$) halinde sistemin dış sınırına ($\partial \Omega$) yapışarak kaçınılmaz ceza potansiyelini ($\Psi_{\text{ceza}}$) meydana getirmektedir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B8%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Mearic 70:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/ayet/70:15.md) — لَظَى

كَلَّا إِنَّهَا لَظَى

Meal (IK): Fakat ne mümkün, çünkü o; halis alevdir.

### [Leyl 92:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/ayet/92:14.md) — تَلَظَّى

فَأَنْذَرْتُكُمْ نَارًا تَلَظَّى

Meal (IK): Sizi alevler saçan ateşle uyardım.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Lazz, ateşi körüklemek için kullanılan aletin adıdır. Mastar olarak körüklemek anlamı kazanmıştır.
Ayette geçen لَظَى fiil gibi durmakta ise de aslında isimdir. Aslı لَظًى iken çok kullanımdan dolayı tenvin düşmüştür.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الظاء واللام و و ء ي معهما
ل ظ ي يستعمل فقط
لظي:
اللَّظَى هو اللَّهَبُ الخالص، ولَظَى من أسماء جهنم، لا يُنَوَّن لأنّها اسمٌ لها، وكذلك سَقَرُ اسمٌ لها، وأسماء الإناث لا تُصْرَفُ في المعرفة فَرْقاً بين الذكَّر والأنثَى.
ولَظِيَتِ النّارُ تَلْظَى لَظىً معناه تلزَقُ لُزْوقاً.
والحَرُّ في المفازة يَتَلَظَّى كأنّه يلتَهب التِهاباً.

##### Türkçe

باب **الظاء** واللام و و ء ي معهما
**ل ظ ي** yalnızca kullanılır.

**لظي**:
**اللَّظَى** saf alevdir; ve **لَظَى** Cehennem’in adlarındandır; onun için tenvinlenmez, çünkü o, onun için bir isimdir. Aynı şekilde **سَقَرُ** da onun için bir isimdir. Dişilerin adları, marifede, erkek ile dişi arasını ayırmak için gayr-i munsarif olur.

Ve ateş **ولَظِيَتِ**; **تَلْظَى** **لَظىً**; onun manası: yapışır, yapışma ile.

Ve çöldeki sıcak **يَتَلَظَّى**; sanki tutuşur, tutuşma ile.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: لظى

اللَظى: النار. ولَظى أيضاً: اسمٌ من أسماء النار معرفةٌ لا ينصرف. والْتِظاظُ النارِ: التهابها. وتَلَظِّيها: تلهُّبها.

##### Türkçe

**اللَظى**: ateş.

Ve **لَظى** da: ateşin isimlerinden bir isimdir; belirli (marife) olup tenvin almaz.

Ve ateşin **الْتِظاظُ**’ı: onun tutuşmasıdır.

Ve onun **تَلَظِّيها**’sı: onun alevlenmesidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: لظى

ظ ل ( وايء )
لظى : قال الله جلّ وعزّ : ( يُنجِيهِ كَلاَّ إِنَّهَا لَظَى نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى ) ( المعارج : 15 ، 16 ) . لظى من أسماءِ النار نَعُوذ بالله ، وهي مَعْرفةً لا تُنَوَّن لأنها لا تَنْصَرِفُ وقد تَلَظَّتْ النار تَلَظِّياً إذا الْتَهَبتْ .
قال الله جلّ وعزّ : ( ) وَالاُولَى فَأَنذَرْتُكُمْ نَاراً تَلَظَّى ) ( الليل : 14 ) أي تتوهجُ وتتوقّدُ .
وقال الليث : اللَّظَى اللَّهَبُ الخالِص ، ويقال : لَظِيَتْ النار تَلْظَى لَظًى .
وقال غيره : فلان يَتَلَظَّى على فلان تَلَظِّيا إذا تَوقدَ عليه من شدة الغضب .
وجعل ذو الرمة اللَّظَى شدة الحرّ ، فقال :
وحتَّى أَتَى يومٌ يكادُ من اللَّظَى
تَرَى التُّوم في أُفحوصِهِ يَتَصَيَّح
ثعلب عن ابن الأعرابي : تَظَلَّى فلانٌ أي لزم الظِّلال والدَّعة . قلت : وكان في الأصل تظلل فَقُلِبَتْ إحدى اللاَّمات ياءً كما قالوا : تَظَنَّيْت من الظّن ، وليس في باب الظاء والنون غير التَّظنِّي ، وأصله التظنن .

##### Türkçe

ظ ل ( وايء )
**لظى**: Allah جلّ وعزّ dedi: ( **يُنجِيهِ كَلاَّ إِنَّهَا لَظَى نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى** ) ( المعارج: 15, 16 ). **لظى**, ateşin isimlerindendir; Allah’a sığınırız. O, marifedir; tenvinlenmez; çünkü munsarif değildir. Ateş **تَلَظَّتْ** olur, **تَلَظِّياً** (olarak) — alevlendiği zaman.

Allah جلّ وعزّ dedi: ( **وَالاُولَى فَأَنذَرْتُكُمْ نَاراً تَلَظَّى** ) ( الليل: 14 ) yani parıldar ve tutuşur.

Leys dedi: **اللَّظَى** saf alevdir; ve denir ki: ateş **لَظِيَتْ** olur, **تَلْظَى** (olarak) **لَظًى**.

Başkası dedi: Falan, falana karşı **يَتَلَظَّى** olur, **تَلَظِّيا** (olarak) — şiddetli öfkeden dolayı ona karşı tutuştuğu zaman.

Zû’r-Rumme **اللَّظَى**’yı şiddetli sıcaklık kıldı; şöyle dedi:
وحتَّى أَتَى يومٌ يكادُ من اللَّظَى
تَرَى التُّوم في أُفحوصِهِ يَتَصَيَّح

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Falan **تَظَلَّى** (oldu) yani gölgeleri ve rahatlığı benimsedi. Dedim ki: Asılda o **تظلل** idi; sonra iki **لام**’dan biri **ياء**’ya çevrildi; onların “zandan” **تَظَنَّيْت** dedikleri gibi. **الظاء** ve **النون** babında **التَّظنِّي**’den başka yoktur; aslı **التظنن**’dir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: لظى

- اللظى: اللهب الخالص، وقد لظيت النار وتلظت. قال تعالى: ﴿نارا تلظى﴾ [الليل/14] أي: تتلظى، ولظى غير مصروفة: اسم لجهنم. قال تعالى: ﴿إنها لظى﴾ [المعارج/15].

##### Türkçe

- **اللظى**: saf alev; “ateş **لظيت** ve **تلظت**” denilmiştir. Yüce Allah dedi ki: ﴿نارا **تلظى**﴾ [الليل/14], yani: **تتلظى**; ve **لظى** gayr-i munsarıftır: cehenneme bir isimdir. Yüce Allah dedi ki: ﴿إنها **لظى**﴾ [المعارج/15].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ظ ي
النار تلتظي وتتلظّى‏.‏
قال‏:‏ وما برحت في اللوم حتى كأنني على ملتظى جمرٍ تجيش مراجله وما أشدّ لظى النّار‏!‏ ومن المجاز‏:‏ الحرّ يتلظّى في المفازة‏.‏
والحية تتلظّى من السم‏.‏
وفلان يتلظّى غضباً‏.‏

##### Türkçe

ل ظ ي
**النار** alevlenir ve **تلتظي** ve **تتلظّى** olur.
Dedi ki: Ve kınamada durup kalmadım; ta ki sanki ben, kazanları kaynayan bir korun **ملتظى**’sı üzerinde (gibiyim). Ve ateşin **لظى**’sı ne kadar şiddetlidir! Ve mecazdan: sıcak, çorak yerde **يتلظّى** olur.
Ve yılan, zehirden **تتلظّى** olur.
Ve falan, öfkeden **يتلظّى** olur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّظى: النار، وقيل: اللَّهَبُ الخالص؛ قال الأَفوه:
في مَوقِفٍ ذََرِب الشَّبا، وكأَنما
فيه الرّجالُ على الأَطائم واللَّظَى
ويروى: في مَوْطِنٍ.
ولَظَى: اسم جهنم، نعوذ بالله منها، غير مصروف،وهي معرفة لا تنوّن ولا تنصرف للعلمية والتأْنيث، وسميت بذلك لأَنها أَشد النيران. وفي التنزيل العزيز: كلا إِنها لَظَى نَزَّاعةً للشَّوَى.
والتِظاءُ النار: التِهابُها، وتَلَظِّيها: تَلَهبُها، وقد لَظِيَت النار لَظًى والتَظَتْ؛ أَنشد ابن جني:
وبَيَّنَ للوُشاةِ، غداةَ بانَتْ
سُلَيْمى، حَرّ وجْدِي والْتِظايَهْ
أراد: والتِظائِيَهْ، فقَصر للضرورة. وتَلَظَّتْ: كالتَظَتْ. وقد تَلَظَّت تَلَظِّياً إِذا تَلَهَّبت، وفي التنزيل العزيز: فأَنْذَرْتُكم ناراً تَلَظَّى؛ أَراد تَتَلظَّى أَي تَتَوَهَّج وتَتَوَقَّدُ. ويقال: فلان يَتَلَظَّى على فلان تَلَظِّياً إِذا تَوَقَّد عليه من شدَّة الغضب؛ وجعل ذو الرمة اللَّظى شدّة الحرّ فقال:
وحتَّى أَتى يَوْمٌ يَكادُ من اللَّظى
تَرى التُّومَ، في أُفْحُوصِه، يَتَصَيَّحُ
أَي يَتشَقَّقُ، وفي حديث خَيْفانَ لما قَدِم على عثمان: أَما هذا الحيُّ من بَلْحَرِث بن كعب فحَسَكٌ أَمْراسٌ تَتَلظَّى المنِيَّةُ في رِماحهم أَي تَلْتَهِبُ وتَضْطرم، من لَظى وهو اسم من أَسماء النار.والتَظَتِ الحِراب: اتَّقَدَت، على المثل؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
وهْوَ، إِذا الحَرْبُ هَفا عُقابُه،
كَرْهُ اللِّقاء تَلْتَظِي حِرابُه
وتَلَظَّتِ المَفازةُ: اشْتدَّ لهبها. وتَلَظَّى غَضَباً والتَظَى: اتَّقَد، وأَلفها ياء لأَنها لام. الأَزهري في ترجمة لظظ: وَجْنة تتَلَظَّى من تَوقُّدها وحُسْنها، كان الأَصل تَتَلَظَّظُ. وأَما قولهم في الحرّ: يَتَلظَّى فكأَنه يَلْتَهِب كالنار من اللَّظى.

##### Türkçe

**اللَّظى**: ateş; ve denildi ki: **اللَّهَبُ الخالص**; **الأَفوه** dedi:
في مَوقِفٍ ذََرِب الشَّبا، وكأَنما
فيه الرّجالُ على الأَطائم واللَّظَى
Ve rivayet olunur: في مَوْطِنٍ.

Ve **لَظَى**: cehennemin adıdır, Allah’a ondan sığınırız; gayr-i munsariftir; ve o, marifedir; tenvinlenmez ve ilmiyye ve müenneslik sebebiyle munsarif olmaz; ve bununla adlandırıldı, çünkü o ateşlerin en şiddetlisidir. Ve aziz tenzilde: **كلا إِنها لَظَى نَزَّاعةً للشَّوَى**.

Ve **التِظاءُ النار**: onun tutuşmasıdır; ve **تَلَظِّيها**: onun alevlenmesidir; ve muhakkak ateş **لَظِيَت** **لَظًى** ve **التَظَتْ**; İbn Cinnî inşad etti:
وبَيَّنَ للوُشاةِ، غداةَ بانَتْ
سُلَيْمى، حَرّ وجْدِي والْتِظايَهْ
Murad etti: **والتِظائِيَهْ**; sonra zaruret için kısalttı. Ve **تَلَظَّتْ**: **التَظَتْ** gibi. Ve muhakkak **تَلَظَّت** **تَلَظِّياً**; alevlendiği zaman. Ve aziz tenzilde: **فأَنْذَرْتُكم ناراً تَلَظَّى**; murad etti **تَتَلظَّى** yani parıldar ve tutuşur. Ve denilir: falan, falana karşı **يَتَلَظَّى** **تَلَظِّياً**; şiddetli öfkeden dolayı ona karşı tutuştuğu zaman; ve Zû’r-Rumme **اللَّظى**yı hararetin şiddeti kıldı, şöyle dedi:
وحتَّى أَتى يَوْمٌ يَكادُ من اللَّظى
تَرى التُّومَ، في أُفْحُوصِه، يَتَصَيَّحُ
Yani: çatlar. Ve **خَيْفانَ** hadîsinde, Osman’ın yanına geldiği vakit: أَما هذا
الحيُّ من بَلْحَرِث بن كعب فحَسَكٌ أَمْراسٌ تَتَلظَّى المنِيَّةُ في رِماحهم
Yani: alevlenir ve tutuşur; **لَظى**dan, ve o ateşin adlarından bir addır. Ve **التَظَتِ الحِراب**: misal üzere, tutuştu; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
وهْوَ، إِذا الحَرْبُ هَفا عُقابُه،
كَرْهُ اللِّقاء تَلْتَظِي حِرابُه
Ve **تَلَظَّتِ المَفازةُ**: onun alevi şiddetlendi. Ve **تَلَظَّى** öfkeyle ve **التَظَى**: tutuştu; ve onun elif’i yâ’dır, çünkü o lâm’dır. Ezherî, **لظظ** tercümesinde: **وَجْنة تتَلَظَّى** onun tutuşmasından ve güzelliğinden; aslında **تَتَلَظَّظُ** idi. Ve onların hararetteki sözleri: **يَتَلظَّى**; sanki **اللَّظى**dan, ateş gibi alevlenir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ظ ي * * اللَّظَى * النار و * لَظَى * أيضا اسم من أسماء النار معرِفة لا ينْصَرف و * الْتِظاءُ * النار التهابها و * تَلَظِّيها * تلهُّبُها

##### Türkçe

* ل ظ ي * * **اللَّظَى** * ateştir ve * **لَظَى** * da ateşin adlarından bir addır; belirli (maʿrife) olup çekime girmez (munsarif olmaz). Ve * **الْتِظاءُ** * ateşin alevlenmesidir; ve * **تَلَظِّيها** * onun tutuşup alevlenmesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ي ( *!اللَّظَى ، كالفَتَى ؛ ) يُكْتَبُ بالياءِ ، وفي كتابِ أَبي عليَ بالألِفِ ؛ ( النارُ ) نفسُها ، غَيْر مَصْرُوفة ؛ قالَ اللَّه تعالى : ﴿كلا إنَّها *!لظًى﴾ ؛ ( أَو لَهَبُها ) الخالِصَ ؛ وفي كتابِ أَبي عليَ : الْتِهابُها ؛ قالَ الأَفْوه :

في مَوْقِفٍ ذَرِب الشَّبا وكأَنَّما
فيه الرِّجالُ على الأطائم *!واللَّظَى ( *!ولَظَى ، مَعْرِفَةً ) لا تَنْصرِفُ : اسْمٌ مِن أَسْماءِ ( جَهَنَّمَ ) ، أَعاذَنا اللَّهُ تعالى منها .
( *!ولَظِيَتْ ، كرَضِيَتْ ، *!لَظًى *!والْتَظَتْ *!وَتَلَظَّتْ ) : ) أَي ( تَلَهَّبَتْ . *!ولَظَّاها *!تَلْظِيَةً ) .
( وفي الصِّحاح : *!التِظاءُ النارِ : التِهابُها ، *!وتَلَظِّيها تَلَهُّبُها ؛ ومنه قَوْلُه تعالى : ﴿ناراً *!تَلَظَّى﴾ .
( وذُو لَظَى : ع ) ، كذا في النَّسخِ ، وفي كتابِ أَبي عليَ : ذاتُ لَظَى مَوْضِعٌ ؛ وأَنْشَدَ :
بذات اللّظَى خُشْبٌ تُجَرّ إِلى خُشْبِ وقالَ نَصْر : ذاتُ اللَّظَى مَوْضِعٌ مِن حرَّةِ النارِ بينَ خَيْبَرَ وتَيْماء . ورَوَى عبدُ الرزَّاق عن مَعْمر عن رجُلٍ عن ابنِ المُسيِّب أَنَّ رجُلاً أَتَى عُمَر فقالَ : ما اسْمُك ؟ قالَ : جَمْرةُ ، فقالَ : ابنَ مَنْ ؟ قالَ : ابنُ شهابٍ ؛ فقالَ : مِمَّنْ ؟ قالَ : مِن الحرقَة ، قالَ : أَيْنَ تَسْكُن ؟ قالَ : حرَّة النارِ ، قالَ : بِأَيِّها ؟ قالَ : بذاتِ اللَّظَى ، قالَ : أَدْرِكِ الحيَّ لا يَحْتَرقُوا ؛ وفي رِوايةٍ : أَنَّ الرجُلَ عادَ إِلَى أَهْلِه فوجَدَ النارَ قد أَحَاطَتْ بهم فأَطْفَأَها .
قُلْت : صاحِبُ هذه القصَّة حزامُ بنُ مالِكِ بنِ شِهابِ بنِ جَمْرة ، وفيه قالَ عُمَر : إنِّي لأَظنُّ قَوْمَك قد احْتَرقُوا .
ثم قالَ نَصْر : وغالِبُ ظنِّي أَنَّ ذاتَ اللُّظَى أَيْضاً مَوْضِعٌ قُرْبَ مكَّةَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!التَظَتِ الحِرابُ : اتَّقَدَتْ ، على المَثَل ، قالَ الشاعرُ :

وهْوَ إذا الحَرْبُ هَفا عُقابُه
كَرْهُ اللِّقاء *!تَلْتَظِي حِرابُه *!وتَلَظَّتِ المَفازَةُ : اشْتَدَّ لهبُها .
*!وتلظَّى غَضَباً *!والتَظَى : توقَّد حتى صارَ كالجَمْرِ .
وقالَ يَعْقوب في نوادِرِ الكَلام : لَظَى الحَدِيدَةِ : أَسَلتُها وطَرَفُها .

##### Türkçe

: ( ي ( **اللَّظَى** ، **كالفَتَى** ؛ ) **يُكْتَبُ بالياءِ** ، ve Ebû Ali’nin kitabında elif ile; ( ateş ) bizzat kendisi, gayr-i munsarif; Allah Teâlâ dedi ki: ﴿كلا إنَّها **لظًى**﴾ ; ( yahut onun alevi ) hâlis olan; Ebû Ali’nin kitabında: onun tutuşması; el-Efveh dedi ki:

في مَوْقِفٍ ذَرِب الشَّبا وكأَنَّما
فيه الرِّجالُ على الأطائم **واللَّظَى** ( **ولَظَى** , marife olarak ) munsarif olmaz: ( cehennem ) isimlerinden bir isimdir; Allah Teâlâ bizi ondan korusun.
( **ولَظِيَتْ** , **كرَضِيَتْ** , **لَظًى** **والْتَظَتْ** **وَتَلَظَّتْ** ) : yani ( alevlendi. **ولَظَّاها** **تَلْظِيَةً** ) .
( Sıhah’ta: **التِظاءُ النارِ** : onun tutuşmasıdır, **وتَلَظِّيها** onun alevlenmesidir; bundan da O’nun Teâlâ sözü: ﴿ناراً **تَلَظَّى**﴾ .
( **وذُو لَظَى** : ع ) , nüshalarda böyle; Ebû Ali’nin kitabında: **ذاتُ لَظَى** bir yerdir; ve inşad etti:
بذات اللّظَى خُشْبٌ تُجَرّ إِلى خُشْبِ Ve Nasr dedi: **ذاتُ اللَّظَى** , Hayber ile Teymâ arasında Harretü’n-nâr’dan bir yerdir. Ve Abdurrezzâk, Ma‘mer’den, bir adamdan, İbnü’l-Müseyyeb’den rivayet etti: bir adam Ömer’e geldi de dedi ki: adın ne? dedi: Cemre; dedi: kimin oğlu? dedi: Şihâb’ın oğlu; dedi: kimlerdensin? dedi: Haraka’dan; dedi: nerede oturuyorsun? dedi: Harretü’n-nâr; dedi: onun hangisinde? dedi: **بذاتِ اللَّظَى**; dedi: kavme yetiş, yanmasınlar; bir rivayette: adam ehline döndü de ateşin onları kuşatmış olduğunu buldu, onu söndürdü.
Dedim: bu kıssanın sahibi Hızâm b. Mâlik b. Şihâb b. Cemre’dir; ve onun hakkında Ömer dedi: ben kavminin yanmış olduğunu sanıyorum.
Sonra Nasr dedi: ve galip zannım şudur ki **ذاتَ اللُّظَى** da Mekke yakınında bir yerdir.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**التَظَتِ الحِرابُ** : misal üzere tutuştu; şair dedi ki:

وهْوَ إذا الحَرْبُ هَفا عُقابُه
كَرْهُ اللِّقاء **تَلْتَظِي حِرابُه** **وتَلَظَّتِ المَفازَةُ** : onun alevi şiddetlendi.
**وتلظَّى** öfkeyle **والتَظَى** : kor gibi oluncaya kadar tutuştu.
Ve Ya‘kûb, Nevâdirü’l-kelâm’da dedi: **لَظَى الحَدِيدَةِ** : onu ve ucunu akıttım.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَظِيَ
لَظِيَ A ( n. ac. لَظَي 4 ),
a.  Blazed, flamed, flared.

لَظَّيَ
لَظَّيَ II ,
a.  Stirred up.

تَلَظَّيَ
تَلَظَّيَ V ,
a.  see I .

b.  Blazed with anger; fired up.

اِلْتَظَيَ
اِلْتَظَيَ VIII ,
a.  see I & V ( b ).

لَظًى
لَظًى [ 4 ],
a.  Blaze.

b.  [ art. ], Hellfire.

##### Türkçe

لَظِيَ
**لَظِيَ** A ( i. ac. **لَظَي** 4 ),
a. Alevlendi, tutuştu, parladı.

لَظَّيَ
**لَظَّيَ** II ,
a. Kışkırttı.

تَلَظَّيَ
**تَلَظَّيَ** V ,
a. I’e bak.

b. Öfkeyle alevlendi; kızıştı.

اِلْتَظَيَ
**اِلْتَظَيَ** VIII ,
a. I ve V ( b )’ye bak.

لَظًى
**لَظًى** [ 4 ],
a. Alev.

b. [ harf-i tarif ile ], cehennem ateşi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لظي
لَظِيَ - يَلْظَى - لَظَى- لَظَّى - تَلَظَّى - يَتَلَظَّى
لَظِيَ - يَلْظَى + الكائن أو النار: يشتد لهيبها وسعارها ووقودها
لَظَّى: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعَّال " من " لَظِيَ - يَلْظَى "
تَلَظَّى - يَتَلَظَّى: على وزن " تفعَّل " من " لَظِيَ - يَلْظَى ": يقوم بفعل " لَظِيَ - يَلْظَى " بشكل ذاتي على وجه التكرار والشدة: يستعر ويتوقد ويزداد لهيبه
﴿فأنذرتكم نارا تلظى﴾: " تَلَظَّى " أصلها " تَتَلَظَّى "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان درجة وقد النار وتأجج لهيبها ضد انطفائها وخبوتها"، وهي:
جَحِمَ - يَجْحَمُ (جَحَمَ - يَجْحَمُ)، جَهْنَمَ - يًجَهنِمُ، وَقَدَ - يَقِدُ، فَأَدَ - يَفْأَدُ، لَظِيَ - يَلْظَى، سَرَجَ - يَسْرُجُ (سَرِجَ - يَسْرَجُ)

لَظَّى
 	﴿كلا إنها لظى(15)﴾ المعارج
يَتَلظَّى  - تلظى
 فأنذرتكم نارا تلظى(14) } الليل
مختار الصحاح
● [لظي] ل ظ ي: اللَّظَى النار و لَظَى أيضا اسم من أسماء النار معرِفة لا ينْصَرف و الْتِظاءُ النار التهابها و تَلَظِّيها تلهُّبُها
الراغب
لظى
- اللظى: اللهب الخالص، وقد لظيت النار وتلظت. قال تعالى: }نارا تلظى﴿[الليل/14] أي: تتلظى، ولظى غير مصروفة: اسم لجهنم. قال تعالى:﴾إنها لظى{ [المعارج/15].
ملخص اللسان
1.    اللَّظى: النار، وقيل: اللَّهَبُ الخالص
2.     ولَظَى: اسم جهنم
3.     والتِظاءُ النار: التِهابُها، وتَلَظِّيها: تَلَهبُها، وقد لَظِيَت  النار لَظًى والتَظَتْ ، تَلْتَهِبُ وتَضْطرم، من لَظى وهو اسم من أَسماء النار
4.     والتَظَتِ  الحِراب: اتَّقَدَت
5.    وتَلَظَّتِ المَفازةُ: اشْتدَّ لهبه
6.    وتَلَظَّى غَضَباً والتَظَى:  اتَّقَد،
لسان العرب
● - لظي: اللَّظى: النار، وقيل: اللَّهَبُ الخالص؛ قال الأَفوه:  في مَوقِفٍ ذََرِب الشَّبا، وكأَنما  فيه الرّجالُ على الأَطائم واللَّظَى  ويروى: في مَوْطِنٍ.  ولَظَى: اسم جهنم، نعوذ بالله منها، غير مصروف،وهي معرفة لا تنوّن ولا  تنصرف للعلمية والتأْنيث، وسميت بذلك لأَنها أَشد النيران. وفي التنزيل  العزيز: كلا إِنها لَظَى نَزَّاعةً للشَّوَى.  والتِظاءُ النار: التِهابُها، وتَلَظِّيها: تَلَهبُها، وقد لَظِيَت  النار لَظًى والتَظَتْ؛ أَنشد ابن جني:  وبَيَّنَ للوُشاةِ، غداةَ بانَتْ  سُلَيْمى، حَرّ وجْدِي والْتِظايَهْ  أراد: والتِظائِيَهْ، فقَصر للضرورة. وتَلَظَّتْ: كالتَظَتْ. وقد  تَلَظَّت تَلَظِّياً إِذا تَلَهَّبت، وفي التنزيل العزيز: فأَنْذَرْتُكم ناراً  تَلَظَّى؛ أَراد تَتَلظَّى أَي تَتَوَهَّج وتَتَوَقَّدُ. ويقال: فلان  يَتَلَظَّى على فلان تَلَظِّياً إِذا تَوَقَّد عليه من شدَّة الغضب؛ وجعل ذو  الرمة اللَّظى شدّة الحرّ فقال:  وحتَّى أَتى يَوْمٌ يَكادُ من اللَّظى  تَرى التُّومَ، في أُفْحُوصِه، يَتَصَيَّحُ  أَي يَتشَقَّقُ، وفي حديث خَيْفانَ لما قَدِم على عثمان: أَما هذا  الحيُّ من بَلْحَرِث بن كعب فحَسَكٌ أَمْراسٌ تَتَلظَّى المنِيَّةُ في رِماحهم  أَي تَلْتَهِبُ وتَضْطرم، من لَظى وهو اسم من أَسماء النار.والتَظَتِ  الحِراب: اتَّقَدَت، على المثل؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  وهْوَ، إِذا الحَرْبُ هَفا عُقابُه،  كَرْهُ اللِّقاء تَلْتَظِي حِرابُه  وتَلَظَّتِ المَفازةُ: اشْتدَّ لهبها. وتَلَظَّى غَضَباً والتَظَى:  اتَّقَد، وأَلفها ياء لأَنها لام. الأَزهري في ترجمة لظظ: وَجْنة تتَلَظَّى  من تَوقُّدها وحُسْنها، كان الأَصل تَتَلَظَّظُ. وأَما قولهم في الحرّ:  يَتَلظَّى فكأَنه يَلْتَهِب كالنار من اللَّظى.
القاموس المحيط:
ي اللَّظَى، كالفَتَى النارُ، أو لَهَبُها. ولَظَى، مَعْرِفَةً جَهَنَّمُ. ولَظِيَتْ، كَرَضِيَتْ، لَظًى والْتَظَتْ وتَلَظَّتْ تَلَهَّبَتْ، ولَظَّاها تَلْظِيَةً. وذُو لَظَى ع.
تاج العروس:
( ى اللظى كالفتى ) يكتب بالياء وفى كتاب أبو على بالالف ( النار ) نفسها غير مصروفة قال الله تعالى كلا انها لظى ( أو لهبها ) الخالص وفى كتاب أبى على التهابها قال الافوه : في موقف ذرب الشبا وكأنما * فيه الرجال على الاطائم واللظى ( ولطى معرفة ) لا تنصرف اسم من أسماء ( جهنم ) أعاذنا الله تعالى منها ( ولظيت كرضيت لظى والتظت وتلظت ) أي ( تلهبت ولظاها تلظية ) وفى الصحاح التظاء النار التهابها وتلظيها ومنه قول تعالى نارا تلظى ( وذو لظى ع ) كذا في النسخ وفى كتا أبى على ذات لظى موضع وأنشد * بذات اللظى خشب تجرالى خشب * وقال نصر ذات اللظى موضع من حرة النار بين خيبر وتيماء وروى عبد الرزاق عن معمر عن رجل عن ابن المسيب أن رجلا أتى عمر فقال ما اسمك قال جمرة فقال ابن من قال ابن شهاب فقالب ممن قال من الحرفة قال أين تسكن قال حرة النار بأيها قال بذات اللظى قال أدرك الحى لا يحترقوا وفى رواية أن الرجل عاد الى أهله فوجد النار قد أحاطت بهم فأطفأها * قلت صاحب هذه القصة حزام بن مالك بن شهاب بن جمرة وفيه قال عمر انى لا ظن قومك قد احترقوا ثم قال نصرو غالب ظنى أن ذات اللظى أيضا موضع قرب مكة * ومما يستدرك عليه التظت الحراب اتقدت على المثل قال الشاعر : وهو إذا الحرب هفا عقابه * كره اللقاء تلتظى حرابه وتلظت المفازة اشتد لهبها وتلظى غضبا والتظى توقد حتى صار كالجمر وقال يعقوب في نوادر الكلام لظى الحديدة أسلتها وطرفها

##### Türkçe

لظي
**لَظِيَ** - **يَلْظَى** - **لَظَى**- **لَظَّى** - **تَلَظَّى** - **يَتَلَظَّى**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 21:30 yazar: Administrator
**لَظِيَ - يَلْظَى** + varlık veya ateş: alevi, kızgınlığı ve yakıtı şiddetlenir
**لَظَّى**: **لَظِيَ - يَلْظَى**’dan “**فعَّال**” vezninde mübalağa ism-i fâil
**تَلَظَّى - يَتَلَظَّى**: **لَظِيَ - يَلْظَى**’dan “**تفعَّل**” vezninde: **لَظِيَ - يَلْظَى** fiilini, tekrar ve şiddet yönüyle, kendi kendine yapar: alevlenir, tutuşur ve alevi artar
﴿فأنذرتكم نارا تلظى﴾: **تَلَظَّى**’nın aslı **تَتَلَظَّى**’dır
Ve lafız, “ateşin yakıt derecesini ve alevinin tutuşup parlamasını, sönmesine ve sönükleşmesine karşı” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**جَحِمَ - يَجْحَمُ** (**جَحَمَ - يَجْحَمُ**), **جَهْنَمَ - يًجَهنِمُ**، **وَقَدَ - يَقِدُ**، **فَأَدَ - يَفْأَدُ**، **لَظِيَ - يَلْظَى**، **سَرَجَ - يَسْرُجُ** (**سَرِجَ - يَسْرَجُ**)

**لَظَّى**
﴿كلا إنها لظى(15)﴾ المعارج

**يَتَلظَّى**  - **تلظى**
﴿فأنذرتكم نارا تلظى(14)﴾ الليل

مختار الصحاح
● [لظي] ل ظ ي: **اللَّظَى** ateştir; ve **لَظَى** da ateşin isimlerinden bir isimdir; ma‘rife olarak gayr-i munsariftir. Ve **الْتِظاءُ** ateşin tutuşmasıdır; ve onun **تَلَظِّي**’si onun alevlenmesidir.

الراغب
لظى
- **اللظى**: saf alevdir; ateş **لَظِيَت** ve **تلظت**. Yüce Allah dedi ki: }**نارا تلظى**﴿[الليل/14] yani: **تتلظى**. Ve **لظى** gayr-i munsariftir: cehennem için bir isimdir. Yüce Allah dedi ki:﴾**إنها لظى**{ [المعارج/15].

ملخص اللسان
1. **اللَّظى**: ateş; ve denildi ki: saf alev
2. Ve **لَظَى**: cehennemin ismidir
3. Ve **التِظاءُ** ateşin: onun tutuşmasıdır; ve onun **تَلَظِّي**’si: onun alevlenmesidir. Ve ateş **لَظِيَت** **لَظًى** ve **التَظَتْ**; tutuşur ve alevlenir; **لَظى**’dan, o da ateşin isimlerinden bir isimdir
4. Ve mızraklar **التَظَتِ**: tutuştu
5. Ve çöl **تَلَظَّتِ**: alevi şiddetlendi
6. Ve öfkeyle **تَلَظَّى** ve **التَظَى**: tutuştu

لسان العرب
● - لظي: **اللَّظى**: ateş; ve denildi ki: saf alev; el-Efveh dedi ki:
في مَوقِفٍ ذََرِب الشَّبا، وكأَنما
فيه الرّجالُ على الأَطائم واللَّظَى
Ve rivayet olunur: في مَوْطِنٍ.
Ve **لَظَى**: cehennemin ismidir, Allah’a ondan sığınırız; gayr-i munsariftir; ve o ma‘rifedir, tenvinlenmez ve ilmiyye ve müenneslik sebebiyle munsarif olmaz; ve ona bu ad verildi, çünkü o ateşlerin en şiddetlisidir. Ve aziz tenzilde: كلا إِنها **لَظَى** نَزَّاعةً للشَّوَى.
Ve **التِظاءُ** ateşin: onun tutuşmasıdır; ve onun **تَلَظِّي**’si: onun alevlenmesidir. Ve ateş **لَظِيَت** **لَظًى** ve **التَظَتْ**; İbn Cinnî inşad etti:
وبَيَّنَ للوُشاةِ، غداةَ بانَتْ
سُلَيْمى، حَرّ وجْدِي والْتِظايَهْ
Muradı: والْتِظائِيَهْ; zaruret için kısalttı.
Ve **تَلَظَّتْ**: **التَظَتْ** gibidir. Ve **تَلَظَّت** **تَلَظِّياً**: alevlendiği zaman. Ve aziz tenzilde: فأَنْذَرْتُكم ناراً **تَلَظَّى**; muradı **تَتَلظَّى** yani: parıldar ve tutuşur.
Ve denilir: falan, falana karşı **يَتَلَظَّى** **تَلَظِّياً**: ona karşı öfkenin şiddetinden tutuştuğu zaman. Ve Zû’r-Rumme **اللَّظى**’yı şiddetli sıcaklık yaptı da dedi ki:
وحتَّى أَتى يَوْمٌ يَكادُ من اللَّظى
تَرى التُّومَ، في أُفْحُوصِه، يَتَصَيَّحُ
Yani: çatlar.
Ve Hayfân hadîsinde, Osman’a geldiği vakit: “Şu Belhâris b. Ka‘b’dan olan mahalle var ya, sert dikenlerdir; mızraklarında ölüm **تَتَلظَّى**” yani: tutuşur ve alevlenir; **لَظى**’dan, o da ateşin isimlerinden bir isimdir.
Ve mızraklar **التَظَتِ**: misal üzere tutuştu; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
وهْوَ، إِذا الحَرْبُ هَفا عُقابُه،
كَرْهُ اللِّقاء تَلْتَظِي حِرابُه
Ve çöl **تَلَظَّتِ**: alevi şiddetlendi.
Ve öfkeyle **تَلَظَّى** ve **التَظَى**: tutuştu. Ve onun elif’i yâ’dır; çünkü o lâm’dır.
Ezherî, **لظظ** tercümesinde: **وَجْنة تتَلَظَّى** onun tutuşması ve güzelliğinden; asıl **تَتَلَظَّظُ** idi.
Ama onların sıcaklık hakkında sözleri: **يَتَلظَّى**; sanki **اللَّظى**’dan ateş gibi tutuşur.

القاموس المحيط:
**اللَّظَى** (kelfetâ): ateştir; yahut onun alevi. Ve **لَظَى** ma‘rife olarak cehennemdir. Ve **لَظِيَتْ** (keraziyet): **لَظًى** ve **الْتَظَتْ** ve **تَلَظَّتْ**: alevlendi; ve onu **لَظَّاها** **تَلْظِيَةً**. Ve **ذُو لَظَى**: ‘A.

تاج العروس:
(**اللظى** kelfetâ): yâ ile yazılır; Ebû ‘Alî kitabında elif ile (ateş) bizzat kendisi; gayr-i munsariftir. Allah تعالى dedi: كلا انها **لظى**. (Veya onun alevi) saf olan; Ebû ‘Alî kitabında: onun tutuşması. El-Efveh dedi:
في موقف ذرب الشبا وكأنما * فيه الرجال على الاطائم واللظى
(Ve **لظى** ma‘rife): munsarif olmaz; (cehennem) isimlerinden bir isimdir; Allah تعالى bizi ondan korusun.
(Ve **ولظيت** keraziyet: **لظى** ve **التظت** ve **تلظت**) yani (alevlendi). (Ve **ولظاها تلظية**) ve Sıhâh’ta: **التظاء** ateşin tutuşmasıdır ve onun **تلظي**’si; ondan Yüce’nin sözü: **نارا تلظى**.
(Ve **ذو لظى** ‘A): nüshalarda böyle; Ebû ‘Alî kitabında: **ذات لظى** bir yer; ve inşad etti:
بذات اللظى خشب تجرالى خشب
Ve Nasr dedi: **ذات اللظى** Hayber ile Teymâ arasında Harretü’n-nâr’dan bir yerdir. Ve Abdürrezzâk, Ma‘mer’den, bir adamdan, İbnü’l-Müseyyeb’den rivayet etti: bir adam Ömer’e geldi; dedi: adın ne? dedi: **جمرة**. dedi: kimin oğlu? dedi: **شهاب**’ın oğlu. dedi: kimlerdensin? dedi: **الحرفة**’den. dedi: nerede oturursun? dedi: **حرة النار**. dedi: onun neresinde? dedi: **بذات اللظى**. dedi: mahalleyi yetiştir, yanmasınlar. Ve bir rivayette: adam ailesine döndü de ateşin onları kuşatmış olduğunu buldu; onu söndürdü.
قلت: bu kıssanın sahibi: Hızâm b. Mâlik b. Şihâb b. Cemre’dir; ve onda Ömer dedi: ben zannetmiyorum ki kavmin yanmış olsun; sonra dedi: Nasr ve Gâlib; zannım şudur ki **ذات اللظى** da Mekke yakınında bir yerdir.
Ve bunun üzerine istidrâk olunanlardandır: mızraklar **التظت**: misal üzere tutuştu; şair dedi:
وهو إذا الحرب هفا عقابه * كره اللقاء تلتظى حرابه
Ve çöl **تلظت**: alevi şiddetlendi. Ve öfkeyle **تلظى** ve **التظى**: tutuştu; ta ki kor gibi oldu. Ve Ya‘kūb, Nevâdirü’l-kelâm’da dedi: **لظى الحديدة**: onu kızdırdım ve ucunu (kızdırdım).
