# لعب (ل-ع-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B9%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Oynarlar

- Harfler: ل - ع - ب
- Kur'an'da: 20 geçiş · 20 ayet · 10 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (10)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَلْعَبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Oynarlar | 5 | 5 | [6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/6:91.md) |
| [لَعِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | فَعِلٌ | Oyun | 3 | 3 | [6:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/6:32.md) |
| [وَلَعِبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | وَفَعِلًا | Ve oyun | 3 | 3 | [5:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/5:57.md) |
| [لَاعِبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Oyun oynayanlar | 2 | 2 | [21:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/21:16.md) |
| [وَيَلْعَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَيَفْعَلُوا | Ve oynarlar | 2 | 2 | [43:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/43:83.md) |
| [اللَّاعِبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B9%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Oyun oynayanlar | 1 | 1 | [21:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/21:55.md) |
| [لَعِبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِلًا | Oyun | 1 | 1 | [6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/6:70.md) |
| [وَلَعِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B9%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | وَفَعِلٌ | Ve oyun | 1 | 1 | [29:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/29:64.md) |
| [وَنَلْعَبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A8%D9%8F.md) | وَنَفْعَلُ | Ve oynarız | 1 | 1 | [9:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/9:65.md) |
| [وَيَلْعَبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A8%D9%92.md) | وَيَفْعَلْ | Ve oynar | 1 | 1 | [12:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/12:12.md) |

## Mücavir kökler — 36 mücavir (122 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 51 · Boğazdaki küçük dil demektir
2. [خوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 46 · Havz (hı) : Havuz demektir
3. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 23 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
4. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 20 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
5. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 20 · Uyanık yılan demektir
6. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
7. [هزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…
8. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Dane, inek yavrusuna denir
9. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
10. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
11. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Akledersiniz
12. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
13. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Onların malları
14. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
15. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
16. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Sehl” ova demektir
17. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
18. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
19. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
20. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
21. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
22. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
23. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
24. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
25. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
26. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
27. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
28. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
29. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
30. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
31. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
32. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
33. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir
34. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
35. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
36. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لعب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md), [عبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AB.md), [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağızdan salyanın iradesizce akması; eylemin nihai bir gayeden yoksun olarak serbestçe ve amaçsızca salınması |
| Çekirdek Özet 2 | Ciddiyet, sorumluluk ve ontolojik hedeften yoksun oyalanma; dünya hayatının geçici ve aldatıcı meşgalesi |
| Çekirdek Özet 3 | İradenin ve enerjinin kalıcı bir değer veya hakikat üretmeyen kapalı bir döngüde harcanması sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece çocuk oyunu veya fiziksel eğlenceye indirgenerek ilahi hikmet ve varoluşsal ciddiyet karşıtı boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لع | İçten dışa doğru kontrolsüz akış, sızıntı, hararet veya gayesizce saçılma; nitekim [لعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%84.md) kökünde içteki beklentinin dışa taşması, [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) kökünde merkezden dışarıya savrulup uzaklaşma, [لعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%AC.md) kökünde ise hararetin yakıcı etkisi görülür | ب | İki harfli akış ve saçılma çekirdeğine cismani bir kap veya beden boyutu katarak, sıvının bedenden dışarı akması ve eylemin belirli bir mekânda kuralsızca sergilenen hedefsiz harekete dönüşmesini sağlamıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Eylemin bir yöne sevk edilmesi veya hareket enerjisinin yön bulması |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Bilinç, basiret, algı ve eylemin dayandığı kaynak |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Eylemin cereyan ettiği mahfuz alan, beden veya kapalı çevre |
| لعب | Yönlendirici iradenin (ل), basiret ve hakikat kaynağından (ع) koparak sadece bulunulan alan veya kabın içinde (ب) gayesizce salınması ve hedefsizce tüketilmesidir |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çocuğun ağzından salyasının akması (لُعَاب الصَّبِيّ) ve çöl sıcağında serabın ya da havadaki ince liflerin titreşerek salınması (لُعَاب الشَّمْس). Buradan iradi kontrolden yoksun, istikametsiz hareket türemiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays bir beytinde kökü ahdi ve sorumluluğu hafife alıp ciddiyetsizce davranmak anlamında şöyle kullanmıştır: تَلَعَّبَ بَاعِثٌ بِذِمَّةِ خَالِدٍ / وَأَوْدَى عِصَامٌ فِي الخُطُوبِ الأَوَائِلِ |
| Erken Arapça kullanım | Temîm ed-Dârî rivayetinde fırtınalı denizin gemiyi belirli bir istikamete götürmeksizin amaçsızca çalkalaması şu ibareyle aktarılmıştır: فَلَعِبَ بِنَا المَوْجُ شَهْرًا |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça لعب kökü, Sami dil ailesinde hem sıvı akıntısı/salya hem de alay, eğlence ve hedefsiz hareket semantik alanlarıyla kesişir. Güney Sami kolunda yer alan Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde la'aba fiili oynamak, alay etmek ve şakalaşmak anlamlarını taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranice ile Ârâmîcede doğrudan bu üç harfli ses dizilişiyle oyun anlamı sınırlı olmakla birlikte, kökün ilk katmanını oluşturan salya ve ağız hareketleriyle alay etme arasındaki semantik geçiş belirgindir. Arapçada kök, ağızdan süzülen salyanın (لُعَاب) iradesiz ve hedefsiz akışı ile aklın nihai bir gaye gütmeksizin vakit öldürmesi (لَعِب) arasında doğrudan ve özgün bir kavramsal süreklilik kurmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Cohen, David, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Salyanın iradesiz akması ile zihnin gayesiz oyalanması arasındaki geçiş | Fiziksel kontrolsüzlük ve istikametsizlik, iradi ve ahlaki ciddiyetsizliğin adı olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ge'ez la'aba ve Batı Sami dillerindeki dolaylı alay/salya formları | Güney Sami kolunda oyun ve eğlence anlamı korunmuş, Batı Sami dillerinde anlam daralmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanındaki serbest akış ve gevşeklik tasvirleri | Sıvı salınımı ve hedefsiz hareket tasviri Afro-Asyatik tabanda paralellikler barındırır. | Muhtemel |

Kaynak: Cohen, Brockelmann, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لعب | Anlamlı | Salya akması, ciddiyet dışı oyun ve oyalanma | İradenin bir gayeye bağlanmadan harcanması ve hedefsiz hareket. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [لبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B9.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| [علب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | İz bırakmak, çizmek, sertleştirmek veya kap yapmak | Bir nesneyi sertçe işaretlemek, yarmak veya deriden kap yapmak. | Kur'an'da geçmez; harflerin yer değiştirmesiyle anlam sertleşme ve iz bırakmaya kayar. |
| [عبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D9%84.md) | Anlamlı | İri, kalın, dolgun ve beyaz olmak | Ağacın yaprak dökmesi, fiziksel dolgunluk ve sertlik. | Kur'an'da geçmez; harf dizilişi yoğunlaşma ve maddesel ağırlık bildirir. |
| [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md) | Anlamlı | Yutmak, içine çekip yok etmek | Bir sıvıyı veya nesneyi boğazdan aşağı geçirmek, suyun çekilmesi. | Kur'an'da geçer (Hûd [11:44](https://lisan.digital/tr/ayet/11:44.md)); suyun içe çekilerek kaybolması hareketidir. |
| [بعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84.md) | Anlamlı | Sahip, efendi, koca, yüksek arazi veya put | Otorite kurma, üstte olma veya sadece yağmur suyuyla yetinen yüksek yer. | Kur'an'da geçer (Bakara [2:228](https://lisan.digital/tr/ayet/2:228.md), Sâffât [37:125](https://lisan.digital/tr/ayet/37:125.md)); sahiplik ve yükseklik bildirir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لعب | Merkez | Hedefsiz, gayesiz ve kalıcı faydası olmayan meşguliyet | Eylemin kendi içinde nihai bir ciddiyet ve hakiki semereden yoksun oluşu | Fiziksel salya akması gibi kontrolsüz ve sonuçsuz yöneliş |
| [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) | Komşu | İnsanı asıl vazifesinden alıkoyan tatlı meşguliyet | لعب fiilin gayesizliğini bildirirken, [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) daha mühim bir vazifeyi unutturup kalbi oyalamasıdır | Nefsin anlık lezzete takılarak yüksek hedefleri terk etmesi |
| [عبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AB.md) | Komşu | Hikmetsiz, boş ve anlamsız davranış | لعب kendi kuralları olan bir oyun formunda olabilirken, [عبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AB.md) tamamen saçma ve gayesizdir | Fiilin akıl ve hikmet terazisinde hiçbir karşılığının bulunmaması |
| [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) | Komşu | Birini küçük düşürerek eğlenme ve alay etme | لعب genel bir ciddiyetsizlik iken, [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) doğrudan bir muhatabı tahkir etmeye dönüktür | Muhatabın kusurunu veya durumunu hafife alarak üstünlük kurma çabası |
| [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) | Zıt | Ciddiyet, gayret, hakiki çaba ve kesinlik | لعب eylemi hafifliğe ve hedefsizliğe çekerken, [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md) her türlü lakaytlıktan arınmış kararlılıktır | Nihai gaye doğrultusunda odaklanmış, netice üretmeye yönelik irade |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لعب | Hedefsiz meşguliyet, oyun, salya akması | Eylemin nihai gayeden yoksunluğu ve enerjinin sonuçsuz saçılması | Kesin |
| Latince | ludere, lusus | Oynamak, aldatmak, alay etmek | Kurallı oyunu ve alaycı hafifliği karşılar; fiziksel salya/sızıntı kökünü içermez | Güçlü |
| İngilizce | to play, sport, frivolity | Oynamak, eğlenmek, ciddiyetsizlik | Oyun ve kuralsız hafifliği karşılar; kökün ontolojik gayesizlik ve teleolojik boşluk derinliğini eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | spielen, Spielerei | Oynamak, ciddiye almamak | Meşguliyetin önemsizliğini ve hafifliğini verir; kökün fiziksel kontrolsüz akış nüansını kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | jouer, badinage | Oynamak, oyalanmak, şakalaşmak | Ciddiyetten uzak vakit geçirmeyi karşılar; yaratılış gayesinin zıddı olma vurgusunu tam taşımaz | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Çocuğun meşru hareketi ve ferahlaması | Bedenin ve ruhun rahatlaması için sergilenen masum çocuk oyunu | Hz. Yûsuf’un kardeşlerinin babalarından izin isterken kullandığı bağlam (Yûsuf [12:12](https://lisan.digital/tr/ayet/12:12.md)) |
| Dünya hayatının geçiciliği ve faniliği | Âhiret ve hakiki varoluş karşısında kalıcı değer üretmeyen aldatıcı meşgale | Dünyanın geçici cazibesini âhiretin kalıcı mükâfatıyla karşılaştıran ayetler (En'âm [6:32](https://lisan.digital/tr/ayet/6:32.md), Ankebût [29:64](https://lisan.digital/tr/ayet/29:64.md), Muhammed [47:36](https://lisan.digital/tr/ayet/47:36.md), Hadîd [57:20](https://lisan.digital/tr/ayet/57:20.md)) |
| Dini hafife alma ve alay konusu yapma | İlahi hükümleri, ibadetleri ve çağrıyı bir eğlence ve heva vasıtası kılma | İnkârcıların ve münafıkların dini ritüellerle alay etmesini kınayan ayetler (Mâide [5:57](https://lisan.digital/tr/ayet/5:57.md), Mâide [5:58](https://lisan.digital/tr/ayet/5:58.md), En'âm [6:70](https://lisan.digital/tr/ayet/6:70.md), A'râf [7:51](https://lisan.digital/tr/ayet/7:51.md)) |
| Hakikat karşısında lakayt kalıp oyalanma | Şüphe ve gaflet içinde boğularak uyarılara kulak tıkama tavrı | İnkârcıların dünyevi zevk ve tartışmalarla azap vaktine kadar oyalanması (En'âm [6:91](https://lisan.digital/tr/ayet/6:91.md), Tevbe [9:65](https://lisan.digital/tr/ayet/9:65.md), Duhan [44:9](https://lisan.digital/tr/ayet/44:9.md), Tûr [52:12](https://lisan.digital/tr/ayet/52:12.md), Zuhruf [43:83](https://lisan.digital/tr/ayet/43:83.md), Meâric [70:42](https://lisan.digital/tr/ayet/70:42.md)) |
| Kozmolojik hikmetin ve gayenin zıddı | Âlemin ve insanın gayesiz, tesadüfi veya bir oyuncak gibi yaratılmadığı | Allah’ın gökleri ve yeri bir oyun olsun diye yaratmadığını bildiren tenzih ayetleri (Enbiyâ [21:16](https://lisan.digital/tr/ayet/21:16.md), Enbiyâ [21:55](https://lisan.digital/tr/ayet/21:55.md), Duhan [44:38](https://lisan.digital/tr/ayet/44:38.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hikmet-i ilâhiyye ve ef'âlüllah | Allah’ın fiillerinde gayesizlik (abes ve la'ib) bulunmasının imkânsızlığı | Kâinatın yaratılışında tam bir teleolojik ciddiyet ve hikmetin zorunluluğu |
| Fıkıh | Mehâzîr ve eğlence (lehviyyât) hükümleri | Zamanı ve aklı tüketen, ibadetleri engelleyen oyunların haramlık veya kerahet derecesi | Meşru bir gayesi ve faydası bulunmayan fiillerin yasaklanması |
| Tefsir | Dünya-âhiret karşılaştırması | Dünya hayatının oyun ve oyalanma olarak nitelenmesinin hakikat mi mecaz mı olduğu | İnsanın geçici olana takılıp ebedi gayeyi unutmasının tenkidi |
| Hadis | Terbiye, meşru eğlence ve şeytanın iğvası | Çocukların koşup oynamasına izin verilmesi ile şeytanın insanı boş şeylerle oyalaması | Hayatın ana eksenini bozmayan dinlenmeler ile helak edici gafletin ayrılması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk bilinci | İmtihan ciddiyetinin yitirilmesi | Sorumluluk bilincini kurar | Varoluşun kör bir tesadüf veya oyun değil, hesabı verilecek ahlaki bir süreç olduğunu bildirir. | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik zemin | Delilsiz zan ve zihni laubalilik | Hakikati araştırmada kesinliği sağlar | Bilgi üretiminde ciddiyeti temin ederek hakikatin şüphe ve spekülasyon oyununa çevrilmesini engeller. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu hukuku ve otorite | Devlet idaresinde keyfilik ve lakaytlık | Hukuki nizamı ve ahde vefayı korur | İktidarın keyfi bir güç oyununa dönüşmesini engelleyip adaleti anayasal bir ciddiyete bağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve piyasa ahlakı | Spekülatif kazanç ve kumar | Emek ve üretim dengesini temin eder | Ekonominin reel değer üretmeyen sanal oyunlardan ve gayesiz kaynak israfından arındırılmasını öngörür. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Rastgele yürüyüş ve kapalı sistemde sıfır iş | Dışarıya net bir iş aktarmayan, enerjinin kapalı bir hacimde hedefsizce salındığı ve net yer değiştirmesi sıfır olan Brown hareketiyle yapısal denklik taşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Oyun teorisinde sıfır toplamlı döngü ve anomi | Toplumsal normların bağlayıcılığını kaybettiği, aktörlerin kalıcı bir kurumsal değer üretmeksizin kuralları hafife alarak sadece anlık taktiksel hamleler yapması durumudur. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece çocukların neşeli oyunlarına, dijital oyunlara veya sportif aktivitelere hapsedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kâinatın yaratılışındaki nihai gayeyi, ahlaki sorumluluğu ve ilahi vahyi hafife alarak hayatı sonuçsuz bir meşgale haline getiren ontolojik ciddiyetsizlik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dünya hayatının oyun oluşuna dair ayetlerin meşru dinlenmeyi veya sanatsal inceliği tümden haram sayan bir zühd anlayışına çekilmesi ya da seküler lakaytlığın ayetlerin hedefindeki asıl tehlike olduğunun fark edilememesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvuru hikmet ve hak üzerine kuruludur. لعب kökü, bu hikmetin karşıt kutbunu tanımlayarak varlığın gayesiz olmadığını ve insanın eylemlerinden mutlak surette sorumlu olduğunu kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâinatın yaratılış gayesini bildiren kozmolojik tenzih ayetlerinde, dünya hayatının hakikatini açıklayan tablolarda ve vahyi hafife alan müşrik ve münafık tavırlarının tasvirinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın tesadüfen var olduğu ve nihai bir hesaba bağlanmayacağı yanılgısını yıkar; dini ritüelleri şekli birer avunma aracına dönüştürme hatasını bertaraf eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağızdan salyanın kontrolsüz ve istikametsizce akması; nesnenin bir hedefe yönelmeksizin bulunduğu yerde salınması.
- Soyut anlam: Eylemin nihai bir hikmet, ahlaki sorumluluk ve kalıcı faydadan yoksun biçimde icra edilmesi; teleolojik ciddiyetsizlik.
- Sistematik karşılık: İrade ve enerjinin bir gaye vektörüne kilitlenmeksizin harcandığı, net faydası ve ontolojik semeresi sıfır olan döngüsel meşguliyet.
- LaTeX modeli: $$\Delta x = \oint_C v \, dt = 0 \implies \Delta U = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modeldeki $v$ sarf edilen hareket enerjisini, $C$ gayesiz ve kapalı eğriyi (döngüsel meşguliyeti), $\Delta x$ eylemin net yer değiştirmesini (ilerleme kaydedilmemesini), $\Delta U$ ise sistemin nihai olarak ürettiği kalıcı potansiyel değeri (hikmet ve ontolojik semereyi) temsil eder. Model, eylem yoğunluğu ne kadar yüksek olursa olsun, hareket kapalı bir döngüde kaldığı için net varoluşsal ilerlemenin ve kalıcı değerin sıfır olduğunu simgeler.

## Geçtiği ayetler (20 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B9%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/5:57.md) — وَلَعِبًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاءَ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizden önce kendilerine kitab verilenlerden dininizi alay ve eğlenceye alanları ve kafirleri dost edinmeyin. Eğer mü’min iseniz; Allah’tan korkun.

### [Maide 5:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/5:58.md) — وَلَعِبًا

وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Birbirinizi namaza çağırdığınızda; onu alay ve eğlenceye alırlar. Bu, onların gerçekten kabul edemez bir topluluk olmalarındandır.

### [En'am 6:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/6:32.md) — لَعِبٌ

وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Dünya hayatı; ancak oyun ve eğlenceden ibarettir. Ahiret yurdu ise; müttakiler için daha hayırlıdır. Hala aklınızı başınıza almayacak mısınız?

### [En'am 6:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/6:70.md) — لَعِبًا

وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Bırak o dinlerini oyun ve eğlence edinenleri; dünya hayatının aldattığı kimseleri. Sen, onunla öğüy ver ki Allah’tan başka dostu ve şefaatçısı olmayan bir kimse; kazandığından ötürü yok olmasın. O, bütün varını fidye olarak verse de kabul olunmaz. İşte onlar, kazandıklarından ötürü yok olanlardır. Küfür edegeldiklerinden dolayı onlara, kaynar sudan içecek ve elim bir azab vardır.

### [En'am 6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/6:91.md) — يَلْعَبُونَ

وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Allah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.

### [Araf 7:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/7:51.md) — وَلَعِبًا

الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Onlar ki; dinlerini alayla eğlenceye aldılar. Dünya hayatı da kendilerini aldattı. İşte onlar; bu günlerine kavuşmayı nasıl unutmuşlar idiyse, ayetiçin katmerlidir. Ne var ki bilmezsiniz. lerimizi nasıl bilerek inkar etmişler idiyse; Biz de bugün onları öylece unuturuz.

### [Araf 7:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/7:98.md) — يَلْعَبُونَ

أَوَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Yoksa kasabaların halkı; kendileri, güpegündüz oynarlarken azabımızın onlara gelip çatmasından emin mi oldular?

### [Tevbe 9:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/9:65.md) — وَنَلْعَبُ

وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Şayet onlara soracak olursan, diyeceklerdir ki: Andolsun ki biz, dalmış oyalanıyorduk. De ki: Allah ile, O’nun ayetleri ve peygamberleri ile mi alay ediyorsunuz?

### [Yusuf 12:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/12:12.md) — وَيَلْعَبْ

أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

Meal (IK): Yarın onu bizimle beraber gönder de gezsin, oynasın. Şüphesiz biz, onu koruruz.

### [Enbiya 21:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/21:2.md) — يَلْعَبُونَ

مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Rabblarından kendilerine yeni bir uyarı gelmeye dursun; onlar, bunu mutlaka eğlenerek dinlemişlerdir.

### [Enbiya 21:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/21:16.md) — لَاعِبِينَ

وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ

Meal (IK): Biz; göğü, yeri ve ikisinin arasındakileri oyun olsun diye yaratmadık.

### [Enbiya 21:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/21:55.md) — اللَّاعِبِينَ

قَالُوا أَجِئْتَنَا بِالْحَقِّ أَمْ أَنْتَ مِنَ اللَّاعِبِينَ

Meal (IK): Onlar: Sen, bize gerçeği mi getirdin, yoksa bizimle eğleniyor musun? dediler

### [Ankebut 29:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/29:64.md) — وَلَعِبٌ

وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Bu dünya hayatı; yalnızca bir oyun ve oyalanmadır. Asıl hayat, ahiret yurdundaki hayattır. Keşki bilseler.

### [Zuhruf 43:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/43:83.md) — وَيَلْعَبُوا

فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

Meal (IK): Bırak onları, kendilerine vaadedilen güne ulaşıncaya kadar dalsınlar, oyalanıp dursunlar.

### [Duhan 44:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/44:9.md) — يَلْعَبُونَ

بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Hayır, onlar şüphe içinde oynayıp dururlar.

### [Duhan 44:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/44:38.md) — لَاعِبِينَ

وَمَا خَلَقْنَا السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ

Meal (IK): Biz; gökleri, yeri ve ikisinin arasındakileri oyun ve oyalanma olsun diye yaratmadık.

### [Muhammed 47:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/47:36.md) — لَعِبٌ

إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَلَا يَسْأَلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ

Meal (IK): Muhakkak ki dünya hayatı, ancak bir oyun ve eğlencedir. Şayet iman eder ve sakınırsanız; O, size hem ecirlerinizi verir, hem de mallarınızı istemez.

### [Tur 52:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/52:12.md) — يَلْعَبُونَ

الَّذِينَ هُمْ فِي خَوْضٍ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Onlar ki; daldıkları batıl içinde oyalanıp durmaktadırlar.

### [Hadid 57:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/57:20.md) — لَعِبٌ

اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Meal (IK): Bilin ki; dünya hayatı ancak bir oyun, bir eğlence, bir süs, aranızda bir övünme ve daha çok mal ve evlad sahibi olmak isteğinden ibarettir. Bu; yağmurun bitirdiği, ekicilerin de hoşuna giden bir bitki gibidir ki; sonra kurur da sapsarı olduğunu görürsün. Sonra da çörçöp olur. Ahirette şiddetli azab vardır. Allah’ın rızası ve mağfireti de vardır. Dünya hayatı, aldatıcı bir geçinmeden başka bir şey de değildir.

### [Mearic 70:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/ayet/70:42.md) — وَيَلْعَبُوا

فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

Meal (IK): Bırak onları, kendilerine vaadolunan güne kavuşuncaya kadar dalıp oynasınlar.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين واللاّم والباء معهما
ع ل ب، ع ب ل، ل ع ب، ب ع ل،ب ل ع مستعملات
علب:
عَلِبَ النّباتُ يَعْلَبُ عَلَباً فهو عَلِبٌ. وهو الجاسي. واللحم يَعْلَبُ ويستَعْلَبُ إذا لم يكن رخصاً.
واسْتَعْلَبْتُ البقل، أي: وجدْتُه عَلِباً.
والعلبة الشيخ الكبير المهزول. والعُلْبُ: الضبُّّ الضّخْمُ المُسِنُّ.
والعِلْباءُ: عَصَبُ العُنُق، وهما عِلباوان، وهُنَّ عَلاَبيُّ.
ورمْح مُعَلَّبٌ، أي: مجلُوزٌ بعَصَبِ العِلْباء. والعُلْبَةُ من خشب كالقَدَح يُحْلَبُ فيها.
ويقال: عَلَّبْتُ السّيفَ بالعَلابيّ تَعْليباً، وهو سيف مُعَلَّبٌ ومَعْلوبٌ . قال:
وسيفُ الحارثِ المعْلوبُ أَرْدَى		حُصَيْناً في الجبابرةِ الرَّدِينـا
وبعير أَعْلَبُ، وقد عَلِبَ عَلَباً، وهو داء يأخذ في جانِبَيْ عنقه تُرِمُ منه الرَّقَبَةُ وتنحني، تقول: قد حزّ عِلباوَيْه، وعِلْبابَيْهِ وبالوا أجود.
والعِلابُ سمة في طول العُنُق، ربّما كان شبراً، ورُبّما كان أقصر.
وعَلَبْتُ الشيءَ أَعْلُبُهُ عَلْباً وعُلُوباً إذا أثّرت فيه. قال ابن الرَّقاع:
يتبعْنَ نـاجـية كـأنّ بِـدَفِّـهـا		من غَرْضِ نِسْعتها عُلُوبَ مواسم
عبل:
العَبْلُ: الضَّخم، عَبُلَ يَعْبُلُ عَبالةً. قال:
خبطناهـم بـكـلّ أزجّ لام		كمرضاخ النّوى عَبْلٍ وقاحِ
وحَبْلٌ أَعْبَلُ، وصخرة عَبْلاء، أي: بيضاء. وقد عَبِلَ عَبَلاً فهو أعبل. قال أبو كبير الهذليّ:
أخرجت منها سلقة مهزولة		عجفاء يَبْرُقُ نابُها كالأَعْبَلِ
أي: كحجرٍ أبيضَ صلب من حجارة المرو. والعَبَلُ: ثمر الأرطى، الواحدة بالهاء.
لعب:
لَعِبَ يَلْعَبُ لَعِباً ولَعْباً، فهو لاعبٌ لُعَبَةٌ، ومنه التَّلعُّب. ورجل تِلِعّابة - مشددة العين - أي: ذو تلعُّبٍ. ورجل لُعَبَة، أي: كثير اللَّعِبِ، ولُعْبَة، أي: يُلْعَبُ به كلُعْبَة الشّطْرَنْجِ ونحوها. قال الرّاجز:
العَبْ بها أو اعْطِني ألعب بها
إنك لا تُحْسِنُ تَلعاباً بها
والمَلْعَبُ حيث يُلْعَبُ. والمِلْعَبَةُ: ثوبٌ لا كُمَّ له، يلعب فيها الصّبيّ.
واللّعّاب من يكونُ حرفتُه اللَّعِب.. ولُعابُ الصّبيّ: ما سال من فيه، لَعَبَ يَلْعَبُ لَعْباً، ولعابُ الشّمس: السّراب. قال:
في صحن يهماء يهتَفُّ السّهامُ بها		في قَرْقَرٍ بلُعاب الشّمسِ مَضْروجِ
قال شجاع: المضروج من نعت القَرْقَر، يقول: هذا القرقر قد اكتسَى السّراب، وأعانه ذائب من شُعاع الشّمس، فقوّى السّراب. ولعاب الشّمس أيضاً: شعاعُها. قال:
حتى إذا ذاب لعابُ الشّمسِ
واعترف الرّاعي ليومٍ نجسِ
ومُلاعِبُ ظِلِّهِ: طائر بالبادية. ومُلاعِبا ظِلّيهِما، والثلاثة: ملاعباتُ ظِلالِهِنَّ. وتقول رأيت ثلاثة مُلاعِباتِ أظلالٍ لَهُنَّ، ولا تَقُلْ أظلالَهنّ، لأنّه يصيرُ معْرِفَةً.
قال شجاع: مُلاعِبُ ظلِّهِ عندنا: الخطّاف.
بعل:
البَعْلُ: الزّوجُ. يقال: بَعَلَ يَبْعَلُ بَعْلاً وبُعَولة فهو بَعْل مستبعل، وامرأة مستبعل، إذا كانت تحظَى عند زوجها، والرّجل يتعرّس لامرأته يطلب الحُظْوَة عندها. والمرأة تتبعّل لزوجها إذا كانت مطيعةً له.
والبَعْلُ: أرضٌ مرتفعة لا يُصيبُها مطر إلاّ مرّةً في السّنة. قال سلامة بن جندل:
إذا ما عَلَوْنا ظهرَ بَعْلٍ عَريضَةٍ		تَخالُ علينا قَيْضَ بَيْضٍ مُفلَّقِ.
ويقال: البَعْلُ من الأرضِ التي لا يَبْلُغُها الماءُ إنْ سيق إليها لارتفاعها.
ورجل بَعِلٌ، وقد بَعِل يَبْعَلُ بَعَلاً إذا كان يصير عند الحرب كالمبهوت من الفرق والدّهش. قال أعشى هَمْدان:
فجاهَدَ في فُرسانِهِ ورجالِهِ		وناهَضَ لم يَبْعَلْ ولم يتهيّب
وامرأة بَعْلَةٌ: لا تُحسنُ لبسَ الثّياب.
والبَعْلُ من النَّخل: ما شرب بعروقه من غير سقي سماء ولا غيرها. قال عبد الله بن رَواحة:
هنالك لا أبالي سقيَ نَخْل		ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُمَ الإِتاءُ
الإِتاء: الثّمرة. والبَعْلُ: الذّكر من النّخل، والنّاس يسمّونه: الفّحْل. قال النّابغة:
من الواردات الماء بالقاعِ تستقي		بأذنابِها قبلَ استقاءِ الحنـاجِـر
أراد بأذنابها: العروق.
والبَعْلُ: صَنَمٌ كان لقومِ إلياس. قال الله عزّ وجلّ: أتدعون بَعْلاً.
والتّباعُلُ والمُباعَلَةُ والبِعالُ: مُلاعَبة الرّجلِ أهلَه، تقول: باعَلَها مُباعَلة، وفي الحديث: أيّام شرب وبعالٍ.
بلع:
بَلِعَ الماءَ يَبْلَعُ بَلْعاً، أي شرب. وابتلعَ الطّعامَ، أي: لم يَمضغْهُ. والبُلَعَةُ من قامة البكرة سَمُّها وثَقْبُها، ويُجمعُ على بُلَع.
والبالوعةُ والبَلُّوعةُ: بئر يُضَيَّقُ رأسُها لماءِ المطر. والمَبلع: موضعُ الابتلاع من الحَلْق. قال:
تأمّلوا خَيْشومَه والمَبْلَعا
والبُلَعَةُ والزُّرَدَةُ: الإنسان الأكول. ورجل متبلّع إذا كان أكولاً.
وسَعْدُ بَلْعٌ: نجم يجعلونه معرفة.
ورجلٌ بَلْعٌ، أي: كأنّه يبتلِعُ الكلامَ. قال رؤبة:
بَلْعٌ إذا استَنْطَقْتَني صَموتُ

##### Türkçe

باب **العين** ve **اللاّم** ve **الباء** bunlarla birlikte
ع ل ب، ع ب ل، ل ع ب، ب ع ل،ب ل ع kullanılagelenler

**علب**:
**عَلِبَ** bitki **يَعْلَبُ** **عَلَباً**; o hâlde o **عَلِبٌ**’dir. Ve o, sert olandır. Ve et **يَعْلَبُ** ve **يستَعْلَبُ**, eğer ucuz olmazsa.
Ve **واسْتَعْلَبْتُ** sebzeyi; yani: onu **عَلِباً** buldum.
Ve **العلبة**: zayıflamış büyük yaşlı (ihtiyar)dır. Ve **العُلْبُ**: iri, yaşlı **الضبّ**’dır.
Ve **العِلْباءُ**: boynun siniri; ikisi **عِلباوان**’dır, ve onlar **عَلاَبيُّ**’dir.
Ve **ورمْح مُعَلَّبٌ**: yani **بعَصَبِ العِلْباء** ile bağlanmış. Ve **العُلْبَةُ**: **القَدَح** gibi ağaçtandır; içinde sağılır.
Ve denir: **عَلَّبْتُ** kılıcı **بالعَلابيّ** **تَعْليباً**; ve o, **سيف مُعَلَّبٌ** ve **مَعْلوبٌ**’dur. Dedi ki:
وسيفُ الحارثِ المعْلوبُ أَرْدَى		حُصَيْناً في الجبابرةِ الرَّدِينـا
Ve **بعير أَعْلَبُ**; ve **عَلِبَ عَلَباً**; ve o, boynunun iki yanında tutan bir hastalıktır; ondan boyun şişer ve eğilir; dersin ki: onun **عِلباوَيْه**’ini ve **عِلْبابَيْهِ**’ini kesti; ve **بالوا** daha iyidir.
Ve **العِلابُ** boynun uzunluğu boyunca bir damgadır; bazen bir karış olur, bazen daha kısa olur.
Ve **عَلَبْتُ** şeyi **أَعْلُبُهُ** **عَلْباً** ve **عُلُوباً**, onda iz bıraktığım zaman. İbn er-Riqâ‘ dedi ki:
يتبعْنَ نـاجـية كـأنّ بِـدَفِّـهـا		من غَرْضِ نِسْعتها عُلُوبَ مواسم

**عبل**:
**العَبْلُ**: iri olandır; **عَبُلَ يَعْبُلُ عَبالةً**. Dedi ki:
خبطناهـم بـكـلّ أزجّ لام		كمرضاخ النّوى عَبْلٍ وقاحِ
Ve **حَبْلٌ أَعْبَلُ**, ve **صخرة عَبْلاء**; yani: beyaz. Ve **عَبِلَ عَبَلاً**; o hâlde o **أعبل**’dir. Ebû Kebîr el-Huzelî dedi ki:
أخرجت منها سلقة مهزولة		عجفاء يَبْرُقُ نابُها كالأَعْبَلِ
Yani: **المرو** taşlarından beyaz, sert bir taş gibi. Ve **العَبَلُ**: **الأرطى**’nın meyvesidir; teki **الهاء** iledir.

**لعب**:
**لَعِبَ يَلْعَبُ لَعِباً ولَعْباً**; o hâlde o **لاعبٌ لُعَبَةٌ**’dir; ve ondan **التَّلعُّب**. Ve **رجل تِلِعّابة** - **العين** şeddeli - yani: **تلعُّبٍ** sahibi. Ve **رجل لُعَبَة**; yani: oyunu çok olan. Ve **لُعْبَة**; yani: onunla oynanır; **لُعْبَة الشّطْرَنْجِ** ve benzerleri gibi. **الرّاجز** dedi ki:
العَبْ بها أو اعْطِني ألعب بها
إنك لا تُحْسِنُ تَلعاباً بها
Ve **المَلْعَبُ**: oynanan yer. Ve **المِلْعَبَةُ**: kolu olmayan bir elbisedir; çocuk onun içinde oynar.
Ve **اللّعّاب**: mesleği oyun olan kimsedir. Ve **لُعابُ الصّبيّ**: ağzından akan şeydir; **لَعَبَ يَلْعَبُ لَعْباً**. Ve **لعابُ الشّمس**: seraptır. Dedi ki:
في صحن يهماء يهتَفُّ السّهامُ بها		في قَرْقَرٍ بلُعاب الشّمسِ مَضْروجِ
Şucâ‘ dedi: **المضروج** **القَرْقَر**’ın niteliğindendir; der ki: bu **القرقر** serabı giymiştir; ve ona güneş ışınından eriyen (bir şey) yardım etmiş, böylece serabı kuvvetlendirmiştir. Ve **لعاب الشّمس** ayrıca: onun ışınıdır. Dedi ki:
حتى إذا ذاب لعابُ الشّمسِ
واعترف الرّاعي ليومٍ نجسِ
Ve **مُلاعِبُ ظِلِّهِ**: çölde bir kuştur. Ve **مُلاعِبا ظِلّيهِما**; ve üçü: **ملاعباتُ ظِلالِهِنَّ**. Ve dersin: onların üç **مُلاعِباتِ أظلالٍ**’ını gördüm; ve **أظلالَهنّ** deme; çünkü o zaman marife olur.
Şucâ‘ dedi: bizde **مُلاعِبُ ظلِّهِ**: **الخطّاف**’tır.

**بعل**:
**البَعْلُ**: kocadır. Denir: **بَعَلَ يَبْعَلُ بَعْلاً وبُعَولة**; o hâlde o **بَعْل مستبعل**’dir; ve **امرأة مستبعل**: kocasının yanında gözde olduğu zaman. Ve erkek, karısına **يتعرّس**; onun yanında gözde olmayı ister. Ve kadın, kocasına **تتبعّل**; ona itaatkâr olduğu zaman.
Ve **البَعْلُ**: yılda ancak bir kere yağmur isabet eden yüksek bir arazidir. Selâme b. Cendel dedi ki:
إذا ما عَلَوْنا ظهرَ بَعْلٍ عَريضَةٍ		تَخالُ علينا قَيْضَ بَيْضٍ مُفلَّقِ.
Ve denir: **البَعْلُ** sudan, kendisine su sevk edilse bile yüksekliğinden dolayı suyun ulaşmadığı yerdir.
Ve **رجل بَعِلٌ**; ve **بَعِل يَبْعَلُ بَعَلاً**: savaşta korku ve şaşkınlıktan sersemlemiş gibi olduğu zaman. A‘şâ Hemdân dedi ki:
فجاهَدَ في فُرسانِهِ ورجالِهِ		وناهَضَ لم يَبْعَلْ ولم يتهيّب
Ve **امرأة بَعْلَةٌ**: elbise giymeyi iyi becermez.
Ve hurmadan **البَعْلُ**: gökten sulama ve başkası olmaksızın kökleriyle içen (sulanan) şeydir. Abdullah b. Revâha dedi ki:
هنالك لا أبالي سقيَ نَخْل		ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُمَ الإِتاءُ
**الإِتاء**: meyvedir. Ve **البَعْلُ**: hurmanın erkeğidir; insanlar ona **الفّحْل** derler. Nâbiga dedi ki:
من الواردات الماء بالقاعِ تستقي		بأذنابِها قبلَ استقاءِ الحنـاجِـر
**بأذنابها** ile kastetti: kökler.
Ve **البَعْلُ**: İlyâs kavminin bir putudur. Allah azze ve celle dedi: **أتدعون بَعْلاً**.
Ve **التّباعُلُ** ve **المُباعَلَةُ** ve **البِعالُ**: erkeğin ailesiyle oynaşmasıdır; dersin: **باعَلَها مُباعَلة**. Ve hadiste: **أيّام شرب وبعالٍ**.

**بلع**:
**بَلِعَ** suyu **يَبْلَعُ بَلْعاً**; yani içti. Ve **ابتلعَ** yemeği; yani: onu çiğnemedi. Ve **البُلَعَةُ**: **البكرة** boyundan onun deliği ve yarığıdır; ve **بُلَع** üzere çoğul yapılır.
Ve **البالوعةُ** ve **البَلُّوعةُ**: yağmur suyu için başı daraltılan kuyudur. Ve **المَبلع**: boğazdan yutmanın yeri. Dedi ki:
تأمّلوا خَيْشومَه والمَبْلَعا
Ve **البُلَعَةُ** ve **الزُّرَدَةُ**: obur insandır. Ve **رجل متبلّع**: obur olduğu zaman.
Ve **سَعْدُ بَلْعٌ**: onu marife yapan bir yıldızdır.
Ve **رجلٌ بَلْعٌ**: yani sanki sözü yutuyor gibidir. Ru’be dedi ki:
بَلْعٌ إذا استَنْطَقْتَني صَموتُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَعِب معروف واللَّعْبُ مثله. وقد لَعِبَ يلعَب. وتلعَّب: لعِب مرَّةً بعد أخرى. ورجلٌ تِلْعابَةٌ: كثير اللَعِب. والتَلعاب بالفتح: المصدر. وجاريةٌ لَعوب. والأُلْعوبة: اللَعِب. والمَلْعَبُ: موضع اللعِب. واللُعْبَةُ بالضم: لُعْبَةُ الشِطرنج والنَرْد. وكلُّ ملعوبٍ فهو لُعْبَةٌ، لأنَّه اسم. ومنه قولهم: اقْعُدْ حتَّى أفرغ من هذه اللُعْبَةِ. قال ثعلب: من هذه اللَعِبَةِ بالفتح أجودُ، لأنه أراد المرة الواحدة من اللَعِبِ. واللِعْبَةُ بالكسر: نوع من اللعَبِ، مثل الركبة والجِلسة. تقول: فلان حَسَنُ اللِعْبَةِ، كما تقول: حَسَنُ الجِلسة. ولاعبتُ الرجلَ مُلاعَبَةً. ومُلاعِبُ ظِلِّهِ: طائر، وربَّما قيل خاطِفُ ظِلِّهِ. واللُعابُ: ما يسيل من الفم. ولُعابُ النحل: العسل. ولَعَبَ الصبيُّ، بالفتح: يلعَبُ لَعْباً، إذا سال لُعابُهُ. قال لبيد:
لَعَبْتُ على أكْتافِهِمْ وحجورِهِمْ		وَليداً وسَمُّوني مُفيداً وعاصِما
وأَلْعَبَ الصبيُّ، إذا صار له لُعابٌ يسيل من فيه. وثغرٌ ملعوبٌ، أي ذو لُعابٍ. ولُعابُ الشمس: ما تراه في شدَّة الحرّ مثل نسج العنكبوتِ، ويقال هو السَراب.

##### Türkçe

**اللَعِب** bilinir; **اللَّعْبُ** da onun gibidir. Ve **لَعِبَ** **يلعَب**. Ve **تلعَّب**: bir defadan sonra bir defa **لعِب** etti. Ve bir adam **تِلْعابَةٌ**: **اللَعِب**i çok olan. Ve **التَلعاب** (fetha ile): mastar. Ve bir cariye **لَعوب**. Ve **الأُلْعوبة**: **اللَعِب**. Ve **المَلْعَبُ**: **اللعِب**in yeri. Ve **اللُعْبَةُ** (damme ile): satranç ve tavla **لُعْبَةُ**si. Ve her **ملعوبٍ** bir **لُعْبَةٌ**dir; çünkü o bir isimdir. Ve ondan onların sözü: “Otur; şu **اللُعْبَةِ**den boşalayım.” Sa‘leb dedi: “Şu **اللَعِبَةِ**den” (fetha ile) daha iyidir; çünkü o, **اللَعِبِ**den tek bir defayı kastetti. Ve **اللِعْبَةُ** (kesra ile): **اللعَبِ**den bir tür; **الركبة** ve **الجِلسة** gibi. Dersin ki: falan **اللِعْبَةِ**si güzel; tıpkı “**الجِلسة**si güzel” dediğin gibi. Ve adamla **مُلاعَبَةً** olarak **لاعبتُ**. Ve **مُلاعِبُ ظِلِّهِ**: bir kuş; ve belki “**خاطِفُ ظِلِّهِ**” denilmiştir. Ve **اللُعابُ**: ağızdan akan şey. Ve arının **لُعابُ**u: bal. Ve çocuk **لَعَبَ** (fetha ile): **لَعْباً** olarak **يلعَبُ**; **لُعابُهُ** aktığı zaman. Lebîd dedi:
لَعَبْتُ على أكْتافِهِمْ وحجورِهِمْ		وَليداً وسَمُّوني مُفيداً وعاصِما
Ve çocuk **أَلْعَبَ**; ağzından akan bir **لُعابٌ**u olur ise. Ve **ثغرٌ ملعوبٌ**: yani **لُعابٍ** sahibi. Ve güneşin **لُعابُ**u: şiddetli sıcakta örümcek ağı dokuması gibi gördüğün şey; ve denilir ki o **السَراب**dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين واللام مع الباء
علب ، عبل ، لعب ، بلع ، بعل : مستعملات .
علب : في الحديث : ( لقد فَتَحَ الفُتوحَ قوم ما كانت حِلْية سيوفهم الذهب والفضَّة ، إنما حِلْيتها العَلاَبي والآنُك ) . العلابي جمع العِلْباء ، وهو العَصَب ، وبه سمي الرجل عِلباء . وكانت العرب تشدّ بالعِلباء الرَطْبِ أجفان السيوف فتجِفّ عليها ، وتشُدّ الرماح إذا تصدَّعت بها . ومنه قول الشاعر :
ندعّسها بالسَمْهريّ المعلَّب
وقال القتيبي : بلغني أن العلابيّ : الرَصَاص ، ولست منه على يقين .
قلت : ما علمت أحداً قاله ، وليس بصحيح .
وقال شمر : قال المؤرّج : العِلاَب سمة في العِلباء . قال : والعَلْب تأثير كأثر العِلاب .
وقال شمر : أقرأني ابن الأعرابي لطُفَيل الغنويّ :
نهُوض بأشناق الديات وحَمْلِها
وثِقْل الذي يَجْنِي بمنكبه لَعْب
قال ابن الأعرابي : لَعْب أراد به : عَلْب وهو الأثر .
وقال أبو نصر : يقول : الأمر الذي يجني عليه وهو بمنكبه خفيف .
وفي حديث ابن عُمَر أنه رأى رجلاً بأنْفه أثرَ السجود فقال : لا تَعْلُب صورتك ، يقول : لا تؤثر فيها أثراً بشدّة انتحائك على أنفك في السجود . والعُلُوب : الآثار واحدها عَلْب يقال ذلك في أثر المِيسم وغيره . وقال ابن الرقاع يصف الركاب :
يتبعْن ناجية كأن بدَفّها
من غَرْض نسْعَتِها علوبَ مواسم
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي يقال : لحم عَلِب وعَلْب وهو الصُلْب . قال : والعِلْب من الناس : الذي لا يُطمع فيما عنده من كلمة ولا غيرها ، قال : والعِلْب من الأرض الغليظ الذي لو مطر دهْراً لم يُنبت خضراء . وكل موضع صُلْب خَشِن من الأرض فهو عِلْب .
أبو عبيد عن أبي عبيدة قال : المعلوب : الطريق الذي يُعْلَب بجنبيه . ومثله الملحوب . والمعلوب : سيف كان للحارث بن ظالم . ويقال : إنه سمَّاه معلوباً لآثار كانت في مَتْنه : ويقال : سُمِّي معلوباً لأنه كان انحنى من كثرة ما ضَرَب به وفيه يقول :
أنا أبو ليلى وسيفي المعلوب
وقال ابن الأعرابي : العُلَب : جمع عُلْبة وهي الجَنبة والدَسْماء والسمراء . قال : والعِلْبة والجمع عِلَب أُبْنة غليظة من الشجر تتخذ منه المِقطرة . وقال الشاعر :
في رجله عِلبة خشناء من قَرْظ
قد تيَّمته فبالُ المرء متبول
وقال أبو زيد : العُلُوب : منابت السِدر ، الواحد عِلْب . قلت : والعُلْبة : جِلدة تؤخذ من جلد جَنْب البعير إذا سُلخ وهو فَطِير فتسوَّى مستديرة ثم تملأ رملاً سهلاً ، ثم بضمّ أطرافها وتُخلّ بخِلال ويوكَى عليها مقبوضة بحبل وتترك حتى تجِفّ وتيبَس ، ثم يُقطع رأسها وقد قامت قائمة لجفافها تُشبه قَصْعة مدوَّرة كأنها نُحِتت نَحْتاً أو خُرِطت خَرْطاً . ويعلّقها الراعي والراكب فيحلُب فيها ويشرب بها . وتجمع عُلَباً وعِلاباً . وللبدويّ فيها رِفق خفَّنها وأنها لا تنكسر إذا حرّكها البعير أو طاحت إلى الأرض . والعِلاب أيضاً : سِمَة في طول عنق البعير . وقال الليث : عَلِب النبت يَعلَب عَلَباً فهو علِب إذا جَسَأ . وعَلِب اللحم واستعلب إذا غلظ ولم يكن هَشّاً . واستعلبت الماشيةُ البقل ، إذا ذَوَى فأجمَتْه واستغلظته . والعِلْب : الوعِل الضخم المُسِنّ . والعِلْب : عَصَب العنق الغليظ خاصة . وهما عِلْباءان وعلباوان . ورُمْح مُعَلَّب إذا جُلز ولُوي بعَصَب العلب . وعلِب البعير عَلَباً فهو علِب وهو داء يأخذه في ناحيتَيْ عُنُقه فترِم رقبتُه . وقال شمر : يقال هؤلاء عُلبوبة القوم أي خيارهم .
قلت كقولهم : هؤلاء عَصَب القوم أي خيارهم . ورجل عِلْب : جافٍ غليظ .
عبل : في حديث ابن عُمَر أنه قال لرجل : ( إذا أتيتَ مِنًى فانتهيت إلى موضع كذا وكذا فإن هناك سَرْحة لم تُعْبَل ولم تُجْرد ولم تُسْرَف ، سُرّ تحتها سبعون نبيّاً فانزِل
تحتها ) . قال أبو عبيد : قوله : لم تُعبل ، يقول : لم يسقط ورقها ؛ يقال : عَبَلْت الشجرة عَبْلاً إذا حَتَتَّ عنها ورقها . وأعْبل الشجَرُ إذا طلع ورقه . قال : وقال أبو عبيدة : العَبَل : كلّ ورق مفتول كورق الأَثْل والأرْطَى والطَرْفاء . قال : وقال أبو عمرو : العَبَل : مِثل الورق وليس بورق . ثعلب عن سَلَمة عن الفرّاء قال : أعبل الشجر إذا رَمَى بورقه . قال : والسَرْو والنخل لا يُعبِلان وكل شجر ثبت ورقهُ شتاء وصيفاً فهو لا يُعْبل . قلت : وقد ذكر أبو عبيد عن أبي عمرو في ( المصنَّف ) نحواً من قول الفرّاء في أعبلت الشجرةُ إذا سقط ورقُها ، ثم رَوَى عن اليزيديّ القول الأول : أعبلت الشجرة إذا طلع ورقها . وقال الليث مثله . قلت أنا : وسمعت غير واحد من العرب يقول : غَضًى مُعْبِل وأرطًى معبل إذا طلع عَبَلُه . وهذا هو الصحيح ومنه قول ذي الرمَّة :
إذا ذابت الشمس اتقى صَقَراتها
بأفنان مربوع الصَرِيمةَ مُعْبِل
وإنما يتَّقي الوحشيّ حَرّ الشمس بأفنان الأرطاة التي طلع ورقها ، وذلك حين يَكنِس في حمراء القيظ . وإنما يسقط ورقها إذا برد الزمان ولا يَكْنس الوحشيّ حينئذٍ ولا يتّقي حَرَّ الشمس . ثعلب عن ابن الأعرابي : العَبْل : الغليظ والضخم ، وأصله في الذراعين . وجارية عَبْلة ، والجمع عَبْلات لأنها نعت . ويقال : عَبَلتْه إذا رددته .
وأنشد :
ها إن رَميي عنهم لمعبولْ
فلا صريخ اليوم إلاّ المصقول
كان يرمي عدوّه فلا يغني الرمي شيئاً ، فقاتل بالسيف وقال هذا الرجز . والمعبول : المردود . وقال النَضْر : أعبلت الأرطاةُ إذا نبت ورقها : وأعبلَتْ إذا سقط ورقها ، فهي مُعْبل . قلت : جعل ابن شميل أعبلت الشجرة من الأضداد ، ولو لم يحفظه عن العرب ما قاله لأنه ثقة مأمون . أبو عبيد عن الأصمعي : الأعبل والعبلاء : حجارة بيض . وقال الليث : صخرة عبلاء : بيضاء .
وأنشد في صفة ناب الذئب :
يَبْرُق نابُه كالأعبل
أي كحجر أبيض من حجارة المَرْو . ويقال : رجل عَبْل وجارية عَبْلة إذا كانا ضخمين . وقد عَبُل الغلام عَبَالة . وقال أبو عمرو : العبلاء : مَعْدِن الصُفْر في بلاد قَيْس وقال أبو عُبَيْد عن الأحمر : ألقى عليه عَبَالَّته أي ثِقْله . ويقال للرجل إذا مات : قد عَبَلته عَبُول ، مثل شَعَبته شَعُوب . وأصل العَبْل القطع المستأصِل ، وأنشد :
. . عابِلتي عَبول
والمِعْبَلة : النَصْل العريض وجمعها معابل . وقال عنترة :
وفي البَجْلي مِعْبلة وقيع
وقال الأصمعيّ : من النصال المِعْبلة ، وهو أن يعرّض النصل ويطوّل . أبو العباس عن ابن الأعرابي : غلام عابل : سمين .
وجمعه عُبُل . وامرأة عَبُول : ثَكُول وجمعها عُبُل . ابن شميل عن أبي خَيْرة قال : العبلاء الطَرِيدة في سواء الأرض حجارتها بيض كأنها حجارة القَدَّاح . وربما قدحوا ببعضها ، وليس بالمَرْو ، وكأنها البَلُّور . وقال ابن شُمَيل : الأعبل : حجر أخشن غليظ يكون أحمر ويكون أبيض ويكون أسود كل يكون ، جبل غليظ في السماء .
لعب : الليث : لعِب يلعَب لُعْباً ولَعِباً . ورجل تِلِعَّابة إذا كان يتلعّب . ورجل لُعبَة : كَثير اللعب . قال : واللُعْبة جَزْم : الذي يُلعِب به ، كالشِطْرَنجة ونحوها . وقال الفرّاء : لعِبت لَعْبة واحدة . ورجل حسن اللِعْبة بالكسر . واللُعْبة : ما يُلْعَب به . الحرّانيّ عن ابن السكيت : تقول : لمن اللُعْبة ؟ فتضمّ أولها لأنها اسم . وتقول : الشطرنج لُعْبة ، والنَرْد لُعْبة . وكل ملعوب به فهو لُعْبة . وتقول : اقعد حتى أفرغ من هذه اللُعْبة ، وهو حسن اللِعْبة ؛ كما يقول : حسن الجِلسة ، وقد لعِبت لَعْبة واحدة . ثعلب عن ابن الأعرابي : لَعَب الرجل يَلْعَب إذا سال لُعَابه . وقال الليث : لُعَاب الشمس : السَرَاب ، وأنشد :
في قَرْقَر بلعاب الشمس مضروج
قلت لُعَاب الشمس : هو الذي يقال له : مُخَاط الشيطان . وهو السَهَام بفتح السين ، ويقال له : رِيق الشمس ، وهو شِبْه الخيط تراه في الهواء إذا اشتدّ الحرّ ورَكَد الهواءُ . ومن قال : إن لعاب الشمس السراب فقد أبطل ، إنما السراب يُرَى كأنه ماء جارٍ نصفَ النهار . وإنما يعرف هذه الأشياء مَن لزِم الصحاري والفلوات وسار في الهواجر فيها . وقال الليث : مُلاَعب ظلِّه : طائر يكون بالبادية . والإثنان ملاعبا ظلّهما ، والثلاثة ملاعبات أظلالهن . وتقول : رأيت ملاعبات أظلالٍ لهُنّ ، ولا تقل : أظلالهن ؛ لأنه يصير معرفة . وكان عامر بن مالك أبو براء يقال له : مُلاَعِب الأسنَّة ، سمّي بذلك يوم السُوبان . ولُعَاب الحَيَّة : سمّها . واللُّعَاب : فرس من خيل العرب به معروف . ومَلاَعِب الصبيان والجواري في الدار من ديارات العرب : حيث يلعبون ، الواحد مَلْعَب . واللعاب : الرجل الذي يكون له اللعب حِرْفة . ولُعَاب النحل : ما تعسِّله . وقال أبو سعيد : استلعبت النخلةُ إذا أطلعت طَلْعاً وفيها بقيَّة من حَمْلها الأول . وقال الطرماح يصف نخلة :
ألحقتْ ما استلعبتْ بالذي
قد أنى إذ حان وقت الصرام
لَعُوب : اسم امرأة سميت لعوب لكثرة لعبها . ويجوز أن تسمّى لعوب لأنه يلعب بها . واللعباء : سَبَخة معروفة بناحية البحرين بحذاء القَطِيف وسِيف البحر .
بلع : أبو عبيد عن الكسائيّ : بَلِعت الطعام أبلَعه بَلْعاً وسَرِطته سَرْطاً إذا ابتلعته . وقال الليث : يقال : بَلِع الماء بلعاً إذا شرِبه . قال : وابتلاع الطعام : ألاّ يَمْضُغه . قال : والبُلَع الواحدة بُلْعة ، وهي من قامة البَكْرَة : سَمّها وثَقْبها . قال : والبالوعة والبَلَّوعة لغتان بئر تُحفر ويضيّق
رأسها ، يجري فيها ماء المطر . قال : و ( بالوعة ) لغة أهل البصرة . والمَبْلَع : موضع الابتلاع من الحَلْق . أبو عبيد عن أبي زيد : يقال للإنسان أوَّلَ ما يظهر فيه الشيب : قد بلَّع فيه الشيب تبليعاً . وسَعْد بُلَع : نجمان معترضان خفيّان ما بينهما قريب ، يقال : إنه سمّي بُلَع ؛ لأنه كأنه لقرب صاحبه منه يكاد يَبْلَعه ، يعني الكوكب الذي معه . وبَلْعاء بن قيس : رجل من كبراء العرب . ورجل بُلَع ومِبْلع وَبُلَعة إذا كان كثير الأكل . وقال ابن الأعرابي : البوْلع : الكثير الأكل .
بعل : وقال الله جلّ وعزّ : ( وَهَاذَا بَعْلِى شَيْخًا ) ( هُود : 72 ) قال الزجّاج : نصب ( شيخاً ) على الحال . قال : والحال ههنا نَصْبها من غامض النحو . وذلك إذا قلت : هذا زيد قائماً فإن كنت تقصد أن تخبر من لم يعرف زيداً أنه زيد لم يجز أن تقول : هذا زيد قائماً لأنه يكون زيداً ما دام قائماً ، فإذا زال عن القيام فليس بزيد . وإنما تقول للذي يعرف زيداً : هذا زيد قائماً ، فتُعمِل في الحال التنبيه ، المعنى انتبِه لزيد في حال قيامه ، أو أشير لك إلى زيد في حال قيامه ، لأن ( هذا ) إشارة إلى من حضر ، فالنصب الوجه كما ذكرنا . ومن قرأ : ( هذا بعلي شيخ ) ففيه وجوه . أحدها التكرير ، كأنك قلت : هذا بعلي ، هذا شيخ . ويجوز أن تجعل ( شيخ ) مبنِيّاً عن ( هذا ) . ويجوز أن تجعل ( بعلي ) و ( شيخ ) جميعاً خبرين عن ( هذا ) فترفعهما جميعاً ب ( هذا ) ؛ كما تقول : هذا حلو حامض . وقوله عزَّ وجلَّ : ( أَلاَ تَتَّقُونَ أَتَدْعُونَ بَعْلاً وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ ) ( الصَّافات : 125 ) قيل : إن بعلاً كان صَنَماً من ذهب يعبدونه . وقيل : أتدعون بعلاً أي ربّاً ، يقال : أنا بَعْل هذا الشيء أي ربّه ومالكه ، كأنه قال : أتدعون ربّاً سوى الله . وذكر عن ابن عبّاس أن ضالَّة أُنشِدت ، فجاء صاحبها ، فقال : أنا بعلها يريد أنا ربّها ، فقال ابن عباس : هو من قول الله جلّ وعزّ : ( أَلاَ تَتَّقُونَ ) ( الصَّافات : 125 ) أي ربّاً . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال في صَدَقة النخل : ( ما سُقِي منه بَعْلاً ففيه العُشر ) . قلت : هذا ذكره أبو عبيد في كتاب ( غريب الحديث ) وسمعته في كتاب ( الأموال ) : ( ما شرب منه بَعْلاً ففيه العُشر ) وهذا لفظ الحديث ، والأول كتبه أبو عبيد : على المعنى . وقال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : البَعْل : ما شرب بعروقه من الأرض من غير سَقي من سماء ولا غيره . وأنشد لعبد الله بن رَوَاحة :
هنالك لا أبالي نخل سَقْي
ولا بَعْل وإن عَظُم الإناءُ
قال أبو عبيد : وقال الكسائيّ في البعْل : هو العِذْي ، وهو ما سقته السماء . وقال ذلك أبو عبيدة . قلت : وقد ذكر القتيبيّ هذا في الحروف التي ذكر أنه أصلح الغلط الذي وقع فيها . وألفيته يتعجّب من قول الأصمعيّ : البَعْل : ما شرب بعروقه من الأرض من غير سقْي من السماء ولا غيرها ، وقال : ليت شعري أينما يكون هذا النخل الذي لا يُسقى من سماء
ولا غيرها ، وتوهَّم أنه يُصلح غَلطاً ، فجاء بأطمّ غلط . وجهل ما قاله الأصمعيّ ، وحمله جهله به على التخبّط فيما لا يعرفه ، فرأيت أن أذكر أصناف النخيل لتقف عليها ، فيصحَّ لك ما حكاه أبو عبيد عن الأصمعيّ . فمن النخيل السَقِيّ . ويقال : المَسْقَوِيّ . وهو الذي يُسقَى بماء الأنهار والعيون الجارية . ومن السقِيّ ما يُسقَى نَضْحاً بالدلاء والنواعير وما أشبهها .
فهذا صنف . ومنها العِذْي . وهو ما نبت منها في الأرض السهلة ، فإذا مُطِرت نشِفت السهولةُ ماءَ المطر ، فعاشت عروقُها بالثرى الباطن تحت الأرض ، ويجيء تمرها قَعقاعاً ؛ لأنه لا يكون ريَّان كالسَّقِيّ . ويسمَّى التمر إذا جاء كذلك قَسْباً وسُحّاً . والضرب الثالث من النخيل : ما نبت ودِيُّه في أرض يقرب ماؤها الذي خلقه الله تحت الأرض في رَقَّات الأرض ذات النَزّ ، فرسخت عروقُها في ذلك الماء الذي تحت الأرض واستغنَتْ عن سَقْي السماء وعن إجراء ماء الأنهار إليها أو سَقْيها نَضْحاً بالدلاء .
وهذا الضرب هو البَعْل الذي فسّره الأصمعيّ . وتَمْر هذا الضرب من التُمْران لا يكون ريّان ولا سُحّاً ولكن يكون بينهما وهكذا فسّر الشافعيّ ح البَعْل في باب القَسْم ، فيما أخبرني عبد الملك عن الربيع عن الشافعي فقال : البَعْل : ما رَسَخ عروقه في الماء فاستغنَى عن أن يُسقى . قلت : وقد رأيت بناحية البيضاء من بلاد جزيمةِ عبد القيس نخلاً كثيراً عروقها راسخة في الماء وهي مستغنية عن السَقْي وعن ماء السماء تسمَّى بَعْلاً . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر أيام التشريق فقال : ( إنها أيام أكل وشُرْب وبِعَال ) . قال أبو عبيد : البِعَال : النكاح وملاعبة الرجل أهله . يقال للمرأة : هي تباعِل زوجها بِعَالاً ومباعلة إذا فعلت ذلك معه . وقال الحطيئة :
وكم من حَصَان ذات بَعْل تركتَها
إذا الليل أدجى لم تجد من تُبَاعِلُهْ
أراد : أنك قتلْتَ زوجها أو أسرته . ويقال للرجل : هو بعل المرأة . ويقال للمرأة : هي بَعْله وبعلته . ويجمع البعل بُعولة ، قال الله جلّ وعزّ : ( وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ ) ( البَقَرَة : 228 ) . وقال الليث في تفسير البعل من النخل ما هو أطمّ من الغلط الذي ذكرناه عن القتيبيّ . زعم أن البعل : الذكر من النخل ، والناس يسمّونه الفحل . قلت : وهذا غلط فاحش . وكأنه اعتبر هذا التفسير من لفظ البعل الذي معناه الزوج .
قلت : وبعل النخيل : إناثها التي تُلَقَّح فتحمِل . وأما الفُحال فإن ثمره ينتفض ، وإنما يلقَّح بطَلْعه طَلعُ الإناث إذا انشق . وقال الليث أيضاً : البَعْل : الزوج . يقال : بَعَل يَبْعَل بُعولة فهو باعل أي مستعلج قلت : وهذا من أغاليط الليث أيضاً . وإنما سمّي زوج المرأة بعلاً لأنه سيّدها ومالكها ، وليس من باب الاستعلاج في شيء . وروى سَلَمة عن الفرّاء وأبو عبيد عن الأصمعيّ : بعل الرجل يَبْعَل بَعلاً كقولك : دَهِش وخَرِق وعَقِر . وقال ابن الأعرابي : البعل : الضَجَر والتبرُّم بالشيء .
وأنشد :
بعِلت ابن غَزْوان بَعِلت بصاحب
به قبلك الإخوانُ لم تك تَبْعل
قال : والبَعْل : الصَنَم . والبعل : اسم ملِك . والبعل : الزوج ، وقد بَعَل يَبْعل بعلاً إذا صار بعلاً لها .
وقال ابن دريد : أصبح فلان بَعلاً على أهله أي ثِقلاً عليهم . وقال ابن الأعرابي : البَعَل : حسن العشرة من الزوجين . والبِعال : حديث العروسين . والبِعال : الجمال . وأنشد :
يا ربُّ بعل ساء ما كان بعل
وامرأة حسنة التبعل إذا كانت مطاوِعة لزوجها محِبَّة له . واستبعل النخلُ إذا صار بَعلاً راسخ العروق في الماء مستغنياً عن السقْي وعن إجراء الماء في نهر أو عاثور إليه .

##### Türkçe

باب **العين** ve **اللام** ile **الباء**

**علب** ، **عبل** ، **لعب** ، **بلع** ، **بعل** : kullanımdadırlar.

**علب** : hadiste: ( “Gerçekten fetihleri fetheden bir kavimdir; kılıçlarının süsü altın ve gümüş değildi; ancak onun süsü **العَلاَبي** ve **الآنُك** idi.” ). **العلابي** , **العِلْباء**’ın çoğuludur; o da sinirdir; bununla adama **عِلباء** adı verildi. Araplar kılıçların kın ağızlarını yaş **العِلباء** ile bağlarlardı da onun üzerinde kururdu; ve mızrakları, onunla yarıldığında, bağlarlardı. Ondandır şairin sözü:
“Onu **السَمْهريّ** **المعلَّب** ile çiğneriz”

Kuteybî dedi: Bana ulaştı ki **العلابيّ**: kurşundur; fakat ben bundan emin değilim.

Dedim: Bunu söyleyen hiç kimseyi bilmedim; doğru da değildir.

Şemmer dedi: Müerric dedi: **العِلاَب** , **العِلباء**’da bir damgadır. Dedi: ve **العَلْب** , **العِلاب**’ın izi gibi bir etkidir.

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî bana Tufeyl el-Ganevî’nin şu beytini okuttu:
“Diyetlerin askılarıyla kalkış ve onu yükleniş,
Ve omzuyla kazandığı şeyin ağırlığı **لَعْب**”

İbnü’l-A‘râbî dedi: **لَعْب** ile kastetti: **عَلْب**; o da izdir.

Ebû Nasr dedi: “Şunu söylüyor: Üzerine kazandığı iş, o omzundayken hafiftir.”

İbn Ömer hadîsinde: bir adamın burnunda secde izi gördü de dedi: “Yüzünü **تَعْلُب** etme”; yani: secdede burnuna şiddetle dayanman sebebiyle onda bir iz bırakma. **العُلُوب**: izlerdir; tekili **عَلْب**’dır; bu, dağlama izi ve başkası hakkında söylenir. İbnü’r-Rikâ‘ binekleri vasfederken dedi:
“Bir **ناجية**’yi izlerler; sanki onun eyer tahtasında,
Kayışının **غَرْض**’undan, dağlama izleri **علوبَ مواسم**”

Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: denir ki: **لحم عَلِب** ve **عَلْب**; o serttir. Dedi: İnsanlardan **العِلْب**: yanında olana ne bir sözle ne de başkasıyla ümit bağlanmayan kimsedir. Dedi: Yerden **العِلْب**: kalın olan yerdir; eğer bir devir yağmur yağsa yeşillik bitirmez. Yerden her sert pürüzlü yer **عِلْب**’dır.

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den dedi: **المعلوب**: iki yanıyla **يُعْلَب** edilen yoldur. Benzeri **الملحوب**’dur. Ve **المعلوب**: Hâris b. Zâlim’in bir kılıcıydı. Denir ki: onu **معلوباً** diye adlandırdı; sırtında izler vardı. Ve denir ki: çokça onunla vurduğu için eğrilmişti; ve onun hakkında der ki:
“Ben Ebû Leylâ’yım ve kılıcım **المعلوب**”

İbnü’l-A‘râbî dedi: **العُلَب**: **عُلْبة**’nin çoğuludur; o yan parça, yağlı ve esmer olandır. Dedi: **العِلْبة** ve çoğulu **عِلَب**: ağaçtan kalın bir urdur; ondan **المِقطرة** yapılır. Şair dedi:
“Bacağında **قَرْظ**’dan kaba bir **عِلبة** var;
Ona tutuldu; böylece kişinin idrarı idrarlı olur”

Ebû Zeyd dedi: **العُلُوب**: sidr ağaçlarının bitiş yerleridir; tekili **عِلْب**’dır. Dedim: **العُلْبة**: deve yan derisinin derisinden alınan bir deridir; o, taze iken yüzülünce alınır; sonra yuvarlakça düzeltilir, sonra yumuşak kumla doldurulur; sonra kenarları birleştirilip bızla delinir, çubuklarla tutturulur ve bir iple bağlanıp sıkıca kapatılır; kuruyup sertleşinceye kadar bırakılır; sonra başı kesilir; kuruluğundan dolayı dikilmiş halde durmuştur; oyulmuş yahut tornalanmış gibi, yuvarlak bir çanak benzeridir. Çoban ve binekli onu asar; onda sağar ve onunla içer. **عُلَباً** ve **عِلاباً** diye çoğul yapılır. Bedevî için onda bir kolaylık vardır: hafifliği ve devenin onu hareket ettirmesi yahut yere düşürmesi halinde kırılmamasıdır. **العِلاب** ayrıca: devenin boynunun uzunluğu boyunca bir damgadır. Leys dedi: **عَلِب** bitki, **يَعلَب** **عَلَباً**; o, kabalaştığında **علِب** olur. Et **عَلِب** oldu ve **استعلب** oldu: kalınlaştığında ve gevşek olmadığında. Davarlar otu **استعلبت**: solduğunda onu beğenmeyip kabalaşmış bulduklarında. **العِلْب**: yaşlı iri dağ keçisidir. **العِلْب**: özellikle boynun kalın siniridir. İkisi **عِلْباءان** ve **علباوان**’dır. Ve **رُمْح مُعَلَّب**: **جُلز** edildiğinde ve **عَصَب العلب** ile bükülüp sarıldığında. Deve **علِب** oldu **عَلَباً**; o **علِب**’dir: boynunun iki yanında ona gelen bir hastalıktır; boynu şişer. Şemmer dedi: denir ki: هؤلاء **عُلبوبة القوم** yani onların seçkinleri.

Dedim: “هؤلاء **عَصَب القوم**” sözleri gibi; yani onların seçkinleri. Ve **رجل عِلْب**: kaba, kalın.

**عبل** : İbn Ömer hadîsinde: bir adama dedi ki: ( “Minâ’ya geldiğinde ve falan falan yere vardığında, orada bir **سَرْحة** vardır; **لم تُعْبَل** edilmemiş, **لم تُجْرد** edilmemiş, **لم تُسْرَف** edilmemiştir; onun altında yetmiş peygamber gizlenmiştir; onun altına in.” ). Ebû Ubeyd dedi: “**لم تُعبل**” sözü: yaprakları düşmemiş demektir; denir ki: **عَبَلْت الشجرة عَبْلاً**: ondan yapraklarını kazıyıp düşürdüğünde. Ağaç **أعْبل** olur: yaprağı çıktığında. Dedi: Ebû Ubeyde dedi: **العَبَل**: **الأَثْل** , **الأرْطَى** ve **الطَرْفاء** yaprağı gibi bükümlü her yapraktır. Dedi: Ebû Amr dedi: **العَبَل**: yaprak gibidir, fakat yaprak değildir. Sa‘leb, Seleme’den, o da Ferrâ’dan dedi: Ağaç **أعبل** olur: yaprağını attığında. Dedi: **السَرْو** ve hurma **لا يُعبِلان**; kış ve yaz yaprağı sabit kalan her ağaç **لا يُعْبل** olur. Dedim: Ebû Ubeyd, ( **المصنَّف** )’te Ebû Amr’dan Ferrâ’nın sözüne benzerini zikretti: **أعبلت الشجرةُ**: yaprağı düştüğünde; sonra Yezîdî’den ilk sözü rivayet etti: **أعبلت الشجرة**: yaprağı çıktığında. Leys de onun benzerini söyledi. Dedim ben: Araplardan birden fazlasını işittim ki derler: **غَضًى مُعْبِل** ve **أرطًى معبل**: **عَبَلُه** çıktığında. Bu doğrudur; ve ondan Zü’r-Rumme’nin sözü:
“Güneş eridiğinde, onun yakıcı sıcaklığından korunur
**الصَرِيمة**’si dört yıllık, **مُعْبِل** dallarla”

Vahşî ancak yaprağı çıkmış **الأرطاة** dallarıyla güneşin sıcağından korunur; bu, kızgın yaz sıcağında inine girdiği zamandır. Yaprağı ancak zaman soğuduğunda düşer; vahşî o vakit inine girmez ve güneşin sıcağından korunmaz. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **العَبْل**: kalın ve iridir; aslı kollardadır. **جارية عَبْلة**; çoğulu **عَبْلات**’tır; çünkü o bir sıfattır. Ve denir: **عَبَلتْه**: onu geri çevirdiğinde.

Ve okudu:
“İşte, onlara atışım **لمعبولْ**’dür;
Bugün çığlık atan yoktur; ancak **المصقول**”

Düşmanına atıyordu; atış bir şeye yaramıyordu; kılıçla çarpıştı ve bu recezi söyledi. **المعبول**: geri çevrilmiş olandır. Nadr dedi: **أعبلت الأرطاةُ**: yaprağı bittiğinde; ve **أعبلَتْ**: yaprağı düştüğünde; o halde o **مُعْبل**’dir. Dedim: İbn Şümeyl, **أعبلت الشجرة**’yi zıt anlamlılardan kıldı; eğer onu Araplardan ezberlememiş olsaydı söylemezdi; çünkü o güvenilir, emin biridir. Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الأعبل** ve **العبلاء**: beyaz taşlardır. Leys dedi: **صخرة عبلاء**: beyaz.

Ve kurt dişinin vasfında okudu:
“Dişi **كالأعبل** gibi parlar”

Yani: **المَرْو** taşlarından beyaz bir taş gibi. Denir: **رجل عَبْل** ve **جارية عَبْلة**: ikisi iri olduklarında. Delikanlı **عَبُل** oldu **عَبَالة**. Ebû Amr dedi: **العبلاء**: Kays diyarında bakır madenidir. Ebû Ubeyd, Ahmer’den: “Üzerine **عَبَالَّته**’ni attı” yani ağırlığını. Denir: adam öldüğünde: “Onu **عَبَلته عَبُول**”; “Onu **شَعَبته شَعُوب**” gibi. **العَبْل**’in aslı: kökünden kesip koparmadır. Ve okudu:
“. . **عابِلتي عَبول**”

**المِعْبَلة**: geniş ağızlı temrendir; çoğulu **معابل**’dir. Antara dedi:
“Ve **البَجْلي**’de keskin bir **مِعْبلة** var”

Asma‘î dedi: temrenlerden **المِعْبلة** olan: temreni enlemesine genişletip uzatmaktır. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **غلام عابل**: semiz.

Çoğulu **عُبُل**. Ve **امرأة عَبُول**: evlâd acısı çeken; çoğulu **عُبُل**. İbn Şümeyl, Ebû Hayra’dan dedi: **العبلاء**: düz arazide bir kovalamacadır; taşları beyazdır; sanki **القَدَّاح** taşları gibidir. Bazen onların bir kısmıyla kıvılcım çıkarırlar; **المَرْو** değildir; sanki billurdur. İbn Şümeyl dedi: **الأعبل**: kaba, kalın bir taştır; kırmızı olur, beyaz olur, siyah olur; her ne olursa; gökte kalın bir dağdır.

**لعب** : Leys: **لعِب** , **يلعَب** **لُعْباً** ve **لَعِباً**. **رجل تِلِعَّابة**: oynayıp duran kimse olduğunda. **رجل لُعبَة**: çok oynayan. Dedi: **اللُعْبة** (cezm ile): kendisiyle oynanan şeydir; satranç ve benzeri gibi. Ferrâ dedi: bir tek **لَعْبة** oynadım. **رجل حسن اللِعْبة** (kesre ile). **اللُعْبة**: kendisiyle oynanan şeydir. Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: dersin ki: “**اللُعْبة** kimin?”; başını damme ile getirirsin; çünkü o isimdir. Ve dersin: satranç **لُعْبة**’dir; tavla **لُعْبة**’dir. Kendisiyle oynanan her şey **لُعْبة**’dir. Ve dersin: “Şu **اللُعْبة**’den boşalıncaya kadar otur”; ve o **حسن اللِعْبة**’dir; “**حسن الجِلسة**” dediği gibi. Ve bir tek **لَعْبة** oynadım. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **لَعَب** eder, **يَلْعَب** eder: salyası aktığında. Leys dedi: **لُعَاب الشمس**: seraptır; ve okudu:
“**قَرْقَر**’da, **بلعاب الشمس** ile boyanmış”

Dedim: **لُعَاب الشمس**: “**مُخَاط الشيطان**” denilen şeydir. O, **السَهَام** (sîn’in fethiyle)dir; ona **رِيق الشمس** da denir; şiddetli sıcak olduğunda ve hava durgunlaştığında havada gördüğün iplik benzeri şeydir. Kim “**لعاب الشمس** seraptır” derse, bâtıl kılmış olur; serap ancak öğle vaktinde, sanki akan suymuş gibi görülür. Bu şeyleri ancak çöllere ve ıssızlıklara yapışıp kalan ve onların içinde öğle sıcağında yürüyen kimse bilir. Leys dedi: **مُلاَعب ظلِّه**: çölde bulunan bir kuştur. İkisi: **ملاعبا ظلّهما**; üçü: **ملاعبات أظلالهن**. Ve dersin: “Onların gölgelerinin **ملاعبات أظلالٍ**’ını gördüm”; “**أظلالهن**” deme; çünkü marife olur. Âmir b. Mâlik Ebû Berâ’a “**مُلاَعِب الأسنَّة**” denirdi; **السُوبان** günü bununla adlandırıldı. **لُعَاب الحَيَّة**: onun zehridir. **اللُّعَاب**: Arap atlarından bir attır; onunla bilinir. Arap diyarlarından bir diyarda evdeki çocukların ve cariyelerin oyun yerleri: oynadıkları yerdir; tekili **مَلْعَب**. **اللعاب**: oyunu meslek edinen adamdır. **لُعَاب النحل**: onun bal yaptığı şeydir. Ebû Saîd dedi: Hurma ağacı **استلعبت**: bir salkım çıkardığında ve onda ilk yükünden bir kalıntı bulunduğunda. Tırmâh bir hurma ağacını vasfederken dedi:
“Şunu, **استلعبت**’ini, şu ile birleştirdi:
Kesim vakti geldiğinde olgunlaşmış olanla”

**لَعُوب**: bir kadının adıdır; çok oynamasından dolayı **لعوب** diye adlandırıldı. Ve onunla adlandırılması caizdir; çünkü onunla oynanır. **اللعباء**: Bahreyn tarafında, **القَطِيف** hizasında ve deniz kıyısında bilinen bir tuzla.

**بلع** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **بَلِعت** yemeği, **أبلَعه** **بَلْعاً**; ve onu **سَرِطته سَرْطاً**: onu yuttuğumda. Leys dedi: denir: suyu **بَلِع** etti **بلعاً**: içtiğinde. Dedi: yemeği yutmak: onu çiğnememektir. Dedi: **البُلَع**’ın bir tanesi **بُلْعة**’dır; o, makaranın boyundan: onun damgası ve deliğidir. Dedi: **البالوعة** ve **البَلَّوعة** iki lehçedir: başı daraltılarak kazılan bir kuyudur; yağmur suyu ona akar. Dedi: **بالوعة** Basra ehlinin lehçesidir. **المَبْلَع**: boğazda yutma yeridir. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: insanda ilk defa ak saç göründüğünde denir: onda ak saç **بلَّع** etti **تبليعاً**. **سَعْد بُلَع**: birbirine karşı duran iki gizli yıldızdır; araları yakındır; denir ki ona **بُلَع** adı verildi; çünkü yoldaşına yakınlığından dolayı sanki onu yutacak gibidir; yani yanındaki yıldızı. **بَلْعاء بن قيس**: Arap büyüklerinden bir adamdır. **رجل بُلَع** ve **مِبْلع** ve **بُلَعة**: çok yiyen olduğunda. İbnü’l-A‘râbî dedi: **البوْلع**: çok yiyen.

**بعل** : Aziz ve Celil Allah dedi: ( **وَهَاذَا بَعْلِى شَيْخًا** ) (Hûd: 72). Zeccâc dedi: **شيخاً**’ı hâl olarak nasb etti. Dedi: hâlin burada nasbı, nahvin gizli yerlerindendir. Bu, sen “Bu Zeyd’dir, ayakta” dediğinde böyledir: eğer Zeyd’i tanımayan birine onun Zeyd olduğunu haber vermeyi kastediyorsan “Bu Zeyd’dir, ayakta” demen caiz olmaz; çünkü o, ayakta olduğu müddetçe Zeyd olur; ayağa kalkmaktan çıkınca Zeyd olmaz. Ancak Zeyd’i tanıyan kimseye “Bu Zeyd’dir, ayakta” dersin; hâlde “tenbih”i işletirsin; mana: Zeyd’e, ayakta oluşu hâlinde dikkat et; yahut sana Zeyd’i, ayakta oluşu hâlinde işaret ediyorum. Çünkü **هذا** hazır olana işarettir; nasb, dediğimiz gibi veçhtir. “**هذا بعلي شيخ**” diye okuyan kimseye gelince, onda vecihler vardır: birincisi tekrar; sanki “Bu kocamdır; bu yaşlıdır” demişsin gibi. Ve **شيخ**’ı **هذا**’dan bedel kılman caizdir. Ve **بعلي** ile **شيخ**’ı ikisini birden **هذا**’nın iki haberi kılman caizdir; ikisini de **هذا** ile ref edersin; “Bu tatlı ekşidir” dediğin gibi. Aziz ve Celil’in sözü: ( **أَلاَ تَتَّقُونَ أَتَدْعُونَ بَعْلاً وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ** ) (Sâffât: 125). Denildi: **بعلاً** altından bir puttu; ona tapıyorlardı. Ve denildi: “**بعلاً**’a mı dua ediyorsunuz” yani bir rabbe; denir: “Ben bu şeyin **بَعْل**’iyim” yani onun rabbi ve sahibiyim; sanki: Allah’tan başka bir rab mi çağırıyorsunuz, dedi. İbn Abbâs’tan nakledildi: bir kayıp hayvan ilan edildi; sahibi geldi de dedi: “Ben onun **بعل**’iyim”; yani ben onun rabbiyim. İbn Abbâs dedi: Bu, Aziz ve Celil Allah’ın sözü olan ( **أَلاَ تَتَّقُونَ** ) (Sâffât: 125) yani “rab” sözündendir. Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki hurma sadakasında dedi: ( “Ondan **بَعْلاً** sulanan şeyde onda onda bir vardır.” ). Dedim: Bunu Ebû Ubeyd ( **غريب الحديث** ) kitabında zikretti; ve ben onu ( **الأموال** ) kitabında işittim: ( “Ondan **بَعْلاً** içen şeyde onda bir vardır.” ); bu hadisin lafzıdır; birincisini Ebû Ubeyd mana üzere yazdı. Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **البَعْل**: gökten yahut başkasından sulama olmaksızın, yerden kökleriyle içen şeydir. Abdullah b. Revâha için okudu:
“Orada aldırmam: hurma sulama hurması mı,
Yoksa **بَعْل** mı; kap büyük olsa da”

Ebû Ubeyd dedi: Kisâî **البعْل** hakkında dedi ki: o **العِذْي**’dir; o da göğün suladığıdır. Bunu Ebû Ubeyde de söyledi. Dedim: Kuteybî bunu, içinde vuku bulan yanlışı düzelttiğini söylediği harfler arasında zikretti. Onu, Asma‘î’nin şu sözünden hayrete düşer buldum: “**البَعْل**: gökten yahut başkasından sulama olmaksızın, yerden kökleriyle içen şeydir”; ve dedi: “Keşke bilsem, gökten de başkasından da sulanmayan bu hurma nerede olur?”; bir yanlışı düzelttiğini sandı; sonra daha büyük bir yanlışla geldi. Asma‘î’nin dediğini bilmedi; onu bilmeyişi, bilmediği şeyde bocalamasına sevk etti; ben de hurma çeşitlerini zikretmeyi uygun gördüm ki onları bilesin; böylece Ebû Ubeyd’in Asma‘î’den naklettiği sana doğru gelsin. Hurmalardan **السَقِيّ** vardır; **المَسْقَوِيّ** de denir. O, nehirlerin ve akan pınarların suyuyla sulanandır. **السقِيّ**’den, kovalarla ve su dolaplarıyla ve benzerleriyle **نَضْحاً** sulanan da vardır. Bu bir sınıftır. Onlardan **العِذْي** de vardır: ondan, düz toprakta bitendir; yağmur yağdığında düz toprak yağmur suyunu emer; kökleri yerin altındaki iç toprakla yaşar; hurması **قَعقاعاً** gelir; çünkü **السَّقِيّ** gibi sulu olmaz. Hurma böyle geldiğinde ona **قَسْباً** ve **سُحّاً** denir. Hurmanın üçüncü türü: fidanı, suyu yer altında Allah’ın yarattığı suya yakın olan, sızıntılı ince tabakalı toprakta bitendir; kökleri yer altındaki o suya yerleşir; göğün sulamasından ve nehir sularının ona akıtılmasından yahut kovalarla **نَضْحاً** sulanmasından müstağni olur. Bu tür, Asma‘î’nin tefsir ettiği **البَعْل**’dır. Bu türün hurması, iki hurma türünden ne sulu olur ne de **سُحّاً**; ikisinin arasında olur. Şâfiî de **البَعْل**’ı, **القَسْم** babında böyle tefsir etti; bana Abdülmelik’in Rebî‘den, onun da Şâfiî’den haber verdiğine göre dedi ki: **البَعْل**: kökleri suya yerleşip sulanmaya muhtaç olmayan şeydir. Dedim: Abdülkays’ın Cezîme beldesinden **البيضاء** tarafında çok hurma gördüm; kökleri suda yerleşiktir; sulamadan ve gök suyundan müstağnidir; **بَعْلاً** diye adlandırılır. Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki teşrîk günlerini zikretti de dedi: ( “Onlar yeme, içme ve **بِعَال** günleridir.” ). Ebû Ubeyd dedi: **البِعَال**: nikâh ve erkeğin ehliyle oynaşmasıdır. Kadına denir: o, kocasına **تباعِل** eder **بِعَالاً** ve **مباعلة**: onunla bunu yaptığında. Hutay’e dedi:
“Ve nice iffetli, **ذات بَعْل** olanı bıraktın;
Gece karardığında, **تُبَاعِلُهْ** bulamaz”

Kastetti: sen onun kocasını öldürdün yahut esir ettin. Erkeğe denir: o, kadının **بعل**’idir. Kadına denir: o, onun **بَعْله**’dir ve **بعلته**’dir. **البعل**’ın çoğulu **بُعولة**’dur. Aziz ve Celil Allah dedi: ( **وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ** ) (Bakara: 228). Leys, hurmadaki **البعل** tefsirinde, Kuteybî’den naklettiğimiz yanlıştan daha büyük bir yanlış yaptı: **البعل**’ın hurmanın erkeği olduğunu zannetti; insanlar ona **الفحل** derler. Dedim: Bu apaçık bir yanlıştır. Sanki bu tefsiri, “koca” manasındaki **البعل** lafzından itibara aldı.

Dedim: Hurmanın **بعل**’ı: aşılanan ve yüklenen dişileridir. **الفُحال**’a gelince, onun meyvesi dökülür; ancak onun **طَلْع**’ıyla dişilerin **طَلع**’ı, yarıldığında aşılanır. Leys ayrıca dedi: **البَعْل**: kocadır. Denir: **بَعَل** , **يَبْعَل** **بُعولة**; o halde o **باعل**’dir; yani şehveti kabarmış. Dedim: Bu da Leys’in yanlışlarındandır. Kadının kocası ancak **بعلاً** diye adlandırıldı; çünkü o onun efendisi ve sahibidir; **الاستعلاج** babından hiçbir şey değildir. Seleme, Ferrâ’dan; ve Ebû Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: Adam **بعل** eder, **يَبْعَل** **بَعلاً**; senin “**دَهِش**”, “**خَرِق**”, “**عَقِر**” demen gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **البعل**: bir şeyden bıkıp usanma ve ondan daralmadır.

Ve okudu:
“**بعِلت** İbn Gazvân’ı; **بَعِلت** bir yoldaşla;
Senden önce kardeşler onunla **لم تك تَبْعل** etmemişti”

Dedi: **البَعْل**: puttur. **البعل**: bir kralın adıdır. **البعل**: kocadır; ve kadın için koca olduğunda **بَعَل** eder, **يَبْعل** **بعلاً**.

İbn Düreyd dedi: “Falan, ehlinin üzerine **بَعلاً** olarak sabahladı” yani onlara bir ağırlık olarak. İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَعَل**: iki eşten güzel geçimdir. **البِعال**: iki yeni evlinin konuşmasıdır. **البِعال**: güzelliktir. Ve okudu:
“Ey Rabbim, nice **بعل**; ne kötü idi o **بعل**”

Ve kadın **حسنة التبعل**: kocasına itaatkâr, onu seven olduğunda. Hurma **استبعل** eder: kökleri suda yerleşik, sulamadan ve ona bir nehir yahut **عاثور** içinde su akıtılmasından müstağni bir **بَعْل** olduğunda.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والعين وما يثلثهما)
(لعق)  اللام والعين والقاف أصلٌ يدلُّ على لَسْبِ شيءٍ بإِصبعٍ أو غيرها. يقال: لَعِقْتُ الشيء أَلْعَقُهُ. ولَعَقة الدّمِ: قومٌ تحالَفُوا على حرب ثم نَحرُوا جَزُوراً فَلعِقُوا دمها. واللَّعُوق: اسمُ ما يُلعَق. واللُّعْقة: ما تأخذه المِلعقة. واللَّعْقة المرْةُ الواحدة. واللَّعْوَقة: سرعة الإنسان فيما أخَذَ([1]) فيه من عمل في خِفَّة ونَزَق. ورجل لَعْوَقٌ: خفيف، كأنّه شُبِّهَ بلَعقةٍ واحدةٍ في سُرعتها وخِفّتها. قال بعضهم: يقال ما بالأرض لَعْقَةٌ من ربيع، ليس إلاّ [في([2])] الرُّطْب يلعقها المال. قال ويقال: لَعِقَ فلانٌ إصبَعَه، إذا مات، واللَّعُوقُ: أقلُّ الزاد. يقال: ما مَعَنا إلاَّ لَعُوق. والمِلْعقَة: ما يُلْعَقُ به. قال الخليل: واللُّعَاق: ما بَقِيَ في فيه، بقيَّةً مما ابتَلَع.
(لعن)  اللام والعين والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إبعادٍ وإطرادٍ.
ولَعَنَ اللهُ الشيطانَ: أبعدَه عن الخير والجَنّة. ويقال للذِّئب لعين، والرّجُل الطَّريد لعين. ورجل لُعْنة بالسُّكون: يلعنه النّاس، [ولُعَنة([3])]: كثير اللعن. واللِّعان: الملاعَنَة. وقال في الطَّرِيد:
ذَعرتُ به القَطَا ونفَيتُ عنه *** مَقامَ الذِّئبِ كالرّجُلِ اللّعينِ([4])(لعو)  اللام والعين والحرف المعتلّ كلماتٌ غير راجعةٍ إلى قياسٍ واحد. وقد كتبت([5]) الكلبة([6]) اللّعوة: الحريصة. والرجُل اللّعْو: السيِّئُ الخُلُق. واللُّعْوة([7]): السَّواد حولَ حَلَمةَ الثَّدي. ويقولون: تَلَعَّى العَسَل: تعَقَّد. ويقولون للعاثر: لعاً لَكَ، دعاء أن ينتعش. قال:
بذاتِ لَوْثٍ عَفَرْناة إذا عَثَرَتْ ***	فالتَّعْسُ أدنَى لها من أن أقولَ لعا([8])ويقال: ما بها لاَعِي قَرْوٍ، أي مَن يلحَس عُسّاً.
(لعب)  اللام والعين والباء كلمتانِ منهما يتفرَّع كلمات. إحداهما اللَّعِب([9]) معروف. والتِّلْعَابة: الكثير اللَّعِب. والمَلْعب: مكان اللَّعِب. واللِّعبة: اللَّون من اللَّعب. واللَّعْبة: المرّة منها، إلاّ أنهم يقولون: لمن اللُّعْبة. ومُلاعِبُ ظِله: طائر.
والكلمة الأخرى اللُّعاب: ما يَسِيل من فم الصّبيّ. ولعَبَ الغلامُ يَلعَب([10]): سال لُعابه. ولُعاب النَّحل: العَسَل ولُعَاب الشّمس: السَّرَاب، وقيل، هو الذي كأنّه نسْج العنكبوت. وقيل: إنَّ أصل الباب هو الذَّهاب على غير استقامة.
(لعج)  اللام والعين والجيم أصلٌ واحد، هو حَرارَةٌ في القَلْبِ. [و] منه اللَّعْج: حرارة الحُبِّ في الفؤاد. ولَعَج يَلْعَجُ. قال أبو عبيد: لَعَج الضَّربُ الجِلدَ: أحرَقَه. قال الهذليّ([11]):
إذا تَجَرَّدَ نَوحٌ قامتا معه *** ضَرْباً أليماً بسِبْتٍ يَلْعَجُ الجِلدا
ولَعَجه الأمر: اشتدَّ عليه.
(لعس)  اللام والعين والسين كلمتانِ متباينتان: الأولى اللَّعَس*، سواد في باطن الشَّفَة. امرأة لعساءُ. ونباتٌ ألْعَس: كثير، لأنَّه من رِيِّه يضرِب إلى السَّواد.
والأخرى اللَّعْوس: الأكول الحريص، والذئب لَعْوَسٌ. قال الخليل: رجلٌ متلعِّس: شديد الأكْل.
(لعص)  اللام والعين والصاد. يقولون: اللَّعَص: العُسْر. وفلانٌ تلَعَّص علينا: تَعسَّرَ. واللَّعَص. النَّهَم في الأكْل.
(لعط)  اللام والعين والطاء. الصَّحيح منه لونٌ من الألوان، قال ابن دريد: "اللُّعْطَة: خَطٌّ بسواد([12]). ولعْطَةُ الصَّقْرِ: السُّفْعة في وجْهِه".
ويقال اللُّعْطة: سوادٌ في عنق الشاة. وذكر بعضهم: لعطه بحقِّه: اتّقاه به([13])، ومرَّ فلانٌ لاعِطاً، أي مَرَّ معارِضاً إلى جنبِ حائط.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "أخذوا".
([2]) التكملة من المجمل واللسان.
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) للشماخ في ديوانه 92 واللسان (لعن).
([5]) كذا وردت هذه العبارة.
([6]) في الأصل: "الكلمة" تحريف. وفي المجمل: "كلبة لعوة".
([7]) بضم اللام وفتحها.
([8]) للأعشى في ديوانه 83 واللسان (لعا). وقد سبق في (عفر).
([9]) ويقال لعِب أيضاً، بالكسر، ولعَب، بالفتح.
([10]) ويقال في هذا المعنى لعب، بالكسر أيضاً، والفتح أعلى. ويقال ألعب أيضاً.
([11]) هو عبد مناف بن ربع الهذلي، ديوان الهذليين (2: 39) واللسان (لعج، جلد).
([12]) بعده في الجمهرة: (تخطه المرأة في خدها).
([13]) وكذا النص في المجمل، وفي اللسان: "ولعطني بحقي، أي لواني به ومطلني".

ـ

##### Türkçe

(لام ve عين ve ikisini üçleyenler bâbı)

(**لعق**)  **اللام** ve **العين** ve **القاف**; bir asıldır, bir şeyi bir parmakla veya onun dışındakilerle yalamaya delâlet eder. Denir: **لَعِقْتُ** şeyi, onu **أَلْعَقُهُ**. Ve **لَعَقة الدّمِ**: bir kavimdir; bir savaş üzerine antlaşmışlardır, sonra bir deve kesmişlerdir de onun kanını yalamışlardır. Ve **اللَّعُوق**: yalanan şeyin adıdır. Ve **اللُّعْقة**: kaşığın aldığı şeydir. Ve **اللَّعْقة** bir defadır. Ve **اللَّعْوَقة**: insanın, hafiflik ve ataklık içinde, aldığı işteki süratidir. Ve **لَعْوَقٌ** bir adam: hafif; sanki süratinde ve hafifliğinde tek bir yalamaya benzetilmiştir. Bazıları dedi: Denir: yerde bahardan bir **لَعْقَةٌ** yoktur; ancak [**في**] yaşta vardır, onu davar yalar. Dedi: Ve denir: falan **لَعِقَ** parmağını, öldüğü zaman. Ve **اللَّعُوقُ**: azığın en azıdır. Denir: yanımızda ancak bir **لَعُوق** vardır. Ve **المِلْعقَة**: onunla yalanan şeydir. Halîl dedi: Ve **اللُّعَاق**: ağzında kalan şeydir; yuttuğu şeyden bir kalıntı olarak kalır.

(**لعن**)  **اللام** ve **العين** ve **النون**; sahih bir asıldır, uzaklaştırmaya ve kovmaya delâlet eder.
Ve Allah şeytanı **لَعَنَ**: onu hayırdan ve cennetten uzaklaştırdı. Ve kurda **لعين** denir; kovulmuş adama **لعين**. Ve sükûn ile **لُعْنة** bir adam: insanlar ona lânet eder; [ve **لُعَنة**]: lâneti çok olan. Ve **اللِّعان**: karşılıklı lânetleşmedir. Ve kovulmuş hakkında dedi:
ذَعرتُ به القَطَا ونفَيتُ عنه *** مَقامَ الذِّئبِ كالرّجُلِ اللّعينِ([4])

(**لعو**)  **اللام** ve **العين** ve illetli harf; tek bir kıyasa dönmeyen kelimelerdir. Ve yazdım([5]) dişi köpek([6]) **اللّعوة**: hırslı olan. Ve **اللّعْو** adam: kötü huylu. Ve **اللُّعْوة**([7]): meme ucunun çevresindeki siyahlık. Ve derler: **تَلَعَّى** bal: düğümlendi/katılaştı. Ve tökezleyene derler: **لعاً لَكَ**; canlansın diye bir duadır. Dedi:
بذاتِ لَوْثٍ عَفَرْناة إذا عَثَرَتْ ***	فالتَّعْسُ أدنَى لها من أن أقولَ لعا([8])
Ve denir: onda **لاَعِي قَرْوٍ** yoktur; yani bir **عُسّ** yalayan kimse (yoktur).

(**لعب**)  **اللام** ve **العين** ve **الباء**; onlardan kelimeler dallanıp budaklanan iki kelimedir. Bunlardan biri **اللَّعِب**([9]) bilinen (şey)dir. Ve **التِّلْعَابة**: oyunu çok olan. Ve **المَلْعب**: oyun yeri. Ve **اللِّعبة**: oyundan bir türdür. Ve **اللَّعْبة**: ondan bir defadır; ancak onlar derler: kimin **اللُّعْبة**si. Ve **مُلاعِبُ ظِله**: bir kuştur.
Ve diğer kelime **اللُّعاب**: çocuğun ağzından akan şeydir. Ve oğlan **لَعَبَ** **يَلعَب**([10]): salyası aktı. Ve **لُعاب النَّحل**: baldır. Ve **لُعَاب الشّمس**: seraptır; ve denildi: o, sanki örümcek ağı dokusu gibi olandır. Ve denildi: bâbın aslı, doğruluk üzere olmadan gitmektir.

(**لعج**)  **اللام** ve **العين** ve **الجيم**; tek bir asıldır; o, kalpte bir hararettir. [Ve] ondan **اللَّعْج**: gönülde sevginin harareti. Ve **لَعَج** **يَلْعَجُ**. Ebû Ubeyd dedi: **لَعَج** vurma deriyi: onu yaktı. Hüzeli dedi([11]):
إذا تَجَرَّدَ نَوحٌ قامتا معه *** ضَرْباً أليماً بسِبْتٍ يَلْعَجُ الجِلدا
Ve iş ona **لَعَجه**: ona ağırlaştı.

(**لعس**)  **اللام** ve **العين** ve **السين**; birbirinden ayrı iki kelimedir: birincisi **اللَّعَس**، dudak içinin siyahlığıdır. **لعساءُ** bir kadın. Ve **ألْعَس** bir bitki: çok (olan); çünkü onun sululuğundan siyahlığa vurur.
Ve diğeri **اللَّعْوس**: obur, hırslı; ve kurt **لَعْوَسٌ**. Halîl dedi: **متلعِّس** bir adam: yemeği şiddetli olan.

(**لعص**)  **اللام** ve **العين** ve **الصاد**. Derler: **اللَّعَص**: güçlük. Ve falan bize karşı **تلَعَّص**: güçleşti. Ve **اللَّعَص**: yemekte aşırı iştah.

(**لعط**)  **اللام** ve **العين** ve **الطاء**. Sahih olanı renklerden bir renktir. İbn Düreyd dedi: "**اللُّعْطَة**: bir siyahlıkla([12]) bir çizgidir. Ve **لعْطَةُ الصَّقْرِ**: yüzündeki esmerliktir."
Ve denir **اللُّعْطة**: koyunun boynunda bir siyahlıktır. Ve bazıları zikretti: onu hakkıyla **لعطه**: onunla sakındı([13]). Ve falan **لاعِطاً** geçti; yani bir duvarın yanına doğru yanlamasına geçti.

--------------ـــ
([1]) Asılda: "أخذوا".
([2]) Tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([3]) Tekmile **المجمل**’dandır.
([4]) Şemmâh’ındır; divanında 92 ve **اللسان** (**لعن**).
([5]) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
([6]) Asılda: "الكلمة" tahriftir. Ve **المجمل**’de: "كلبة لعوة".
([7]) **اللام**’ın dammesi ve fethasıyla.
([8]) A‘şâ’nındır; divanında 83 ve **اللسان** (**لعا**). Ve (عفر)’de geçti.
([9]) **لعِب** de denir, kesre ile; ve **لعَب**, fetha ile.
([10]) Bu mânada **لعب** da denir, kesre ile de; ve fetha daha üstündür. Ve **ألعب** da denir.
([11]) O, Abd Menâf b. Rab‘ el-Hüzelî’dir; **ديوان الهذليين** (2: 39) ve **اللسان** (**لعج**، **جلد**).
([12]) Ondan sonra **الجمهرة**’de: (kadının yanağında çizdiği).
([13]) Ve metin **المجمل**’de böyledir; ve **اللسان**’da: "ولعطني بحقي، أي لواني به ومطلني".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الكلمة اللعاب، وهو البزاق السائل، وقد لعب يلعب لعبا (قال أبو عثمان السرقسطي: ولعب لعبا، وألعب: سال لعابه. ويقال في الصغير: لعب، وفي الكبير: ألعب. انظر: الأفعال 2/413) : سال لعابه، ولعب فلان: إذا كان فعله غير قاصد به مقصدا صحيحا، يلعب لعبا. قال: ﴿وما هذه الحياة الدنيا إلا لهو ولعب﴾ [العنكبوت/64]، ﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا﴾ [الأنعام/70]، وقال: ﴿أوأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا ضحى وهم يلعبون﴾ [الأعراف/98]، ﴿قالوا أجئتنا بالحق أم أنت من اللاعبين﴾ [الأنبياء/ 55]، ﴿وما خلقنا السموات والأرض وما بينهما لاعبين﴾ [الدخان/38]. واللعبة للمرة الواحدة، واللعبة: الحالة التي عليها اللاعب، ورجل تلعابة: ذو تلعب (قال أبو بكر ابن دريد: وكل ما جاء من هذا الباب - أي: باب تفعال - مما تدخله الهاء للمبالغة فهو معروف لا يتجاوز إلى غيره، نحو: تكلامة، وتلعابة، وتلقامة، وما أشبهه. انظر: الجمهرة 3/388)، واللعبة: ما يلعب به، والملعب: موضع اللعب، وقيل: لعاب النحل للعسل، ولعاب الشمس: ما يرى في الجو كنسج العنكبوت، وملاعب ظله (انظر: المجمل 3/809) : طائر كأنه يلعب بالظل.

##### Türkçe

- Kelimenin aslı **اللُّعَاب**’dır; o, akıcı tükürüktür. Ve **لَعِبَ يَلْعَبُ لَعْبًا**: **لُعَابُهُ** aktı. (Ebû Osman es-Serkustî dedi: Ve **لَعِبَ لَعْبًا**; ve **أَلْعَبَ**: **لُعَابُهُ** aktı. Ve küçüğe dair denir: **لَعِبَ**; büyüğe dair: **أَلْعَبَ**. Bak: el-Ef‘âl 2/413). Ve **لَعِبَ فُلَانٌ**: fiili, onunla sahih bir maksadı kastetmeyen olduğu zaman; **يَلْعَبُ لَعْبًا**. Dedi: ﴿وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ﴾ [العنكبوت/64]، ﴿وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا﴾ [الأنعام/70]، ve dedi: ﴿أَوَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ﴾ [الأعراف/98]، ﴿قَالُوا أَجِئْتَنَا بِالْحَقِّ أَمْ أَنْتَ مِنَ اللَّاعِبِينَ﴾ [الأنبياء/55]، ﴿وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ﴾ [الدخان/38]. Ve **اللُّعْبَةُ** bir defalık (oluş) içindir; ve **اللُّعْبَةُ**: oyuncunun üzerinde bulunduğu hâl. Ve **رَجُلٌ تَلْعَابَةٌ**: **تَلَعُّب** sahibi. (Ebû Bekir İbn Düreyd dedi: Bu bâbdan gelen her şeyden - yani: **بَابُ تِفْعَال** - **الهاء**’nın mübalağa için dâhil olduğu şey, bilinen (bir kullanımdır); başkasına geçmez; şu gibi: **تَكْلَامَةٌ** ve **تَلْعَابَةٌ** ve **تَلْقَامَةٌ** ve ona benzer. Bak: el-Cemhere 3/388). Ve **اللُّعْبَةُ**: kendisiyle oynanan şey. Ve **الْمَلْعَبُ**: oyun yeri. Ve denildi: **لُعَابُ النَّحْلِ** bal içindir. Ve **لُعَابُ الشَّمْسِ**: havada örümcek ağı dokuması gibi görülen şey. Ve **مُلَاعِبُ ظِلِّهِ** (bak: el-Mücmel 3/809): gölgeyle oynuyormuş gibi olan bir kuş.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ع ب
فلان لعوب ولعّاب ولعبةٌ وتلعابة وهو حسن اللعبة‏.‏
والشطرنج لعبة من اللعب‏.‏
واقعد حتى أفرغ من هذه اللعبة وهذه ألعوبة حسنة‏.‏
والجواري في ملعبهنّ وملاعبهنّ‏.‏
ولعب الصبي‏:‏ سال لعابه‏.‏
قال لبيد يصف آباءه وأجداده‏:‏ لعبت على أكتافهم وحجورهم وليداً وسمّوني مفيداً وعاصما ومن المجاز‏:‏ لعبت بهم الهموم وتلعبت‏.‏
ولعبت الرياح بالدّيار وتلاعبت‏.‏
وشرب لعاب النحل وسال لعاب الشمس وهو الذي تراه يتحدّر من السّماء كنسج العنكبوت في القيظ‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ في صحن يهماء يهتف السّراب بها في قرقرٍ بلعاب الشمس مضروج

##### Türkçe

ل ع ب
Falanca **لعوب** ve **لعّاب** ve **لعبةٌ** ve **تلعابة**dır; o, **اللعبة** bakımından güzeldir.‏
Ve satranç, **اللعب**den bir **لعبة**dir.‏
Ve otur; şu **اللعبة**den boşalıncaya kadar; ve bu, güzel bir **ألعوبة**dur.‏
Ve cariyeler, onların **ملعب**lerinde ve onların **ملاعب**lerinde (dir).‏
Ve çocuğun **لعب**ı: onun salyası aktı.‏
Lebîd, babalarını ve dedelerini vasfederek dedi: “Onların omuzları ve kucakları üzerinde, bir çocuk olarak **لعبت**; ve bana Müfîd ve Âsım adını verdiler.” Ve mecazdan: gamlar onlarla **لعبت** ve **تلعبت**.‏
Ve rüzgârlar diyarlarla **لعبت** ve **تلاعبت**.‏
Ve arının salyasını içti; ve güneşin salyası aktı; o, yaz sıcağında örümcek ağı gibi gökten aşağı süzülürken gördüğün şeydir.‏
Zü’r-Rumme dedi: “Geniş bir düzlükte; serap onunla seslenir; **قرقرٍ** içinde; güneşin salyasıyla boyanmış.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّعِبُ واللَّعْبُ: ضدُّ الجِدِّ، لَعِبَ يَلْعَبُ لَعِـباً ولَعْباً، ولَعَّبَ، وتَلاعَبَ، وتَلَعَّبَ مَرَّة بعد أُخرى؛ قال امرؤُ القيس: تَلَعَّبَ باعِثٌ بذِمَّةِ خالدٍ، *  وأَوْدى عِصامٌ في الخُطوبِ الأَوائل وفي حديث تَميم والجَسَّاسَة: صادَفْنا البحر حين اغْتَلَم، فلَعِبَ بنا الـمَوْجُ شهراً؛ سَمَّى اضطراب الـمَوْج لَعِـباً، لما لم يَسِرْ بهم إِلى الوجْه الذي أَرادوه. ويقال لكل من عَمِلَ عملاً لا يُجْدي عليه نَفْعاً: إِنما أَنتَ لاعِبٌ. وفي حديث الاستنجاءِ: إِن الشيطانَ يَلْعَبُ بمقاعِدِ بني آدم أَي انه يحضُر أَمكنة الاستنجاءِ ويَرْصُدُها بالأَذَى والفساد، لأَنها مواضع يُهْجَرُ فيها ذكر اللّه، وتُكْشَف فيها العوراتُ، فأُمرَ بسَتْرها والامتناع من التَّعَرُّض لبَصَر الناظرين ومَهابِّ الرياح ورَشاش البول، وكلُّ ذلك من لَعِبِ الشيطان. والتَّلْعابُ: اللَّعِبُ، صيغةٌ تدلُّ على تكثير
\<ص:740>
المصدر، كفَعَّل في الفِعْل على غالب الأَمر. قال سيبويه: هذا باب ما تُكَثِّر فيه المصدرَ من فَعَلْتُ، فتُلْحِقُ الزوائد، وتَبْنيه بناءً آخَر، كما أَنك قلتَ في فَعَلْتُ: فَعَّلْتُ، حين كَثَّرْتَ الفعلَ، ثم ذكر المصادر التي جاءَت على التَّفْعال كالتَّلْعاب وغيره؛ قال: وليس شيءٌ من ذلك مصدر فَعَلْتُ، ولكن لما أَردت التكثير، بنيت المصدر على هذا، كما بنيت فَعَلْتُ على فَعَّلْتُ. ورجل لاعِبٌ ولَعِبٌ ولِعِبٌ، على ما يَطَّرِد في هذا النحو، وتِلْعابٌ وتِلْعابة، وتِلِعَّابٌ وتِلِعَّابة، وهو من الـمُثُل التي لم يذكرها سيبويه. قال ابن جني: أَما تِلِعَّابة، فإِن سيبويه، وإِن لم يذكره في الصفاتِ، فقد ذكره في المصادر، نحو تَحَمَّلَ تِحِمَّالاً، ولو أَرَدْتَ المرَّةَ الواحدةَ من هذا لوَجَبَ أَن تكون تِحِمَّالةً، فإِذا ذَكَر تِفِعَّالاً فكأَنه قد ذكره بالهاءِ، وذلك لأَن الهاءَ في تقدير الانفصال على غالب الأَمر، وكذلك القول في تِلِقَّامةٍ، وسيأْتي ذكره. وليس لقائل أَن يَدَّعيَ أَن تِلِعَّابة وتِلِقَّامةً في الأَصل المرَّة الواحدة، ثم وُصِفَ به كما قد يقال ذلك في المصدر، نحو قوله تعالى: إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكم غَوْراً؛ أَي غائِراً، ونحو قوله: فإِنما هي إِقْبالٌ وإِدْبارُ؛ من قِبَلِ أَنَّ مَنْ وَصَفَ بالمصدر، فقال: هذا رجل زَوْرٌ وصَوْمٌ، ونحو ذلك، فإِنما صار ذلك له، لأَنه أَراد المبالغة، ويجعله هو نفس الحدَث، لكثرة ذلك منه، والمرَّة الواحدة هي أَقل القليل من ذلك الفعل، فلا يجوز أَن يريد معنى غايةِ الكَثْرة، فيأْتي لذلك بلفظِ غايةِ القِلَّةِ، ولذلك لم يُجِـيزوا: زيد إِقْبالةٌ وإِدبارة، على زيدٌ إِقْبالٌ وإِدْبارٌ، فعلى هذا لا يجوز أَن يكون قولهم: رجل تِلِعَّابة وتِلِقَّامة، على حَدِّ قولك: هذا رجلٌ صَومٌ، لكن الهاءَ فيه كالهاءِ في عَلاَّمة ونَسَّابة للمبالغة؛ وقولُ النابغة الجَعْدِيّ:
تَجَنَّبْتُها، إِني امْرُؤٌ في شَبِـيبَتي *  وتِلْعابَتي، عن رِيبةِ الجارِ، أَجْنَبُ فإِنه وَضَعَ الاسمَ الذي جَرى صفة موضع المصدر، وكذلك أُلْعُبانٌ، مَثَّل به سيبويه، وفسره السيرافي. وقال الأَزهري: رجل تِلْعابة إِذا كان يَتَلَعَّبُ، وكان كثيرَ اللَّعِبِ. وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه: زعم ابنُ النابغة أَني تِلْعابةٌ؛ وفي حديث آخر: أَنَّ عَليّاً كان تِلْعابةً أَي كثيرَ الـمَزْحِ والـمُداعَبة، والتاءُ زائدة. ورجل لُعَبةٌ: كثير اللَّعِب. ولاعَبه مُلاعبةً ولِعاباً: لَعِبَ معه؛ ومنه حديث جابر: ما لكَ وللعَذارى ولِعابَها؟ اللِّعابُ، بالكسر: مثلُ اللَّعِبِ. وفي الحديث: لا يَـأْخُذَنَّ أَحدُكم مَتاعَ أَخيه لاعِـباً جادّاً؛ أَي يأْخذه ولا يريد سرقته ولكن يريد إِدخال الهمّ والغيظ عليه، فهو لاعبٌ في السرقة، جادٌّ في الأَذِيَّة. وأَلْعَبَ المرأَةَ: جَعَلَها تَلْعَبُ. وأَلْعَبها: جاءَها بما تَلْعَبُ به؛ وقولُ عَبِـيد بن الأَبْرَص: قد بِتُّ أُلْعِـبُها وَهْناً وتُلْعِـبُني، *  ثم انْصَرَفْتُ وهي منِّي على بالِ يحتمل أَن يكون على الوجهين جميعاً.
وجاريةٌ لَعُوبٌ: حَسَنةُ الدَّلِّ، والجمعُ لَعائبُ. قال الأَزهري: ولَعُوبُ اسمُ امرأَة، سميت لَعُوبَ لكثرة لَعِـبها، ويجوز أَن تُسَمَّى لَعُوبَ، لأَنه يُلْعَبُ بها. والـمِلْعَبَة: ثوبٌ لا كُمَّ له (1)
(1 قوله «والملعبة ثوب إلخ» كذا ضبط بالأصل والمحكم، بكسر الميم، وضبطها المجد كمحسنة، وقال شارحه وفي نسخة بالكسر.) ، يَلْعَبُ فيه الصبـيُّ.
\<ص:741>
واللَّعَّابُ: الذي حِرْفَتُه اللَّعِبُ.والأُلْعوبةُ: اللَّعِبُ. وبينهم أُلْعُوبة، مِن اللَّعِبِ. واللُّعْبةُ: الأَحْمَق الذي يُسْخَرُ به، ويُلْعَبُ، ويَطَّرِدُ عليه بابٌ. واللُّعْبةُ: نَوْبةُ اللَّعِبِ. وقال الفراء: لَعِـبْتُ لَعْبةً واحدةً؛ واللِّعْبةُ، بالكسر: نوع من اللَّعِبِ. تقول: رجل حَسَنُ اللِّعْبة، بالكسر، كما تقول: حسَنُ الجِلْسة. واللُّعْبةُ: جِرْم ما يُلْعَبُ به كالشِّطْرَنْج ونحوه. واللُّعْبةُ: التِّمْثالُ. وحكى اللحياني: ما رأَيت لكَ لُعْبةً أَحْسَنَ من هذه، ولم يَزِدْ على ذلك. ابن السكيت يقول: لِـمن اللُّعْبةُ؟ فتضم أَوَّلَها، لأَنها اسمٌ. والشِّطْرَنْجُ لُعْبةٌ، والنَّرْدُ لُعْبة، وكلُّ مَلْعوب به، فهو لُعْبة، لأَنه اسم. وتقول: اقْعُدْ حتى أَفْرُغَ من هذه اللُّعْبةِ. وقال ثعلب: من هذه اللَّعْبةِ، بالفتح، أَجودُ لأَنه أَراد المرّة الواحدةَ من اللَّعِب.
ولَعِـبَت الريحُ بالمنزل: دَرَسَتْه.
ومَلاعِبُ الريح: مَدارِجُها. وتركتُه في مَلاعِب الجنّ أَي حيث لا يُدْرَى أَيْنَ هو.
ومُلاعِبُ ظِلِّه: طائرٌ بالبادية، وربما قيل خاطِفُ ظِلِّه؛ يُثَنَّى فيه المضافُ والمضافُ إِليه، ويُجْمَعانِ؛ يقال للاثنين: ملاعِـبا ظِلِّهِما، وللثلاثة: مُلاعِـباتُ أَظْلالِهِنّ، وتقول: رأَيتُ مُلاعِـباتِ أَظْلالٍ لـهُنَّ، ولا تقل أَظْلالِهنّ، لأَنه يصير معرفة. وأَبو بَرَاء: هو مُلاعِبُ الأَسِنَّةِ عامِرُ بن مالك بن جعفرِ بن كِلابٍ، سُمي بذلك يوم السُّوبان، وجعله لبيدٌ مُلاعِبَ الرِّماحِ لحاجته إِلى القافية؛ فقال: لو أَنَّ حَيّاً مُدْرِكَ الفَلاحِ، *  أَدْرَكَه مُلاعِبُ الرِّماحِ واللَّعَّابُ: فرسٌ من خيل العرب، معروف؛ قال الهذلي:
وطابَ عن اللَّعَّابِ نَفْساً ورَبَّةً، *  وغادَرَ قَيْساً في الـمَكَرِّ وعَفْزَرا ومَلاعِبُ الصبيانِ والجواري في الدار من دِياراتِ العرب: حيث يَلْعَبُونَ، الواحدُ مَلْعَبٌ. واللُّعَابُ: ما سال من الفم. لَعَبَ يَلْعَبُ، ولَعِبَ، وأَلْعَبَ: سالَ لُعابُه، والأُولى أَعلى. وخَصَّ الجوهريُّ به الصبـيَّ، فقال: لَعَبَ الصبـيُّ؛ قال لبيد: لَعَبْتُ على أَكْتافِهِمْ وحُجورِهِمْ *  وَلِـيداً، وسَمَّوْني لَبِـيداً وعاصِمَا ورواه ثعلب: لَعِـبْتُ على أَكتافهم وصدورهم، وهو أَحسنُ. وثَغْرٌ مَلْعُوبٌ أَي ذو لُعَاب. وقيل لَعَبَ الرجلُ: سالَ لُعابُه، وأَلْعَبَ: صارَ له لُعابٌ يَسِـيلُ من فمه. ولُعَابُ الحية والجَرادِ: سَمُّهما. ولُعاب النَّحْلِ: ما يُعَسِّلُه، وهو العَسَلُ. ولُعَابُ الشَّمْس: شيء تَراه كأَنه يَنْحَدِر من السماءِ إِذا حَمِـيَتْ وقامَ قائمُ الظَّهِـيرة؛ قال جرير: أُنِخْنَ لتَهْجِـيرٍ، وقَدْ وَقَدَ الـحَصَى، *  وذابَ لُعَابُ الشَّمْسِ فَوْقَ الجماجم قال الأَزهري: لُعَابُ الشَّمْسِ هو الذي يقال له مُخَاطُ الشَّيْطانِ، وهو السَّهَام، بفتح السين، ويقال له: ريق الشمس، وهو شِـبْهُ الخَيْطِ، تَراه في الـهَواءِ إِذا اشْتَدَّ الـحَرُّ ورَكَدَ الـهَواءُ؛ ومَن قال: إِن لُعَابَ الشَّمْسِ السَّرَابُ، فقد أَبطلَ؛ إِنما السَّرَابُ الذي يُرَى كأَنه ماءٌ جارٍ نِصْفَ النهار، وإِنما يَعْرِفُ هذه الأَشْياءَ مَن لَزِمَ الصَّحارِي
\<ص:742>
 والفَلَوات، وسار في الـهَواجر فيها. وقِـيل: لُعابُ الشمس ما تراه في شِدَّة الحرّ مِثْلَ نَسْجِ العنكبوت؛ ويقال: هو السَّرابُ. والاسْتِلْعابُ في النخل: أَن يَنْبُتَ فيه شيء من البُسْر، بعد الصِّرام. قال أَبو سعيد: اسْتَلْعَبَتِ النخلةُ إِذا أَطْلَعَتْ طَلْعاً، وفيها بقيةٌ من حَمْلها الأَوَّل؛ قال الطرماح يصف نخلة:
أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي *  قد أَنى، إِذْ حانَ وقتُ الصِّرام واللَّعْباءُ: سَبِخةٌ معروفة بناحية البحرين، بحِذاءِ القَطِـيفِ، وسِـيفِ البحرِ. وقال ابن سيده: اللَّعْباءُ موضع؛ وأَنشد الفارسي: تَرَوَّحْنا من اللَّعْباءِ قَصْراً،  *  وأَعْجَلْنا إِلاهةَ أَنْ تَـؤُوبا ويروى: الإِلهةَ، إِلاهةُ اسم للشمس.

##### Türkçe

**اللَّعِبُ** ve **اللَّعْبُ**: **الجِدِّ**’in zıddı; **لَعِبَ يَلْعَبُ** **لَعِـباً** ve **لَعْباً** (diye gelir); ve **لَعَّبَ**, ve **تَلاعَبَ**, ve **تَلَعَّبَ** bir kereden sonra bir kere (tekrar tekrar); İmru’ul-Kays dedi ki:
تَلَعَّبَ باعِثٌ بذِمَّةِ خالدٍ، *  وأَوْدى عِصامٌ في الخُطوبِ الأَوائل

Ve **تَميم** ile **الجَسَّاسَة** hadîsinde: “Denizi, azgınlaştığı sırada bulduk; dalga bir ay bizi **لَعِبَ** etti”; dalganın çalkantısını, onları istedikleri yöne götürmediği için, **لَعِـباً** diye adlandırdı. Ve kendisine fayda sağlamayan bir işi yapan herkes için denir: “Sen ancak **لاعِبٌ**’sin.” Ve **الاستنجاءِ** hadîsinde: “Şeytan, Âdemoğullarının oturaklarıyla **يَلْعَبُ**”; yani istincâ yerlerinde bulunur ve onları eziyet ve fesatla gözetler; çünkü onlar, Allah’ın zikrinin terk edildiği yerlerdir ve oralarda avretler açılır; bu yüzden onları örtmek, bakanların bakışına, rüzgârların estiği yerlere ve idrar sıçramasına maruz kalmaktan kaçınmak emredildi; bunların hepsi şeytanın **لَعِبِ**’indendir.

Ve **التَّلْعابُ**: **اللَّعِبُ**; masdarın çoğaltılmasına delâlet eden bir sîga; çoğu durumda fiildeki **فَعَّل** gibi. Sîbeveyh dedi ki: Bu, **فَعَلْتُ**’tan masdarı çoğalttığın, ziyadeleri eklediğin ve onu başka bir bina üzere kurduğun bâbdır; tıpkı senin **فَعَلْتُ**’ta, fiili çoğalttığın zaman **فَعَّلْتُ** demen gibi. Sonra **التَّفْعال** üzere gelen masdarları, **التَّلْعاب** ve başkası gibi, zikretti; dedi ki: Bunların hiçbirisi **فَعَلْتُ**’un masdarı değildir; fakat çoğaltmayı istediğinde masdarı bunun üzerine bina ettin; tıpkı **فَعَلْتُ**’u **فَعَّلْتُ** üzerine bina ettiğin gibi.

Ve bir adam **لاعِبٌ** ve **لَعِبٌ** ve **لِعِبٌ** (bu türde düzenli olarak yürüdüğü üzere); ve **تِلْعابٌ** ve **تِلْعابة**; ve **تِلِعَّابٌ** ve **تِلِعَّابة**; bu, Sîbeveyh’in zikretmediği örneklerdendir.

İbn Cinnî dedi ki: **تِلِعَّابة**’ye gelince; Sîbeveyh, onu sıfatlarda zikretmemiş olsa da, masdarlarda zikretmiştir; meselâ **تَحَمَّلَ تِحِمَّالاً**. Eğer bundan tek bir kereyi isteseydin, mutlaka **تِحِمَّالةً** olması gerekirdi. O, **تِفِعَّالاً**’ı zikredince, sanki onu **الهاء** ile zikretmiş gibidir; çünkü **الهاء** çoğu durumda ayrılma takdirindedir. **تِلِقَّامةٍ** hakkında söz de böyledir; onun zikri gelecektir. Bir söyleyenin, **تِلِعَّابة** ve **تِلِقَّامةً**’nin aslında tek bir kere (anlamı) olduğunu, sonra masdarda denildiği gibi onunla vasıflandırıldığını iddia etmesi yoktur; meselâ Yüce Allah’ın sözü: **إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكم غَوْراً**; yani **غائِراً**; ve şu söz gibi: **فإِنما هي إِقْبالٌ وإِدْبارُ**. Çünkü masdarla vasıflandıran kimse, “Bu adam **زَوْرٌ** ve **صَوْمٌ**” ve bunun benzeri dediğinde, bu ancak mübalağa istediği içindir; onu, kendisinden çokça vuku bulduğu için, bizzat hadisenin kendisi yapar. Tek bir kere ise o fiilden en azın en azıdır; o hâlde, çokluğun nihayeti mânâsını isteyip bunun için azlığın nihayetinin lafzını getirmesi câiz olmaz. Bu yüzden “Zeyd **إِقْبالةٌ** ve **إِدبارة**”yi, “Zeyd **إِقْبالٌ** ve **إِدْبارٌ**” üzerine câiz görmediler. Buna göre, onların “adam **تِلِعَّابة** ve **تِلِقَّامة**” sözünün, senin “bu adam **صَومٌ**” demen sınırında olması câiz değildir; fakat ondaki **الهاء**, mübalağa için **عَلاَّمة** ve **نَسَّابة**’daki **الهاء** gibidir. Ve en-Nâbiga el-Ca‘dî’nin sözü:
تَجَنَّبْتُها، إِني امْرُؤٌ في شَبِـيبَتي *  وتِلْعابَتي، عن رِيبةِ الجارِ، أَجْنَبُ

Çünkü o, sıfat olarak yürüyen ismi masdarın yerine koymuştur. Aynı şekilde **أُلْعُبانٌ** da; Sîbeveyh onunla örnek verdi ve es-Sîrâfî onu açıkladı. El-Ezherî dedi ki: Adam **تِلْعابة** olur; eğer **يَتَلَعَّبُ** ise ve **اللَّعِبِ**’i çok ise. Ali, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: “İbn en-Nâbiga, benim **تِلْعابةٌ** olduğumu zannetti” dedi; başka bir hadîste: “Ali **تِلْعابةً** idi”; yani **الـمَزْحِ** ve **الـمُداعَبة**’si çoktu; **التاءُ** zâiddir. Ve adam **لُعَبةٌ**: **اللَّعِبِ**’i çok.

Ve onu **مُلاعبةً** ve **لِعاباً** ile **لاعَبه**: onunla **لَعِبَ** etti; bundan Câbir hadîsi: “Senin ne işin var, genç kızlarla ve onların **لِعابَها**’sıyla?” **اللِّعابُ**, kesre ile: **اللَّعِبِ** gibidir. Ve hadîste: “Sizden biriniz, kardeşinin eşyasını **لاعِـباً جادّاً** olarak almasın”; yani onu alır, çalmak istemez; fakat ona keder ve öfke sokmak ister; o, hırsızlıkta **لاعبٌ**, eziyette **جادٌّ**’dır.

Ve kadını **أَلْعَبَ**: onu **تَلْعَبُ** eder (oynar hâle getirir). Ve onu **أَلْعَبها**: ona, onunla oynayacağı şeyi getirdi; ‘Ubeyd b. el-Ebras’ın sözü:
قد بِتُّ أُلْعِـبُها وَهْناً وتُلْعِـبُني، *  ثم انْصَرَفْتُ وهي منِّي على بالِ
iki vechin ikisine birden ihtimal taşır.

Ve **لَعُوبٌ** bir câriye: **الدَّلِّ**i güzel (nazı hoş); cem‘i **لَعائبُ**. El-Ezherî dedi ki: Ve **لَعُوبُ** bir kadının adıdır; **لَعِـبها** çok olduğu için **لَعُوبَ** diye adlandırıldı; ve **لَعُوبَ** diye adlandırılması câizdir; çünkü onunla **يُلْعَبُ** (oynanır).

Ve **الـمِلْعَبَة**: kolu olmayan bir elbise (1); içinde çocuk **يَلْعَبُ**.
\<ص:740>
(1 “**والملعبة ثوب إلخ**” sözü: asılda ve **المحكم**’de böyle ضبط edilmiştir; **الميم**’in kesresiyle; **المجد** onu **كمحسنة** gibi ضبط etti; şârihi dedi ki: bir nüshada kesre iledir.)

\<ص:741>
Ve **اللَّعَّابُ**: mesleği **اللَّعِبُ** olan. Ve **الأُلْعوبةُ**: **اللَّعِبُ**. Ve aralarında **أُلْعُوبة** vardır; **اللَّعِبِ**’dendir. Ve **اللُّعْبةُ**: kendisiyle alay edilen ahmak; onunla eğlenilir ve bir bâb ona düzenli olarak yürür. Ve **اللُّعْبةُ**: oyunun nöbeti (bir defalık sırası). Ferrâ dedi ki: “Bir tek **لَعْبةً** oynadım”; ve **اللِّعْبةُ**, kesre ile: **اللَّعِبِ**’den bir tür. Dersin ki: adam **حَسَنُ اللِّعْبة** (kesre ile); tıpkı “**حسَنُ الجِلْسة**” dediğin gibi. Ve **اللُّعْبةُ**: **الشِّطْرَنْج** ve benzeri gibi, kendisiyle oynanan bir cisim. Ve **اللُّعْبةُ**: heykel. El-Lihyânî nakletti: “Senin için bundan daha güzel bir **لُعْبةً** görmedim”; bunun üzerine bir şey artırmadı. İbn es-Sikkît der ki: “**لِـمن اللُّعْبةُ؟**” (oyuncak kimin?) dersin; başını damme yaparsın; çünkü o bir isimdir. **الشِّطْرَنْجُ** bir **لُعْبةٌ**’dir; **النَّرْدُ** bir **لُعْبة**’dir; kendisiyle oynanan her şey, **لُعْبة**’dir; çünkü o bir isimdir. Ve dersin ki: “Bu **اللُّعْبةِ**’den boşalıncaya kadar otur.” Sa‘leb dedi ki: “Bu **اللَّعْبةِ**’den” (fetha ile) daha iyidir; çünkü o, **اللَّعِبِ**’den tek bir kereyi kastetti.

Ve rüzgâr menzille **لَعِـبَت**: onu silip eskitti.

Ve rüzgârın **مَلاعِبُ**’i: onun geçitleri (izlediği yollar). Ve onu, cinlerin **مَلاعِب**’inde bıraktım; yani nerede olduğu bilinmeyen yerde.

Ve **مُلاعِبُ ظِلِّه**: çölde bir kuştur; bazen “**خاطِفُ ظِلِّه**” denir; onda muzâf ve muzâfun ileyh ikil yapılır ve ikisi de çoğul yapılır; iki kişi için: **ملاعِـبا ظِلِّهِما** denir; üç (dişi) için: **مُلاعِـباتُ أَظْلالِهِنّ**; ve dersin ki: “Onlar için **مُلاعِـباتِ أَظْلالٍ** gördüm”; “**أَظْلالِهنّ**” deme; çünkü o zaman marife olur. Ve Ebû Berâ’: o, **مُلاعِبُ الأَسِنَّةِ** olan Âmir b. Mâlik b. Ca‘fer b. Kilâb’dır; **السُّوبان** günü böyle adlandırıldı. Lebîd, kafiyeye ihtiyacı için onu **مُلاعِبَ الرِّماحِ** yaptı; şöyle dedi:
لو أَنَّ حَيّاً مُدْرِكَ الفَلاحِ، *  أَدْرَكَه مُلاعِبُ الرِّماحِ

Ve **اللَّعَّابُ**: Arap atlarından bir attır; bilinir; el-Huzelî dedi ki:
وطابَ عن اللَّعَّابِ نَفْساً ورَبَّةً، *  وغادَرَ قَيْساً في الـمَكَرِّ وعَفْزَرا

Ve Arap diyarlarından, evde çocukların ve câriyelerin **مَلاعِبُ**’i: oynadıkları yerlerdir; teki **مَلْعَبٌ**.

Ve **اللُّعَابُ**: ağızdan akan şey. **لَعَبَ يَلْعَبُ**, ve **لَعِبَ**, ve **أَلْعَبَ**: onun **لُعابُه** aktı; birincisi daha üstündür. Cevherî onu çocuğa tahsis etti; dedi ki: “Çocuk **لَعَبَ**”; Lebîd dedi ki:
لَعَبْتُ على أَكْتافِهِمْ وحُجورِهِمْ *  وَلِـيداً، وسَمَّوْني لَبِـيداً وعاصِمَا
Sa‘leb onu şöyle rivayet etti: “**لَعِـبْتُ** onların omuzları ve göğüsleri üzerinde”; bu daha güzeldir.

Ve **ثَغْرٌ مَلْعُوبٌ**: yani **لُعَاب** sahibi. Ve “adam **لَعَبَ**” denildi: **لُعابُه** aktı. Ve **أَلْعَبَ**: onun için, ağzından akan bir **لُعابٌ** oldu. Ve yılanın ve çekirgenin **لُعَابُ**’u: onların zehiridir. Ve arının **لُعَابُ**’u: onun bal yaptığı şeydir; o da baldır. Ve güneşin **لُعَابُ**’u: gökten iner gibi gördüğün bir şey; sıcak şiddetlendiğinde ve öğle vaktinin dikeni kalktığında; Cerîr dedi ki:
أُنِخْنَ لتَهْجِـيرٍ، وقَدْ وَقَدَ الـحَصَى، *  وذابَ لُعَابُ الشَّمْسِ فَوْقَ الجماجم
El-Ezherî dedi ki: Güneşin **لُعَابُ**’u, **مُخَاطُ الشَّيْطانِ** denilen şeydir; o da **السَّهَام**’dır ( **السين**’in fethasıyla); ona “güneşin tükürüğü” de denir; o, ipliğe benzer bir şeydir; havada görürsün; sıcak şiddetlendiğinde ve hava durgunlaştığında. Kim “güneşin **لُعَابُ**’u seraptır” derse, bâtıl kılmıştır; serap ancak, gün ortasında akan su gibi görülen şeydir. Bu şeyleri ancak çöllere ve ıssızlıklara yapışan ve onlarda öğle sıcağında yürüyen kimse bilir. Ve denildi: güneşin **لُعابُ**’u, şiddetli sıcakta örümcek ağı dokusu gibi gördüğün şeydir; ve denilir: o seraptır.

Ve hurmada **الاسْتِلْعابُ**: **الصِّرام**’dan sonra, onda **البُسْر**’dan bir şeyin bitmesidir. Ebû Sa‘îd dedi ki: Hurma ağacı **اسْتَلْعَبَتِ**; yani bir **طَلْعاً** çıkardı; onda ilk yükünden bir kalıntı varken; et-Tırmâh bir hurma ağacını vasfederek dedi ki:
أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي *  قد أَنى، إِذْ حانَ وقتُ الصِّرام

Ve **اللَّعْباءُ**: Bahreyn tarafında, **القَطِـيفِ**’in ve deniz kıyısının hizasında, bilinen bir tuzla. İbn Sîde dedi ki: **اللَّعْباءُ** bir yerdir; el-Fârisî şu beyti okudu:
تَرَوَّحْنا من اللَّعْباءِ قَصْراً،  *  وأَعْجَلْنا إِلاهةَ أَنْ تَـؤُوبا
Şöyle de rivayet edilir: **الإِلهةَ**; **إِلاهةُ** güneşin adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ع ب * * اللَّعِبُ * معروف و * اللَّعْبُ * مثله و * لَعِبَ * من باب طرِب و * لِعْباً * أيضا بوزن عِلْم و * تَلَعَّبَ * أي لَعِبَ مرة بعد أخرى ورجل * تِلْعابةٌ * بالكسر كثير اللعب و * التَّلْعابُ * بالفتح المصدر و * لُعابُ * النحل العسل و * اللُّعَابُ * ما يسيل من الفم و * لَعَب * الصبي من باب قطع سأل لُعابُهُ و * لُعَابُ * الشمس ما تراه في شدة الحر مثل نسيج العنكبوت وقيل هو السَّراب

##### Türkçe

* ل ع ب * **اللَّعِبُ** bilinen (ma‘rûf)tır ve **اللَّعْبُ** onun gibidir; ve **لَعِبَ** “طَرِبَ” bâbındandır; ve **لِعْباً** da (vardır), “عِلْم” vezninde; ve **تَلَعَّبَ** yani bir defadan sonra bir defa daha **لَعِبَ** etti; ve bir adam **تِلْعابةٌ** (kesre ile): çok oyun oynayan; ve **التَّلْعابُ** (fetha ile) masdardır; ve **لُعابُ** arının balıdır; ve **اللُّعَابُ** ağızdan akan şeydir; ve **لَعَب** çocuk “قَطَعَ” bâbındandır: **لُعابُهُ** (onun salyası) sordu; ve **لُعَابُ** güneş: şiddetli sıcakta örümcek ağı dokuması gibi gördüğün şeydir; ve denildi ki o **السَّراب**dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لعب ، كسمع ، لعبا بفتح فسكون ، ولعبا ككتف ، وهذا هو الأصل، ولعبا بكسر فسكون ، وبه صدر الجوهري ، وعبارة المصباح لعب، يلعب ، لعبا بفتح اللام وكسر العين ، ويجوز تخفيفه بكسر اللام وسكون العين . قال ابن قتيبة : ولم يسمع في التخفيف فتح اللام مع السكون . قال شيخنا : فهو مسدرك على المصنف ، لأنه ثابت في أصوله الصحيحة ، وقد سقط في بعضها، على أنه قد حكاه أبو جعفر اللبلي في شرح الفصيح عن مكي ، وادعي أن هذا مطرد في كل ثلاثي مكسور الوسط حلقيه ، اسما كان أو فعلا . ذكر مثله كثير من النحويين في نعم وبئس . وتلعابا بالفتح ، كما في الصحاح . ولعب بالتشديد ، وتلعب مرة بعد أخرى ؛ قال امرؤ القيس:
  تلـعـب بـاعـث بـذمة خـالـد                      وأودى عصام في الخطوب الأوائل

  وتلاعب ، كل ذلك ضد: جد. وفي الحديث:  لا يأخذن أحدكم متاع أخيه لاعبا جادا  أي : يأخذه ولا يريد سرقة ، ولكن يريد إدخال الهم والغيظ عليه ، فهو لاعب في السرقة ، جاد في الأذية . وفي حديث تميم والجساسة :  صادفنا البحر حين اغتلم ، فلعب بنا الموج شهرا  سمى اضطراب الموج لعبا ، لما لم يسر بهم إلى الوجه الذي أرادوه . ويقال لكل من عمل عملا لا يجدي عليه نفعا : إنما أنت لاعب . والتلعاب: اللعب ، صيغة تدل على تكثير المصدر ، كفعل في الفعل، على غالب الأمر . قال سيبويه: هذا باب ما تكثر فيه المصدر من فعلت ، فتلحق الزوائد ، وتبنيه بناء آخر ، كما أنك قلت في فعلت : فعلت ، حين كثرت الفعل ؛ ثم ذكر المصادر التي جاءت على التفعال ، كالتلعاب وغيره . وهو لاعب ، ولعب ككتف : هذه الألفاظ استعملوها مصدرا ، وصفة دالة على الفاعل كما هو ظاهر في كلامه ، ولعب بكسرتين على ما يطرد هذا النحو ، وألعبان كعنفوان ، مثل به سيبويه ، وفسره السيرافي ، ولعبة بضم فسكون لعبة كهمزة ، وفرق بينهما الصاغاني فقال : لعبة ، كهمزة : كثير اللعب ، ولعبة ، بالضم : يلعب به ، وهذا قد يأتي قريبا . وتلعيبة بالكسر، وهذه عن الفراء، وتلعاب ، وتلعابة ، يكسران يفتحان ، وتلعاب ، وتلعابة بالكسر وتشديد العين فيهما ، وهو من المثل التي لم يذكرها سيبويه ، ومثله في أمالي أبي بكر بن السراج . قال ابن جني : أما تلعابة ، فإن سيبويه ، وإن لم يذكره في الصفات ، فقد ذكره في المصادر ، نحو تحمل تحمالا . ولو أردت المرة الواحدة من هذا ، لوجب أن يكون تحمالة . فإن ذكر تفعالا ، فكأنه قد ذكره بالهاء ، وذلك لأن الهاء في تقدير الانفصال على غالب الأمر ، وكذلك القول في تلقامة ، وسيأتي ذكره . وفي اللسان : وليس القائل أن يدعى أن تلعابة و وتلقامة في الأصل المرة الواحدة ، ثم وصف به ، كما قد يقال فؤ ذلك المصدر ، نحو قاله تعالى  إن أصبح ماؤكم غورا  أي غائرا ، ونحوه قولها :
  فإنما هي إقبال وإدبار ثم قال فعلى هذا ، لا يجوز أن يكون قولهم : رجل تلعابة وتلقامة ، على حد قولك هذا رجل صوم ، لكن الهاء في علامة ونسابة للمبالغة ، وقول النابغة الجعدي :
  تجنبتها إني امرؤ في شبيبتـي                      وتلعابتي عن ريبة الجار أجنب فإنه وضع الاسم على الذي جرى صفة موضع المصدر . وفي الصحاح : رجل تلعابة ، وفي نسخة التهذيب مضبوط بالتشديد والكسر : إذا كان يتلعب ، وكان كثير اللعب . وضبط في الصحاح ، اللعب هذا ، بالكسر والسكون . وفي حديث على :  زعم ابن النابغة أني تلعابة وفي حديث آخر : إن عليا كان تلعابة  ، أي : كثير المزح والمداعبة ، والتاء زائدة . يقال :بنيهم ألعوبة ، بالضم : أي : لعب والملعب : موضعه ، أي : اللعب . وملاعب الصبيان الجواري في الديار من ديارات العرب حيث يلعبون ولاعبها ملاعبة، ولعابا ، أي : لعب معها ، ومنه حديث جابر :  مالك وللعذاري ولعابها  اللعاب ، بالكسر : مثل اللعب . وألعبها : جعلها تلعب ، أو ألعبها : جاء ها بما تلعب به . وقول عبيد بن الأبرص :
  قد بت ألعبها وهنا وتلعـبـنـي                      ثم انصرفت وهي مني على بال

  يحتمل أن يكون على الوجهين جميعا . واللعوب ، كصبور : الجارية الحسنة الدل . والذي في المحكم والصحاح : جارية لعوب : حسنة الدل ، والجمع لعائب . لعوب ، بلا لام : من أسمائهن . قال الأزهري : سميت لعوبا لكثرة لعبها ، ويجوز أن تسمى لعوبا لأنه يلعب بها . والملعبة ، كمحسنة وفي نسخة : الملعبة ، بالكسر : ثوب بلاكم ، وفي نسخة : لاكم له يلعب فيه الصبي ، ومثله في لسان العرب . واللعبة ، بالضم : التمثال : زاده على الجوهري . اللعبة : جزم ما يلعب به ،كالشطرنج ونحوه كالنرد ، كما في الصحاح . وحى اللحياني : ما رأيت لك لعبة أحسن من هذه ، ولم يزد على ذلك . وقال ابن السكيت : تقول لمن اللعبة ? فتضم أولها ، لأنها اسم . والشطرنج ، لعبة ، والنرد لعبة . وكل ملعوب به ، فهو لعبة ، لأنه اسم . وتقول : أقعد حتى أفرغ من هذه اللعبة، وقال ثعلب : من هذه اللعبة ، بالفتح ؛ أجود ؛ لأنه أراد المرة الواحدة من اللعب ، كذا في الصحاح . اللعبة : الأحمق الذي يسخر به ويلعب ، ويطرد عليه باب فعلة. اللعبة: نوبة اللعب . وقال الفراء : لعبت لعبة واحدة . واللعبة ، بالكسر : نوع من اللعب ، مثل الركبة والجلسة ، تقول : فلان حسن اللعبة ، كما تقول : حسن الجلسة ، كذا في الصحاح . ومن المجاز : لعبت الريح بالمنزل : درسته . وتلاعبت وملاعب الريح : مدارجها . وتركته في ملاعب الجن : أي: لا يدري أين هو . وملاعب ظله ، بالضم : طائر بالبادية ، وربما قيل : خاطف ظله ، يثنى فيه المضاف والمضاف إليه ، ويجمعان ، فيقال : للاثنين : ملاعبا ظلهما ، وللثلاثة : ملاعبات أظلالهن ، وتقول : رأيت ملاعبات أظلال لهن ولا تقول : أظلالهن ، لأنه يصير معرفة . وكان يقال لأبي براء ملاعب الأسنة . وهو عامر بن مالك بن جعفر بن كلاب ، سمى بذلك يوم السوبان ، وجعله لبيد ملاعب الرماح لحاجته إلى القافية ، فقال :
  لو أن حيا مدرك الفلاح                      أدركه ملاعب الرماح في حاشية الصحاح : ذكر الآمدي ، في كتاب المؤتلف والمختلف في أسماء الشعراء : أن ملاعب الأسنة لقب ثلاثة من الشعراء: أحدهم هذا المذكور : والثاني عبد الله بن الحصين بن يزيد الحارثي . والثالث أوس بن مالك الجرمي ، وهو القائل:
  إذا نطقت في بـطـن واد حـمـامة                      دعت ساق حر حر فابكيا فارس الورد وقولا فتي الفتيان الأسنة الورد واللعاب ، ككتان : الذي حرفته اللعب. وفرس م ، أي : معروف من خيل العرب ، قال الهذلي :
  وطاب عن اللعاب نفسا وربـه                      وغادر قيسا في المكر وعفزرا اللعاب ، كالغراب : ما سال من الفم ، يقال : لعب يلعب ، ولعب يلعب كمنع وسمع ، الثانية عن ابن دريد : إذا سال لعابه كألعب إلعابا .و الأولى أعلى . وخص الجوهري به الصبي ، فقال : لعب الصبي ، قال لبيد :
  لعبت على أكتافهم وحجورهم                      وليدا وسموني مفيدا وعاصما

  وكذا في الصحاح . وقال الصاغاني : روى قول لبيد بالوجهين . ورواه ثعلب :  وصدورهم  بدل  حجورهم  وهو أحسن ، وفيه : ألعب الصبي : إذا صار له لعاب يسيل من فيه . من المجاز : شرب لعاب النحل ، وهو عسله . وفي لسان العرب : ما يعسله ، وهو العسل . من المجاز : سال لعاب الشمس : شيء تراه كأنه ينحدر من السماء إذا حميت وقام قائم الظهيرة ، قال جرير :
  أنخن لتهجير وقد وقد الحـصـى                      وذاب لعاب الشمس فوق الجماجم وقال الأزهري : لعاب الشمس هو الذي يقال له مخاط الشيطان ، وهو السهام ، بفتح السين ، ويقال له : ريق الشمس وهو شبيه الخيط ، تراه ، في الهواء إذا أشتد الحر ، وركد الهواء . ومن قال إن لعاب الشمس السراب ، فقد أبطل إنما ؛ السراب الذي يرى كأنه ماء حار نصف النهار ، وإنما يعرف هذه الأشياء من لزم الصحارى والفلوات ، وسار في الهواجر ، وقيل : لعاب الشمس : ما تراه في شدة الحر مثل نسج العنكبوت ، ويقال : هو السراب . كذا في الصحاح . واللعباء . ممدود : موضع كثير الحجارة بحزم بني عوال ، قاله ابن سيده ، وأنشد الفارسي :
  تروحنا من اللعباء قصرا                      وأعجلنا الإهة أن تؤوبا ويروي الإلإهة  ، وقال : إلاهة اسم الشمس . اللعباء : سبخة م أي معروفة بالبحرين بحذاء القطيف وسيف البحر ، منها الكلاب اللعبانية نسبة إلى اللعباء ، على قياس ، كما قاله الصاغاني . اللعباء أيضا : أرض باليمن . والاستلعاب في النخل : أن ينبت فيه شيء من البسر بعد الصرام ، بالكسر . قال أبو سعيد : استلعبت النخلة : إذا أطلعت طلعا ، وفيها بقية من حملها الأول . قال الطرماح يصف نخلة:
  ألحقت ما استلعبت بـالـذي                      قد أني إذ حان وقت الصرام لعب الصبي ، وألعب ثغر ملعوب ، أي: ذو لعاب يسيل . واللعبة البربرية ، بالضم : دواء كالسور نجان يجلب من نواحي إفريقية يغش به السور نجان، مسمنة بالفتح . ذكرها ابن البيطار ، والحكيم داوود ، وغيرهما من الأطباء . ورجل لعبة ، بالضم أي : أحمق يلعب به ويسخر ، ولا يخفى أنه قد تقدم بعينه ، فذكره كالتكرار . وفي الأساس : تقول : فلان لعوب ولعاب ، وهذه ألعوبة حسنة . وفي غيره : لعاب الحية والجراد : سمهما . ومن المجاز : لعلبت به : تلعبت .

##### Türkçe

**لعب**; **سمع** gibi; **لعبا** (açık **اللام** sonra sükûn) ve **لعبا** **كتف** gibi; ve bu asıldır. Ve **لعبا** (kesre sonra sükûn); bununla Cevherî söze başladı. **المصباح**’ın ibaresi: **لعب**، **يلعب**، **لعبا** (**اللام**’ın fethası ve **العين**’in kesresiyle); ve **اللام**’ın kesresi ve **العين**’in sükûnu ile hafifletilmesi caizdir. İbn Kuteybe dedi: Hafifletmede sükûn ile birlikte **اللام**’ın fethası işitilmemiştir. Şeyhimiz dedi: O hâlde bu, musannif üzerine bir müstedrektir; çünkü onun sahih asıllarında sabittir, bazılarında düşmüştür; bununla beraber Ebû Ca‘fer el-Leblî bunu **الفصيح** şerhinde Mekkî’den nakletmiştir; ve bunun, ortası kesreli olup iki harfi boğaz harfi olan her üçlüde—isim olsun fiil olsun—muttarid olduğu iddia edilmiştir. Bunun benzerini birçok nahivci **نعم** ve **بئس** hakkında zikretmiştir. Ve **تلعابا** fetha ile; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **لعب** şeddeli; ve **تلعب** bir defadan sonra bir defa; İmru’ul-Kays dedi:
  **تلـعـب بـاعـث بـذمة خـالـد                      وأودى عصام في الخطوب الأوائل**

Ve **تلاعب**; bütün bunlar **جد**’in zıddıdır. Hadiste:  “Sizden biri, kardeşinin eşyasını şaka ederek ciddî olarak almasın”  yani: onu alır ve hırsızlık istemez; fakat ona keder ve öfke sokmak ister; o hâlde hırsızlıkta oyuncudur, eziyette ciddîdir. Temîm ve **الجساسة** hadîsinde:  “Denizi, kabardığı sırada bulduk; dalga bir ay bize oyun oynadı”  dalganın çalkantısını **لعبا** diye adlandırdı; çünkü onları istedikleri yöne götürmedi. Fayda sağlamayan bir iş yapan herkes için denir: “Sen ancak **لاعب**sın.” **التلعاب**: **اللعب**; masdarın çoğaltılmasına delâlet eden bir sîga; çoğunlukla, fiilde fiil gibi. Sîbeveyh dedi: Bu, **فعلت**’ten masdarın çokça geldiği babdır; ziyadeleri ilhak edersin ve onu başka bir bina üzere kurarsın; tıpkı fiil çoğaldığında **فعلت**’te “**فعلت**” demen gibi; sonra **التفعال** üzere gelen masdarları, **التلعاب** ve başkası gibi, zikretti. Ve o **لاعب**tır; ve **لعب** **كتف** gibi: bu lafızları masdar ve—onun sözünde açık olduğu üzere—fâile delâlet eden sıfat olarak kullanmışlardır. Ve **لعب** iki kesre ile, bu nahvin muttarid olduğu üzere. Ve **ألعبان** **عنفوان** gibi; Sîbeveyh bununla misal verdi; Sîrâfî onu açıkladı. Ve **لعبة** (damme sonra sükûn), **همزة** gibi **لعبة**; ikisi arasında Sâgânî ayırım yaptı ve dedi: **لعبة** **همزة** gibi: oyunu çok olan; **لعبة** (damme ile): kendisiyle oynanan; bu yakında gelebilir. Ve **تلعيبة** kesre ile; bu Ferrâ’dan. Ve **تلعاب** ve **تلعابة**; ikisi de kesrelenir, fethalanır. Ve **تلعاب** ve **تلعابة** kesre ile ve ikisinde de **العين**’in şeddelenmesiyle; bu, Sîbeveyh’in zikretmediği misallerdendir; benzeri Ebû Bekir b. es-Serrâc’ın **أمالي**’sindedir. İbn Cinnî dedi: **تلعابة**’ya gelince; Sîbeveyh, onu sıfatlarda zikretmemiş olsa da, masdarlarda zikretmiştir; **تحمل تحمالا** gibi. Eğer bundan bir tek defayı isteseydin, **تحمالة** olması gerekirdi. **تفعالا**’yı zikredince, sanki onu **الهاء** ile zikretmiş gibidir; bu, **الهاء**’nın çoğunlukla ayrılma takdirinde olmasındandır; **تلقامة** hakkında söz de böyledir; onun zikri gelecektir. **اللسان**’da: “Söyleyenin, **تلعابة** ve **تلقامة**’nın aslında bir tek defa olduğu, sonra onunla vasıflandırıldığı iddia edilmez; nitekim o masdar hakkında denebilir; Allah’ın sözü gibi:  **إن أصبح ماؤكم غورا**  yani: **غائرا**; ve onun sözüne benzer:
  **فإنما هي إقبال وإدبار**” Sonra dedi: Buna göre, onların “**رجل تلعابة وتلقامة**” sözünün, “bu adam **صوم**dur” sözün gibi olması caiz değildir; fakat **الهاء**, **علامة** ve **نسابة**’da mübalağa içindir. Nâbiga el-Ca‘dî’nin sözü:
  **تجنبتها إني امرؤ في شبيبتـي                      وتلعابتي عن ريبة الجار أجنب**
Çünkü o, ismi—sıfatın yürüdüğü şeye—masdarın yerine koymuştur. **الصحاح**’ta: **رجل تلعابة**. **التهذيب** nüshasında şedde ve kesre ile ضبط edilmiştir: **يتلعب** olduğu ve oyunu çok olduğu zaman. **الصحاح**’ta da bu **اللعب** kesre ve sükûn ile ضبط edilmiştir. Ali hadîsinde:  “İbn en-Nâbiga, benim **تلعابة** olduğumu zannetti.” Başka bir hadîste: “Şüphesiz Ali **تلعابة** idi”; yani: mizahı ve şakalaşması çoktu; **التاء** ziyadedir. Denir: “Onların oğulları **ألعوبة**” (damme ile); yani: oyun. **الملعب**: onun yeri; yani: oyun. **ملاعب الصبيان**: Arapların diyarlarından diyarlar içinde, oynadıkları yerlerdeki câriyeler. Ve onunla **ملاعبة** olarak oynadı; ve **لعابا**; yani: onunla oynadı. Ondan Câbir hadîsi:  “Senin **العذاري** ile ve onların **لعابها** ile ne işin var?” **اللعاب** kesre ile: **اللعب** gibidir. Ve **ألعبها**: onu oynattı; yahut **ألعبها**: ona, kendisiyle oynayacağı şeyi getirdi. Ubeyd b. el-Ebras’ın sözü:
  **قد بت ألعبها وهنا وتلعـبـنـي                      ثم انصرفت وهي مني على بال**

İki vecih üzere de muhtemeldir. **اللعوب** **صبور** gibi: nazı güzel olan câriye. **المحكم** ve **الصحاح**’ta olan: **جارية لعوب**: nazı güzel; çoğulu **لعائب**. **لعوب** (lâmsız): onların isimlerindendir. Ezherî dedi: O, oyunu çok olduğu için **لعوبا** diye adlandırıldı; ve kendisiyle oynandığı için **لعوبا** diye adlandırılması caizdir. **الملعبة** **محسنة** gibi; bir nüshada: **الملعبة** kesre ile: kolsuz elbise. Bir nüshada: kolu olmayan; çocuk onun içinde oynar. Benzeri **لسان العرب**’dadır. Ve **اللعبة** (damme ile): heykel; bunu Cevherî’ye ziyade etti. **اللعبة**: kendisiyle oynanan şeyin cinsi; satranç gibi ve ona benzer tavla gibi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Lihyânî rivayet etti: “Bundan daha güzel bir **لعبة** senin için görmedim”; bundan fazlasını artırmadı. İbn es-Sikkît dedi: “**اللعبة** kimin?” dersin; başını dammelersin; çünkü o isimdir. Satranç bir **لعبة**’dir; tavla bir **لعبة**’dir. Kendisiyle oynanan her şey **لعبة**’dir; çünkü o isimdir. Ve dersin: “Bu **اللعبة**’den boşalıncaya kadar otur.” Sa‘leb dedi: “Bu **اللعبة**’den” fetha ile; daha düzgündür; çünkü o, oyundan bir tek defayı kastetti; **الصحاح**’ta böyledir. **اللعبة**: kendisiyle alay edilen ve oynanan ahmak; ve ona **فعلة** babı muttarid olur. **اللعبة**: oyun nöbeti. Ferrâ dedi: “Bir tek **لعبة** oynadım.” Ve **اللعبة** kesre ile: oyundan bir tür; **الركبة** ve **الجلسة** gibi; dersin: “Falanın **اللعبة**’si güzeldir”; “**الجلسة**’si güzeldir” dediğin gibi; **الصحاح**’ta böyledir. Mecazdan: “Rüzgâr evle oynadı”: onu silip eskitti. Ve “Rüzgâr **تلاعبت**”: rüzgârın **ملاعب**’i: onun geçitleri. Ve “Onu **ملاعب الجن** içinde bıraktım”: yani nerede olduğunu bilmez. Ve **ملاعب ظله** (damme ile): çölde bir kuş; bazen **خاطف ظله** denir. Orada muzaf ve muzafun ileyh ikilenir ve ikisi de çoğul yapılır; iki kişi için: “**ملاعبا ظلهما**”; üç kişi için: “**ملاعبات أظلالهن**” denir. Ve dersin: “Onlar için **ملاعبات أظلال** gördüm”; “**أظلالهن**” demezsin; çünkü o zaman marife olur. Ebû Berâ’ için “**ملاعب الأسنة**” denirdi. O, Âmir b. Mâlik b. Ca‘fer b. Kilâb’dır; **السوبان** günü bununla adlandırıldı. Lebîd, kafiyeye ihtiyacı için onu “**ملاعب الرماح**” yaptı ve dedi:
  **لو أن حيا مدرك الفلاح                      أدركه ملاعب الرماح**
**الصحاح** hâşiyesinde: Âmidî’nin, şairlerin isimlerinde **المؤتلف والمختلف** kitabında, “**ملاعب الأسنة**”nin üç şairin lakabı olduğunu zikrettiği: birincisi bu zikredilen; ikincisi Abdullah b. el-Husayn b. Yezîd el-Hârisî; üçüncüsü Evs b. Mâlik el-Cermî; o, şunu söyleyendir:
  **إذا نطقت في بـطـن واد حـمـامة                      دعت ساق حر حر فابكيا فارس الورد وقولا فتي الفتيان الأسنة الورد**
Ve **اللعاب** **كتان** gibi: mesleği oyun olan. Ve “**فرس م**”: yani Arap atlarından bilinen bir at. Huzelî dedi:
  **وطاب عن اللعاب نفسا وربـه                      وغادر قيسا في المكر وعفزرا**
**اللعاب** **الغراب** gibi: ağızdan akan şey. Denir: **لعب** **يلعب**; ve **لعب** **يلعب** **منع** ve **سمع** gibi; ikincisi İbn Düreyd’dendir: **لعاب**’ı aktığı zaman; **ألعب** **إلعابا** gibi. Birincisi daha yüksektir. Cevherî onu çocukla tahsis etti ve dedi: “Çocuk **لعب** etti.” Lebîd dedi:
  **لعبت على أكتافهم وحجورهم                      وليدا وسموني مفيدا وعاصما**

Ve aynı şekilde **الصحاح**’ta. **الصاغاني** dedi ki: **لبيد**’in sözünü iki vecihle rivayet etti. Onu **ثعلب** şöyle rivayet etti: **وصدورهم** (lafzıyla), **حجورهم** yerine; bu daha güzeldir. Ve onda: **ألعب الصبي**: ağzından akan bir salyası olduğunda. Mecazdan: **شرب لعاب النحل**; o, onun balıdır. **لسان العرب**’da: onun bal yaptığı şey; o da baldır.

Mecazdan: **سال لعاب الشمس**: ısındığında ve öğle vaktinin dikeni dikildiğinde gökten iniyormuş gibi gördüğün bir şey. **جرير** dedi ki:

  Sıcağın öğle vaktine doğru çöktük; çakıl taşları kızmıştı,
                      ve güneşin salyası kafataslarının üstünde eridi.

**الأزهري** dedi ki: **لعاب الشمس** denilen şey, **مخاط الشيطان** denilendir; o da **السهام**’dır, **السين**’in fethiyle. Ve ona **ريق الشمس** denir; o ipliğe benzer; şiddetli sıcak olduğunda ve hava durgunlaştığında onu havada görürsün. Kim **لعاب الشمس**’ın **السراب** olduğunu söylerse, ancak iptal etmiş olur; **السراب** öğlenin yarısında sıcak su gibi görülen şeydir. Bu şeyleri ancak çöllere ve ıssız düzlüklerine yapışıp kalan ve öğle sıcağında yürüyen kimse bilir. Ve denildi ki: **لعاب الشمس**: şiddetli sıcakta örümcek dokusu gibi gördüğün şeydir; ve denilir ki: o **السراب**’dır. Aynı şekilde **الصحاح**’ta.

Ve **اللعباء**. Medli: **حزم بني عوال**’da taşları çok olan bir yer; bunu **ابن سيده** söyledi. Ve **الفارسي** şu beyti okudu:

  **اللعباء**’dan akşama doğru kısa bir mesafe yürüdük,
                      ve **الإهة**’nin dönmesine acele ettik.

Ve **الإلإهة** diye de rivayet edilir. Ve dedi ki: **إلاهة** güneşin adıdır.

**اللعباء**: **سبخة**; yani **البحرين**’de **القطيف** ve denizin kıyısı hizasında bilinen (bir yer). Ondan **الكلاب اللعبانية**; **اللعباء**’a nispetle, kıyasa göre; **الصاغاني**’nin dediği gibi. **اللعباء** ayrıca: Yemen’de bir toprak.

Hurma ağaçlarında **الاستلعاب**: **الصرام**’dan sonra, kesre ile, onda **البسر**’den bir şeyin bitmesidir. **أبو سعيد** dedi ki: **استلعبت النخلة**: bir salkım çıkardığında ve onda ilk yükünden bir kalıntı bulunduğunda. **الطرماح** bir hurma ağacını vasfederek dedi ki:

  **بالـذي**’ye **ما استلعبت**’i ekledi,
                      çünkü **الصرام** vaktinin geldiği zaman olgunlaştı.

**لعب الصبي**; ve **ألعب ثغر**: **ملعوب**; yani ağzından akan salyası olan.

Ve Berberî **اللعبة**’si, damme ile: **السور نجان** gibi bir ilaç; Afrika taraflarından getirilir; onunla **السور نجان** tağşiş edilir; fetha ile **مسمنة**. Onu **ابن البيطار** ve **الحكيم داوود** ve hekimlerden başkaları zikretti.

Ve **رجل لعبة**, damme ile; yani kendisiyle oynanan ve alay edilen ahmak. Ve gizli değildir ki bu, aynen daha önce geçmiştir; onu tekrar gibi zikretti.

Ve **الأساس**’ta: dersin ki: falan **لعوب** ve **لعاب**’dır; ve bu güzel bir **ألعوبة**’dur.

Ve başkasında: **لعاب الحية والجراد**: ikisinin zehri.

Ve mecazdan: **لعلبت به**: **تلعبت**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَعِبَ
1 لَعِبَ ذ , aor. لَعَبَ , inf. n. لَعِبٌ (which is the original [and most common] form, TA) and لِعْبٌ (S, K: the latter of these inf. ns. contracted from the former, Msb) and لَعْبٌ (K: also contracted from the first: not heard by IKt; but authorized by Mekkee, and, accord. to him, agreeable with a constant rule, applicable in the case of any word of a similar measure having a guttural letter as its medial radical, whether a noun or verb: (TA:) and أُلْعُوبَةٌ (S, K) and تَلْعَابٌ; (K; but this last has an intensive, or a frequentative, signification; S;) and ↓ لعّب (K) and ↓ تلعّب (S, K: but this last has a frequentative [or an intensive] signification; S; [and so too has that immediately preceding it;]) and ↓ تلاعب; (K;) He played, sported, gamed, jested, or joked: contr. of جَدَّ, which signifies “ he was serious, or in earnest. ” (K.) [You say] بَيْنَهُمْ أُلْعُوبَةٌ Between them is playing, sporting, or the like. (K.) [And so] ↓ لَاعَبَهَا, (inf. n. مُلَاعَبَةٌ and لِعَابٌ, TA,) He played, sported, gamed, jested, or joked, with her: (K:) [he toyed, dallied, or wantoned, with her:] and لَاعَبْتُ الرَّجُلَ, inf. n. ملاعبة, I played, &c., with the man. (S) ― -b2- لَعِبَتِ الرِّيحُ بِالمَنْزِلِ, and ↓ تَلَاعَبَت, (tropical:) [The wind sported with the lighting-place, or place of abode]: i. e., obliterated the traces of it. (TA.) ― -b3- لَعِبَ بِنَا المَوْجُ [The waves sported with us]: the commotion of the waves is called “ sporting ” because it does not convey the voyagers to the quarter whither they desire to go. (TA, from a trad.) -A2- لَعَبَ, (and لَعِبَ, K,) aor. لَعَبَ , inf. n. لَعْبٌ; (S, K;) and ↓ العب; (K;) He (a child, S) slavered; drivelled; emitted a flow of slaver or drivel from his mouth. (S, K.) The first word is the most approved: (TA:) or الصَّبِىُّ ↓ العب signifies the child became slavering, or drivelling. (S.)

3 لَاْعَبَ see 1.

أَلْعَبَهَا
4 أَلْعَبَهَا ذ He made her to play, sport, or game, &c., (with him: accord. to the CK:) or he brought her a thing with which to play, &c. (K.) -A2- See 1.

تلعّب
5 تلعّب ذ He played time after time. (S.) See 1.

6 تَلَاْعَبَ see 1.

استلعبت النَّخْلَةُ
10 استلعبت النَّخْلَةُ ذ The palm-tree produced some unripe dates after its other we had been cut off: (K:) or produced, or put forth, a spadix or more, having yet upon it some remains of its first produce of fruit. (Aboo-Sa'eed.)

لَعْبٌ
لَعْبٌ ذ for عَلْبٌ: see the latter.

لِعْبٌ
لِعْبٌ ذ : see لَعِبٌ

لَعِبٌ
لَعِبٌ ذ and ↓ لِعِبٌ (with two kesrehs, agreeably with a constant rule obtaining in cases of this kind, [whereby the measure فَعِلٌ is changed into فِعِلٌ, the medial radical letter being a guttural,] TA, [but in the CK and a MS. copy, ↓ لِعْبٌ, which is also regularly changed from the first,]) and ↓ أُلْعُبَانٌ and ↓ لُعَبَةٌ (K) and ↓ لُعْبَةٌ (TA, as from the K, [but not found by me in any copy of the latter work,]) and ↓ تِلْعِيبَةٌ and ↓ تِلْعَابٌ (K) and ↓ تِلْعَابَةٌ (S, K) and ↓ تَلْعَابٌ and ↓ تَلْعَابَةٌ and ↓ تِلِعَّابٌ and ↓ تِلِعَّابَةٌ (K: the last like تِلِقَّامَةٌ: the ة is added to give [additional] intensiveness to the signification, as in the cases of عَلَّامَةٌ and نَسَّابَةٌ: it is also used by En-Nلbighah El-Jaadee in the place of an inf. n.: TA) and ↓ لَعُوبٌ [which is common to both genders] and ↓ لَعَّابٌ (A, &c.) One who plays, sports, games, jests, or jokes, much, or often; a great player, sporter, &c. (S, K.)

لِعِبٌ
لِعِبٌ ذ : see لَعِبٌ.

لَعْبَةٌ
لَعْبَةٌ ذ (Th, S) and ↓ لُعْبَةٌ (ISk, S, K) A turn in play, in a game, &c.; a single act of a play or game &c. (S, K, &c.) [You say] ↓ لِمَنَ اللُّعْبَةُ [Whose turn is it to play?] with dammeh to the ل, because it is a subst.; (ISk;) [and] أُقْعُدْ أَفْرُغَ مِنْ ↓ هٰذِهِ اللُّعْبَةِ [Sit until I finish this turn of the game]: but accord. to Th, it is better to say من هذه اللَّعْبَةِ, with fet-hah; because what is meant is a single turn in the game. (S.) ― -b2- لَعِبْتُ لَعْبَةً وَاحِدَةً [I played one game]. (Fr.) -A2- اللَّعْبَةُ البَرْبَرِيَّةُ (in some copies of the K, ↓ اللُّعْبَةُ) A certain medicine, resembling what is called السُّورَنْجَانُ, which fattens. (K.)

لُعْبَةٌ
لُعْبَةٌ ذ Anything with which one plays, as شِطْرَنْج and the like, (S, K,) and نَرْد. (S.) See also لَعْبَةٌ. ― -b2- A man with whom one plays, sports, or jests: (K:) one who is a laughing-stock: (TA:) a stupid fellow, or fool, whom one mocks, laughs at, or ridicules; a stupid laughing-stock (K.) ― -b3- An image or effigy [with which to play: a puppet: so the word signifies in the present day]. (K.) [It was probably sometimes applied to A crucifix. And hence, or perhaps from its resemblance to a man with outstretched arms, it is applied by some post-classical writers to A cross; and anything in the form of a cross.] ― -b4- The image that is seen in the black of the eye when a thing faces it; also called عَيْرٌ. (Aboo-Tلlib, in L, art. عير.) ― -b5- See لَعِبٌ.

لِعْبَةٌ
لِعْبَةٌ ذ A mode, or manner, of playing, sporting, gaming, &c. You say, فُلَانٌ حَسَنُ اللِّعْبَةِ [Such a one has a good manner of playing, &c. (S.)

لُعَبَةٌ
لُعَبَةٌ ذ : see لَعِبٌ.

لُعَابٌ
لُعَابٌ ذ What flows from the mouth; slaver; drivel. (S, K.) ― -b2- [Mucilage of plants. See S, art. لزج &c.] ― -b3- لُعَابُ النَّخْلِ (tropical:) The honey of the date-palm. (S, K.) ― -b4- لُعَابُ الشَّمْسِ (tropical:) A thing (that one sees, TA) as though descending from the sky, at the time of the mid-day heat; (K;) what one sees in a time of intense heat, resembling cobwebs: [i. e. gossamer:] also said to be the سَرَاب, or mirage: (S:) it is what is called مُخَاطُ الشَّيْطَانِ, and سَهَامٌ, and رِيقُ الشَّمْسِ, resembling threads, seen in the air when the heat is intense and the air calm: and he who asserts the لعاب الشمس to be the سراب says what is false; for that is the سراب that is seen at mid-day resembling running water: only he knows these things who has been constantly in the deserts, and has journeyed during the mid-day heats. (Az.) [In Egypt, in very hot and calm weather, I have seen, though very rarely, great quantities of the filmy substances above mentioned, resembling delicate and silky white cobwebs, generally of stringy forms, floating in the air.]

جَارِيَةٌ لَعُوبٌ
جَارِيَةٌ لَعُوبٌ ذ A playful, sportive, or gamesome, damsel: (S:) one who coquets prettily, with affected coyness: (K:) pl. لَعَائِبُ. (TA.) See also لَعِبٌ.

لَعَّابٌ
لَعَّابٌ ذ One whose business or occupation is playing, gaming, or the like; a player by profession. (TA.) See also لَعِبٌ.

لَاعِبٌ
لَاعِبٌ ذ Playing, sporting, gaming, jesting, or joking. (TA.) See also لَعِبٌ. ― -b2- لَا يَأْخُذَنَّ أَحَدُكُمْ مَتَاعَ أَخِيهِ لَاعِبًا جَادًّا [By no means shall any one of you take the property of his brother in play (and) in earnest]: by this is meant taking a thing without meaning to steal it, but meaning to vex and anger the owner; so that the taker is in play with respect to theft, but in earnest in annoying. (TA, from a trad.) ― -b3- اِنَّمَا أَنْتَ لَاعِبٌ [Thou art only playing]: said to anyone who does what is unprofitable. (TA.)

أُلْعُوبَةٌ
أُلْعُوبَةٌ ذ A thing with which one plays (Mz, 40th نوع.) [See also لُعْبَةٌ.] ― -b2- Also an inf. n. of لَعِبَ. (S, K.)

أُلْعَبَانٌ
أُلْعَبَانٌ ذ : see لَعِبٌ.

مَلْعَبٌ
مَلْعَبٌ ذ A place of playing, sporting, gaming, or the like; a place where plays, games, or sports, are performed: (S, K:) pl. مَلَاعِبُ. (TA.) ― -b2- مَلَاعِبُ الرِّيحِ [pl. (tropical:) The sporting-places of the wind;] places where the wind blows, or has blown, vehemently: syn. مَدَارِجُهَا. (K.) ― -b3- تَرَكْتُهُ فِى مَلَاعِبِ الجِنِّ (tropical:) [I left him in the sporting-places of the Jinn, or genii]: i. e., in such a place that he did not know where he was. (TA.)

مُلْعِبَةٌ
مُلْعِبَةٌ ذ and (as in the CK and a MS. copy) ↓ مِلْعَبَةٌ A garment without sleeves, in which a boy plays. (K.)

مُلَعِّبٌ
مُلَعِّبٌ ذ [Exuding mucilage]; applied to a plant: likened to a foolish person slavering: (TA, in art. حمق.) [See البَقْلَةُ الحَمْقَاءُ in art. حمق.]

مُلَاعِبُ ظِلِّهِ
مُلَاعِبُ ظِلِّهِ ذ A certain bird; (S, K;) found in the desert; (TA;) sometimes called خَاطِفُ ظِلِّهِ, (S, Msb,) [see art. خطف,] because of the swiftness with which it pounces down: it has a green (or gray, أَخْضَر,) back, white belly, long wings, and short neck. (Msb.) Of two you say مُلَاعِبَا ظِلَّيْهِمَا; and of three, مُلَاعِبَاتُ أَظْلَالِهِنَّ; because the appellation becomes determinate. (TA. [But see ظِلٌّ.])

ثَغْرٌ مَلْعُوبٌ
ثَغْرٌ مَلْعُوبٌ ذ Teeth, or fore teeth, &c., having slaver or drivel, upon or about them. (S, K.)

تَلعَابٌ
تَلعَابٌ ذ and تِلْعَابٌ, تَلْعَابَةٌ and تِلْعَابَةٌ, تِلْعِيبَةٌ, تِلِعَّابٌ and تِلِعَّابَةٌ, see لَعِبٌ.

##### Türkçe

**لَعِبَ**
1 **لَعِبَ** ذ, muzâri‘i **لَعَبَ**, mastar ismi **لَعِبٌ** (ki bu aslî [ve en yaygın] şekildir, TA) ve **لِعْبٌ** (S, K: bu ikincisi, o birinciden kısaltılmıştır, Msb) ve **لَعْبٌ** (K: bu da birinciden kısaltılmıştır: IKt tarafından işitilmemiştir; fakat Mekkee tarafından cevaz verilmiştir ve ona göre, sabit bir kaideye uygundur; orta kök harfi boğaz harfi olan, ister isim ister fiil olsun, benzer vezindeki her kelime hakkında uygulanır: (TA:) ve **أُلْعُوبَةٌ** (S, K) ve **تَلْعَابٌ**; (K; fakat bu sonuncu şiddetli, yahut çokça tekrarlanan, bir anlam taşır; S;) ve ↓ **لعّب** (K) ve ↓ **تلعّب** (S, K: fakat bu sonuncu çokça tekrarlanan [yahut şiddetli] bir anlam taşır; S; [ve hemen ondan önce gelen de böyledir;]) ve ↓ **تلاعب**; (K;) O oynadı, eğlendi, oyun oynadı, şakalaştı yahut latife yaptı: **جَدَّ**’ın zıddıdır; bu da “o ciddi oldu, yahut ciddiyetle yaptı” demektir. (K.) [Denir ki] **بَيْنَهُمْ أُلْعُوبَةٌ** Aralarında oyun, eğlence yahut benzeri vardır. (K.) [Ve yine] ↓ **لَاعَبَهَا**, (mastar ismi **مُلاَعَبَةٌ** ve **لِعَابٌ**, TA,) O, onunla (kadınla) oynadı, eğlendi, oyun oynadı, şakalaştı yahut latife yaptı: (K:) [onunla oynaştı, cilveleşti, yahut şehvetle oynadı:] ve **لَاعَبْتُ الرَّجُلَ**, mastar ismi **ملاعبة**, Ben adamla oynadım, vb. (S)
― -b2- **لَعِبَتِ الرِّيحُ بِالمَنْزِلِ**, ve ↓ **تَلَاعَبَت**, (mecazen:) [Rüzgâr konak yerinde, yahut ikamet yerinde, oynadı]: yani onun izlerini sildi. (TA.)
― -b3- **لَعِبَ بِنَا المَوْجُ** [Dalgalar bizimle oynadı]: dalgaların çalkantısına “oynama” denilmiştir; çünkü yolcuları gitmek istedikleri yöne ulaştırmaz. (TA, bir rivayetten.)

-A2- **لَعَبَ**, (ve **لَعِبَ**, K,) muzâri‘i **لَعَبَ**, mastar ismi **لَعْبٌ**; (S, K;) ve ↓ **العب**; (K;) O (bir çocuk, S) salya akıttı; ağzından salya aktı; ağzından salya akıntısı çıkardı. (S, K.) Birinci lafız en makbul olandır: (TA:) yahut **الصَّبِىُّ** ↓ **العب** çocuğun salyalı, yahut salya akıtır, hâle gelmesi demektir. (S.)

3 **لَاْعَبَ** bkz. 1.

**أَلْعَبَهَا**
4 **أَلْعَبَهَا** ذ O, onu oynattı, eğlendirdi, oyun oynattı, vb., (onunla: CK’ye göre:) yahut ona, onunla oynayacağı vb. bir şey getirdi. (K.) -A2- Bkz. 1.

**تلعّب**
5 **تلعّب** ذ O, defalarca oynadı. (S.) Bkz. 1.

6 **تَلَاْعَبَ** bkz. 1.

**استلعبت النَّخْلَةُ**
10 **استلعبت النَّخْلَةُ** ذ Hurma ağacı, diğerleri kesilip koparıldıktan sonra bir miktar ham hurma verdi: (K:) yahut, üzerinde ilk meyve veriminin kalıntılarından hâlâ bir şeyler bulunan bir ya da daha çok salkım çıkardı yahut verdi. (Aboo-Sa'eed.)

**لَعْبٌ**
**لَعْبٌ** ذ **عَلْبٌ** yerine: ikincisine bkz.

**لِعْبٌ**
**لِعْبٌ** ذ : bkz. **لَعِبٌ**

**لَعِبٌ**
**لَعِبٌ** ذ ve ↓ **لِعِبٌ** (iki kesre ile; bu tür durumlarda cari olan sabit bir kaideye göre, [buna göre vezin **فَعِلٌ**, **فِعِلٌ**’e çevrilir; orta kök harfi boğaz harfi olmak üzere,] TA, [fakat CK’de ve bir yazma nüshada, ↓ **لِعْبٌ**, ki bu da birinciden düzenli olarak çevrilmiştir,]) ve ↓ **أُلْعُبَانٌ** ve ↓ **لُعَبَةٌ** (K) ve ↓ **لُعْبَةٌ** (TA, K’dan olarak, [fakat ben o eserin hiçbir nüshasında bulmadım,]) ve ↓ **تِلْعِيبَةٌ** ve ↓ **تِلْعَابٌ** (K) ve ↓ **تِلْعَابَةٌ** (S, K) ve ↓ **تَلْعَابٌ** ve ↓ **تَلْعَابَةٌ** ve ↓ **تِلِعَّابٌ** ve ↓ **تِلِعَّابَةٌ** (K: sonuncusu **تِلِقَّامَةٌ** gibidir: anlamı [daha fazla] şiddetlendirmek için **ة** eklenmiştir; **عَلَّامَةٌ** ve **نَسَّابَةٌ** örneklerinde olduğu gibi: ayrıca En-Nلbighah El-Jaadee tarafından bir mastar ismi yerine kullanılmıştır: TA) ve ↓ **لَعُوبٌ** [ki iki cins için ortaktır] ve ↓ **لَعَّابٌ** (A, vb.) Çokça, yahut sık sık, oynayan, eğlenen, oyun oynayan, şakalaşan yahut latife yapan; çok büyük oyuncu, eğlenceci, vb. (S, K.)

**لِعِبٌ**
**لِعِبٌ** ذ : bkz. **لَعِبٌ**.

**لَعْبَةٌ**
**لَعْبَةٌ** ذ (Th, S) ve ↓ **لُعْبَةٌ** (ISk, S, K) Oyunda, bir oyunda, vb. bir sıra; bir oyun yahut oyun oynama vb. tek bir defa. (S, K, vb.) [Denir ki] ↓ **لِمَنَ اللُّعْبَةُ** [Oynama sırası kimin?] **ل** üzerine damme ile; çünkü o bir isimdir; (ISk;) [ve] **أُقْعُدْ أَفْرُغَ مِنْ** ↓ **هٰذِهِ اللُّعْبَةِ** [Bu oyun sırasını bitirinceye kadar otur]: fakat Th’ye göre, fet-ha ile **من هذه اللَّعْبَةِ** demek daha iyidir; çünkü murad, oyunda tek bir sıradır. (S.)
― -b2- **لَعِبْتُ لَعْبَةً وَاحِدَةً** [Bir oyun oynadım]. (Fr.)
-A2- **اللَّعْبَةُ البَرْبَرِيَّةُ** (K’nın bazı nüshalarında, ↓ **اللُّعْبَةُ**) **السُّورَنْجَانُ** denilene benzeyen, semirten, belli bir ilaç. (K.)

**لُعْبَةٌ**
**لُعْبَةٌ** ذ Satranç ve benzeri gibi, (S, K,) ve **نَرْد** gibi, insanın onunla oynadığı her şey. (S.) Ayrıca **لَعْبَةٌ**’ye de bkz.
― -b2- Kendisiyle oynanan, eğlenilen yahut şakalaşılan bir adam: (K:) alay konusu olan kimse: (TA:) kendisiyle alay edilen, ona gülünüp onunla istihza edilen ahmak yahut budala; ahmak bir alay konusu. (K.)
― -b3- [Onunla oynamak için] bir suret yahut heykel: [bir kukla: kelime günümüzde böyle anlam taşır]. (K.)
― -b4- Bir şey ona karşı durduğunda gözün siyahında görülen suret; buna **عَيْرٌ** da denir. (Aboo-Tلlib, L’de, madde **عير**.)
― -b5- Bkz. **لَعِبٌ**.

**لِعْبَةٌ**
**لِعْبَةٌ** ذ Oynama, eğlenme, oyun oynama, vb. bir tarz yahut biçim. Denir ki, **فُلَانٌ حَسَنُ اللِّعْبَةِ** [Falanca, oynama vb. bakımından güzel bir tarza sahiptir]. (S.)

**لُعَبَةٌ**
**لُعَبَةٌ** ذ : bkz. **لَعِبٌ**.

**لُعَابٌ**
**لُعَابٌ** ذ Ağızdan akan şey; salya. (S, K.)
― -b2- [Bitkilerin sümüksü özü. S’ye bkz., madde **لزج** vb.]
― -b3- **لُعَابُ النَّخْلِ** (mecazen:) Hurma ağacının balı. (S, K.)
― -b4- **لُعَابُ الشَّمْسِ** (mecazen:) Öğle sıcağı vaktinde, gökten iniyormuş gibi görülen bir şey; (K;) şiddetli sıcak vaktinde görülen, örümcek ağına benzeyen şey: [yani havada uçuşan ince ağ: gossamer:] bunun **السَّرَاب** (serap) olduğu da söylenir: (S:) buna **مُخَاطُ الشَّيْطَانِ**, ve **سَهَامٌ**, ve **رِيقُ الشَّمْسِ** denir; ipliklere benzer; sıcak şiddetli ve hava sakin iken havada görülür: ve **لعاب الشمس**’ın **السراب** olduğunu ileri süren yalan söylemiştir; çünkü o, öğle vakti koşan suya benzer görülen **السراب**tır: bu şeyleri ancak çöllerde sürekli bulunmuş ve öğle sıcağında yolculuk etmiş olan bilir. (Az.)

**جَارِيَةٌ لَعُوبٌ**
**جَارِيَةٌ لَعُوبٌ** ذ Oyunbaz, eğlenceli yahut oyun seven bir cariye: (S:) yapmacık naz ile güzelce cilveleşen: (K:) çoğulu **لَعَائِبُ**. (TA.) Ayrıca **لَعِبٌ**’e de bkz.

**لَعَّابٌ**
**لَعَّابٌ** ذ İşi yahut mesleği oyun oynamak, kumar oynamak yahut benzeri olan; meslekten oyuncu. (TA.) Ayrıca **لَعِبٌ**’e de bkz.

**لَاعِبٌ**
**لَاعِبٌ** ذ Oynayan, eğlenen, oyun oynayan, şakalaşan yahut latife yapan. (TA.) Ayrıca **لَعِبٌ**’e de bkz.
― -b2- **لَا يَأْخُذَنَّ أَحَدُكُمْ مَتَاعَ أَخِيهِ لَاعِبًا جَادًّا** [Sizden hiçbiri, kardeşinin malını oyunla (ve) ciddiyetle almasın]: bununla, çalmak kastı olmaksızın, fakat sahibini üzmek ve öfkelendirmek kastıyla bir şeyi almak murad edilmiştir; böylece alan kimse, hırsızlık bakımından oyundadır; fakat rahatsız etmede ciddidir. (TA, bir rivayetten.)
― -b3- **اِنَّمَا أَنْتَ لَاعِبٌ** [Sen ancak oynuyorsun]: faydasız olanı yapan kimseye söylenir. (TA.)

**أُلْعُوبَةٌ**
**أُلْعُوبَةٌ** ذ İnsanının onunla oynadığı bir şey. (Mz, 40. **نوع**.) [Ayrıca **لُعْبَةٌ**’ye de bkz.]
― -b2- Ayrıca **لَعِبَ**’ın bir mastar ismidir. (S, K.)

**أُلْعَبَانٌ**
**أُلْعَبَانٌ** ذ : bkz. **لَعِبٌ**.

**مَلْعَبٌ**
**مَلْعَبٌ** ذ Oynama, eğlenme, oyun oynama yahut benzeri yeri; oyunların, oyunların yahut sporların icra edildiği yer: (S, K:) çoğulu **مَلَاعِبُ**. (TA.)
― -b2- **مَلَاعِبُ الرِّيحِ** [çoğul (mecazen:) Rüzgârın oynama yerleri;] rüzgârın şiddetle estiği yahut esmiş olduğu yerler: eş anlamlısı **مَدَارِجُهَا**. (K.)
― -b3- **تَرَكْتُهُ فِى مَلَاعِبِ الجِنِّ** (mecazen:) [Onu cinlerin oynama yerlerinde bıraktım]: yani, nerede olduğunu bilmediği bir yerde. (TA.)

**مُلْعِبَةٌ**
**مُلْعِبَةٌ** ذ ve (CK’de ve bir yazma nüshada olduğu gibi) ↓ **مِلْعَبَةٌ** Kolsuz bir elbise; bir çocuğun içinde oynadığı. (K.)

**مُلَعِّبٌ**
**مُلَعِّبٌ** ذ [Sümüksü öz çıkaran]; bir bitkiye söylenir: salya akıtan ahmak kimseye benzetilmiştir: (TA, madde **حمق**.) [Madde **حمق**’ta **البَقْلَةُ الحَمْقَاءُ**’ya bkz.]

**مُلَاعِبُ ظِلِّهِ**
**مُلَاعِبُ ظِلِّهِ** ذ Belli bir kuş; (S, K;) çölde bulunur; (TA;) bazen **خَاطِفُ ظِلِّهِ** diye adlandırılır, (S, Msb,) [madde **خطف**’a bkz,] çünkü aşağıya atılışındaki sürat sebebiyledir: onun yeşil (yahut gri, **أَخْضَر,**) bir sırtı, beyaz karnı, uzun kanatları ve kısa boynu vardır. (Msb.) İki kişi için **مُلَاعِبَا ظِلَّيْهِمَا** dersin; üç kişi için **مُلَاعِبَاتُ أَظْلَالِهِنَّ**; çünkü lakap belirli hâle gelir. (TA. [Fakat **ظِلٌّ**’e bkz.])

**ثَغْرٌ مَلْعُوبٌ**
**ثَغْرٌ مَلْعُوبٌ** ذ Üzerinde yahut çevresinde salya bulunan dişler, yahut ön dişler, vb. (S, K.)

**تَلعَابٌ**
**تَلعَابٌ** ذ ve **تِلْعَابٌ**, **تَلْعَابَةٌ** ve **تِلْعَابَةٌ**, **تِلْعِيبَةٌ**, **تِلِعَّابٌ** ve **تِلِعَّابَةٌ**, bkz. **لَعِبٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَعَبَ
لَعَبَ A ( n. ac. لَعْب 1 ),
a.  Slobbered, drivelled, dribbled, slavered. _ast;

لَعِبَ
لَعِبَ A ( n. ac. لَعْب 1 ,  لِعْب 2 ,  لَعِب 5 ,  تَلْعَاْب 62 ),
a.  Played; sported, gamed, gambolled; joked, jested; toyed, dallied.

b.  [ Bi ], Played at ( game ); played upon ( instrument of music ).

c.  see supra.

لَعَّبَ
لَعَّبَ II ,
a.  see ( لَعِبَ ) ( a ).

لَاْعَبَ
لَاْعَبَ III ,
a.  Played &c. with.

أَلْعَبَ
أَلْعَبَ IV ,
a.  see I .

b.  Made, allowed to play.

تَلَعَّبَ
تَلَعَّبَ V ,
a.  see ( لَعِبَ ) ( a ).

تَلَاْعَبَ
تَلَاْعَبَ VI
a.  [ Bi ], Made game of, mocked, flouted.

لَعْب
لَعْب 1 ,
a.  Play; sport; jesting, joking; amusement, diversion.

لَعْبَة
لَعْبَة 1t ,
a.  Game.

b.  Turn.

لِعْب
لِعْب 2 ,
a.  see 1 .

لِعْبَة
لِعْبَة 2t ,
a.  Manner of playing.

لُعْبَة
لُعْبَة 3t , ( pl. لُعَب 9 ),
a.  Plaything; toy.

b.  Laughing-stock, butt.

c.  Puppet; image, effigy.

لَعِب
لَعِب 5 ,
a.  see 1 &  21 .

لِعِب
لِعِب 8 ,
a.  see 21 .

لُعَبَة
لُعَبَة 9t ,
a.  see 28 .

مَلْعَب
مَلْعَب 17 , ( pl. مَلَاْعِبُ 44 ),
a.  Play-ground.

b.  Place of amusement; playhouse, theatre.

مَلْعَبَة
مَلْعَبَة 17t ,
a.  Amusement, pastime.

مِلْعَبَة
مِلْعَبَة 20t ,
a.  see مُلْعِبَة

لَاْعِب
لَاْعِب 21 ,
a.  Playing &c.; player; joker.

لُعَاْب
لُعَاْب 24 ,
a.  Spittle, saliva, slobber, slaver, drivel.

b.  Mucilage.

لُعَاْبِيّ
لُعَاْبِيّ 24yi ,
a.  Mucilaginous, slimy, sticky; slobbery.

لُعَاْبِيَّة
لُعَاْبِيَّة 24yit ,
a.  Mucilage ( of certain plants ).

لَعُوْب
لَعُوْب 26 , ( pl. لَعَاْئِبُ 46 ),
a.  Playful, sportive, gamesome; lively, merry.

لَعَّاْب
لَعَّاْب 28 , لِعِّيْب 30 ,
a.  Player; gamester, gambler.

لَعُّوْبَة
لَعُّوْبَة 31t
a.  [ coll. ],  see 1 &

أُلْعُوْبَة
أُلْعُوْبَة (
a.  b ).

تَلْعَاْب
تَلْعَاْب 62 ,  تَلْعَاْبَة 62t ,
a.  see 28 .

لَعڤبَ
N. P. لَعڤبَ I , ( pl. مَلَاْعِيْبُ 65 ),
a.  Slobbering, dribbling ( child ).

b.  [ coll. ], Trick, practical joke.

لَاْعَبَ
N. Ag. لَاْعَبَ III ,
a.  Partner, fellowplayer.

b.  Opponent.

تَلَاْعَبَ
N. Ac. تَلَاْعَبَ VI ,
a.  Jesting, joking.

b.  Foolery.

تِلْعَاب
تِلْعَاب ,  تِلْعَابَة ,  تِلِعَّاب

تِلِعَّابَة
تِلِعَّابَة ,  تِلْعِيْبَة
a.  see 28 .

مُلْعَبَة
مُلْعَبَة
a.  Playing jacket, blouse.

لُعَيْبَة
لُعَيْبَة
a.  see 3t (c) .

أُلْعُبَان
أُلْعُبَان
a.  see 28 .

أُلْعُوْبَة
أُلْعُوْبَة
a.  see 1 .

b.  Anything ridiculous, absurdity.

لُعَاب الحَيَّة
لُعَاب الحَيَّة
a.  Poison, venom.

لُعَاب الشَمْس
لُعَاب الشَمْس
a.  Gossamer.

لُعَاب النَّحْل
لُعَاب النَّحْل
a.  Honey.

لُعَابَ عَنْكَبُوْت
لُعَابَ عَنْكَبُوْت
a.  Spider's web, cobweb.

مُلَاعِب ظِلِّهِ
مُلَاعِب ظِلِّهِ
a.  A certain bird.

لَعِبَ بِالسَّيْف والتُّرْس
لَعِبَ بِالسَّيْف والتُّرْس
a.  He fenced.

##### Türkçe

**لَعَبَ**
**لَعَبَ** A ( n. ac. **لَعْب** 1 ),
a.  Salya akıttı, ağzı sulandı, salya sızdırdı, salyalandı. _ast;

**لَعِبَ**
**لَعِبَ** A ( n. ac. **لَعْب** 1 ,  **لِعْب** 2 ,  **لَعِب** 5 ,  **تَلْعَاْب** 62 ),
a.  Oynadı; eğlendi, oyun oynadı, hoplayıp zıpladı; şakalaştı, latife yaptı; oyalandı, oyalanıp durdu.

b.  [ Bi ], (oyun) oynadı; (müzik aleti) çaldı.

c.  yukarıya bak.

**لَعَّبَ**
**لَعَّبَ** II ,
a.  (**لَعِبَ**) (a)’ya bak.

**لَاْعَبَ**
**لَاْعَبَ** III ,
a.  ile oynadı vb.

**أَلْعَبَ**
**أَلْعَبَ** IV ,
a.  I’e bak.

b.  Oynattı, oynamasına izin verdi.

**تَلَعَّبَ**
**تَلَعَّبَ** V ,
a.  (**لَعِبَ**) (a)’ya bak.

**تَلَاْعَبَ**
**تَلَاْعَبَ** VI
a.  [ Bi ], alay etti, istihza etti, hafife aldı.

**لَعْب**
**لَعْب** 1 ,
a.  Oyun; eğlence; şakalaşma, şaka yapma; eğlence, oyalanma.

**لَعْبَة**
**لَعْبَة** 1t ,
a.  Oyun.

b.  Sıra.

**لِعْب**
**لِعْب** 2 ,
a.  1’e bak.

**لِعْبَة**
**لِعْبَة** 2t ,
a.  Oynama tarzı.

**لُعْبَة**
**لُعْبَة** 3t , ( pl. **لُعَب** 9 ),
a.  Oyuncak; oyuncak.

b.  Gülünç durum, maskara; alay konusu.

c.  Kukla; suret, heykelcik.

**لَعِب**
**لَعِب** 5 ,
a.  1 ve 21’e bak.

**لِعِب**
**لِعِب** 8 ,
a.  21’e bak.

**لُعَبَة**
**لُعَبَة** 9t ,
a.  28’e bak.

**مَلْعَب**
**مَلْعَب** 17 , ( pl. **مَلَاْعِبُ** 44 ),
a.  Oyun yeri.

b.  Eğlence yeri; oyun evi, tiyatro.

**مَلْعَبَة**
**مَلْعَبَة** 17t ,
a.  Eğlence, oyalanma.

**مِلْعَبَة**
**مِلْعَبَة** 20t ,
a.  **مُলْعِبَة**’ye bak.

**لَاْعِب**
**لَاْعِب** 21 ,
a.  Oynayan vb.; oyuncu; şakacı.

**لُعَاْب**
**لُعَاْب** 24 ,
a.  Tükürük, salya, ağız suyu, salya, ağız akıntısı.

b.  Müsilaj.

**لُعَاْبِيّ**
**لُعَاْبِيّ** 24yi ,
a.  Müsilajlı, sümüksü, yapışkan; salyalı.

**لُعَاْبِيَّة**
**لُعَاْبِيَّة** 24yit ,
a.  (bazı bitkilerin) müsilajı.

**لَعُوْب**
**لَعُوْب** 26 , ( pl. **لَعَاْئِبُ** 46 ),
a.  Oyunbaz, şen, oyun seven; canlı, neşeli.

**لَعَّاْب**
**لَعَّاْب** 28 , **لِعِّيْب** 30 ,
a.  Oyuncu; oyunbaz, kumarbaz.

**لَعُّوْبَة**
**لَعُّوْبَة** 31t
a.  [ coll. ],  1’e ve

**أُلْعُوْبَة** (
a.  b ).

**تَلْعَاْب**
**تَلْعَاْب** 62 ,  **تَلْعَاْبَة** 62t ,
a.  28’e bak.

**لَعڤبَ**
N. P. **لَعڤبَ** I , ( pl. **مَلَاْعِيْبُ** 65 ),
a.  (çocuğun) salya akıtması, ağız suyu sızdırması.

b.  [ coll. ], Hile, şaka (pratik şaka).

**لَاْعَبَ**
N. Ag. **لَاْعَبَ** III ,
a.  Ortak, birlikte oynayan.

b.  Rakip.

**تَلَاْعَبَ**
N. Ac. **تَلَاْعَبَ** VI ,
a.  Şakalaşma, şaka yapma.

b.  Budalalık.

**تِلْعَاب**
**تِلْعَاب** ,  **تِلْعَابَة** ,  **تِلِعَّاب**

**تِلِعَّابَة**
**تِلِعَّابَة** ,  **تِلْعِيْبَة**
a.  28’e bak.

**مُلْعَبَة**
**مُلْعَبَة**
a.  Oyun ceketi, bluz.

**لُعَيْبَة**
**لُعَيْبَة**
a.  3t (c)’ye bak.

**أُلْعُبَان**
**أُلْعُبَان**
a.  28’e bak.

**أُلْعُوْبَة**
**أُلْعُوْبَة**
a.  1’e bak.

b.  Gülünç herhangi bir şey, saçmalık.

**لُعَاب الحَيَّة**
**لُعَاب الحَيَّة**
a.  Zehir, venom.

**لُعَاب الشَمْس**
**لُعَاب الشَمْس**
a.  Örümcek ağı gibi ince iplikçikler.

**لُعَاب النَّحْل**
**لُعَاب النَّحْل**
a.  Bal.

**لُعَابَ عَنْكَبُوْت**
**لُعَابَ عَنْكَبُوْت**
a.  Örümcek ağı, örümcek ağı.

**مُلَاعِب ظِلِّهِ**
**مُلَاعِب ظِلِّهِ**
a.  Belli bir kuş.

**لَعِبَ بِالسَّيْف والتُّرْس**
**لَعِبَ بِالسَّيْف والتُّرْس**
a.  Kılıç ve kalkanla dövüştü.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لعب
لَعِبَ - يَلْعَبُ - لََعِب - لاعِب - لاعِبُوْن
لَعِبَ - يَلْعَبُ + كائن + بـِ شيء أو أمر: يقوم بعمل على شكل قول أو حركة من غير هدف منتج، وإنما ليجلب درجة من المتعة
لََعِب: اسم فعل " لَعِبَ - يَلْعَبُ "
لاعِبٌ: اسم فاعل صفة مشبهة من " لَعِبَ - يَلْعَبُ "
لاعِبُوْن: جمع " لاعِب"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللهو والعبث واللعب والتفسح والسياحة والنزهة "، وهي:
هَزَلَ - يَهْزِلُ، لَهَا - يَلْهُوْ، رَتَعَ- يَرْتـَعُ، سَلِيَ - يَسْلَى (سَلَا - يَسْلُو)، عَبِثَ - يَعْبَثُ، لَعِبَ - يَلْعَبُ
لعب - يلعب
	﴿أرسله معنا غدا يرتع ويلعب وإنا له لحافظون(12)﴾ يوسف
	﴿أوأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا ضحى وهم يلعبون(98)﴾ الأعراف
	﴿ما يأتيهم من ذكر من ربهم محدث إلا استمعوه وهم يلعبون (2)﴾ الأنبياء ﴿بل هم في شك يلعبون(9)﴾ الدخان
	﴿الذين هم في خوض يلعبون(12)﴾ الطور ﴿ولئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض ونلعب قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزئون (65)﴾ التوبة
	﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام
	﴿فذرهم يخوضوا ويلعبوا حتى يلاقوا يومهم الذي يوعدون(83)﴾ الزخرف ﴿فذرهم يخوضوا ويلعبوا حتى يلاقوا يومهم الذي يوعدون(42)﴾ المعارج
لاعبين
﴿وما خلقنا السماوات والأرض وما بينهما لاعبين(38)﴾ الدخان ﴿وما خلقنا السماء والأرض وما بينهما لاعبين(16)﴾ الأنبياء
	﴿قالوا أجئتنا بالحق أم أنت من اللاعبين(55)﴾ الأنبياء
لَعِب
﴿وما الحياة الدنيا إلا لعب ولهو وللدار الآخرة خير للذين يتقون أفلا تعقلون(32)﴾ الأنعام ﴿وما هذه الحياة الدنيا إلا لهو ولعب وإن الدار الآخرة لهي الحيوان لو كانوا يعلمون (64)﴾ العنكبوت
	﴿إنما الحياة الدنيا لعب ولهو وإن تؤمنوا وتتقوا يؤتكم أجوركم ولا يسألكم أموالكم (36)﴾ محمد ﴿اعلموا أنما الحياة الدنيا لعب ولهو وزينة وتفاخر بينكم وتكاثر في الأموال والأولاد كمثل غيث أعجب الكفار نباته ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يكون حطاما وفي الآخرة عذاب شديد ومغفرة من الله ورضوان وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(20)﴾ الحديد
	﴿وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا وغرتهم الحياة الدنيا وذكر به أن تبسل نفس بما كسبت ليس لها من دون الله ولي ولا شفيع وإن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا لهم شراب من حميم وعذاب أليم بما كانوا يكفرون(70)﴾ الأنعام ﴿الذين اتخذوا دينهم لهوا ولعبا وغرتهم الحياة الدنيا فاليوم ننساهم كما نسوا لقاء يومهم هذا وما كانوا بآياتنا يجحدون(51)﴾ الأعراف
	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزوا ولعبا من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم والكفار أولياء واتقوا الله إن كنتم مؤمنين(57)﴾ المائدة ﴿وإذا ناديتم إلى الصلاة اتخذوها هزوا ولعبا ذلك بأنهم قوم لا يعقلون(58)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [لعب] ل ع ب: اللَّعِبُ معروف و اللَّعْبُ مثله و لَعِبَ من باب طرِب و لِعْباً أيضا بوزن عِلْم و تَلَعَّبَ أي لَعِبَ مرة بعد أخرى ورجل تِلْعابةٌ بالكسر كثير اللعب و التَّلْعابُ بالفتح المصدر و لُعابُ النحل العسل و اللُّعَابُ ما يسيل من الفم و لَعَب الصبي من باب قطع سأل لُعابُهُ و لُعَابُ الشمس ما تراه في شدة الحر مثل نسيج العنكبوت وقيل هو السَّراب
الراغب
لعب
- أصل الكلمة اللعاب، وهو البزاق السائل، وقد لعب يلعب لعبا (قال أبو عثمان السرقسطي: ولعب لعبا، وألعب: سال لعابه. ويقال في الصغير: لعب، وفي الكبير: ألعب. انظر: الأفعال 2/413) : سال لعابه، ولعب فلان: إذا كان فعله غير قاصد به مقصدا صحيحا، يلعب لعبا. قال: }وما هذه الحياة الدنيا إلا لهو ولعب﴿[العنكبوت/64]،﴾وذر الذين اتخذوا دينهم لعبا ولهوا﴿[الأنعام/70]، وقال:﴾أوأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا ضحى وهم يلعبون﴿[الأعراف/98]،﴾قالوا أجئتنا بالحق أم أنت من اللاعبين﴿[الأنبياء/ 55]،﴾وما خلقنا السموات والأرض وما بينهما لاعبين{ [الدخان/38]. واللعبة للمرة الواحدة، واللعبة: الحالة التي عليها اللاعب، ورجل تلعابة: ذو تلعب (قال أبو بكر ابن دريد: وكل ما جاء من هذا الباب - أي: باب تفعال - مما تدخله الهاء للمبالغة فهو معروف لا يتجاوز إلى غيره، نحو: تكلامة، وتلعابة، وتلقامة، وما أشبهه. انظر: الجمهرة 3/388)، واللعبة: ما يلعب به، والملعب: موضع اللعب، وقيل: لعاب النحل للعسل، ولعاب الشمس: ما يرى في الجو كنسج العنكبوت، وملاعب ظله (انظر: المجمل 3/809) : طائر كأنه يلعب بالظل.
ملخص اللسان
1.     اللَّعِبُ واللَّعْبُ: ضدُّ الجِدِّ، لَعِبَ يَلْعَبُ لَعِـباً ولَعْباً، ولَعَّبَ، وتَلاعَبَ، وتَلَعَّبَ مَرَّة بعد أُخرى
2.      سَمَّى اضطراب الـمَوْج لَعِـباً، لما لم يَسِرْ بهم  إِلى الوجْه الذي أَرادوه.
3. ويقال لكل من عَمِلَ عملاً لا يُجْدي عليه  نَفْعاً: إِنما أَنتَ لاعِبٌ.
4.     ولاعَبه مُلاعبةً ولِعاباً: لَعِبَ معه
5.   وجاريةٌ لَعُوبٌ: حَسَنةُ الدَّلِّ، والجمعُ لَعائبُ. قال الأَزهري:  ولَعُوبُ اسمُ امرأَة، سميت لَعُوبَ لكثرة لَعِـبها، ويجوز أَن تُسَمَّى لَعُوبَ، لأَنه يُلْعَبُ بها.  والـمِلْعَبَة: ثوبٌ لا كُمَّ له
6.   واللَّعَّابُ: الذي حِرْفَتُه اللَّعِبُ.والأُلْعوبةُ: اللَّعِبُ. وبينهم أُلْعُوبة، مِن اللَّعِبِ. واللُّعْبةُ: الأَحْمَق الذي يُسْخَرُ به، ويُلْعَبُ، ويَطَّرِدُ عليه بابٌ. واللُّعْبةُ: نَوْبةُ اللَّعِبِ. وقال الفراء: لَعِـبْتُ لَعْبةً واحدةً؛  واللِّعْبةُ، بالكسر: نوع من اللَّعِبِ
7.      ومَلاعِبُ الصبيانِ والجواري في الدار من دِياراتِ العرب: حيث يَلْعَبُونَ، الواحدُ مَلْعَبٌ.
8.      وقيل لَعَبَ الرجلُ: سالَ لُعابُه،  وأَلْعَبَ: صارَ له لُعابٌ يَسِـيلُ من فمه. ولُعَابُ الحية والجَرادِ:  سَمُّهما. ولُعاب النَّحْلِ: ما يُعَسِّلُه، وهو العَسَلُ.
لسان العرب
● - لعب: اللَّعِبُ واللَّعْبُ: ضدُّ الجِدِّ، لَعِبَ يَلْعَبُ لَعِـباً ولَعْباً، ولَعَّبَ، وتَلاعَبَ، وتَلَعَّبَ مَرَّة بعد أُخرى؛ قال امرؤُ القيس:  تَلَعَّبَ باعِثٌ بذِمَّةِ خالدٍ، *  وأَوْدى عِصامٌ في الخُطوبِ الأَوائل  وفي حديث تَميم والجَسَّاسَة: صادَفْنا البحر حين اغْتَلَم، فلَعِبَ بنا  الـمَوْجُ شهراً؛ سَمَّى اضطراب الـمَوْج لَعِـباً، لما لم يَسِرْ بهم  إِلى الوجْه الذي أَرادوه. ويقال لكل من عَمِلَ عملاً لا يُجْدي عليه  نَفْعاً: إِنما أَنتَ لاعِبٌ. وفي حديث الاستنجاءِ: إِن الشيطانَ يَلْعَبُ  بمقاعِدِ بني آدم أَي انه يحضُر أَمكنة الاستنجاءِ ويَرْصُدُها بالأَذَى والفساد، لأَنها مواضع يُهْجَرُ فيها ذكر اللّه، وتُكْشَف فيها العوراتُ، فأُمرَ بسَتْرها والامتناع من التَّعَرُّض لبَصَر الناظرين ومَهابِّ الرياح ورَشاش البول، وكلُّ ذلك من لَعِبِ الشيطان.  والتَّلْعابُ: اللَّعِبُ، صيغةٌ تدلُّ على تكثير  \<ص:740>  المصدر، كفَعَّل في الفِعْل على غالب الأَمر. قال سيبويه: هذا باب ما تُكَثِّر فيه المصدرَ من فَعَلْتُ، فتُلْحِقُ الزوائد، وتَبْنيه بناءً آخَر، كما أَنك قلتَ في فَعَلْتُ: فَعَّلْتُ، حين كَثَّرْتَ الفعلَ، ثم ذكر المصادر التي جاءَت على التَّفْعال كالتَّلْعاب وغيره؛ قال: وليس شيءٌ من ذلك مصدر فَعَلْتُ، ولكن لما أَردت التكثير، بنيت المصدر على هذا، كما بنيت فَعَلْتُ على فَعَّلْتُ.  ورجل لاعِبٌ ولَعِبٌ ولِعِبٌ، على ما يَطَّرِد في هذا النحو، وتِلْعابٌ وتِلْعابة، وتِلِعَّابٌ وتِلِعَّابة، وهو من الـمُثُل التي لم يذكرها سيبويه.  قال ابن جني: أَما تِلِعَّابة، فإِن سيبويه، وإِن لم يذكره في الصفاتِ، فقد ذكره في المصادر، نحو تَحَمَّلَ تِحِمَّالاً، ولو أَرَدْتَ المرَّةَ الواحدةَ من هذا لوَجَبَ أَن تكون تِحِمَّالةً، فإِذا ذَكَر تِفِعَّالاً  فكأَنه قد ذكره بالهاءِ، وذلك لأَن الهاءَ في تقدير الانفصال على غالب الأَمر، وكذلك القول في تِلِقَّامةٍ، وسيأْتي ذكره. وليس لقائل أَن يَدَّعيَ أَن تِلِعَّابة وتِلِقَّامةً في الأَصل المرَّة الواحدة، ثم وُصِفَ به كما قد يقال ذلك في المصدر، نحو قوله تعالى: إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكم غَوْراً؛ أَي غائِراً، ونحو قوله: فإِنما هي إِقْبالٌ وإِدْبارُ؛ من قِبَلِ أَنَّ مَنْ وَصَفَ بالمصدر، فقال: هذا رجل زَوْرٌ وصَوْمٌ، ونحو ذلك، فإِنما صار ذلك له، لأَنه أَراد المبالغة، ويجعله هو نفس الحدَث، لكثرة ذلك منه، والمرَّة الواحدة هي أَقل القليل من ذلك الفعل، فلا يجوز أَن يريد معنى غايةِ الكَثْرة، فيأْتي لذلك بلفظِ غايةِ القِلَّةِ، ولذلك لم يُجِـيزوا: زيد إِقْبالةٌ وإِدبارة، على زيدٌ إِقْبالٌ وإِدْبارٌ، فعلى هذا لا يجوز أَن يكون قولهم: رجل تِلِعَّابة وتِلِقَّامة، على حَدِّ قولك: هذا رجلٌ صَومٌ، لكن الهاءَ فيه كالهاءِ في عَلاَّمة ونَسَّابة للمبالغة؛ وقولُ  النابغة الجَعْدِيّ:  تَجَنَّبْتُها، إِني امْرُؤٌ في شَبِـيبَتي *  وتِلْعابَتي، عن رِيبةِ الجارِ، أَجْنَبُ  فإِنه وَضَعَ الاسمَ الذي جَرى صفة موضع المصدر، وكذلك أُلْعُبانٌ، مَثَّل به سيبويه، وفسره السيرافي. وقال الأَزهري: رجل تِلْعابة إِذا كان يَتَلَعَّبُ، وكان كثيرَ اللَّعِبِ. وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه: زعم ابنُ النابغة أَني تِلْعابةٌ؛ وفي حديث آخر: أَنَّ عَليّاً كان تِلْعابةً أَي كثيرَ الـمَزْحِ والـمُداعَبة، والتاءُ زائدة. ورجل لُعَبةٌ: كثير اللَّعِب.  ولاعَبه مُلاعبةً ولِعاباً: لَعِبَ معه؛ ومنه حديث جابر: ما لكَ  وللعَذارى ولِعابَها؟ اللِّعابُ، بالكسر: مثلُ اللَّعِبِ. وفي الحديث: لا يَـأْخُذَنَّ أَحدُكم مَتاعَ أَخيه لاعِـباً جادّاً؛ أَي يأْخذه ولا يريد سرقته ولكن يريد إِدخال الهمّ والغيظ عليه، فهو لاعبٌ في السرقة، جادٌّ في الأَذِيَّة.  وأَلْعَبَ المرأَةَ: جَعَلَها تَلْعَبُ. وأَلْعَبها: جاءَها بما تَلْعَبُ به؛ وقولُ عَبِـيد بن الأَبْرَص:  قد بِتُّ أُلْعِـبُها وَهْناً وتُلْعِـبُني، *  ثم انْصَرَفْتُ وهي منِّي على بالِ  يحتمل أَن يكون على الوجهين جميعاً.  وجاريةٌ لَعُوبٌ: حَسَنةُ الدَّلِّ، والجمعُ لَعائبُ. قال الأَزهري:  ولَعُوبُ اسمُ امرأَة، سميت لَعُوبَ لكثرة لَعِـبها، ويجوز أَن تُسَمَّى لَعُوبَ، لأَنه يُلْعَبُ بها.  والـمِلْعَبَة: ثوبٌ لا كُمَّ له (1)  (1 قوله «والملعبة ثوب إلخ» كذا ضبط بالأصل والمحكم، بكسر الميم، وضبطها المجد كمحسنة، وقال شارحه وفي نسخة  بالكسر.) ، يَلْعَبُ فيه الصبـيُّ.  \<ص:741>  واللَّعَّابُ: الذي حِرْفَتُه اللَّعِبُ.والأُلْعوبةُ: اللَّعِبُ. وبينهم أُلْعُوبة، مِن اللَّعِبِ. واللُّعْبةُ: الأَحْمَق الذي يُسْخَرُ به، ويُلْعَبُ، ويَطَّرِدُ عليه بابٌ. واللُّعْبةُ: نَوْبةُ اللَّعِبِ. وقال الفراء: لَعِـبْتُ لَعْبةً واحدةً؛  واللِّعْبةُ، بالكسر: نوع من اللَّعِبِ. تقول: رجل حَسَنُ اللِّعْبة، بالكسر، كما تقول: حسَنُ الجِلْسة. واللُّعْبةُ: جِرْم ما يُلْعَبُ به  كالشِّطْرَنْج ونحوه. واللُّعْبةُ: التِّمْثالُ. وحكى اللحياني: ما رأَيت لكَ لُعْبةً أَحْسَنَ من هذه، ولم يَزِدْ على ذلك. ابن السكيت يقول: لِـمن اللُّعْبةُ؟ فتضم أَوَّلَها، لأَنها اسمٌ. والشِّطْرَنْجُ لُعْبةٌ، والنَّرْدُ  لُعْبة، وكلُّ مَلْعوب به، فهو لُعْبة، لأَنه اسم. وتقول: اقْعُدْ حتى  أَفْرُغَ من هذه اللُّعْبةِ. وقال ثعلب: من هذه اللَّعْبةِ، بالفتح، أَجودُ  لأَنه أَراد المرّة الواحدةَ من اللَّعِب.  ولَعِـبَت الريحُ بالمنزل: دَرَسَتْه.  ومَلاعِبُ الريح: مَدارِجُها. وتركتُه في مَلاعِب الجنّ أَي حيث لا  يُدْرَى أَيْنَ هو.  ومُلاعِبُ ظِلِّه: طائرٌ بالبادية، وربما قيل خاطِفُ ظِلِّه؛ يُثَنَّى  فيه المضافُ والمضافُ إِليه، ويُجْمَعانِ؛ يقال للاثنين: ملاعِـبا  ظِلِّهِما، وللثلاثة: مُلاعِـباتُ أَظْلالِهِنّ، وتقول: رأَيتُ مُلاعِـباتِ  أَظْلالٍ لـهُنَّ، ولا تقل أَظْلالِهنّ، لأَنه يصير معرفة. وأَبو بَرَاء: هو مُلاعِبُ الأَسِنَّةِ عامِرُ بن مالك بن جعفرِ بن كِلابٍ، سُمي بذلك يوم السُّوبان، وجعله لبيدٌ مُلاعِبَ الرِّماحِ لحاجته إِلى القافية؛ فقال:  لو أَنَّ حَيّاً مُدْرِكَ الفَلاحِ، *  أَدْرَكَه مُلاعِبُ الرِّماحِ  واللَّعَّابُ: فرسٌ من خيل العرب، معروف؛ قال الهذلي:  وطابَ عن اللَّعَّابِ نَفْساً ورَبَّةً، *  وغادَرَ قَيْساً في الـمَكَرِّ وعَفْزَرا  ومَلاعِبُ الصبيانِ والجواري في الدار من دِياراتِ العرب: حيث يَلْعَبُونَ، الواحدُ مَلْعَبٌ.  واللُّعَابُ: ما سال من الفم. لَعَبَ يَلْعَبُ، ولَعِبَ، وأَلْعَبَ:  سالَ لُعابُه، والأُولى أَعلى. وخَصَّ الجوهريُّ به الصبـيَّ، فقال: لَعَبَ الصبـيُّ؛ قال لبيد:  لَعَبْتُ على أَكْتافِهِمْ وحُجورِهِمْ *  وَلِـيداً، وسَمَّوْني لَبِـيداً وعاصِمَا  ورواه ثعلب: لَعِـبْتُ على أَكتافهم وصدورهم، وهو أَحسنُ.  وثَغْرٌ مَلْعُوبٌ أَي ذو لُعَاب. وقيل لَعَبَ الرجلُ: سالَ لُعابُه،  وأَلْعَبَ: صارَ له لُعابٌ يَسِـيلُ من فمه. ولُعَابُ الحية والجَرادِ:  سَمُّهما. ولُعاب النَّحْلِ: ما يُعَسِّلُه، وهو العَسَلُ. ولُعَابُ الشَّمْس: شيء تَراه كأَنه يَنْحَدِر من السماءِ إِذا حَمِـيَتْ وقامَ قائمُ الظَّهِـيرة؛ قال جرير:  أُنِخْنَ لتَهْجِـيرٍ، وقَدْ وَقَدَ الـحَصَى، *  وذابَ لُعَابُ الشَّمْسِ فَوْقَ الجماجم  قال الأَزهري: لُعَابُ الشَّمْسِ هو الذي يقال له مُخَاطُ الشَّيْطانِ،  وهو السَّهَام، بفتح السين، ويقال له: ريق الشمس، وهو شِـبْهُ الخَيْطِ، تَراه في الـهَواءِ إِذا اشْتَدَّ الـحَرُّ ورَكَدَ الـهَواءُ؛ ومَن قال:  إِن لُعَابَ الشَّمْسِ السَّرَابُ، فقد أَبطلَ؛ إِنما السَّرَابُ الذي  يُرَى كأَنه ماءٌ جارٍ نِصْفَ النهار، وإِنما يَعْرِفُ هذه الأَشْياءَ مَن  لَزِمَ الصَّحارِي  \<ص:742>  والفَلَوات، وسار في الـهَواجر فيها. وقِـيل: لُعابُ الشمس ما تراه في شِدَّة الحرّ مِثْلَ نَسْجِ العنكبوت؛ ويقال: هو السَّرابُ.  والاسْتِلْعابُ في النخل: أَن يَنْبُتَ فيه شيء من البُسْر، بعد  الصِّرام. قال أَبو سعيد: اسْتَلْعَبَتِ النخلةُ إِذا أَطْلَعَتْ طَلْعاً، وفيها  بقيةٌ من حَمْلها الأَوَّل؛ قال الطرماح يصف نخلة:  أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي *  قد أَنى، إِذْ حانَ وقتُ الصِّرام  واللَّعْباءُ: سَبِخةٌ معروفة بناحية البحرين، بحِذاءِ القَطِـيفِ،  وسِـيفِ البحرِ. وقال ابن سيده: اللَّعْباءُ موضع؛ وأَنشد الفارسي:  تَرَوَّحْنا من اللَّعْباءِ قَصْراً،  *  وأَعْجَلْنا إِلاهةَ أَنْ تَـؤُوبا  ويروى: الإِلهةَ، إِلاهةُ اسم للشمس.
مقاييس اللغة:
(لعب) اللام والعين والباء كلمتانِ منهما يتفرَّع كلمات. إحداهما اللَّعِب([9]) معروف. والتِّلْعَابة: الكثير اللَّعِب. والمَلْعب: مكان اللَّعِب. واللِّعبة: اللَّون من اللَّعب. واللَّعْبة: المرّة منها، إلاّ أنهم يقولون: لمن اللُّعْبة. ومُلاعِبُ ظِله: طائر.
والكلمة الأخرى اللُّعاب: ما يَسِيل من فم الصّبيّ. ولعَبَ الغلامُ يَلعَب([10]): سال لُعابه. ولُعاب النَّحل: العَسَل ولُعَاب الشّمس: السَّرَاب، وقيل، هو الذي كأنّه نسْج العنكبوت. وقيل: إنَّ أصل الباب هو الذَّهاب على غير استقامة.
القاموس المحيط:
لَعِبَ، كَسَمِعَ، لَعْباً ولَعِباً ولِعْباً وتَلْعاباً، ولَعَّبَ وتَلَعَّبَ وتَلاعَبَ ضِدُّ جَدَّ. وهو لَعِبٌ ولِعِبٌ وأُلْعُبانٌ ولُعَبَةٌ، كهُمَزةٍ، وتِلْعيبَةٌ، وتِلْعابٌ وتِلْعابَةٌ، ويُفْتَحانِ، وتِلِعَّابٌ وتِلِعَّابَةٌ كثيرُ اللَّعِبِ. وبينهُمْ أُلْعوبَةٌ، أي: لَعِبٌ. والمَلْعَبُ: موضِعهُ. ولاعَبَها: لَعِبَ معَها. وألْعَبَها: جَعَلَها تَلْعَبُ، أو جاءَ بما تَلْعَبُ به. واللَّعوبُ: الحَسَنَةُ الدَّلِّ، وبِلا لامٍ: من أسْمائِهِنَّ. والمُلْعِبَةُ، كمُحْسِنَةٍ: ثَوْبٌ بِلا كُمٍّ، يَلْعَبُ به الصَّبِيُّ. واللُّعْبَةُ، بالضم: التِّمْثالُ، وما يُلْعَبُ به كالشِّطْرَنج ونَحْوِهِ، والْأَحْمَقُ يُسْخَرُ به، ونوْبَةُ اللَّعِبِ. ومَلاعِبُ الرِّيحِ: مدارِجُها. ومُلاعبُ ظِلِّهِ، بالضم: طائرٌ. ومُلاعِبُ الْأَسِنَّةِ: عامرُ بنُ مالكٍ، وعبدُ اللَّهِ بنُ الحُصَيْنِ الحارِثيُّ، وأوْسُ بنُ مالكٍ الجَرْمي. واللَّعَّابُ، ككَتَّانٍ: فَرَسٌ م. وكالغُرابِ: ما سالَ من الفَمِ. لَعَبَ، كَمَنَعَ وسَمِعَ: سالَ لُعابُهُ، كأَلْعَبَ. ولُعابُ النَّحْلِ: عَسَلُهُ. ولُعابُ الشَّمْسِ: شيءٌ كأنه يَنْحَدِرُ من السَّماءِ إذا قامَ قائِمُ الظَّهيرَةِ. واللَّعْباءُ: موضِعٌ كثيرُ الحِجارَةِ بِحَزْمِ بَنِي عُوالٍ، وسَبَخَةٌ معروفَةٌ بالبَحْرَيْنِ، مِنها: الكِلابُ اللَّعْبانِيَّةُ، وأرْضٌ باليَمَنِ. والاسْتِلْعابُ في النَّخْلِ: أن يَنْبُتَ فيه شيءٌ من البُسْر بعدَ الصِّرامِ. وثَغْرٌ مَلْعوبٌ: ذُو لُعابٍ. واللُّعْبَةُ البَرْبَرِيَّةُ: دَواءٌ كالسُّورِنْجانِ، مَسْمَنَةٌ. ورجُلٌ لُعْبَةٌ، بالضم: يُلْعَبُ به.
تاج العروس:
ل ع ب
لَعِبَ كسَمِع لَعْباً بفتح فسكون ولَعِباً ككَتِف وهذا هو الأَصْلُ ولِعْباً بكسر فسكون وبه صَدَّرَ الجَوْهَرِيُّ وعبارةُ المِصْباح لَعبَ يَلعَبُ لَعِباً بفتح الّلام وكسر العين ويجوزُ تخفيفُه بكسر اللام وسكون العين . قال ابْنُ قُتَيْبَةَ : ولم يُسْمَعْ في التَّخفيف فتحُ الّلام مع السّكون . قال شيخُنا : فهو مُسْدْرَكٌ على المُصَنِّف لأَنه ثابتٌ في أُصوله الصَّحيحة وقد سقط في بعضِها على أَنَّه قد حكاه أَبو جعفر اللَّبلِيُّ في شرح الفَصِيح عن مَكِّيٍّ وادَّعي أَنَّ هذا مُطَّرِد في كُلِّ ثُلاثيٍّ مكسور الوَسَط حَلْقِيِّهِ اسماً كان أَو فِعلاً . ذكر مثلَه كَثيرٌ من النَّحْوِيّين في نِعْمَ وبِئْسَ . وتَلْعَاباً بالفَتْح كما في الصِّحِاح . ولَعَّبَ بالتّشديد وتَلَعَّبَ مَرَّةً بعدَ أُخْرَى ؛ قال امْرُؤُ القَيْسِ :
تَلَعَّبَ باعِثٌ بذِمَّة خالدٍ ... وأَوْدَى عِصَامٌ في الخُطُوبِ الأَوَائِلِ  وتَلاَعَبَ كُلُّ ذلك ضِدُّ : جَدَّ . وفي الحديثِ : " لا يَأْخُذَنَّ أَحَدُكمْ مَتَاعَ أَخِيهِ لاعِباً جادّاً " أَي : يأْخُذُه ولا يُرِيدُ سَرِقةً ولكنْ يُرِيدُ إِدْخَالَ الهَمَّ والغَيْظِ عليه فهو لاعِبٌ في السَّرِقَةِ جادٌّ في الأَذِيَّةِ . وفي حديث تمِيمٍ والجَسَّاسَة : " صادَفْنَا البَحْرَ حينَ اغْتَلَم فَلَعِبَ بِنَا المَوْج شَهْراً " سَمَّى اضطرابَ المَوْج لَعِباً لَمّا لَمْ يَسِرْ بهِم إِلى الوَجْه الّذْي أَرادُوه . ويُقَال لكُل مَنْ عَمِلَ عَمَلاً لا يُجْدِي عليه نَفْعاً : إِنَّمَا أَنْت لاعِب . والتَّلْعَابُ : اللَّعِبُ صِيغةٌ تَدُلُّ على تكثِير المصدر كفَعَّل في الفعل على غالب الأَمر . قال سِيبَوَيْهِ : هذا بابُ ما تُكَثِّر فيه المصدرَ من فَعَلْت فتُلحِقُ الزَّوَائِدَ وتَبْنِيه بِنَاءً آخَرَ كما أَنّك قُلْتَ في فَعَلْتُ : فَعَّلْت حينَ كَثَّرْتَ الفِعْلَ ؛ ثمّ ذَكَر المصادرَ الّتي جاءَت على التَّفْعَال كالتَّلْعَابِ وغيرِهِ . وهو لاعِبٌ ولَعِبٌ ككَتِفٍ : هذِهِ الأَلْفاظ استعملُوهَا مصدراً وصِفَةً دالَّةً على الفاعِل كما هو ظاهرٌ في كلامه ولِعِبٌ بكسرتين على ما يطَّرِدُ هذا النَّحْو وأُلْعُبَانٌ كعُنْفوَانٍ مَثَّل به سِيبَوَيْهِ وفسَّرَهُ السِّيرَافُّي ولُعْبَةٌ بضم فَسكون لُعَبَةُ كهُمَزَةٍ وفرَّقَ بينهما الصاغانيُّ فقال : لُعَبَةٌ كهُمَزةٍ : كثيرُ اللَّعِبِ ولُعْبَةٌ بالضَّم : يُلْعَبُ به وهذا قد يأْتي قريباً . وتِلْعِيبَة بالكَسر وهذهِ عن الفراءِ وتَلْعَابٌ وتَلْعَابَةُ يُكْسرانِ يُفْتَحَانِ وتِلعَّابٌ وتِلِعّابَةٌ بالكسر وتشديد العين فيهما وهو من المُثُل التّي لم يَذكُرْها سِيبَوَيْهِ ومثلُهُ في أَمالي أَبي بكرِ بنِ السَّرّاج . قال ابْنُ جِنَّي : أَمَّا تلِعَّابَةٌ فإِن سِيبَوَيْهِ وإِن لم يذكُرْه في الصفِّات فقد ذَكرهَ في المصادر نحو تَحَمَّلَ تِحِمَّالاً . ولو أَردْتَ المَرَّةَ الواحدةَ من هذا لَوَجَبَ أَن يكون تِحِمَّالَةً . فإِن ذَكَرَ تِفِعّالا فكأَنّهُ قد ذكره بالهاءِ وذلك لأِنّ الهاءَ في تقدير الانفصال على غالبِ الأَمرِ وكذلك القولُ في تِلِقّامَةٍ وسيأْتي ذِكره . وفي اللسِّان : وليس القائل أَنْ يَدَّعِىَ أَنّ تِلِعّابة و وتِلِقّامَة في الأَصل المرَّةُ الواحدةُ ثُمَّ وُصِف به كما قد يُقَال فؤ ذلك المصدر نحو قاله تعالى " إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً " أَي غائِراً ونحوه قولَها :
" فإنَّما هِيَ إِقْبَالٌ وإِدْبَارُ ثُمّ قال فَعَلَى هذا لا يجوزُ أَن يكونَ قولُهم : رَجُلٌ تِلِعّابةُ وتِلِقَّامَة على حَدِّ قولِك هذا رَجُلٌ صَوْمٌ لكِنَّ الهاءَ في عَلاّمَةٍ ونَسّابَةٍ للمُبَالغة وقولُ النّابغة الجَعْدِيّ :
تَجَنَّبْتُها إِنَّي امْرُؤٌ في شَبِيبَتِي ... وتِلْعَابَتي عن رِيبَةِ الجارِ أَجْنَب فإنّه وَضَعَ الاسمَ على الّذِي جَرَىِ صِفَةً مَوضعَ المصدرِ . وفي الصَّحِاح : رَجُلٌ تِلْعَابَةٌ وفي نسخِة التَّهذيب مضبوطٌ بالتّشديد والكَسْر : إِذا كان يَتلَعَّبُ وكان كَثِير اللَّعِبِ . وضُبِط في الصَّحِاح اللِّعْبُ هذا بالكسْر والسّكون . وفي حديث عَلِىّ : " زَعَمَ ابْنُ النّاِبغَةِ أَنّي تِلْعَابَةٌ وفي حديثٍ آخَرَ : إِنَّ عَلِيَّا كان تِلْعابَةً " أَي : كثيرَ المَزْحِ والمُدَاعَبَةِ والتّاءُ زائدة . يُقَالُ : بَنْيَهُمْ أَُلْعُوبَةٌ بالضَّمّ : أي : لَعِبٌ والمَلْعَبُ : مَوْضِعُهُ أَي : اللَّعِبِ . ومَلاعِبُ الِّصبْيَانِ الجَوَارِي في الدَّيار من ديارات العرب حَيْثُ يَلْعَبُونَ ولاَعَبَها مُلاَعَبَةً ولِعَابا أَي : لَعبَ مَعَهَا ومنه حديثُ جابِرٍ : " مالَكَ ولِلْعذَارَي ولِعَابهَا " اللِّعابُ بالكسر : مثلُ اللَّعِبِ . وأَلْعَبَها : جَعلَهَا تَلْعَبُ أَو أَلْعَبَهَا : جاءَ ها بِمَا تَلْعَبُ بِهِ . وقولُ عَبِيدِ بْنِ الأَبْرَصِ :
قَدْ بِتُّ أَلْعُبَها وَهْناً وتُلْعِبُنِي ... ثُمّ انْصَرَفْتُ وَهِي مِنَّي على بالِ
يحتملُ أَنْ يكونَ على الوَجْهَيْنِ جميعاً . واللَّعُوُب كصَبُورٍ : الجاريةُ الحَسَنَةُ الدَّلِّ . والّذِي في المُحْكَم والصَّحِاح : جارِيَة لَعُوبٌ : حَسَنَةُ الدَّلِّ والجمع لَعَاِئُب . لَعُوبُ بلا لام : من أَسمائِهِنَّ . قال الأَزْهَرِيُّ : سُمِّيَتْ لَعُوباً لِكَثْرَةِ لَعبِهَا ويجوزُ أَن تُسَمَّى لَعُوباً لأَنّهُ يُلْعَبُ بها . والمُلْعِبَةُ كمُحْسِنَةٍ وفي نسخة : المِلْعَبَةُ بالكَسْر : ثَوْبٌ بِلاكُمٍّ وفي نسخةٍ : لاَكُمَّ له يَلْعَبُ فيه الصَّبِيُّ ومثلُهُ في لسان العرب . واللُّعْبَة بالضَّمّ : التِّمْثالُ : زاده على الجَوْهَرِيُّ . اللُّعْبَة : جِزْمُ مَا يُلْعَبُ بِهِ كالشِّطْرَنْجِ ونَحْوِهِ كالنَّرْدِ كما في الصَّحِاح . وحى اللِّحْيَانِيُّ : ما رأَيتُ لك لُعْبَةً أَحسنَ من هذه ولم يَزِدْ على ذلك . وقال ابْنُ السِّكِّيت : تقولُ لِمَنِ اللَّعْبَةُ ؟ فتضُمُّ أَوّلَهَا لأِنَّهَا اسْمٌ . والشِّطْرَنْجُ لُعْبَةٌ والنَّرْدُ لُعْبَة . وكَلُّ مَلعوبٍ به فهو لُعْبَةٌ لأَنَّه اسْمٌ . وتقول : أَقْعُدْ حتّى أَفْرُغَ من هذه اللَّعْبَة وقال ثعلب : مِنْ هذِه اللَّعْبَة بالفّتْح ؛ أَجوَدُ ؛ لأَنَّه أرَاد المَرَّةَ الوَاحِدَةَ من اللَّعِبِ كذا في الصَّحِاح . اللُّعْبَةُ : الأَحْمَقُ الّذِي يُسْخَرُ بِهِ ويُلْعَبُ ويَطَّرِدُ عليه بابُ فُعْلَة . اللُّعْبَةُ : نَوْبَةُ اللَّعِبِ . وقال الفَرَّاُء : لَعِبْتُ لُعْبَةَ واحِدَةً . واللِّعْبَةُ بالكَسْر : نَوْعٌ من اللَّعِبِ مثلُ الرِكْبَة والجِلْسَةِ تقولُ : فُلانٌ حسن اللعبة كما تقول : حسن الجلسة كذا في الصحاح . ومن المجاز : لعبت الريح بالمنزل : درسته . وتلاعبت وملاعب الريح : مدارجها . وتركته في ملاعب الجن : أَي : لا يدري أَين هو . وملاعب ظِلِّهِ بالضَّمّ : طائرٌ بالبادِيَة وربَّما قيل : خاطِفُ ظِلِّهِ يُثَنّى فيه المُضِافُ والمُضَافُ إِليه ويُجْمَعانِ فيُقَالُ : للاثْنَيْنِ : مُلاَعِبَا ظِلِّهِمَا وللثّلاثة : مُلاعِبَاتِ أَظْلالِهِنَّ وتقول : رأَيتُ مُلاعِباتِ أَظْلالٍ لَهُنَّ ولا تقول : أَظْلالِهِنَّ لأنَّهُ يصيرُ معرِفةً . وكان يُقَالُ لأَبي بَراءٍ مُلاعِبُ الأَسِنَّةِ . وهو عامِرُ بْنُ مالِكِ بْنِ جعفَرِ بْنِ كِلابٍ سمِّىَ بذلك يوم السُّوبَانِ وجعله لبيد ملاعب الرماح لحاجته إِلى القافية فقال :
لَوْ أَنَّ حّيًّا مُدْرِكَ الفَلاَحِ ... أَدْرَكَهُ مُلاعِبُ الرِّمَاحِ في حاشية الصَّحِاح : ذكِر الآمِدِيُّ في كتاب المُؤْتَلِف والمُخْتَلِفِ في أَسماءِ الشُّعِرِاءِ : أَنّ مُلاعِبَ الأَسِنّةِ لَقَبُ ثلاثةٍ من الشُّعَرَاءِ : أَحدُهم هذا المذكُور : والثّانِي عبْدُ اللهِ بْنُ الحُصَيْنِ بْنِ يَزِيدَ الحارِثِيُّ . والثّالثُ أَوْسُ بْنُ مالِكٍ الجَرْمِيُّ وهو القائلُ :
إِذا نَطَقَتْ في بَطْنِ وادٍ حَمَامَةٌ ... دعَتْ ساقَ حُرٍّ حر فابْكِيَا فارِس الوَرْد وقُولاَ فَتَي الفِتْيانِ الأَسِنَّةِ الورْدِ واللَّعّاب كَكَتَّانٍ : الّذِي حِرْفَتُهُ اللَّعِبُ . وفَرسٌ م أَي : معروفٌ من خيْلِ العربِ قال الهُذَلُّي :
وطابَ عن اللَّعّابِ نَفْساً ورًبِّه ... وغَادَرَ قَيْساً في المَكَرِّ وعَفْزَرَا اللُّعَابُ كالغُرابِ : ما سالَ من الفَمِ يقال : لَعَب يَلْعَبُ ولَعِبَ يَلْعَبُ كمَنَعَ وسَمِعَ الثّانية عن ابْنِ دُرَيْدٍ : إِذا سالَ لُعَابُهُ كَأَلْعَبَ إِلْعاباً . و الأُولَى أَعلَى . وخَصَّ الجَوْهَرِيُّ به الصَّبِيَّ فقالَ : لَعَبَ الصَّبِيُّ قال لَبِيدُ :
لَعَبْتُ على أَكْتَافِهِم وحُجُورِهِمْ ... وَليداً وسَمَّوْني مُفِيداً وعاصمَا
وكذا في الصَّحِاح . وقال الصَّاغانيّ : رُوِىَ قولُ لَبِيدٍ بالوَجْهَيْنِ . ورَوَاهُ ثعلبٌ : " وصَدَورهِمْ " بدل " حُجُورِهم " وهو أَحْسنُ وفيه : ألْعَبَ الصَّبِيُّ : إِذا صارَ لَهُ لُعَابٌ يَسِيلُ مِنْ فِيهِ . من المجاز : شَرِبَ لُعَابَ النَّحْلِ وهو عَسَلُهُ . وفي لسان العرب : ما يُعَسِّلُهُ وهو العَسَلُ . من المجاز : سالَ لُعَابُ الشَّمْسِ : شَيءٌ تراهُ كَأنَّهُ يَنْحَدِرُ مِنَ السَّمَاء إِذا حَميَتْ وقامَ قائِمُ الظَّهِيرَةِ قال جَرِيرٌ :
أنِخْنَ لِتَهْجِيرٍ وقَدْ وَقَدَ الحَصَى ... وذَابَ لُعَابُ الشَّمسِ فَوْقَ الجَماجِم وقالَ الأزهري : لُعَاُب الشَّمْسِ هو الّذي يقالُ له مُخَاطُ الشَّيْطَانِ وهو السِّهَامُ بفتح السين ويُقَالُ له : رِيقُ الشَّمْسِ وهو شبيهُ الخَيْطِ تَراهُ في الهَوَاء إِذا أَشتدَّ الحَرُّ ورَكَدَ الهواءُ . ومن قال إِنّ لُعابَ الشَّمْسِ السَّرَابُ فقد أَبْطَلَ إِنَّما ؛ السَّرابُ الّذِي يُرَى كأَنَّهُ ماء حارٍ نِصفَ النَّهَارِ وإنّما يَعْرِفُ هذِهِ الأَشْياءِ من لَزِمَ الصَّحَارىَ والفَلَوَاتِ وسار في الهَوَاجِرِ وقيلَ : لُعَابُ الشَّمْسِ : ما تراهُ في شِدَّةِ الحَرِّ مثلَ نَسْجِ العَنكبوت ويقال : هو السَّرابُ . كذا في الصَّحِاح . واللَّعْبَاءُ . ممدود : مَوضْعٌ كثيرٌ الحجَارَةِ بحزْمِ بَنِي عُوَالٍ قاله ابْنُ سِيدهْ وأَنشد الفارِسيّ :
تَروَّحْنَا من اللَّعْباءِ قَصْراً ... وأَعْجَلْنا الإِهَةَ أَنْ تَؤُوبَا ويُرْوَي الإِلإَهَةَ " وقال : إِلاهَةُ اسْمٌ الشَّمْس . اللَّعْباءُ : سبَخَةٌ م أَي معروفة بالبَحْريْنِ بحِذاءِ القَطِيفِ وسِيفِ البحْرِ مِنْهَا الكِلابُ اللَّعْبَانيَّةُ نسبة إِلى اللَّعْباءِ على قياس كما قاله الصَّاغانيّ . اللَّعْباءُ أَيضاً : أَرْضٌ باليَمَنِ . والاسْتِلْعابُ في النَّخْل : أَنْ يَنْبُت فيه شَيءٌ من البُسْرِ بَعْدَ الصِّرامِ بالكَسر . قال أَبو سعيد : اسْتَلْعَبَتِ النَّخْلَةُ : إِذا أَطْلَعَت طَلْعاً وفيها بَقيَّة من حَمْلِهَا الأَوّلِ . قال الطِّرِمّاحُ يَصِفُ نَخْلَةً :
أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَت بالذِي ... قدْ أَنَي إِذْ حانَ وَقْتُ الصِّرَامْ لَعَبَ الصَّبِيُّ وأَلْعَبَ ثَغْرٌ ملْعُوبٌ أَي : ذو لُعَابٍ يَسِيلُ . واللُّعْبةُ البَرْبَرِيَّةُ بالضمّ : دواءٌ كالسُّورِ نْجانِ يُجْلَبُ من نواحِي إِفْرِيقِية يُغَشُّ به السُّور نْجانُ مَسْمَنَةٌ بالفَتْح . ذكرَها ابنُ البَيطار والحكيمُ داوود وغيرُهما من الأَطبّاءِ . ورًجُلٌ لُعْبةٌ بالضَّمّ أَي : أَحْمَقُ يُلْعَبُ بِهِ ويُسخَر ولا يَخْفَى أَنّه قد تقدَّم بعَينه فذِكرُه كالتَّكْرار . وفي الأَساس : تقول : فُلاَنٌ لعُوبٌ ولَعَّابٌ وهذِه أُلْعُوبَةٌ حَسَنَةٌ . وفي غيرِه : لُعَابُ الحيَّةِ والجَرادِ : سِمُّهُما . ومن المَجازِ : لَعِلَبْت به : تَلَعَّبتْ

##### Türkçe

**لعب**
**لَعِبَ** - **يَلْعَبُ** - **لََعِب** - **لاعِب** - **لاعِبُوْن**
**لَعِبَ - يَلْعَبُ** + bir varlık + **بـِ** bir şey veya iş: üretici bir hedef olmaksızın, bilakis bir derece zevk getirmek için, söz veya hareket şeklinde bir iş yapar.
**لََعِب**: **" لَعِبَ - يَلْعَبُ "** fiilinin mastar adı.
**لاعِبٌ**: **" لَعِبَ - يَلْعَبُ "**den müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil.
**لاعِبُوْن**: **" لاعِب"**in çoğulu.
Ve lafız, **" اللهو والعبث واللعب والتفسح والسياحة والنزهة "** lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**هَزَلَ - يَهْزِلُ**، **لَهَا - يَلْهُوْ**، **رَتَعَ- يَرْتـَعُ**، **سَلِيَ - يَسْلَى (سَلَا - يَسْلُو)**، **عَبِثَ - يَعْبَثُ**، **لَعِبَ - يَلْعَبُ**

**لعب - يلعب**
	﴿“Yarın onu bizimle gönder; otlasın ve oynasın; biz de onun için elbette koruyucularız.”(12)﴾ Yusuf
	﴿“Yoksa şehirlerin halkı, kuşluk vakti kendilerine azabımızın gelmesinden, onlar oynarlarken, emin mi oldular?”(98)﴾ A‘râf
	﴿“Rablerinden kendilerine yeni bir zikir gelmez ki, onu dinlemiş olmasınlar; hâlbuki onlar oynuyorlar.” (2)﴾ Enbiyâ ﴿“Bilakis onlar bir şüphe içindedirler; oynuyorlar.”(9)﴾ Duhân
	﴿“Onlar ki bir dalış içindedirler; oynuyorlar.”(12)﴾ Tûr ﴿“Andolsun onlara sorsan, elbette derler: Biz ancak dalıyorduk ve oynuyorduk. De ki: Allah ile, O’nun âyetleriyle ve O’nun resulüyle mi alay ediyordunuz?” (65)﴾ Tevbe
	﴿“Allah’ı hakkıyla takdir etmediler; hani ‘Allah hiçbir beşere hiçbir şey indirmedi’ dediler. De ki: Musa’nın getirdiği, insanlar için bir nur ve bir hidayet olan kitabı kim indirdi? Onu kâğıtlar yapıyorsunuz; onu gösteriyorsunuz ve çoğunu gizliyorsunuz; size öğretilen, sizin de babalarınızın da bilmediği şeyler (öğretildi). De ki: Allah. Sonra onları bırak; dalışlarında oynuyorlar.”(91)﴾ En‘âm
	﴿“Öyleyse onları bırak; dalıp dursunlar ve oynayıp dursunlar; kendilerine vaad olunan günleriyle karşılaşıncaya kadar.”(83)﴾ Zuhruf ﴿“Öyleyse onları bırak; dalıp dursunlar ve oynayıp dursunlar; kendilerine vaad olunan günleriyle karşılaşıncaya kadar.”(42)﴾ Me‘âric

**لاعبين**
﴿“Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri oynayanlar olarak yaratmadık.”(38)﴾ Duhân ﴿“Göğü ve yeri ve ikisi arasındakileri oynayanlar olarak yaratmadık.”(16)﴾ Enbiyâ
	﴿“Dediler: Bize hakkı mı getirdin, yoksa sen oynayanlardan mısın?”(55)﴾ Enbiyâ

**لَعِب**
﴿“Dünya hayatı ancak bir oyun ve bir eğlencedir; âhiret yurdu ise takvâ sahipleri için daha hayırlıdır; hâlâ akletmez misiniz?”(32)﴾ En‘âm ﴿“Şu dünya hayatı ancak bir eğlence ve bir oyundur; âhiret yurdu ise elbette hayatın ta kendisidir; bilselerdi.” (64)﴾ Ankebût
	﴿“Dünya hayatı ancak bir oyun ve bir eğlencedir; iman eder ve takvâlı olursanız, size ecirlerinizi verir; mallarınızı sizden istemez.” (36)﴾ Muhammed ﴿“Bilin ki dünya hayatı ancak bir oyun ve bir eğlence ve bir süs ve aranızda bir övünme ve mallarda ve evlatlarda bir çoğalma yarışıdır; bir yağmur misali gibidir: bitkisi kâfirleri hayran bırakır; sonra kurur da onu sararmış görürsün; sonra kırıntı olur. Âhirette ise şiddetli azap ve Allah’tan bir mağfiret ve bir rıza vardır. Dünya hayatı ancak aldatıcı bir meta değildir.”(20)﴾ Hadîd
	﴿“Dinlerini oyun ve eğlence edinenleri bırak; dünya hayatı onları aldattı. Onunla öğüt ver ki, bir nefis kazandığıyla helâke teslim edilmesin; onun için Allah’tan başka ne bir veli vardır ne bir şefaatçi. Her türlü fidyeyi verse de ondan alınmaz. İşte onlar kazandıklarıyla helâke teslim edilenlerdir; inkâr ediyor oldukları şey sebebiyle onlar için kaynar sudan bir içecek ve elem verici bir azap vardır.”(70)﴾ En‘âm ﴿“Dinlerini eğlence ve oyun edinenler ve dünya hayatı onları aldatanlar; bugün onları unuturuz, tıpkı onların bu günlerine kavuşmayı unuttukları ve âyetlerimizi inkâr eder oldukları gibi.”(51)﴾ A‘râf
	﴿“Ey iman edenler! Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden dininizi alay ve oyun edinenleri ve kâfirleri dostlar edinmeyin; Allah’tan sakının, eğer müminlerseniz.”(57)﴾ Mâide ﴿“Namaza çağırdığınızda onu alay ve oyun edindiler; bu, onların akletmeyen bir kavim olmaları sebebiyledir.”(58)﴾ Mâide

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**لعب**] ل ع ب: **اللَّعِبُ** bilinen (şey)dir; **اللَّعْبُ** da onun gibidir. **لَعِبَ** “**طرِب** babından”dır; ayrıca **لِعْباً** da (vardır), **عِلْم** vezninde. **تَلَعَّبَ** yani **لَعِبَ** bir defadan sonra bir defa daha oynadı. Ve **تِلْعابةٌ** (kesre ile) adam: çok oynayan. **التَّلْعابُ** (fetha ile) mastardır. **لُعابُ النحل** baldır. **اللُّعَابُ** ağızdan akan şeydir. **لَعَب** çocuk “**قطع** babından”dır: **لُعابُهُ** (salya) aktı. Ve **لُعَابُ الشمس**: şiddetli sıcakta örümcek ağı gibi gördüğün şeydir; “o **السَّراب**dır” denilmiştir.

Râgıb
**لعب**
- Kelimenin aslı **اللعاب**dır; o, akan tükürüktür. Ve **لعب يلعب لعبا** (Ebû عثمان السرقسطي dedi ki: **ولعب لعبا، وألعب: سال لعابه. ويقال في الصغير: لعب، وفي الكبير: ألعب. انظر: الأفعال 2/413**) : salyası aktı. Ve **لعب فلان**: fiiliyle sahih bir maksadı kastetmiyor ise; **يلعب لعبا**. Dedi ki: ﴿“Şu dünya hayatı ancak bir eğlence ve bir oyundur”﴾ [Ankebût/64], ﴿“Dinlerini oyun ve eğlence edinenleri bırak”﴾ [En‘âm/70]. Ve dedi ki: ﴿“Yoksa şehirlerin halkı, kuşluk vakti kendilerine azabımızın gelmesinden, onlar oynarlarken, emin mi oldular?”﴾ [A‘râf/98], ﴿“Dediler: Bize hakkı mı getirdin, yoksa sen oynayanlardan mısın?”﴾ [Enbiyâ/55], ﴿“Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri oynayanlar olarak yaratmadık”﴾ [Duhân/38]. Ve **اللعبة** bir defalık (oyun) içindir. Ve **اللعبة**: oyuncunun üzerinde bulunduğu hâl. Ve **تلعابة** adam: **ذو تلعب** (Ebû Bekir İbn Düreyd dedi ki: Bu babdan gelen her şey -yani **باب تفعال**- ki mübalağa için ona **الهاء** dâhil olur, o bilinen (şey)dir; başkasına geçmez; **تكلامة** ve **تلعابة** ve **تلقامة** ve benzerleri gibi. Bkz: **الجمهرة 3/388**). Ve **اللعبة**: kendisiyle oynanan şey. Ve **الملعب**: oyun yeri. Ve “**لعاب النحل** bal içindir” denilmiştir. Ve **لعاب الشمس**: havada örümcek ağı gibi görülen şeydir. Ve **ملاعب ظله** (bkz: **المجمل 3/809**) : gölgeyle oynuyormuş gibi olan bir kuş.

Lisân özeti
1. **اللَّعِبُ** ve **اللَّعْبُ**: ciddiyetin zıddı; **لَعِبَ يَلْعَبُ لَعِـباً ولَعْباً**; ve **لَعَّبَ**; ve **تَلاعَبَ**; ve **تَلَعَّبَ** bir defadan sonra bir defa daha.
2. Dalganın çalkantısını **لَعِـباً** diye adlandırdı; çünkü onları istedikleri yöne götürmedi.
3. Kendisine fayda sağlayacak bir yarar getirmeyen bir iş yapan herkes için denir: “Şüphesiz sen **لاعِبٌ**sin.”
4. **ولاعَبه مُلاعبةً ولِعاباً**: onunla oynadı.
5. **وجاريةٌ لَعُوبٌ**: nazı güzel (olan). Çoğulu **لَعائبُ**. Ezherî dedi ki: **ولَعُوبُ** bir kadının adıdır; çok **لَعِـب** ettiği için **لَعُوبَ** diye adlandırılmıştır. Ve **لَعُوبَ** diye adlandırılması caizdir; çünkü onunla oynanılır. Ve **الـمِلْعَبَة**: kolu olmayan bir elbise.
6. **واللَّعَّابُ**: mesleği **اللَّعِبُ** olan. **والأُلْعوبةُ**: **اللَّعِبُ**. Ve aralarında **أُلْعُوبة** vardır; **اللَّعِبِ**dendir. Ve **اللُّعْبةُ**: kendisiyle alay edilen ve kendisiyle oynanan ahmak; ve ona bir bab (kural) yürür. Ve **اللُّعْبةُ**: oyunun nöbeti. Ferrâ dedi ki: **لَعِـبْتُ لَعْبةً واحدةً**; ve **اللِّعْبةُ** (kesre ile): oyundan bir tür.
7. **ومَلاعِبُ الصبيانِ والجواري في الدار من دِياراتِ العرب**: oynadıkları yerler; tekili **مَلْعَبٌ**.
8. Ve “**لَعَبَ الرجلُ**: **سالَ لُعابُه**” denilmiştir. Ve **أَلْعَبَ**: ağzından akan bir **لُعابٌ**ı oldu. Ve **ولُعَابُ الحية والجَرادِ**: ikisinin zehridir. Ve **ولُعاب النَّحْلِ**: onun bal yaptığı şeydir; o da baldır.

Lisânü’l-‘Arab

● - لعب: **اللَّعِبُ** ve **اللَّعْبُ**: ciddiyetin zıddı; **لَعِبَ يَلْعَبُ** **لَعِـباً** ve **لَعْباً** (diye); ve **لَعَّبَ**; ve **تَلاعَبَ**; ve **تَلَعَّبَ** bir kereden sonra bir kere; İmru’ul-Kays dedi ki:
تَلَعَّبَ باعِثٌ بذِمَّةِ خالدٍ، *  وأَوْدى عِصامٌ في الخُطوبِ الأَوائل
Ve Temîm ile Cessâse hadîsinde: “Denizi, kabardığı vakit bulduk; dalga bir ay bizi **لَعِبَ** etti”; dalganın çalkantısını **لَعِـباً** diye adlandırdı; çünkü onları, istedikleri yöne götürmedi. Ve kendisine fayda getirmeyen bir işi yapan herkes için denir: “Sen ancak bir **لاعِبٌ**sin.” Ve istincâ hadîsinde: “Şeytan, Âdemoğullarının oturaklarıyla **يَلْعَبُ**”; yani istincâ yerlerinde hazır bulunur ve onları eziyet ve fesatla gözetler; çünkü onlar, Allah’ın zikrinin terk edildiği yerlerdir ve oralarda avretler açılır; bu yüzden onları örtmek, bakanların bakışına, rüzgârların estiği yerlere ve idrar sıçrantısına maruz kalmaktan kaçınmak emredildi; bunların hepsi şeytanın **لَعِبِ**indendir.

Ve **التَّلْعابُ**: **اللَّعِبُ**; masdarı çoğaltmaya delâlet eden bir sîga; çoğunlukla fiilde **فَعَّل** gibi. Sîbeveyh dedi: Bu, **فَعَلْتُ**’dan masdarı çoğalttığın, ziyadeleri eklediğin ve onu başka bir bina üzere bina ettiğin babdır; tıpkı **فَعَلْتُ**’ta, fiili çoğalttığın zaman **فَعَّلْتُ** demen gibi. Sonra **التَّفْعال** üzere gelen masdarları, **التَّلْعاب** ve başkası gibi, zikretti; dedi ki: Bunların hiçbirisi **فَعَلْتُ**’un masdarı değildir; fakat çoğaltmayı istediğin zaman masdarı bunun üzerine bina ettin; tıpkı **فَعَلْتُ**’u **فَعَّلْتُ** üzerine bina ettiğin gibi.

Ve bir adam **لاعِبٌ** ve **لَعِبٌ** ve **لِعِبٌ**; bu nevide cereyan eden üzere; ve **تِلْعابٌ** ve **تِلْعابة**; ve **تِلِعَّابٌ** ve **تِلِعَّابة**; ve bu, Sîbeveyh’in zikretmediği misallerdendir.

İbn Cinnî dedi: **تِلِعَّابة**’ye gelince; Sîbeveyh, onu sıfatlarda zikretmemiş olsa da, masdarlarda zikretmiştir; meselâ **تَحَمَّلَ تِحِمَّالاً**; ve bundan bir tek kereliği isteseydin, **تِحِمَّالةً** olması gerekirdi; o hâlde **تِفِعَّالاً**’ı zikredince, sanki onu **الهاء** ile zikretmiş gibidir; bu da, çoğunlukla **الهاء**’nın ayrılma takdirinde olmasındandır. Ve söz, **تِلِقَّامةٍ** hakkında da böyledir; onun zikri gelecektir. Ve bir söyleyenin, **تِلِعَّابة** ve **تِلِقَّامةً**’nın aslında bir tek kere (manasında) olduğunu, sonra masdarda denildiği gibi onunla vasıflandırıldığını iddia etmesi yoktur; meselâ Yüce Allah’ın sözü: **إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكم غَوْراً**; yani **غائِراً**; ve şu söz gibi: **فإِنما هي إِقْبالٌ وإِدْبارُ**; çünkü masdar ile vasfeden kimse, “Bu adam **زَوْرٌ** ve **صَوْمٌ**dur” ve bunun benzeri dediğinde, bu ancak, mübalağa istediği için ona olur; ve onu, ondan çokça vuku bulması sebebiyle, bizzat hadisenin kendisi yapar. Bir tek kere ise, o fiilden en azın en azıdır; o hâlde, çokluğun nihayeti manasını isteyip bunun için azlığın nihayetinin lafzını getirmesi câiz olmaz. Bu yüzden “Zeyd **إِقْبالةٌ** ve **إِدبارة**”yi, “Zeyd **إِقْبالٌ** ve **إِدْبارٌ**” üzerine câiz görmediler. Buna göre, onların “adam **تِلِعَّابة** ve **تِلِقَّامة**” sözünün, senin “bu adam **صَومٌ**dur” sözün sınırında olması câiz değildir; lâkin ondaki **الهاء**, mübalağa için **عَلاَّمة** ve **نَسَّابة**’daki **الهاء** gibidir. Ve Nâbiga el-Ca‘dî’nin sözü:
تَجَنَّبْتُها، إِني امْرُؤٌ في شَبِـيبَتي *  وتِلْعابَتي، عن رِيبةِ الجارِ، أَجْنَبُ
Çünkü o, sıfat olarak cereyan eden ismi masdarın yerine koydu. Ve yine **أُلْعُبانٌ**; Sîbeveyh bununla misal verdi; Sîrâfî onu açıkladı. Ezherî dedi: Adam **تِلْعابة** olur; eğer **يَتَلَعَّبُ** ise ve **اللَّعِبِ**i çok ise. Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “İbnü’n-Nâbiga, benim **تِلْعابةٌ** olduğumu zannetti”; başka bir hadîste: “Ali **تِلْعابةً** idi”; yani **الـمَزْحِ** ve **الـمُداعَبة**si çoktu; ve **التاءُ** ziyadedir. Ve adam **لُعَبةٌ**: **اللَّعِب**i çok.

Ve onunla **مُلاعبةً** ve **لِعاباً** diye **لاعَبه**: onunla oynadı; bundan Câbir hadîsi: “Senin ne işin var, genç kızlarla ve onların **لِعابَها**sıyla?” **اللِّعابُ**, kesre ile: **اللَّعِبِ** gibidir. Ve hadîste: “Sizden biriniz, kardeşinin eşyasını, **لاعِـباً** **جادّاً** olarak sakın almasın”; yani onu alır, çalmak istemez; fakat ona keder ve öfke sokmak ister; o, hırsızlıkta **لاعبٌ**, eziyette **جادٌّ**dır.

Ve kadını **أَلْعَبَ**: onu oynar kıldı. Ve **أَلْعَبها**: ona, onunla oynayacağı şeyi getirdi; Ubeyd b. el-Ebras’ın sözü:
قد بِتُّ أُلْعِـبُها وَهْناً وتُلْعِـبُني، *  ثم انْصَرَفْتُ وهي منِّي على بالِ
İki vecih üzere de muhtemeldir.

Ve bir câriye **لَعُوبٌ**: nazı güzel; çoğulu **لَعائبُ**. Ezherî dedi: Ve **لَعُوبُ** bir kadının adıdır; **لَعِـب**i çok olduğu için **لَعُوبَ** diye adlandırıldı; ve **لَعُوبَ** diye adlandırılması câizdir; çünkü onunla oynanır.

Ve **الـمِلْعَبَة**: kolu olmayan bir elbise (1), çocuk onun içinde oynar.
\<ص:740>
(1 “**والملعبة ثوب إلخ**” sözü: asıl ve **المحكم**’de böyle ضبط edilmiştir; **الميم**’in kesresiyle; Mecd onu **كمحسنة** gibi ضبط etti; şârihi dedi ki: bir nüshada kesre iledir.)

\<ص:741>
Ve **اللَّعَّابُ**: sanatı **اللَّعِبُ** olan. Ve **الأُلْعوبةُ**: **اللَّعِبُ**. Ve aralarında bir **أُلْعُوبة** vardır; **اللَّعِبِ**dendir. Ve **اللُّعْبةُ**: kendisiyle alay edilen ve oynanan ahmak; ve onun üzerine bir bab cereyan eder. Ve **اللُّعْبةُ**: oyunun nöbeti. Ferrâ dedi: “Bir tek **لَعْبةً** oynadım.” Ve **اللِّعْبةُ**, kesre ile: **اللَّعِبِ**den bir tür. Dersin ki: adam **حَسَنُ اللِّعْبة**; kesre ile; tıpkı “**حسَنُ الجِلْسة**” dediğin gibi. Ve **اللُّعْبةُ**: satranç ve benzeri gibi, kendisiyle oynanan şeyin cismi. Ve **اللُّعْبةُ**: heykel. Lihyânî nakletti: “Senin için bundan daha güzel bir **لُعْبةً** görmedim”; bunun üzerine bir şey artırmadı. İbnü’s-Sikkît der ki: “**لِـمن اللُّعْبةُ؟**” dersin; evvelini damme yaparsın; çünkü o bir isimdir. Ve **الشِّطْرَنْجُ** bir **لُعْبةٌ**dir; ve **النَّرْدُ** bir **لُعْبة**dir; ve kendisiyle oynanan her şey, bir **لُعْبة**dir; çünkü o bir isimdir. Ve dersin ki: “Bu **اللُّعْبةِ**den boşalıncaya kadar otur.” Sa‘leb dedi: “Bu **اللَّعْبةِ**den”; fetha ile; daha iyidir; çünkü o, **اللَّعِبِ**den bir tek kereliği kastetti.

Ve rüzgâr, menzille **لَعِـبَت**: onu eskitti.

Ve rüzgârın **مَلاعِبُ**’i: onun geçitleri. Ve onu, cinlerin **مَلاعِب**’inde bıraktım; yani nerede olduğu bilinmeyen yerde.

Ve **مُلاعِبُ ظِلِّه**: çölde bir kuştur; bazen “**خاطِفُ ظِلِّه**” denir; onda muzâf ve muzâfun ileyh tesniye edilir ve ikisi cem‘ edilir; iki kişi için: “**ملاعِـبا ظِلِّهِما**” denir; üç için: “**مُلاعِـباتُ أَظْلالِهِنّ**” denir; ve dersin ki: “Onlar için **مُلاعِـباتِ أَظْلالٍ** gördüm”; “**أَظْلالِهنّ**” deme; çünkü marife olur. Ve Ebû Berâ’: o, **مُلاعِبُ الأَسِنَّةِ** Âmir b. Mâlik b. Ca‘fer b. Kilâb’dır; Sûbân günü böyle adlandırıldı; Lebîd onu, kafiyeye ihtiyacı için **مُلاعِبَ الرِّماحِ** yaptı; şöyle dedi:
لو أَنَّ حَيّاً مُدْرِكَ الفَلاحِ، *  أَدْرَكَه مُلاعِبُ الرِّماحِ

Ve **اللَّعَّابُ**: Arap atlarından bir attır; bilinen; Huzelî dedi:
وطابَ عن اللَّعَّابِ نَفْساً ورَبَّةً، *  وغادَرَ قَيْساً في الـمَكَرِّ وعَفْزَرا

Ve Arap diyarlarından evdeki çocukların ve câriyelerin **مَلاعِبُ**’i: oynadıkları yer; teki **مَلْعَبٌ**.

Ve **اللُّعَابُ**: ağızdan akan şey. **لَعَبَ يَلْعَبُ**, ve **لَعِبَ**, ve **أَلْعَبَ**: onun salyası aktı; birincisi daha üstündür. Cevherî onu çocukla tahsis etti,

Bunun üzerine dedi: **لَعَبَ الصبـيُّ**; Lebîd dedi:
**لَعَبْتُ على أَكْتافِهِمْ وحُجورِهِمْ** *
**وَلِـيداً، وسَمَّوْني لَبِـيداً وعاصِمَا**

Sa‘leb onu şöyle rivayet etti: **لَعِـبْتُ على أَكتافهم وصدورهم**, ve o daha güzeldir.

**وثَغْرٌ مَلْعُوبٌ** yani salyası olan. Ve “**لَعَبَ الرجلُ**” denildi: salyası aktı, ve **أَلْعَبَ**: ağzından akan bir salyası oldu.

Yılanın ve çekirgenin **لُعَابُ**’ı: ikisinin zehridir. Arının **لُعَاب**’ı: onun bal yaptığı şeydir; o da baldır.

**ولُعَابُ الشَّمْس**: ısındığında ve öğle vaktinin dikeni dikildiğinde gökten iniyormuş gibi gördüğün bir şeydir; Cerîr dedi:
**أُنِخْنَ لتَهْجِـيرٍ، وقَدْ وَقَدَ الـحَصَى،** *
**وذابَ لُعَابُ الشَّمْسِ فَوْقَ الجماجم**

Ezherî dedi: **لُعَابُ الشَّمْسِ** kendisine **مُخَاطُ الشَّيْطانِ** denilen şeydir; o **السَّهَام**’dır, **السين**’in fethiyle; ve ona “güneşin tükürüğü” denir; o ipliğe benzer bir şeydir; şiddetli sıcak olduğunda ve hava durgunlaştığında onu havada görürsün. Ve kim “güneşin **لُعَاب**’ı seraptır” derse, bâtıl kılmıştır; serap ancak, gün ortasında sanki akan suymuş gibi görülen şeydir; bu şeyleri ancak çöllere

\<ص:742>

ve ıssız düzlüklerine devam eden ve onların öğle sıcağında yürüyen kimse bilir. Ve denildi: güneşin **لُعَاب**’ı, şiddetli sıcakta örümcek ağı dokusu gibi gördüğün şeydir; ve denir: o seraptır.

Hurmada **الاسْتِلْعابُ**: hasattan sonra onda **البُسْر**’dan bir şeyin bitmesidir. Ebû Sa‘îd dedi: Hurma ağacı **اسْتَلْعَبَتِ**; bir **طَلْعاً** çıkardığında ve onda ilk yükünün bir kalıntısı bulunduğunda. Turmâh bir hurma ağacını vasfederek dedi:
**أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَتْ بالذي** *
**قد أَنى، إِذْ حانَ وقتُ الصِّرام**

**واللَّعْباءُ**: Bahreyn tarafında, Katîf’in ve deniz kıyısının hizasında, bilinen bir tuzla. İbn Sîde dedi: **اللَّعْباءُ** bir yerdir; ve Fârisî şu beyti okudu:
**تَرَوَّحْنا من اللَّعْباءِ قَصْراً،** *
**وأَعْجَلْنا إِلاهةَ أَنْ تَـؤُوبا**

Şöyle de rivayet edilir: **الإِلهةَ**; **إِلاهةُ** güneşin adıdır.

مقاييس اللغة:
(**لعب**) **اللام** ve **العين** ve **الباء** iki kelimedir; onlardan kelimeler dallanır. Bunlardan biri **اللَّعِب**([9]) bilinen (şey)dir. Ve **التِّلْعَابة**: çok **اللَّعِب** (eden). Ve **المَلْعب**: **اللَّعِب** yeri. Ve **اللِّعبة**: **اللَّعب**dan tür. Ve **اللَّعْبة**: ondan bir keredir; ancak onlar derler: kimin **اللُّعْبة**si. Ve **مُلاعِبُ ظِله**: bir kuştur.
Ve diğer kelime **اللُّعاب**: çocuğun ağzından akan şeydir. Ve **لعَبَ الغلامُ يَلعَب**([10]): salyası aktı. Ve **لُعاب النَّحل**: baldır; ve **لُعَاب الشّمس**: seraptır; ve denildi ki, o, sanki örümcek ağı dokuması gibi olandır. Ve denildi ki: babın aslı, doğruluk üzere olmaksızın gitmektir.

القاموس المحيط:
**لَعِبَ**، **كَسَمِعَ**، **لَعْباً** ve **لَعِباً** ve **لِعْباً** ve **تَلْعاباً**; ve **لَعَّبَ** ve **تَلَعَّبَ** ve **تَلاعَبَ** **جَدَّ**’in zıddıdır. Ve o, **لَعِبٌ** ve **لِعِبٌ** ve **أُلْعُبانٌ** ve **لُعَبَةٌ** ( **كهُمَزةٍ** gibi) ve **تِلْعيبَةٌ** ve **تِلْعابٌ** ve **تِلْعابَةٌ**’dir; ikisi de fetha ile okunur. Ve **تِلِعَّابٌ** ve **تِلِعَّابَةٌ**: çok **اللَّعِب** (eden). Ve aralarında **أُلْعوبَةٌ** vardır; yani: **لَعِبٌ**. Ve **المَلْعَبُ**: onun yeri. Ve **لاعَبَها**: onunla oynadı. Ve **ألْعَبَها**: onu oynar kıldı; yahut onunla oynayacağı şeyi getirdi. Ve **اللَّعوبُ**: güzel nazlı (olan); ve **لام**sız: onların isimlerindendir. Ve **المُلْعِبَةُ** ( **كمُحْسِنَةٍ** gibi): kolsuz bir elbisedir; çocuk onunla oynar. Ve **اللُّعْبَةُ** (damme ile): heykel; ve satranç ve benzeri gibi kendisiyle oynanan şey; ve kendisiyle alay edilen ahmak; ve oyunun nöbeti. Ve **مَلاعِبُ الرِّيحِ**: onun dolaşma yolları. Ve **مُلاعبُ ظِلِّهِ** (damme ile): bir kuştur. Ve **مُلاعِبُ الْأَسِنَّةِ**: **عامرُ بنُ مالكٍ** ve **عبدُ اللَّهِ بنُ الحُصَيْنِ الحارِثيُّ** ve **أوْسُ بنُ مالكٍ الجَرْمي**. Ve **اللَّعَّابُ** ( **كَكَتَّانٍ** gibi): bir attır (م). Ve **كالغُرابِ**: ağızdan akan şeydir. **لَعَبَ** ( **كَمَنَعَ** ve **سَمِعَ** gibi): salyası aktı; **كأَلْعَبَ** gibi. Ve **لُعابُ النَّحْلِ**: onun balıdır. Ve **لُعابُ الشَّمْسِ**: öğle vaktinin dik duran(ı) kalktığında gökten iner gibi olan bir şeydir. Ve **اللَّعْباءُ**: **حَزْمِ بَنِي عُوالٍ**’da çok taşlı bir yerdir; ve **البَحْرَيْنِ**’de bilinen bir tuzla (sebha)dır; ondan: **الكِلابُ اللَّعْبانِيَّةُ**; ve Yemen’de bir arazidir. Ve hurmalıkta **الاسْتِلْعابُ**: sıramdan sonra onda **البُسْر**dan bir şeyin bitmesidir. Ve **ثَغْرٌ مَلْعوبٌ**: salyalı (olan). Ve **اللُّعْبَةُ البَرْبَرِيَّةُ**: **السُّورِنْجانِ** gibi bir ilaçtır; semirten. Ve **رجُلٌ لُعْبَةٌ** (damme ile): kendisiyle oynanır.

تاج العروس:
ل ع ب
**لَعِبَ** **كسَمِع** **لَعْباً** fetha ile sonra sükûn ile; ve **لَعِباً** **كَكَتِف** gibi; ve bu asıldır. Ve **لِعْباً** kesra ile sonra sükûn ile; ve bununla **الجَوْهَرِيُّ** başlattı. Ve **المِصْباح**’ın ibaresi: **لَعبَ يَلعَبُ لَعِباً**; **الّلام**ın fethası ve **العين**in kesrası ile; ve **اللام**ın kesrası ve **العين**in sükûnu ile hafifletilmesi caiz olur. **ابْنُ قُتَيْبَةَ** dedi: hafifletmede sükûn ile birlikte **الّلام**ın fethası işitilmedi. Şeyhimiz dedi: o hâlde bu, musannif üzerine müstedrektir; çünkü o, onun sahih asıllarında sabittir ve onların bazısında düşmüştür; bununla beraber onu **أَبو جعفر اللَّبلِيُّ** **شرح الفَصِيح**’te **مَكِّيٍّ**den hikâye etmiştir; ve bunun, ortası kırık olan her üçlüde, boğaz harfli olanında, isim de olsa fiil de olsa, muttarid olduğunu iddia etti. Bunun benzerini birçok nahivci **نِعْمَ** ve **بِئْسَ** hakkında zikretti. Ve **تَلْعَاباً** fetha ile; **الصِّحِاح**’ta olduğu gibi. Ve **لَعَّبَ** şeddeli; ve **تَلَعَّبَ** bir kereden sonra bir kere; **امْرُؤُ القَيْسِ** dedi:
تَلَعَّبَ باعِثٌ بذِمَّة خالدٍ ... وأَوْدَى عِصَامٌ في الخُطُوبِ الأَوَائِلِ
Ve **تَلاَعَبَ**: bunların hepsi **جَدَّ**’in zıddıdır. Ve hadiste: " لا يَأْخُذَنَّ أَحَدُكمْ مَتَاعَ أَخِيهِ لاعِباً جادّاً " yani: onu alır ve hırsızlık istemez; fakat ona kederi ve öfkeyi sokmak ister; o hâlde o, hırsızlıkta **لاعِبٌ**, eziyette **جادٌّ**dır. Ve **تمِيمٍ** ve **الجَسَّاسَة** hadîsinde: " صادَفْنَا البَحْرَ حينَ اغْتَلَم فَلَعِبَ بِنَا المَوْج شَهْراً " dalganın çalkantısını **لَعِباً** diye adlandırdı; çünkü onları istedikleri yöne götürmedi. Ve kendisine fayda sağlamayan bir iş yapan herkes için denir: sen ancak **لاعِب**sin. Ve **التَّلْعَابُ**: **اللَّعِب**; kaynak çoğaltmaya delâlet eden bir sigadır; fiilde **فَعَّل** gibi, işin çoğunda. **سِيبَوَيْهِ** dedi: bu, **فَعَلْت**ten masdarı çoğalttığın babdır; zâideleri ilhak edersin ve onu başka bir bina üzere bina edersin; tıpkı senin **فَعَلْتُ** hakkında, fiili çoğalttığında, **فَعَّلْت** demen gibi; sonra **التَّفْعَال** üzere gelen masdarları, **التَّلْعَاب** ve başkası gibi, zikretti. Ve o, **لاعِبٌ** ve **لَعِبٌ** ( **كَكَتِفٍ** gibi)dir: bu lafızları masdar ve fâile delâlet eden sıfat olarak kullanmışlardır; onun sözünde açık olduğu üzere. Ve **لِعِبٌ** iki kesra ile; bu türün muttarid olduğu üzere. Ve **أُلْعُبَانٌ** ( **كعُنْفوَانٍ** gibi): **سِيبَوَيْهِ** bununla misal verdi; ve onu **السِّيرَافُّي** tefsir etti. Ve **لُعْبَةٌ** damme ile sonra sükûn; **لُعَبَةُ** ( **كهُمَزَةٍ** gibi): **الصاغانيُّ** ikisi arasında ayırdı ve dedi ki: **لُعَبَةٌ كهُمَزَةٍ**: çok **اللَّعِب** (eden); ve **لُعْبَةٌ** damme ile: kendisiyle oynanır; ve bu, yakında gelebilir. Ve **تِلْعِيبَة** kesra ile; bu, **الفراءِ**dendir. Ve **تَلْعَابٌ** ve **تَلْعَابَةُ**: ikisi kesra ile okunur, fetha ile okunur. Ve **تِلعَّابٌ** ve **تِلِعّابَةٌ** kesra ile ve ikisinde de **العين** şeddeli; bu, **سِيبَوَيْهِ**’in zikretmediği misallerdendir; ve benzeri **أَمالي أَبي بكرِ بنِ السَّرّاج**’dadır. **ابْنُ جِنَّي** dedi: **تلِعَّابَةٌ**’ya gelince; **سِيبَوَيْهِ** onu sıfatlarda zikretmemiş olsa da, masdarlarda zikretmiştir; **تَحَمَّلَ تِحِمَّالاً** gibi. Ve bunun bir tek keresini isteseydin, **تِحِمَّالَةً** olması gerekirdi. O hâlde **تِفِعّالا**yı zikrederse, sanki onu **الهاءِ** ile zikretmiş gibidir; çünkü **الهاء** çoğu işte ayrılık takdirindedir; ve söz, **تِلِقّامَةٍ** hakkında da böyledir; zikri gelecektir. Ve **اللسِّان**’da: söyleyenin, **تِلِعّابة** ve **تِلِقّامَة**’nin aslında bir tek kere (anlamı) olduğunu, sonra onunla vasfedildiğini iddia etmesi (gerekmez); nitekim o masdar hakkında denebilir; Allah’ın sözü gibi: " إِنْ أَصْبَحَ ماؤُكُمْ غَوْراً " yani: **غائِراً**; ve benzeri onun sözü:
" فإنَّما هِيَ إِقْبَالٌ وإِدْبَارُ
Sonra dedi: buna göre, onların " **رَجُلٌ تِلِعّابةُ** ve **تِلِقَّامَة** " sözünün, senin " bu adam **صَوْمٌ**dur " sözün sınırında olması caiz olmaz; lâkin **عَلاّمَةٍ** ve **نَسّابَةٍ**’deki **الهاء** mübalağa içindir. Ve **النّابغة الجَعْدِيّ**’nin sözü:
تَجَنَّبْتُها إِنَّي امْرُؤٌ في شَبِيبَتِي ... وتِلْعَابَتي عن رِيبَةِ الجارِ أَجْنَب
Çünkü o, ismi, sıfat olarak cereyan edenin yerine masdarın yerine koydu. Ve **الصَّحِاح**’ta: **رَجُلٌ تِلْعَابَةٌ**. Ve **التَّهذيب** nüshasında şedde ve kesra ile ضبط edilmiştir: **يَتلَعَّبُ** olduğu ve çok **اللَّعِب** (ettiği) zaman. Ve **الصَّحِاح**’ta bu **اللِّعْبُ** kesra ve sükûn ile ضبط edilmiştir. Ve **عَلِىّ** hadîsinde: " زَعَمَ ابْنُ النّاِبغَةِ أَنّي تِلْعَابَةٌ وفي حديثٍ آخَرَ : إِنَّ عَلِيَّا كان تِلْعابَةً " yani: çok şaka ve latife (eden); ve **التّاء** zâiddir. Denir: " **بَنْيَهُمْ أَُلْعُوبَةٌ** " damme ile: yani **لَعِبٌ**; ve **المَلْعَبُ**: onun yeri; yani: **اللَّعِب**in. Ve **مَلاعِبُ الِّصبْيَانِ**: Arapların manastırlarından manastırlarda, oynadıkları yerlerdeki cariyelerdir. Ve **لاَعَبَها** **مُلاَعَبَةً** ve **لِعَابا**: yani onunla oynadı; ve ondan **جابِرٍ** hadîsi: " مالَكَ ولِلْعذَارَي ولِعَابهَا " **اللِّعابُ** kesra ile: **اللَّعِب** gibidir. Ve **أَلْعَبَها**: onu oynar kıldı; yahut **أَلْعَبَهَا**: ona, onunla oynayacağı şeyi getirdi. Ve **عَبِيدِ بْنِ الأَبْرَصِ**’ın sözü:
قَدْ بِتُّ أَلْعُبَها وَهْناً وتُلْعِبُنِي ... ثُمّ انْصَرَفْتُ وَهِي مِنَّي على بالِ

İhtimaldir ki her iki vech üzere de olsun. Ve **اللَّعُوُب** ( **صَبُور** gibi): güzel **الدَّلِّ** sahibi câriye. Ve **المُحْكَم** ve **الصَّحِاح**’ta olan: **جارِيَة لَعُوبٌ**: güzel **الدَّلِّ** sahibi; çoğulu **لَعَاِئُب**. **لَعُوبُ** (lâmsız): onların adlarındandır. **الأَزْهَرِيُّ** dedi: Çokça oynamasından dolayı **لَعُوباً** diye adlandırıldı; ve câizdir ki **لَعُوباً** diye adlandırılsın; çünkü onunla oynanılır. Ve **المُلْعِبَةُ** ( **مُحْسِنَة** gibi) ve bir nüshada: **المِلْعَبَةُ** kesre ile: kolsuz bir elbise; ve bir nüshada: kolu yoktur; içinde çocuk oynar; bunun benzeri **لسان العرب**’dadır. Ve **اللُّعْبَة** damme ile: heykel; **الجَوْهَرِيُّ** buna ziyade etti. **اللُّعْبَة**: **الشِّطْرَنْج** ve onun benzeri **النَّرْد** gibi, kendisiyle oynanan şeyin kesin adı; **الصَّحِاح**’ta olduğu üzere. **اللِّحْيَانِيُّ** rivayet etti: “Senin için bundan daha güzel bir **لُعْبَةً** görmedim”; bunun üzerine bir şey artırmadı. **ابْنُ السِّكِّيت** dedi: “Kimin **اللَّعْبَةُ**?” dersin; o hâlde evvelini dammelersin; çünkü o bir isimdir. Ve **الشِّطْرَنْجُ** bir **لُعْبَةٌ**’dir ve **النَّرْدُ** bir **لُعْبَة**’dir. Ve kendisiyle oynanan her **مَلعوبٍ** bir **لُعْبَةٌ**’dir; çünkü o bir isimdir. Ve dersin: “Otur; şu **اللَّعْبَة**’den boşalıncaya kadar.” **ثعلب** dedi: “Bu **اللَّعْبَة**’den” fetha ile; daha iyidir; çünkü o, **اللَّعِب**’den bir tek seferi murad etti; **الصَّحِاح**’ta böyledir. **اللُّعْبَةُ**: kendisiyle alay edilen ve oynanan ahmak; ve ona **فُعْلَة** bâbı yürür. **اللُّعْبَةُ**: oyunun nöbeti. **الفَرَّاُء** dedi: “Bir tek **لُعْبَةَ** oynadım.” Ve **اللِّعْبَةُ** kesre ile: **الرِكْبَة** ve **الجِلْسَة** gibi oyundan bir tür; dersin: “Falan, **اللعبة**’si güzeldir”; “**الجلسة**’si güzeldir” dediğin gibi; **الصحاح**’ta böyledir. Mecazdan: **لعبت الريح بالمنزل**: onu eskitti. Ve **تلاعبت**; ve **ملاعب الريح**: onun geçitleri. Ve onu **ملاعب الجن** içinde bıraktım: yani, nerede olduğunu bilmez. Ve **ملاعب ظِلِّهِ** damme ile: bâdiyede bir kuş; ve belki “**خاطِفُ ظِلِّهِ**” denir; onda **المُضِافُ** ve **المُضَافُ إِليه** tesniye edilir ve ikisi cem‘ edilir; böylece iki kişi için: **مُلاَعِبَا ظِلِّهِمَا**; üç kişi için: **مُلاعِبَاتِ أَظْلالِهِنَّ** denir. Ve dersin: “Onlar için **مُلاعِباتِ أَظْلالٍ** gördüm”; “**أَظْلالِهِنَّ**” demezsin; çünkü o zaman marife olur. Ve **أَبي بَراءٍ**’a **مُلاعِبُ الأَسِنَّةِ** denirdi. O, **عامِرُ بْنُ مالِكِ بْنِ جعفَرِ بْنِ كِلابٍ**’dır; **يوم السُّوبَانِ** günü bununla adlandırıldı; ve **لبيد** kafiye ihtiyacından dolayı onu **ملاعب الرماح** yaptı; şöyle dedi:
لَوْ أَنَّ حّيًّا مُدْرِكَ الفَلاَحِ ... أَدْرَكَهُ مُلاعِبُ الرِّمَاحِ

**الصَّحِاح**’ın hâşiyesinde: **الآمِدِيُّ**, **المُؤْتَلِف والمُخْتَلِف** kitabında şairlerin adları hakkında zikretti: **مُلاعِبَ الأَسِنّةِ**’nin üç şairin lakabı olduğunu: birincisi bu zikredilen; ikincisi **عبْدُ اللهِ بْنُ الحُصَيْنِ بْنِ يَزِيدَ الحارِثِيُّ**; üçüncüsü **أَوْسُ بْنُ مالِكٍ الجَرْمِيُّ**; o, şunu söyleyendir:
إِذا نَطَقَتْ في بَطْنِ وادٍ حَمَامَةٌ ... دعَتْ ساقَ حُرٍّ حر فابْكِيَا فارِس الوَرْد وقُولاَ فَتَي الفِتْيانِ الأَسِنَّةِ الورْدِ

Ve **اللَّعّاب** ( **كَكَتَّانٍ** gibi): mesleği oyun olan. Ve **فَرسٌ م**: yani Arap atlarından bilinen (meşhur) bir tür. **الهُذَلُّي** dedi:
وطابَ عن اللَّعّابِ نَفْساً ورًبِّه ... وغَادَرَ قَيْساً في المَكَرِّ وعَفْزَرَا

**اللُّعَابُ** ( **الغُرابِ** gibi): ağızdan akan şey; denir: **لَعَب يَلْعَبُ** ve **لَعِبَ يَلْعَبُ**; **مَنَعَ** ve **سَمِعَ** gibi; ikincisi **ابْنِ دُرَيْدٍ**’den: “Onun **لُعَابُهُ** aktığı zaman” (denir); **أَلْعَبَ** **إِلْعاباً** gibi. Ve birincisi daha yücedir. **الجَوْهَرِيُّ** bunu çocuğa tahsis etti; şöyle dedi: **لَعَبَ الصَّبِيُّ**. **لَبِيدُ** dedi:
لَعَبْتُ على أَكْتَافِهِم وحُجُورِهِمْ ... وَليداً وسَمَّوْني مُفِيداً وعاصمَا

Ve **الصَّحِاح**’ta da böyledir. **الصَّاغانيّ** dedi: **لَبِيدٍ**’in sözü iki vech üzere rivayet edildi. Ve onu **ثعلبٌ** “**وصَدَورهِمْ**” diye, “**حُجُورِهم**” yerine rivayet etti; o daha güzeldir. Ve onda: **ألْعَبَ الصَّبِيُّ**: ağzından akan bir **لُعَابٌ** kendisi için olduğu zaman. Mecazdan: **شَرِبَ لُعَابَ النَّحْلِ**; o, onun balıdır. Ve **لسان العرب**’da: onun bal yaptığı şey; o baldır. Mecazdan: **سالَ لُعَابُ الشَّمْسِ**: şiddetle ısındığında ve öğle vaktinin dikeni kalktığında, gökten iniyormuş gibi gördüğün bir şey. **جَرِيرٌ** dedi:
أنِخْنَ لِتَهْجِيرٍ وقَدْ وَقَدَ الحَصَى ... وذَابَ لُعَابُ الشَّمسِ فَوْقَ الجَماجِم

**الأزهري** dedi: **لُعَاُب الشَّمْسِ**, kendisine **مُخَاطُ الشَّيْطَانِ** denilen şeydir; o, **السِّهَامُ**dır (sîn’in fethasıyla); ve ona **رِيقُ الشَّمْسِ** denir; o, ipliğe benzer; şiddetli sıcak olduğunda ve hava durgunlaştığında onu havada görürsün. Ve kim “**لُعابَ الشَّمْسِ** seraptır” derse, ancak iptal etmiştir; **السَّرابُ** ancak, gün ortasında görülen, sanki sıcak suymuş gibi olan şeydir. Ve bu şeyleri ancak çöllere ve ıssızlıklara yapışıp kalan ve öğle sıcağında yürüyen kimse bilir. Ve denildi: **لُعَابُ الشَّمْسِ**: şiddetli sıcakta örümcek dokusu gibi gördüğün şey; ve denir: o seraptır; **الصَّحِاح**’ta böyledir.

Ve **اللَّعْبَاءُ** (meddli): **حزْمِ بَنِي عُوَالٍ**’da taşı çok olan bir yer; bunu **ابْنُ سِيدهْ** söyledi. Ve **الفارِسيّ** şu beyti şâhid getirdi:
تَروَّحْنَا من اللَّعْباءِ قَصْراً ... وأَعْجَلْنا الإِهَةَ أَنْ تَؤُوبَا
Ve “**الإِلإَهَةَ**” diye rivayet edilir. Ve dedi: **إِلاهَةُ** güneşin adıdır. **اللَّعْباءُ**: **البَحْريْنِ**’de, **القَطِيفِ** hizasında ve denizin kıyısında bilinen bir tuzla; ondan **الكِلابُ اللَّعْبَانيَّةُ**: **اللَّعْباءِ**’a nisbet; kıyas üzere; **الصَّاغانيّ**’nin dediği gibi. **اللَّعْباءُ** ayrıca: Yemen’de bir toprak. Ve hurmalıkta **الاسْتِلْعابُ**: **الصِّرامِ**dan (kesre ile) sonra onda **البُسْرِ**den bir şeyin bitmesidir. **أَبو سعيد** dedi: **اسْتَلْعَبَتِ النَّخْلَةُ**: bir **طَلْعاً** çıkardığı zaman; ve onda ilk yükünden bir bakiye varken. **الطِّرِمّاحُ** bir hurma ağacını vasfederek dedi:
أَلْحَقَتْ ما اسْتَلْعَبَت بالذِي ... قدْ أَنَي إِذْ حانَ وَقْتُ الصِّرَامْ

**لَعَبَ الصَّبِيُّ** ve **أَلْعَبَ**: **ثَغْرٌ ملْعُوبٌ**; yani, akan **لُعَابٍ** sahibi. Ve **اللُّعْبةُ البَرْبَرِيَّةُ** damme ile: **السُّورِ نْجانِ** gibi bir ilaç; **إِفْرِيقِية** taraflarından getirilir; onunla **السُّور نْجانُ** (fetha ile) **مَسْمَنَةٌ** tağşiş edilir. Bunu **ابنُ البَيطار** ve **الحكيمُ داوود** ve diğer tabipler zikretti. Ve **رًجُلٌ لُعْبةٌ** damme ile: yani, kendisiyle oynanan ve alay edilen ahmak; gizli değildir ki aynısıyla daha önce geçti; o hâlde zikri tekrar gibidir. Ve **الأَساس**’ta: dersin: “Falan **لعُوبٌ** ve **لَعَّابٌ**’dır; ve bu güzel bir **أُلْعُوبَةٌ**’dir.” Ve başkasında: **لُعَابُ الحيَّةِ والجَرادِ**: ikisinin zehridir. Ve mecazdan: **لَعِلَبْت به**: **تَلَعَّبتْ**.
