# لعزيز (ل-ع-ز-ي-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ع - ز - ي - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَو تَسْمَعُ لهم رِكْزاً؛ قال الفراء: الرِّكْزُ الصوت،
والرِّكْز: صوت الإِنسان تسمعه من بعيد نحو ركز الصائد إِذا ناجَى كلابَهُ؛ وأَنشد:
وقد تَوَجَّسَ رِكْزاً مُقْفِرٌ نَدُسٌ،
بنَبْأَةِ الصَّوْتِ، ما في سَمْعِه كَذِب
وفي حديث ابن عباس في قوله تعالى: فَرَّتْ من قَسْوَرَةٍ، قال: هو رِكْز الناس، قال: الرِّكْزُ الحِسُّ والصوت الخفي فجعل القَسْوَرَةَ نفسها رِكْزاً لأَن القسورة جماعة الرجال، وقيل: هو جماعة الرُّماة فسماهم باسم صوتهم، وأصلها من القَسْرِ، وهو القَهْرُ والغلبة، ومنه قيل للأَسد قَسْوَرَةٌ.
والرِّكازُ: قِطَعُ ذهب وفضة تخرج من الأَرض أَو المعدن. وفي الحديث: وفي الرِّكازِ الخُمْسُ. وأَرْكَزَ المَعْدِنُ: وُجِدَ فيه الرِّكاز؛ عن ابن الأَعرابي. وأَرْكَزَ الرجلُ إِذا وَجد رِكازاً. قال أَبو عبيد: اختلف أَهل الحجاز والعراق، فقال أَهل العراق: في الرِّكاز المعادنُ كلُّها فما استخرج منها من شيء فلمستخرجه أَربعة أَخماسه ولبيت المال الخمس، قالوا: وكذلك المالُ العادِيُّ يوجد مدفوناً هو مثل المعدن سواء، قالوا: وإِنما أَصل الركاز المعدنُ والمالُ العادِيُّ الذي قد ملكه الناس مُشَبَّه بالمعدن، وقال أَهل الحجاز: إِنما الركاز كنوز الجاهلية، وقيل: هو المال المدفون خاصة مما كنزه بنو آدم قبل الإِسلام، فأَما المعادن فليست بركاز وإِنما فيها مثل ما في أَموال المسلمين من الركاز، إِذا بلغ ما أَصاب مائتي درهم كان فيها خمسة دراهم وما زاد فبحساب ذلك، وكذلك الذهب إِذا بلغ عشرين مثقالاً كان فيه نصف مثقال، وهذان القولان تحتملهما اللغة لأَن كلاًّ منهما مركوز في الأَرض أَي ثابت. يقال: رَكَزَهُ يَرْكُزُهُ رَكْزاً إِذا دفنه، والحديث إِنما جاءَ على رأْي أَهل الحجاز، وهو الكنز الجاهلي، وإِنما كان فيه الخمس لكثرة نفعه وسهولة أَخذه. وروى الأَزهري عن الشافعي أَنه قال: الذي لا أَشك فيه أَن الرِّكاز دَفِينُ الجاهلية، والذي أَنا واقف فيه الركاز في المعدن والتِّبْر المخلوق في الأَرض. وروي عن عمرو بن شعيب أَن عبداً وجد رِكْزَةً على عهد عمر، رضي الله عنه، فأَخذها منه عمر؛ قال ابن الأَعرابي: الرِّكازُ ما أخرج المعدنُ وقد أَرْكَزَ المعدنُ وأَنالَ،وقال غيره: أَرْكَزَصاحِبُ المعدن إِذا كثر ما يخرج منه له من فضة وغيرها. والرِّكازُ: الاسم، وهي القِطَع العِظام مثل الجلاميد من الذهب والفضة تخرج من المعادن، وهذا يُعَضِّدُ تفسير أَهل العراق. قال: وقال الشافعي يقال للرجل إِذا أَصاب في المعدن البَدْرَةَ المجتمعة: قد أَرْكَزَ. وقال أَحمد بن خالد: الرِّكازُ جمع، والواحدة رِكْزَةٌ، كأَنه رُكِزَ في الأَرض رَكْزاً، وقد جاءَ في مسند أَحمد بن حنبل في بعض طرق هذا الحديث: وفي الرَّكائزِ الخُمْسُ، كأَنها جمع رَكِيزَة أَو رِكازَةٍ. والرَّكِيزة والرِّكْزَةُ: القطعةُ من جواهر الأَرض المركوزةُ فيها. والرِّكْزُ: الجل العاقل الحليم السخي. والرِّكْزَة: النخلة التي تُقْتلَعُ عن الجِذْعِ؛ عن أَبي حنيفة. قال شمر: والنخلة التي تنبت في جذع النخلة ثم تحوَّل إِلى مكان آخر هي الرِّكْزَة. وقال بعضهم: هذا رِكْزٌ حَسَنٌ وهذا وَدِيٌّ حَسَنٌ وهذا قَلْعٌ حسن. ويقال: رِكْزُ الوَدِيِّ والقَلْعِ. ومَرْكُوزٌ: اسم موضع؛ قال الراعي:
بأَعْلامِ مَرْكُوزٍ فَعَنْزٍ فَغُرَّبٍ،
مَغانِيُّ أُمّ الوَرْدِ، إِذْ هي ما هيا

##### Türkçe

Veya onlar için bir **رِكْزاً** işitirsin; **الفراء** dedi: **الرِّكْزُ** sestir,
ve **الرِّكْز**: insanın sesidir; onu uzaktan işitirsin; avcının **ركز**’i gibi, köpeklerine gizlice konuştuğu zaman;
ve inşad etti:
Ve bir **مُقْفِرٌ نَدُسٌ** bir **رِكْزاً** sezdi,
sesin bir **نَبْأَةِ**siyle; onun işitmesinde yalan yoktur
Ve İbn Abbas’ın, Yüce Allah’ın sözü hakkında olan hadisinde: “**فَرَّتْ من قَسْوَرَةٍ**”; dedi: o, insanların **رِكْز**’idir; dedi: **الرِّكْزُ** duyum ve gizli sestir; böylece **القَسْوَرَةَ**’nin kendisini **رِكْزاً** kıldı; çünkü **القسورة** erkekler topluluğudur; ve denildi: o, okçular topluluğudur; böylece onları seslerinin adıyla adlandırdı; ve aslı **القَسْرِ**’dendir; o da kahır ve galebedir; ondan dolayı aslana **قَسْوَرَةٌ** denildi.

Ve **الرِّكازُ**: yerden yahut maden(den) çıkan altın ve gümüş parçalarıdır. Hadiste:
“Ve **الرِّكازِ**’da beşte bir vardır.” Ve **أَرْكَزَ المَعْدِنُ**: onda **الرِّكاز** bulundu; **ابن الأَعرابي**’den. Ve **أَرْكَزَ** adam, bir **رِكازاً** bulduğu zaman. **أَبو عبيد** dedi: Hicaz ve Irak ehli ihtilaf etti; Irak ehli dedi ki: **الرِّكاز** bütün madenlerdir; ondan çıkarılan her şeyde, çıkarana dört beşte dördü, beytülmâle beşte biri vardır; dediler: ve aynı şekilde, gömülü olarak bulunan **المالُ العادِيُّ** maden gibidir, eşittir; dediler: ancak **الركاز**’ın aslı maden(dir); ve insanların mülk edindiği **المالُ العادِيُّ** madenle benzetilmiştir. Hicaz ehli dedi: ancak **الركاز** cahiliye hazineleridir; ve denildi: o, özellikle gömülü maldır; bunu, İslâm’dan önce Âdemoğulları biriktirmiştir; madenlere gelince, onlar **بركاز** değildir; ancak onlarda, Müslümanların mallarında olan **الركاز**’daki gibi (hüküm) vardır: ele geçen iki yüz dirheme ulaştığı zaman onda beş dirhem vardır; fazlası da bunun hesabıncadır; ve aynı şekilde altın, yirmi miskale ulaştığı zaman onda yarım miskal vardır. Bu iki söz, dili taşır; çünkü ikisinin her biri yerde **مركوز**dur; yani sabittir. Denilir: onu **رَكَزَهُ**; **يَرْكُزُهُ**; **رَكْزاً**: onu gömdüğü zaman. Hadis ancak Hicaz ehlinin görüşü üzere gelmiştir; o da cahiliye hazinesidir; onda beşte bir ancak, faydasının çokluğu ve alınmasının kolaylığı sebebiyledir. **الأَزهري** **الشافعي**’den rivayet etti ki o dedi: Şüphesiz olmadığım şey: **الرِّكاز** cahiliyenin gömüsüdür; ve benim durduğum şey: madendeki **الركاز** ve yerde yaratılmış **التِّبْر**. **عمرو بن شعيب**’den rivayet edildi ki bir köle, Ömer zamanında, Allah ondan razı olsun, bir **رِكْزَةً** buldu; Ömer onu ondan aldı. **ابن الأَعرابي** dedi: **الرِّكازُ** madenin çıkardığı şeydir; ve maden **أَرْكَزَ** ve **أَنالَ**. Başkası dedi: maden sahibinin **أَرْكَزَ**’ı, ondan kendisine gümüş ve başkası olarak çıkan şey çoğaldığı zaman(dır). Ve **الرِّكازُ**: isimdir; ve o, madenlerden çıkan altın ve gümüşten, kaya parçaları gibi büyük parçalardır; ve bu, Irak ehlinin tefsirini destekler. Dedi: ve **الشافعي** dedi: madende toplanmış **البَدْرَةَ**’yi elde ettiği zaman adama denilir: “**قد أَرْكَزَ**.” **أَحمد بن خالد** dedi: **الرِّكازُ** bir cem‘dir; tekili **رِكْزَةٌ**’dir; sanki yerde **رُكِزَ**; **رَكْزاً**. Ve **أَحمد بن حنبل**’in Müsned’inde bu hadisin bazı tariklerinde gelmiştir:
“Ve **الرَّكائزِ**’de beşte bir vardır”; sanki o, **رَكِيزَة** yahut **رِكازَةٍ** cem‘idir.

Ve **الرَّكِيزة** ve **الرِّكْزَةُ**: yerin cevherlerinden, onda **المركوزةُ** olan parça(dır).
Ve **الرِّكْزُ**: akıllı, halim, cömert kişi(dir). Ve **الرِّكْزَة**: gövdeden sökülüp çıkarılan hurma ağacı; **أَبي حنيفة**’den. **شمر** dedi: ve hurma ağacının gövdesinde biten, sonra başka bir yere nakledilen hurma ağacı, o **الرِّكْزَة**’dir. Bazıları dedi: bu güzel bir **رِكْزٌ**’dür ve bu güzel bir **وَدِيٌّ**’dir ve bu güzel bir **قَلْعٌ**’dır. Ve denilir: **رِكْزُ الوَدِيِّ** ve **القَلْعِ**.

Ve **مَرْكُوزٌ**: bir yer adıdır; **الراعي** dedi:
**مَرْكُوزٍ**’ün, sonra **عَنْزٍ**’ın, sonra **غُرَّبٍ**’in alametleri yanında,
**أُمّ الوَرْدِ**’ün meskenleri; o, olduğu gibi iken.
