# لعن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%B9%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لعن

أَبيتَ اللَّعْنَ: كلمةٌ كانت العرب تُحَيِّي بها مُلوكها في الجاهلية، تقول للملِك: أَبَيْتَ اللَّعْنَ؛ معناه أَبيْتَ أَيُّها الملِك أَن تأْتي ما تُلْعَنُ عليه. واللَّعْنُ: الإِبْعادُ والطَّرْد من الخير، وقيل: الطَّرْد والإِبعادُ من الله، ومن الخَلْق السَّبُّ والدُّعاء، واللَّعْنةُ الاسم، والجمع لِعانٌ ولَعَناتٌ. ولَعَنه يَلْعَنه لَعْناً: طَرَدَه وأَبعده. ورجل لَعِينٌ ومَلْعُونٌ، والجمع مَلاعِين؛ عن سيبويه، قال: إِنما أَذكُرُ
(* قوله «قال إنما اذكر إلخ» القائل هو ابن سيده وعبارته
عن سيبويه: قال ابن سيده إنما إلخ) . مثل هذا الجمع لأَن حكم مثل هذا أَن يُجْمَع بالواو والنون في المذكر، وبالأَلف والتاء في المؤنث، لكنهم كَسَّرُوه تشبيهاً بما جاء من الأَسماء على هذا الوزن. وقوله تعالى: بل لعَنَهم الله بكُفرهم؛ أَي أَبعَدهم. وقوله تعالى: ويَلْعَنُهم اللاَّعِنُون؛ قال ابن عباس: اللاَّعِنُونَ كلُّ شيء في الأَرض إِلا الثَّقَلَيْن، ويروى عن ابن مسعود أَنه قال: اللاَّعِنون الاثنان إِذا تَلاعَنَا لَحِقَتِ اللعْنة بمُسْتَحِقها منهما، فإِن لم يَسْتَحقها واحدٌ رَجَعت على اليهود، وقيل: اللاَّعِنُون كلُّ من آمن بالله من الإِنس والجن والملائكة. واللِّعَانُ والمُلاعَنة: اللَّعْنُ بين اثنين فصاعداً. واللُّعَنة: الكثير اللَّعْن للناس. واللُّعْنة: الذي لا يزال يُلْعَنُ لشَرارته، والأَوّل فاعل، وهو اللُّعَنة، والثاني مفعول، وهو اللُّعْنة، وجمعه اللُّعَن؛ قال: والضَّيْفَ أَكْرِمْه، فإِنَّ مَبِيتَه
حَقٌّ، ولا تَكُ لُعْنَةً للنُّزَّلِ
ويطرد عليهما باب. وحكى اللحياني: لا تَكُ لُعْنةً على أَهل بيتك أَي لا يُسَبَّنَّ أَهل بيتك بسببك. وامرأَة لَعِين، بغير هاء، فإِذا لم تذكر الموصوفة فبالهاء. واللَّعِين: الذي يَلْعَنه كل أَحد. قال الأَزهري: اللَّعِينُ المَشْتُوم المُسَبَّبُ، واللَّعِينُ: المَطْرود؛ قال الشماخ:ذَعَرْتُ به القَطَا، ونَفَيْتُ عنه
مَقامَ الذئبِ، كالرَّجُلِ اللَّعينِ
أَراد مقام الذئب اللَّعِين الطَّرِيد كالرجل؛ ويقال: أَراد مقام الذي هو كالرجل اللعين، وهو المَنْفِيّ، والرجل اللعين لا يزال مُنْتَبِذاً عن الناس، شبَّه الذئبَ به. وكلُّ من لعنه الله فقد أَبعده عن رحمته واستحق العذابَ فصار هالكاً. واللَّعْنُ: التعذيب، ومن أَبعده الله لم تلحقه رحمته وخُلِّدَ في العذاب. واللعينُ: الشيطان، صفة غالبة لأَنه طرد من السماء، وقيل: لأَنه أُبْعِدَ من رحمة الله. واللَّعْنَة: الدعاء عليه. وحكى اللحياني: أَصابته لَعْنَةٌ من السماء ولُعْنَةٌ. والْتَعَنَ الرجلُ: أَنصف في الدعاء على نفسه. ورجل مُلَعَّنٌ إِذا كان يُلْعَنُ كثيراً. قال الليث: المُلَعَّنُ المُعَذَّبُ؛ وبيت زهير يدل على غير ما قال الليث: ومُرَهَّقُ الضِّيفانِ، يُحْمَدُ في الـ
ـلأْواءٍ، غيرُ مَلَعَّن القِدْرِ
أَراد: أَن قدره لا تُلْعن لأَنه يكثر لحمها وشحمها. وتَلاعَنَ القومُ: لَعَنَ بعضهم بعضاً. ولاعَنَ امرأَته في الحُكم مُلاعنة ولِعاناً، ولاعَنَ الحاكمُ بينهما لِعاناً: حكم. والمُلاعَنَة بين الزوجين إِذا قَذَفَ الرجلُ امرأَته أَو رماها برجل أَنه زنى بها، فالإمام يُلاعِنُ بينهما ويبدأُ بالرجل ويَقِفُه حتى يقول: أَشهد بالله أَنها زنت بفلان، وإِنه لصادق فيما رماها به، فإِذا قال ذلك أَربع مرات قال في الخامسة: وعليه لعنة الله إِن كان من الكاذبين فيما رماها به، ثم تُقامُ المرأَة فتقول أَيضاً أَربع مرات: أَشهد بالله أَنه لمن الكاذبين فيما رماني به من الزنا، ثم تقول في الخامسة: وعليَّ غَضَبُ الله إِن كان من الصادقين؛ فإِذا فرغت من ذلك بانت منه ولم تحل له أَبداً، وإِن كانت حاملاً فجاءت بولد فهو ولدها ولا يلحق بالزوج، لأَن السُّنَّة نَفته عنه، سمي ذلك كله لِعاناً لقول الزوج: عليه لَعْنة الله إِن كان من الكاذبين، وقول المرأَة: عليها غضب الله إِن كان من الصادقين؛ وجائز أَن يقال للزوجين إِذا فعلا ذلك: قد تَلاعنا ولاعَنا والْتَعنا، وجائز أَن يقال للزوج: قد الْتَعَنَ ولم تَلْتَعِنِ المرأَةُ، وقد الْتَعَنتْ هي ولم يَلْتَعِنِ الزوجُ. وفي الحديث: فالْتَعَنَ هو، افتعل من اللَّعْن، أَي لَعَنَ نفسه. والتَّلاعُنُ: كالتَّشاتُم في اللفظ، غير أَن التشاتم يستعمل في وقوع فعل كل واحد منهما بصاحبه، والتَّلاعُن ربما استعمل في فعل أَحدهما. والتَّلاعُن: أَن يقع فعل كل واحد منهما بنفسه. واللَّعْنَة في القرآن: العذابُ. ولَعَنه الله يَلْعَنه لَعْناً: عذبه. وقوله تعالى: والشجرةَ المَلْعونة في القرآن؛ قال ثعلب: يعني شجرة الزَّقُّوم، قيل: أَراد المَلْعُون آكلُها. واللَّعِينُ: المَمْسُوخ. وقال الفراء: اللَّعْنُ المَسْخُ أَيضاً. قال الله عز وجل: أَو نَلْعَنَهم كما لَعَنَّا أَصحاب السَّبْت، أَي نَمْسَخَهم. قال: واللَّعينُ المُخْزَى المُهْلَك. قال الأَزهري: وسمعت العرب تقول فلان يَتلاعَنُ علينا إِذا كان يتَماجَنُ ولا يَرْتَدِعُ عن سَوْءٍ ويفعل ما يستحِقّ به اللَّعْنَ. والمُلاعَنة واللِّعانُ: المُباهَلَةُ.
والمَلاعِنُ: مواضع التَّبَرُّز وقضاء الحاجة. والمَلْعَنة: قارعة الطريق ومَنْزِل الناس. وفي الحديث: اتَّقُوا المَلاعِنَ وأَعِدُّوا النَّبْلَ؛ المَلاعِنُ: جَوَادُّ الطريق وظِلالُ الشجر ينزِلُها الناسُ، نَهَى أَن يُتَغوَّطَ تحتها فتتَأَذَّى السّابلة بأَقذارها ويَلْعَنُون من جَلَسَ للغائط عليها. قال ابن الأَثير: وفي الحديث اتَّقُوا المَلاعِنَ الثلاثَ؛ قال: هي جمع مَلْعَنة، وهي الفَعْلة التي يُلْعَنُ بها فاعلها كأَنها مَظِنَّة للَّعْنِ ومحلٌّ له، وهو أَن يتَغوَّط الإِنسان على قارعة الطريق أَو ظل الشجرة أَو جانب النهر، فإِذا مر بها الناس لعنوا فاعله. وفي الحديث: اتقوا اللاَّعِنَيْن أَي الأَمرين الجالبين اللَّعْنَ الباعِثَيْن للناسِ عليه، فإِنه سبب لِلَعْنِ من فعله في هذه المواضع، وليس ذا في كل ظلٍّ، وإِنما هو الظل الذي يستظل به الناس ويتخذونه مَقِيلاً ومُناخاً، واللاعِن اسم فاعل من لَعَنَ، فسميت هذه الأَماكنُ لاعِنةً لأَنها سبب اللَّعْن. وفي الحديث: ثلاثٌ لَعِيناتٌ؛ اللَّعِينة: اسم المَلْعون كالرَّهِينة في المَرْهُون، أَو هي بمعنى اللَّعْن كالشَّتِيمةِ من الشَّتْم، ولا بُدَّ على هذا الثاني من تقدير مضاف محذوف. ومنه حديثُ المرأَة التي لَعَنَتْ ناقَتها في السفر فقال: ضَعُوا عنها فإِنها مَلْعُونة؛ قيل؛ إِنما فعل ذلك لأَنه استجيب دعاؤُها فيها، وقيل: فعَلهُ عُقوبةً لصاحبتها لئلا تعود إِلى مثلها وليعتبر بها غيرها. واللَّعِينُ: ما يُتخذ في المزارع كهيئة الرجل أَو الخيال تُذْعَرُ
به السباعُ والطيور. قال الجوهري: والرجل اللَّعِينُ شيء يُنْصَبُ وسَطَ الزرع تُسْتَطْرَدُ به الوحوش، وأَنشد بيت الشماخ: كالرجل اللَّعِين؛ قال شمر: أَقْرَأَنا ابنُ الأَعرابي لعنترة:
هل تُبْلِغَنِّي دارَها شَدَنِيَّةٌ،
لُعِنَتْ بمحرومِ الشَّرابِ مُصرَّمِ
وفسره فقال: سُبَّتْ بذلك فقيل أَخزاها الله فما لها دَرٌّ ولا بها لبن، قال: ورواه أَبو عدنان عن الأَصمعي: لُعِنَتْ لمحروم الشراب، وقال: يريد بقوله لمحروم الشراب أَي قُذِفَت بضرع لا لبن فيه مُصَرَّم. واللَّعِينُ المِنْقَرِيّ
(* قوله «واللعين المنقري إلخ» اسمه منازل بضم الميم وكسر الزاي ابن زمعة محركاً وكنيته أبو الا كيدر اه. تكملة): من فُرسانهم وشُعرائهم.

### Türkçe

**أَبيتَ اللَّعْنَ**: Arapların câhiliye devrinde krallarını selâmladıkları bir kelimedir; krala: **أَبَيْتَ اللَّعْنَ** derlerdi; mânâsı: “Ey kral, kendisi sebebiyle lânetleneceğin şeyi yapmaktan kaçındın” demektir.

**واللَّعْنُ**: hayırdan uzaklaştırma ve kovmadır; “Allah tarafından kovma ve uzaklaştırma” denilmiştir; mahlûk tarafından ise sövme ve bedduadır.

**واللَّعْنةُ**: isimdir; çoğulu **لِعانٌ** ve **لَعَناتٌ**’tır.

Ve **لَعَنه يَلْعَنه لَعْناً**: onu kovdu ve uzaklaştırdı.

Ve **رجل لَعِينٌ** ve **مَلْعُونٌ**; çoğulu **مَلاعِين**’dir; Sîbeveyh’ten; dedi ki: “Ben ancak zikrediyorum...”
(* “قال إنما اذكر إلخ” sözü söyleyen İbn Sîde’dir ve onun Sîbeveyh’ten nakli: İbn Sîde dedi ki: “Ancak...”dır.) Böyle bir çoğul, çünkü bunun gibisinin hükmü, müzekkerde **الواو** ve **النون** ile, müenneste **الأَلف** ve **التاء** ile çoğul yapılmasıdır; fakat onu, bu vezinde isimlerden gelen şeye benzeterek kırık çoğul yaptılar.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **بل لعَنَهم الله بكُفرهم**; yani: onları uzaklaştırdı.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **ويَلْعَنُهم اللاَّعِنُون**; İbn Abbâs dedi ki: **اللاَّعِنُونَ** yeryüzündeki her şeydir, iki ağır varlık hariç; İbn Mes‘ûd’dan rivayet olunur ki dedi: **اللاَّعِنون** iki kişidir; ikisi **تَلاعَنَا** ettiklerinde lânet, ikisinden hak edene ulaşır; eğer onu birisi hak etmezse Yahudilere döner. Ve denildi ki: **اللاَّعِنُون** ins ve cin ve meleklerden Allah’a iman eden herkes.

**واللِّعَانُ** ve **المُلاعَنة**: iki kişi ve daha fazlası arasında lânetleşmedir.

**واللُّعَنة**: insanlara çok lânet eden (kimse).

**واللُّعْنة**: şerliğinden dolayı sürekli lânetlenen kimsedir; birincisi fâildir, o **اللُّعَنة**’dir; ikincisi mef‘ûldür, o **اللُّعْنة**’dir; çoğulu **اللُّعَن**’dır; dedi ki:
والضَّيْفَ أَكْرِمْه، فإِنَّ مَبِيتَه
حَقٌّ، ولا تَكُ لُعْنَةً للنُّزَّلِ

Ve ikisine de bir bâb uygulanır.

Lihyânî nakletti: “**لا تَكُ لُعْنةً على أَهل بيتك**” yani: senin yüzünden ev halkına sövülmesin.

Ve **امرأَة لَعِين**; **هاء** olmaksızın; eğer nitelenen zikredilmezse **هاء** ile olur.

**واللَّعِين**: herkesin lânetlediği kimsedir. Ezherî dedi ki: **اللَّعِينُ** sövülen, kendisine sövülmeye sebep olan kimsedir; ve **اللَّعِينُ**: kovulmuş olandır; Şemmâh dedi ki:
ذَعَرْتُ به القَطَا، ونَفَيْتُ عنه
مَقامَ الذئبِ، كالرَّجُلِ اللَّعينِ

Kastetti: kovulmuş lânetli kurdun makamını, adam gibi; ve denilir: kastetti, lânetli adam gibi olanın makamını; o da sürülmüş olandır; lânetli adam, insanlardan sürekli uzaklaşmış olur; kurdu ona benzetti.

Ve Allah’ın lânetlediği herkes, onu rahmetinden uzaklaştırmıştır ve azabı hak etmiştir; böylece helâk olmuş olur.

**واللَّعْنُ**: azap etmektir; Allah’ın uzaklaştırdığına rahmeti erişmez ve azapta ebedî kılınır.

Ve **اللعينُ**: şeytandır; gökten kovulduğu için baskın bir sıfattır; ve denildi ki: Allah’ın rahmetinden uzaklaştırıldığı için.

**واللَّعْنَة**: ona beddua etmektir.

Lihyânî nakletti: “Ona gökten bir **لَعْنَةٌ** ve bir **لُعْنَةٌ** isabet etti.”

Ve **الْتَعَنَ الرجلُ**: kendi aleyhine duada insaf etti.

Ve **رجل مُلَعَّنٌ**: çok lânetlenir olduğu zaman.

Leys dedi ki: **المُلَعَّنُ** azap gören kimsedir; fakat Züheyr’in beyti, Leys’in dediğinden başka bir şeye delâlet eder:
ومُرَهَّقُ الضِّيفانِ، يُحْمَدُ في الـ
ـلأْواءٍ، غيرُ مَلَعَّن القِدْرِ

Kastetti: tenceresi lânetlenmez; çünkü onun eti ve yağı çok olur.

Ve **تَلاعَنَ القومُ**: birbirlerini lânetlediler.

Ve **لاعَنَ امرأَته** hükümde **مُلاعنة** ve **لِعاناً** (yaptı).

Ve **ولاعَنَ الحاكمُ بينهما لِعاناً**: hükmetti.

Ve karı-koca arasında **المُلاعَنَة**: erkek karısını zina ile itham ettiğinde yahut onu bir erkekle, onunla zina etti diye suçladığında; imam ikisi arasında lânetleşmeyi yaptırır; erkekle başlar ve onu durdurur, ta ki şöyle deyinceye kadar: “Allah’a yeminle şehadet ederim ki o, falanla zina etti; ve onu bununla suçladığım şeyde ben elbette doğruyum.” Bunu dört defa söylediğinde beşincide der ki: “Onu bununla suçladığım şeyde yalancılardan isem Allah’ın lâneti benim üzerime olsun.” Sonra kadın kaldırılır; o da dört defa şöyle der: “Allah’a yeminle şehadet ederim ki, beni zina ile suçladığı şeyde o elbette yalancılardandır.” Sonra beşincide der ki: “O doğrulardan ise Allah’ın gazabı benim üzerime olsun.” Bundan boşalınca ondan ayrılmış olur ve ona ebediyen helâl olmaz; hamile ise ve bir çocuk getirirse o onun çocuğudur ve kocaya nisbet edilmez; çünkü sünnet onu ondan nefyetmiştir. Bütün buna **لِعاناً** adı verildi; kocanın sözü: “Yalancılardan isem Allah’ın lâneti onun üzerine olsun” ve kadının sözü: “Doğrulardan ise Allah’ın gazabı onun üzerine olsun” sebebiyle. Ve ikisi bunu yaptıklarında karı-kocaya: “**قد تَلاعنا** ve **لاعَنا** ve **الْتَعنا**” denilmesi câizdir. Ve kocaya: “**قد الْتَعَنَ**” denilmesi câizdir, kadın **تَلْتَعِنِ** etmemiş olsa da; ve “o **قد الْتَعَنتْ**” denilmesi câizdir, koca **يَلْتَعِنِ** etmemiş olsa da.

Ve hadiste: “**فالْتَعَنَ هو**”; **اللَّعْن**’dan **افتعل**’dir; yani: kendine lânet etti.

**والتَّلاعُنُ**: lafızda **التَّشاتُم** gibidir; ancak **التشاتم**, ikisinden her birinin fiilinin diğerine vuku bulmasında kullanılır; **التَّلاعُن** ise bazen ikisinden birinin fiilinde kullanılır.

Ve **التَّلاعُن**: ikisinden her birinin fiilinin kendi nefsine vuku bulmasıdır.

Kur’ân’da **اللَّعْنَة**: azaptır.

Ve **لَعَنه الله يَلْعَنه لَعْناً**: ona azap etti.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **والشجرةَ المَلْعونة في القرآن**; Sa‘leb dedi ki: **شجرة الزَّقُّوم**’u kastediyor; denildi ki: kastetti, onu yiyen **المَلْعُون**’dur.

Ve **اللَّعِينُ**: meshedilmiş olandır.

Ferrâ dedi ki: **اللَّعْنُ** meshtir de. Yüce Allah dedi ki: **أَو نَلْعَنَهم كما لَعَنَّا أَصحاب السَّبْت**; yani: onları meshederiz. Dedi ki: ve **اللَّعينُ** rezil edilmiş, helâk edilmiş olandır.

Ezherî dedi ki: Arapların “Falan bize karşı **يَتلاعَنُ علينا**” dediklerini işittim; o, şakalaşır ve kötülükten vazgeçmez ve kendisiyle **اللَّعْنَ**ı hak ettiği şeyi yapar olduğu zaman.

**والمُلاعَنة** ve **اللِّعانُ**: **المُباهَلَةُ**’dir.

**والمَلاعِنُ**: dışkılama ve ihtiyaç giderme yerleridir.

**والمَلْعَنة**: yolun kenarı ve insanların konak yeridir.

Ve hadiste: “**اتَّقُوا المَلاعِنَ وأَعِدُّوا النَّبْلَ**”; **المَلاعِنُ**: yolun ana caddeleri ve insanların indiği ağaç gölgeleridir; onların altında dışkılamayı yasakladı; böylece yolcular pisliklerinden eziyet görür ve orada dışkı için oturana lânet ederler.

İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadiste: “**اتَّقُوا المَلاعِنَ الثلاثَ**”; dedi ki: bu, **مَلْعَنة**’nin çoğuludur; o da, yapanı sebebiyle lânetlenen fiildir; sanki lânetin zannı ve yeri gibidir; bu da, insanın yol kenarına yahut ağacın gölgesine yahut nehrin kenarına dışkılamasıdır; insanlar oradan geçince yapanına lânet ederler.

Ve hadiste: “**اتقوا اللاَّعِنَيْن**” yani, lâneti celbeden, insanları ona sevk eden iki şey; çünkü bu yerlerde bunu yapanın lânetlenmesine sebeptir. Bu her gölgede değildir; ancak insanların gölgelendiği ve onu öğle istirahati ve konak yeri edindikleri gölgedir. Ve **اللاعِن** **لَعَنَ**’dan ism-i fâildir; bu mekânlar, lânete sebep oldukları için **لاعِنةً** diye adlandırıldı.

Ve hadiste: “**ثلاثٌ لَعِيناتٌ**”; **اللَّعِينة**: **المَلْعون**’un ismidir; **الرَّهِينة**’nin **المَرْهُون**’da olduğu gibi; yahut **الشَّتِيمةِ**’nin **الشَّتْم**’den olduğu gibi, **اللَّعْن** mânâsınadır; bu ikinciye göre mutlaka hazfedilmiş bir muzafın takdiri gerekir.

Ve ondan, yolculukta devesine lânet eden kadının hadisi; dedi ki: “Onun üzerinden indirin; çünkü o **مَلْعُونة**’dur.” Denildi ki: bunu ancak, onun hakkında duası kabul olunduğu için yaptı; ve denildi ki: sahibine ceza olarak yaptı; ona benzerine dönmesin diye ve başkası onunla ibret alsın diye.

Ve **اللَّعِينُ**: ekinliklerde adam suretinde yahut hayal gibi yapılan şeydir; yırtıcılar ve kuşlar onunla ürkütülür.

Cevherî dedi ki: **والرجل اللَّعِينُ** ekinin ortasına dikilen bir şeydir; onunla vahşî hayvanlar uzaklaştırılır. Ve Şemmâh’ın beytini okudu: “**كالرجل اللَّعِين**”.

Şemr dedi ki: İbnü’l-A‘râbî bize Antara’dan okuttu:
هل تُبْلِغَنِّي دارَها شَدَنِيَّةٌ،
لُعِنَتْ بمحرومِ الشَّرابِ مُصرَّمِ

Ve onu tefsir etti; dedi ki: bununla sövüldü; “Allah onu rezil etsin; onda ne süt akışı var ne de onda süt var” denildi. Dedi ki: Ebû Adnân, Asma‘î’den şöyle rivayet etti: “**لُعِنَتْ لمحروم الشراب**”; ve dedi ki: “**لمحروم الشراب**” sözüyle kasteder: yani, içinde süt olmayan, kesik bir meme ile itham edildi.

Ve **واللَّعِينُ المِنْقَرِيّ**
(* “واللعين المنقري إلخ” sözü: adı Menâzil’dir; **الميم**’i zamme ile, **الزاي**’ı kesre ile; İbn Zem‘a, harekeli; künyesi Ebû’l-...kîder’dir; tamamlayıcı.) onların süvarilerinden ve şairlerindendir.
